Positie van het kabinet ten aanzien van deelname aan het Europese AI-gigafabriekeninitiatief

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202626 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)Nr. 1499 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENEN KLIMAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 maart 2026Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich in hoog tempo en vormt eensteeds belangrijkere motor voor innovatie, economische groei en hetversterken van het Europese concurrentievermogen. Voor het trainen entoepassen van AI-modellen is rekeninfrastructuur noodzakelijk.AI-rekeninfrastructuur is niet alleen een economisch vraagstuk. Hetvermogen om in Nederland en Europa zelfstandig AI-modellen teontwikkelen en te hosten raakt aan de bescherming van publiekewaarden, aan de zeggenschap over data van burgers en overheden, enaan de weerbaarheid bij geopolitieke verstoringen. In Europees verbandwordt daarom gewerkt aan het uitbouwen van rekeninfrastructuur, onderandere met AI-fabrieken en AI-gigafabrieken1. De Kamer is op19 december jl. geïnformeerd over de voortgang van de AI-fabriek inGroningen en het AI-gigafabriekeninitiatief.2Met deze brief informeer ik uw Kamer over de positie van het kabinet tenaanzien van het Europese AI-gigafabriekeninitiatief.Hoofdlijn van het kabinetsstandpuntOp korte termijn moeten lidstaten bij de Europese Commissie aangevenof zij zich financieel zullen committeren aan een gezamenlijke aanbe-steding van grootschalige rekencapaciteit bij nog te selecteren en teontwikkelen Europese AI-gigafabrieken. Het kabinet constateert datbinnen de huidige begroting geen ruimte bestaat voor het aangaan van devereiste financiële verplichtingen ten behoeve van de aanbesteding van1AI-fabrieken zijn kleinere, publiek gefinancierde faciliteiten die bestaan uit eenAI-geoptimaliseerde supercomputer en een expertisecentrum bedoeld voor AI-ontwikkeling inde pre-competitieve fase. AI-gigafabrieken zijn grootschaliger, commercieel van aard en richtenzich vooral op het aanbieden van rekencapaciteit voor AI-ontwikkeling en -toepassing aan demarkt, afgestemd op marktvraag.2Kamerstuk 26 643, nr. 1451. kst-26643-1499ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 14991 grootschalige rekencapaciteit bij een AI-gigafabriek via EuroHPC. Hierdoorkan nu geen publieke rekencapaciteit worden aanbesteed bijAI-gigafabrieken die mogelijk zullen worden gerealiseerd binnen dekaders van EuroHPC.Het kabinet is, in lijn met het rapport-Wennink, voorstander vanAI-gigafabrieken die volledig door de markt worden gefinancierd, waarbijvoor het kabinet een taak ligt om de randvoorwaarden daarvoor teversterken. Daarnaast investeert het kabinet met € 71 miljoen in eenAI-fabriek in Groningen, met een totaal van ruim € 200 miljoen vanuit eensamenwerking met regio Groningen en Noord-Drenthe en de EuropeseCommissie.Private initiatieven en investeringen in AI-infrastructuur die het Neder-landse en Europese AI-ecosysteem versterken, worden aangemoedigd.Voor bestaande plannen van private initiatiefnemers voor grootschaligeAI-rekenfaciliteiten (AI-gigafabrieken) in Nederland geldt dat het huidigebeleid hiervoor ruimte biedt, mits zij voldoen aan de geldende wet- enregelgeving. De ambitie van het kabinet is om het vergunningsbeleid voordatacenters te stroomlijnen. In dat verband is het kabinet in afwachtingvan onder meer de nog te publiceren Europese Cloud & AI DevelopmentAct.Het kabinet kiest daarmee voor een flexibele en duurzame doorontwik-keling van AI-infrastructuur, die meegroeit met de marktvraag, zonder nual een grootschalige voorreservering van rekencapaciteit door deRijksoverheid vast te gaan leggen bij eventuele toekomstigeAI-gigafabrieken (in het kader van EuroHPC).Overwegingen van het kabinetHet kabinet heeft kennisgenomen van het onderzoek naar de mogelijkemeerwaarde van een AI-gigafabriek in Nederland dat is uitgevoerd doorEcorys.3 Uit deze verkenning blijkt dat een AI-gigafabriek onder bepaaldevoorwaarden kan bijdragen aan het versterken van strategischeautonomie en het vestigingsklimaat. Tegelijkertijd concludeert het rapportdat de feitelijke meerwaarde sterk afhankelijk is van het ontwerp en hetgebruiksdoel van de infrastructuur. Een grootschalige en centraleAI-gigafabriek is met name relevant voor het trainen van de meestgeavanceerde AI-modellen. Maar voor veel toepassingen, met name hetdraaien van reeds getrainde AI-modellen (inferentie), volstaan kleinererekenfaciliteiten.Het rapport van Ecorys wijst daarnaast op verschillende randvoorwaardenen onzekerheden. Zo vraagt een AI-gigafabriek om zeer omvangrijkeinvesteringen en is het onzeker in hoeverre Nederlandse partijen op kortetermijn zelfstandig zeer geavanceerde AI-modellen zullen ontwikkelen diedergelijke rekencapaciteit vereisen. Ook wordt gewezen op demogelijkheid van een gefaseerde ontwikkeling van rekeninfrastructuur,waarbij capaciteit stapsgewijs kan worden uitgebreid naarmate de vraagtoeneemt. De structurele behoefte aan grootschalige AI-rekenkrachtontwikkelt zich mondiaal gezien dynamisch, is deels nog een verwachtingen is veelal nog niet scherp gearticuleerd. Ook wordt de vorm vanAI-infrastructuur in sterke mate bepaald door de aard van deAI-toepassingen en de behoeften van gebruikers. Om die reden wordtmomenteel de rekenbehoefte binnen de overheid nader in kaart gebrachten wordt onderzocht hoe de coördinatie van AI-rekenkracht voor deoverheid georganiseerd kan worden.3Dit rapport is als bijlage meegestuurd met Kamerstuk 26 643, nr. 1451.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 14992 Binnen het Europese programma European High Performance ComputingJoint Undertaking (EuroHPC JU), waar Nederland onderdeel van is, wordtgewerkt aan een netwerk van Europese (AI-geoptimaliseerde) supercom-puters, met meerdere AI-fabrieken en AI-gigafabrieken. Nederlandsebedrijven, kennisinstellingen en overheden kunnen al via dit programmarekencapaciteit aanvragen en gebruikmaken van de beschikbare infra-structuur. Dat geldt ook voor de AI-fabriek in Groningen, dat onderdeel zalzijn van dit netwerk. Bij de toekomstige AI-gigafabrieken binnen EuroHPCgeldt dat daar in een later stadium tegen marktconforme prijzen rekenca-paciteit ingekocht kan worden. Dit betekent dat Nederlandse bedrijven,kennisinstellingen en overheden gebruik kunnen maken van de infra-structuur die in de Europese Unie wordt ontwikkeld.Ook spelen ruimtelijke- en energierandvoorwaarden een belangrijke rol.Grootschalige AI-rekenfaciliteiten brengen aanzienlijke ruimtelijke claimsmet zich mee en vragen om substantiële hoeveelheden elektriciteit.Nederland staat voor uitdagingen op het gebied van netcongestie enruimtelijke schaarste. Het kabinet vindt het noodzakelijk dat nieuweAI-infrastructuur zorgvuldig wordt ingepast binnen de nationale energie-en ruimtelijke kaders, met aandacht voor energie-efficiëntie,duurzaamheid en de impact op het elektriciteitsnet. De daadwerkelijkeimpact van een AI-gigafabriek is sterk afhankelijk van onder meer hetontwerp, de schaal en de locatie.Verdere ontwikkeling van AI-rekeninfrastructuurHet kabinet kiest voor een gefaseerde ontwikkeling van AI-infrastructuurlangs drie sporen.Ten eerste de versterking van publieke AI-rekeninfrastructuur. De publiekgefinancierde AI-fabriek in Groningen, evenals AI-fabrieken in anderelidstaten, zullen onderzoekers, bedrijven en overheden de mogelijkheidbieden om geavanceerde AI-toepassingen te kunnen ontwikkelen.Ten tweede de facilitering van private investeringen. Naast publiekeinfrastructuur kunnen Nederlandse bedrijven en organisaties nu al gebruikmaken van bestaande commerciële AI-infrastructuur. Zowel Nederlandseals Europese aanbieders leveren reeds cloud- en AI-diensten die geschiktzijn voor uiteenlopende toepassingen. Het kabinet werkt aan hetwegnemen van belemmeringen voor private partijen die willen investerenin AI-infrastructuur in Nederland. Het kabinet stimuleert waar mogelijk hetgebruik van Europese cloud- en AI-diensten, mede in het licht van hetversterken van strategische autonomie. Zo streeft de overheid naar hetgebruik van taalmodellen uit Nederland en/of de EU.4 Er zijn in dat kaderbijvoorbeeld een aantal AI-projecten bij Binnenlandse Zaken die hetNederlandse taalmodel GPT-NL gaan beproeven in de praktijk, mede tenbehoeve van de doorontwikkeling van het model.5 Verder worden er pilotsopgestart bij een aantal overheidspartijen met AI die processen in dedigitale werkomgeving ondersteunt, waarbij de AI-modellen gedraaidworden door een Nederlandse partij op hardware in Nederland.6Ook ziet het kabinet kansen voor innovatieve vormen vanAI-rekeninfrastructuur. Hierbij kan onder meer worden gedacht aanedge-computing voor toepassingen met minimale vertraging, energie-efficiënte en gespecialiseerde AI- of fotonica chips voor het toepassen vanAI (inferentie), en neuromorphic computing voor autonome en sensorge-4Kamerstuk 26 643, nr. 13665De eerste use cases van GPT-NL - GPT-NL6Kamerstuk 26 643, nr. 1366Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 14993 baseerde systemen. Zo werd in november 2025 de innovatiemissie«Future of Compute» naar het Verenigd Koninkrijk georganiseerd, medeondersteund door Digital Holland en de AI Coalitie voor Nederland(AIC4NL). Deze missie richtte zich op AI, geïntegreerde fotonica en/ofneuromorphic computing. Deze infrastructuurvormen zijn sterk inontwikkeling en kunnen relevant zijn voor toepassingen waarbij snelheid,energie-efficiëntie en lokale verwerking cruciaal zijn, zoals robotica,industriële automatisering, medische toepassingen en precisielandbouw.Focus op deze gebieden sluit aan bij bestaande Nederlandse kennis enindustriële sterktes en kan bijdragen aan zowel economische waarde alsmaatschappelijke impact. Het integrale en data-gedreven ActieprogrammaDuurzame Digitalisering7 brengt deze ontwikkelingen op het grensvlakvan digitalisering en verduurzaming samen.Ten derde het benutten van Europese samenwerking binnen de EuroHPCJU. Het kabinet zet zich er actief voor in dat Nederlandse partijen optimaaltoegang krijgen tot deze bestaande en toekomstige Europese rekencapa-citeit binnen de EuroHPC JU.Tot slotNederland kiest voor een gefaseerde aanpak en strategische ontwikkelingvan AI-infrastructuur: de overheid koopt rekenkracht in aansluitend bijhaar vraag, stimuleert waar nodig het aanbod, behoudt flexibiliteit in eensnel veranderend technologisch landschap en zoekt actief aansluiting bijEuropese samenwerking.Hierdoor kan Nederland een sterke positie uitbouwen binnen hetEuropese AI-ecosysteem, waarbij economische en maatschappelijkevoordelen worden gemaximaliseerd en publieke investeringen zorgvuldigen doelmatig worden ingezet.De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,W.J.M. Aerdts7Kamerstuk 26 643, nr. 1436Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 643, nr. 14994