Verslag van een schriftelijk overleg over pokkenvaccins en -virus (Kamerstuk 25295-2206)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202525 295InfectieziektenbestrijdingNr. 2214 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 17 december 2024 De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft eenaantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksge-zondheid, Welzijn en Sport over de brief van 23 september 2024 overpokkenvaccins en -virus (Kamerstuk 25 295, nr. 2206).De vragen en opmerkingen zijn op 7 november 2024 aan de Minister vanVolksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 16 december2024 zijn de vragen beantwoord.De voorzitter van de commissie,MohandisAdjunct-griffier van de commissie,Sjerp kst-25295-2214ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22141 InhoudsopgaveI.Vragen en opmerkingen vanuit de fracties2Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie2Vragen en opmerkingen van de leden van deGroenLinks-PvdA-fractie2Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie3Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie3Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie3Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie3II.Reactie van de Minister4 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractieDe leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomenvan de brief over de Nederlandse voorraad eerste generatie pokken-vaccins en de dreiging van een moedwillige introductie van het pokken-virus. De toelichting van de Minister stelt deze leden tevreden en zijhebben op dit moment geen nadere vragen of opmerkingen.Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractieDe leden van GroenLinks-PvdA-fractie hebben met interesse kennisge-nomen van de brief van de Minister en vinden het fijn dat er duidelijkheidwordt verschaft over de eerste generatiepokkenvaccins, nadat hieroververwarring is ontstaan tijdens het debat over mpox-vaccins van11 september 2024. Deze leden wensen de Minister nog enkele vragenvoor te leggen.In de brief van de Minister lezen de leden van de GroenLinks-PvdA-fractiedat het eerste generatie pokkenvaccin ernstige bijwerkingen heeft enbovendien niet kan worden toegediend aan zwangere vrouwen enchronisch zieken. Verder lezen genoemde leden dat door deze bijwer-kingen de eerste generatie pokkenvaccins niet in aanmerking komen voorde bestrijding van mpox. Waarom heeft de Minister de eerste generatiepokkenvaccins bij het debat betrokken over mpox zonder dat dezerelevant zijn voor de eventuele bestrijding van het mpox-virus? Op welkemanier zijn de eerste generatie pokkenvaccins eventueel relevant voorbestrijding van het mpox-virus?In de brief van de Minister lezen de leden van de GroenLinks-PvdA-fractiedat er een eerste generatie pokkenvaccinvoorraad is aangelegd in hetgeval van massavaccinatie bij een (moedwillige of niet-moedwillige)herintroductie van de ziekte pokken. Genoemde leden zijn blij dat er innavolging van het advies van de gezondheidsraad een pokkenvaccin-voorraad is aangelegd in geval van nood. Wel vragen zij waarom dezeeerste generatie vaccinatievoorraad niet vervangen wordt de derdegeneratie vaccins. Vooral gezien de vele bijwerkingen die de eerstegeneratie pokkenvaccins met zich meebrengen. Welk vaccin ontvangenzwangere vrouwen en chronisch zieken bij een massavaccinatie pokken?Is voor deze groepen wel een derde generatie vaccins beschikbaar?De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen dat de eerste generatievaccinatievoorraad specifiek is aangelegd voor massavaccinatie bij eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22142 (moedwillige of niet-moedwillige) herintroductie van de ziekte pokken.Waarom gebruikt de Minister dan in het debat over mpox het argumentdat de veilige voorraad van 100.000 moet worden aangehouden vanwege(moedwillige of niet-moedwillige) herintroductie van de ziekte pokken?Zijn er niet genoeg eerste generatie pokkenvaccins om in te zetten bij eenuitbraak van het pokkenvirus? Dienen er dan ook derde generatie vaccinste worden ingezet?Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractieDe leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van deMinister naar aanleiding van het debat over de donatie van mpox-vaccins.In de brief lezen de leden van de VVD-fractie dat er geen sprake is van eenspecifiek, nieuw dreigingsbeeld voor pokken. Kan de Minister een actueleupdate geven over het dreigingsbeeld nu er in Duitsland en Groot-Brittannië besmettingen met de nieuwe variant zijn vastgesteld?De leden van de VVD-fractie hebben eerder gevraagd om cijfers enscenario’s inzake de minimumhoeveelheid benodigde mpox-vaccins inNederland. In antwoord op schriftelijke vragen van de leden Tielen enKamminga d.d. 10 september 2024 schreef de Minister «Op dit momentworden door het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb, onderdeel van hetRIVM) scenario’s ontwikkeld aan de hand van informatie over mogelijketransmissiepatronen en andere risicogroepen/seksuele netwerken dan dievan de uitbraak in 2022 om een inschatting te maken van het aantalbenodigde vaccins bij een grootschalige uitbraak in betreffende risico-groep. De verwachting is dat dit aantal vergelijkbaar of lager zal zijn,gezien de eerder genoemde immuniteit in een belangrijke risicogroep inNederland.» In het debat op 11 september 2024 bevestigde de Ministerdat deze cijfers binnen enkele weken beschikbaar zouden zijn. Tot opheden hebben de leden van de VVD-fractie deze scenario’s niet gezien. Inelk geval niet op de manier die zij verwachten nodig te hebben omaccurate besluitvorming over inkoop en donatie te kunnen doen. Op welketermijn stuurt de Minister deze cijfers en scenario’s wel naar de Kamer?Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractieDe leden van de NSC-fractie hebben kennisgenomen van de brief van deMinister over de voorraad eerste generatie pokkenvaccins en hetbeleidskader bij een eventuele pokkenuitbraak. Genoemde leden erkennenhet belang van een up-to-date vaccinvoorraad, maar hebben op ditmoment geen verdere vragen aan de Minister. Echter zij zullen wel deontwikkelingen op dit gebied aandachtig blijven volgen.Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractieDe leden van de BBB hebben kennisgenomen van de brief over pokken-vaccins en -virus. Deze leden hebben geen verdere vragen aan deMinister.Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractieDe leden van de SP-fractie hebben de brief van de Minister over depokkenvaccins en het pokkenvirus gelezen en hebben hierover nog eenaantal vragen en opmerkingen.De leden van de SP-fractie vinden het goed dat er uiteindelijk toch vaccinsworden gedoneerd, maar vragen de Minister wel of dit nu voldoende is.De problemen rondom de vaccinvoorraad in getroffen Afrikaanse landenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22143 hangen namelijk ook samen met de prijs van de vaccins, die vergelekenmet andere vaccins hoog is. Zij vragen of dit niet kan worden opgelostdoor de macht van farmaceutische bedrijven aan te pakken, die deeigendomsrechten van dit soort vaccins bezitten. Zouden de intellectueleeigendomsrechten van dit soort vaccins, die essentieel zijn voor demondiale gezondheid, niet beter kunnen worden vrijgegeven ten tijde vandit soort crises, zodat deze makkelijker, breder, sneller en goedkoperzouden kunnen worden geproduceerd?De leden van de SP-fractie vragen daarnaast in hoeverre farmaceutischebedrijven momenteel profiteren van deze uitbraak. Is er zicht op hoeveelwinst hiermee wordt gemaakt? Hoe verhoudt deze winst zich daarnaasttot de hoeveelheid publieke financiering die er is geïnvesteerd in hetontwikkelen van dit vaccin en de onderliggende technologie?II. Reactie van de Minister Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractieDe leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben vragen over het verbandtussen de eerste generatie pokkenvaccins en de eventuele bestrijding vanhet mpox-virus.De reden dat ik de eerste generatie vaccins bij het debat over mpox hebbetrokken is dat het derde generatie vaccin zowel ingezet kan wordenvoor de bestrijding van pokken, als de bestrijding van mpox. Eerstegeneratie vaccins worden alleen ingezet voor de bestrijding van pokken.Het eerste generatievaccin zal, gezien de beperkte ziektelast van mpox ende risico’s van het eerste generatievaccin, niet ingezet worden voor debestrijding van mpox. Beide generaties pokkenvaccins kunnen wordeningezet als vaccinatie tegen een al dan niet moedwillige herintroductievan het pokkenvirus. Daarbij zal in eerste instantie het vaccin ingezetworden dat ook ingezet wordt tegen mpox, dus de voorraad van het derdegeneratie vaccin is voor beide ziektes van belang.De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen waarom de eerstegeneratie vaccinatievoorraad niet vervangen wordt door de derdegeneratie vaccins. Ook heeft deze fractie vragen over massavaccinatie vanzwangere vrouwen en chronisch zieken.De reden dat de eerste generatie vaccinvoorraad niet vervangen wordtdoor derde generatie vaccins is omdat de derde generatie vaccins op ditmoment nog duur zijn en een beperkte houdbaarheid hebben. Bovendienzou een dergelijke voorraad – zeker op dit moment – een veel te grootbeslag leggen op de wereldwijde voorraad van het derde generatievaccin. Dit vaccin wordt geproduceerd door een relatief kleine fabrikantdie momenteel per jaar niet veel meer dan 10 miljoen vaccins kanproduceren.In het zeer onwaarschijnlijke geval dat bij een massavaccinatie tegenpokken ook zwangere vrouwen en chronisch zieken gevaccineerd zoudenmoeten worden, wordt hen een derde generatie vaccin aangeboden, voorzover deze beschikbaar zijn.De leden van GroenLinks-PvdA-fractie vragen waarom het argument datde veilige voorraad van 100.000 moet worden aangehouden vanwege(moedwillige of niet-moedwillige) herintroductie van de ziekte pokkenwordt gebruikt. Daarnaast vragen zij of er niet genoeg eerste generatiepokkenvaccins zijn om in te zetten bij een uitbraak van het pokkenvirus?En of er derde generatie vaccins ingezet dienen te worden?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22144 De voorraad is in eerste instantie aangekocht voor de bestrijding vanuitbraken van het pokkenvirus. Bij een beperkte ringvaccinatie heeft het devoorkeur om het derde generatie vaccin in te zetten. Alleen bij massavac-cinatie van een groot deel van de bevolking zal het eerste generatie vacciningezet moeten worden, daar is voldoende voorraad voor. Vanwege debijwerkingen van het eerste generatievaccin wordt bij massavaccinatie hetderde generatievaccin gericht ingezet voor first line responders, zwangerevrouwen en chronisch zieken.Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractieDe leden van de VVD-fractie vragen of de Minister een actuele update kangeven over het dreigingsbeeld mpox nu er in Duitsland en Groot-Brittannië besmettingen met de nieuwe variant zijn vastgesteld. Daarnaastvragen de leden van de VVD-fractie naar de cijfers en scenario’s.Ik verwijs hiervoor graag naar mijn brief van 16 december 2024,Kamerstuk 25 295, nr. 2215, over «stand van zaken mpox», waarin destand van zaken is beschreven en de toegezegde scenario’s zijn weerge-geven.Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractieDe leden van de SP-fractie vragen of de prijs van vaccins niet kan wordenopgelost door de macht van farmaceutische bedrijven aan te pakken,zouden de intellectuele eigendomsrechten van dit soort vaccins, dieessentieel zijn voor de mondiale gezondheid, niet beter kunnen wordenvrijgegeven ten tijde van dit soort crises, zodat deze makkelijker, breder,sneller en goedkoper zouden kunnen worden geproduceerd?Het kabinet is voor alle oplossingen die de productiecapaciteit van vaccinshelpen vergroten, maar wil uiteraard geen maatregelen nemen diemogelijk contraproductief zijn. Het tijdelijk vrijgeven van patenten, in devorm van een dwanglicentie, is, met toepassing van een zorgvuldigeafweging een optie die het kabinet in uitzonderlijke gevallen tot haarbeschikking heeft. Onze huidige Rijksoctrooiwet voorziet daarin en opEuropees niveau is de Verordening (EU) 816/2006 «betreffende deverlening van dwanglicenties voor octrooien inzake de vervaardiging vanfarmaceutische producten voor uitvoer naar landen met volksgezond-heidsproblemen» al van kracht.1 In Europa wordt momenteel ookonderhandeld over een nieuwe verordening inzake dwanglicenties voorcrisisbeheersing.Een dwanglicentie komt echter pas in beeld indien de octrooihouder nietbereid is de licentie onder redelijke voorwaarden vrijwillig te verlenen,andere instrumenten niet helpen, inzet van de dwanglicentie proporti-oneel is richting octrooihouder en daadwerkelijk kan leiden tot beschik-baarheid van een vaccin. Het kabinet heeft geen indicatie dat eendergelijke situatie zich nu voordoet.Bovendien is het maken van vaccins niet eenvoudig. Om productiecapa-citeit uit te kunnen breiden is veel meer kennis en technologie nodig danwat in patenten is opgenomen. Het delen van dergelijke vertrouwelijkekennis kan niet worden afgedwongen en ook het «vrijgeven van patenten»biedt hiervoor geen oplossing. De bereidwilligheid om kennis te delen zouzelfs kunnen afnemen bij het gedwongen vrijgeven van die octrooien. Hetstelsel van intellectuele eigendom biedt op dit moment immers eenjuridische basis voor samenwerking en het veilig delen van rechten enbenodigde kennis. Ook zorgen intellectuele eigendomsrechten ervoor datbedrijven de ontwikkelingskosten kunnen terugverdienen. Hierdoor1Publicatieblad, L 157, 9.6.2006, p1.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22145 worden zij ook gestimuleerd te blijven investeren in nieuwe behande-lingen. Het ontwikkelen van vaccins is duur. Daarnaast is er in het gevalvan niet regulier toegepaste vaccins zoals het mpox vaccin een onzekereomvang van de vraag naar het vaccin en daarmee een onzekerheid om deontwikkel- en registratiekosten terug te verdienen.De leden van de SP-fractie vragen daarnaast in hoeverre farmaceutischebedrijven momenteel profiteren van deze uitbraak. Is er zicht op hoeveelwinst hiermee wordt gemaakt? Ook vraagt de fractie hoe deze winst zichverhoudt tot de hoeveelheid publieke financiering die er is geïnvesteerd inhet ontwikkelen van dit vaccin en de onderliggende technologie.Ik heb geen informatie beschikbaar in hoeverre farmaceutische bedrijvenmomenteel verdienen aan de mpox uitbraak. Dat hangt onder meer af vande hoeveelheid verkochte vaccins en de prijs die daarvoor betaald wordt.Die informatie is in de regel vertrouwelijk. Gegevens over de winst vandeze bedrijven kunnen gevonden worden in de financiële rapportages vandeze bedrijven, die publiek beschikbaar zijn. Voor zover bekend, is er geenNederlands publiek geld gestoken in de ontwikkeling van dit mpox vaccin.Dit specifieke vaccin betreft een verzwakte variant van een levend virus,een techniek die al langere tijd bestaat.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22146