Verslag van een algemeen overleg gehouden op 24 en 25 juni 2009 over de Evaluatie Icesave

31371KredietcrisisNr.245VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld23juli2009DevastecommissievoorFinanciën1heeftop24en25juni2009overleggevoerdmetviceminister-president,ministerBosvanFinanciënover:–debegeleidendebriefvandeministerd.d.16juni2009bijdeEvaluatieIcesave(31371,nr.205).Vanditoverlegbrengtdecommissiebijgaandstenografischverslaguit.DevoorzittervandevastecommissievoorFinanciën,BlokDegriffiervandevastecommissievoorFinanciën,Berck1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Blok(VVD),voor-zitter,TenHoopen(CDA),ondervoorzitter,Weekers(VVD),VanHaersmaBuma(CDA),DeNeréetotBabberich(CDA),Haverkamp(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Omtzigt(CDA),Kos¸erKaya(D66),Irrgang(SP),Luijben(SP),Kalma(PvdA),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),Cramer(ChristenUnie),VanderBurg(VVD),TonyvanDijck(PVV),Spekman(PvdA),Gesthuizen(SP),Ouwehand(PvdD),Tang(PvdA),Vos(PvdA),Bashir(SP),Sap(Groen-Links)enLinhard(PvdA).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Remkes(VVD),Pieper(CDA),Aptroot(VVD),JandeVries(CDA),VanHijum(CDA),Mastwijk(CDA),Elias(VVD),DePater-vanderMeer(CDA),Pechtold(D66),Kant(SP),Ulenbelt(SP),VanderVeen(PvdA),Smilde(CDA),Anker(ChristenUnie),Nicolaï(VVD),DeRoon(PVV),Kuiken(PvdA),Karabulut(SP),Thieme(PvdD),Heijnen(PvdA),Roefs(PvdA),VanGerven(SP),Vendrik(GroenLinks)enSmeets(PvdA).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1337570809tkkst31371-245ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2451 Voorzitter:VosGriffier:BastenAanwezigzijn7ledenderKamer,teweten:Blanksma-vandenHeuvel,VanDijck,Irrgang,Tang,Vendrik,VosenWeekers,enministerBosvanFinanciën,dievergezeldisvanenkeleambtenarenvanzijnministerie.Devoorzitter:Ikopendevergadering.DeheerTang(PvdA):Voorzitter.HetvrijuitgebreiderapportdoetverslagvandeontwikkelingenrondomIcesave.Hetrapportisbuitengewoonnuttigeninformatief.Erzijntweeconclusiesuittetrekkendiewijookzonderhetrapporthaddenkunnentrekken.DeeersteisdatdeEuropeseregelgevingnietduidelijkis.DaarisindezeKameralmeerovergezegd.Hetonderscheidtusseneenbijkantooreneendochterisbijvoorbeeldzeerlastig.Deeltdeministerdezeconclusie?Watzalhetvervolgzijn?Detweedeconclusiediewijookzonderhetrapportalkondentrekken,isdatdetoezichthoudermoeilijkeenpubliekewaarschuwingkangeven.Eenpubliekewaarschuwingkannamelijkleidentoteenrunopdebankenkandaarmeedestabiliserendwerken.DatisookpreciesdeverklaringdieWellinkheeftgegevenaandeprovincieNoord-Hollandinhetonderzoekvandezeprovincie.Hetprobleemisdatditnietdooriedereenbegrepenwordt.IknoemalsvoorbeeldTonHooijmaijers.Maarookhetpubliekbegrijptoverhetalgemeennietdatmennietopeenpubliekewaarschu-wingkanrekenen.Lekenbegrijpendatniet.IkhoorgraagvandeministerofhijbereidisommetDNBinoverlegtetredenovermanierenomditpubliekemisverstanduitdewegteruimen.Erzijnmeerconclusiesdieheelduidelijkuithetrapportnaarvorenkomen.Eriséénhoofdverantwoordelijke,namelijkdeIJslandsetoezicht-houder.Datisklip-en-klaar.WijkunnenhethebbenoverlastigeEuropeseregelgeving,maarhetprobleemisprimairontstaandoorhetfalendetoezichtvandeIJslandsetoezichthouder.Erzijnteveelrisico’sgenomen,nietalleendoorLandsbanki,maarookdoorandereIJslandsebanken.OokDNBheefteenverantwoordelijkheid.Hetbeelddatuithetrapportnaarvorenkomt,iseerlijkgezegdwelbekend.DNBtreedthalfhartig,weifelendop.Debankistelaksentelaat.DebankistelaksinmeibijIcesave.Hetistelaatinaugustus.DNBhadeenhoopellendevoorindivi-duelespaarderskunnenvoorkomendoornietjuridisch-procedureeltehandelen,zoalshetrapportbeschrijft.HetlijkterafentoeweleensopdatDNBnietopheteigenoordeeldurfttevertrouwenenzichdaaromweife-lendopstelt.DNBhadeerdermoetenproberendrukuitteoefenen.InaugustuswasdehoudingvanDNBalbeduidendandersdaninmei.DNBdachtjuridischnietbevoegdtezijn,maardatiseenvreemdantwoord.Immers,toendebankinhetallerlaatstestadiumwélingreep,wasdejuridischebasisvoordatingrijpennetzogoedonduidelijk.Bovendien,deliquiditeitspositievanhetbijkantoorisnooitslechtgeweest,totaandevalvandemoederLandsbanki.DeproblemenmetdeIJslandsebankeneneconomiewarenalbekendenwarennatuurlijkookvoorhetbijkantoorvanbelang.Prof.Buiterenzijnvrouwtrokkendeconclusiealinaprilenjuni.DieconclusiehadDNBookkunnentrekken:deIJslandsesituatiewasgevaarlijkenhadookgevolgenvoorhetbijkantoorinNederland.ErzijndusveelvraagtekenstezettenbijhetoptredenvanDNB:telaksinmeientelaatinaugustus.Wijbetalendetoezichthoudersomonafhanke-lijktezijn,maartredenzijdanookonafhankelijkop?ZietDNBdeproblementijdigenreageertdebankeradequaatop?DaaristwijfeloverdoorditrapportoverIcesave,maarookdoordeteloorgangvanABNAMRO,doorhetontstaanvandekredietcrisis.Geldtooknietdaarvoor:toolittletoolate,telaksentelaat?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2452 Ookdecommissie-Maasheefttwijfels:«Deprofessionaliteitvandetoezichthouderdientoverdegeheleliniehoogtezijn.»Metanderewoorden:datismisschiennietaltijdhetgeval.ZijvraagtommeerpraktijkkennisbijDNB,bijvoorbeelddooruitwisseling.DeconclusievandePvdAisdatwijtochnogeensnaarhetfunctionerenvandeorganisatiezoudenmoetenkijken.Datisnietaltijdinregelstevangen.OokbinnendebeperkingenvanDNBkunjeminderofmeerfunc-tioneren.Ikvraagdeministeromeenvisitatiecommissieinhetleventeroependiekijktnaarhetfunctionerenmetoogvoordestructuurendecultuurvandeorganisatie.Dergelijkevisitatiecommissieszijnheelgebrui-kelijkindepubliekeensemipubliekesector.Opveleplekkenvindtinde(semi)publiekesectordoorvisitatieeenbeoordelingplaatsvanhoegoedofhoeslechteenorganisatiehetdoet.DatisbijDNBzekernodig,ookbedoeldomlessentetrekken.Ikkomopdeaansprakelijkheid.Erzijngoedeargumentenvoorentegenhetaansprakelijkstellenvantoezichthouders.BijnatweejaargeledenheefthetkabinettoegezegddeKamerhierovertezulleninformeren.Datisnogsteedsnietgebeurd.Waaromniet?Inhoeverreheeftdeaansprakelijk-heidverlammendgewerkt?DeheerVendrik(GroenLinks):DeheerTangvelteenvrijhardoordeeloverhetfunctionerenvanDNBendatkanikmijopgrondvanhetrapportvoorstellen.Hijdoethetvoorstelvanhetinstellenvaneenvisitatie-commissie.Misschienkanhijdatnadertoelichten.Erzijnnamelijkaltweeinstantiesdietoezichthoudenopdetoezichthouder,namelijkderaadvancommissarissenvanDNBen,deallerbelangrijkste,deminister.Watmoetdevisitatiecommissiegaandoenwatkennelijktotnutoenietisgebeurd?Watbetekentdatvoorhetoptredenvandezeminister?DeheerTang(PvdA):Hetvoordeelvaneenvisitatiecommissieisdatjedeskundigen,gelijkgestemden,peers,laatkijkennaarhetfunctionerenvaneenorganisatie.Ikzeghetanders:jeneemteenboefomeenboeftepakken.Daarvaltveelvanteleren.Misschienishetnietechteengoedevergelijking;ikhebhetnietslechtbedoeld.Hetprincipeisduidelijk:jelaatmensenmeteenvergelijkbarefunctiekijkennaarhetfunctionerenvaneenorganisatie.Datheefthetgrotevoordeeldaterinformatiebovenwaterkomtdieandersnietbovenwaterzoukomen.OpditmomentisertwijfeloverdevraagofDNBadequaatgereageerdheeft.Hetlijktmijgoedomopenbaartekrijgenwaardatinzit,zodatookdeKamererhaarvoor-deelmeekandoen.Jekuntmakkelijkachterafeenoordeelvellen.Ikwilnietmakkelijkzeggen:ziejewel.Juistdaaromwilikpeers,gelijken,ernaarlatenkijkenenhunrapportvooriedereenopenbaarlatenmaken.IkzieeerlijkgezegdhetprobleemvandeheerVendrikniet.Visitatie-commissieszijnheelgebruikelijkinde(semi)publiekesector.Hetlijktmijookeengoedemanieromdrukopeenorganisatietezettenenommeeropenbareinformatietekrijgenoverhetfunctionerenvandeorganisatie.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Ikhebeenaanvullendevraag.DeheerTangisvrijhardoverDNB.Mijisnogniethelemaalduide-lijkwatdetoegevoegdewaardeisvaneenvisitatiecommissie,zekergeziendeonderzoekendiealbijDNBverrichtzijnofnoglopen.Ikmeendatertientotvijftienonderzoekenzijnenwordengedaan.MetelkaarhebbenwijafgesprokendatdeRekenkamernogeenonderzoekzaldoen.Wijhebbeneenparlementaironderzoekopgezet.Hoemoetikdeverhou-dingvandevoorgesteldevisitatiecommissietotaldezeonderzoekenzien?Watisderolvandeministerindezetotalecontext?DeheerTang(PvdA):HetonderzoekvandeRekenkamerismijnognietbekend.Hetparlementaironderzoekrichtzichineersteinstantieophetverleden,terwijlmijnvisitatiecommissieveeleerdetoekomstbetreft.AanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2453 dehandvandevisitatiecommissiewillenwijproberenonseenoordeeltevormenoverdesterkeenzwakkekanten.Eenvoordeelvaneenvisitatie-commissieisookdathetredelijksnelkan.Hetfunctionerenvaneenorga-nisatiezitnietaltijdindeformelestructuurofinderegelsdieeralofnietzijn.Hetzitookvaakindecultuur.Endatisvaakheelmoeilijktemeten,ookvooreenparlementaireonderzoekscommissie.Ikbetwijfeltenzeersteofzo’ncommissiegoeddecultuurineenorganisatieindepeilingkankrijgen.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):WatisderolvandeministervanFinanciënindezecommissie?Wordtdiemeegenomeninhettotaleonderzoek?DeheerTang(PvdA):Hetlijktmijverstandigdatdeministerinsamen-spraakmetDNBkomttothetsamenstellenvaneenvisitatiecommissie.Bijmijnwetenwerktvisitatiezo,datdecommissiezelfbepaaltwatkwaliteitisenhoedatvastgesteldmoetworden.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):DeIcesavekwestieisvoordePvdAdeaanleidingomzo’nvisitatiecommissieintestellen.Ikneemaandathetheleonderzoekdanookechtoverdezekwestiegaat,waarbijookderolvandeministervanFinanciënaandeordewordtgesteld.DeheerTang(PvdA):WijsprekenvandaagovereenrapportinzakeIcesave.Nogmaals,ikvindheteenheelnuttigeninformatiefrapport.Hetgeeftmijeenblikindekeuken.Ikplaatshetalleenineenrijvangebeurte-nissen,vanvraagtekensdiejekuntzettenbijhetfunctionerenvanDNB.Heeftdebankwelofnietgewaarschuwdvooreenkredietcrisis?HoeheeftdebankgereageerdopABNAMRO?Hoemoetenwijdekritiekvandecommissie-Maaszien?OpgeteldvormtditvoldoenderedenomeenvisitatiecommissietevragenomnaarhetfunctionerenvanDNBtekijken,nietmetdewijsheidachteraf,maarmetdekennisvandestateoftheartbijandereinstantiesindefinanciëlesector.DeheerVendrik(GroenLinks):DecasusABNAMROkanvolgensmijaanleidingzijnomelderseenvisitatiecommissieintezetten,namelijkhieraandeoverkant.Maargoed,datmagdeparlementaireonderzoeks-commissieallemaaluitvlooien.VolgensmijzijndeheerTangenikhetoverééndingeens:dekwestieIcesaveschendthetvertrouwendatwijzoudenmoetenhebbenindekwaliteitvanhettoezichtopfinanciëlemarktenzoalsuitgeoefenddoorDNB.Datisgeengeringeconclusie,wanthetiseenpubliekbelangvanjewelste.Ikbenalseerstenieuwsgierignaarhethelesysteemwaarindittoezichtgevangenis.Heeftdatadequaatgefunctioneerd?Dankomikdusalseersteuitbijdecommissarissenvandebank.DankomikdusookuitbijdeministervanFinanciënenbijdewijzewaaropderelatietussenhemenDNBgeorganiseerdis.Eenvisitatiecommissiekanbesttoegevoegdewaardehebben,maardatdoetnietafaandenoodzaakomeerstintezoomenopdebestaandeinstitu-ties:decommissarissenvandebankendeministervanFinanciën.DeheerTang(PvdA):Alsuhetrapportleest,zietudaterEuropeseregelszijn.Binnendieregelskunjeheelverschillendoptreden.Datisheelgebruikelijk:jegeefteentoezichthoudernatuurlijkeendiscretionairebevoegdheid.Datiswaarhethierovergaat.Hetgaathiernietoverdevraaginhoeverrewijdoorregelsenwettendebevoegdhedenvandetoezichthouderkunnenvastleggen.Hetgaateromhoedetoezichthouderbinnenderegelsenbeperkingendefunctieinvult.Datisdevraagdieikaandeordestel.Datisbijuitstekwatjedoetmeteenvisitatiecommissie.Daarbijkijkjenaarhetfunctionerenvaneenorganisatie.DeheerVendrikmagoverwiedanookvragenstellen,maarikhoopdathijmijwelsteuntTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2454 inhetideedateenvisitatiecommissiekanbijdragenaaneenverbeteringvanhetfunctionerenvanDNB.Datiseengebruikelijkemanierominde(semi)publiekesectorhetfunctionerenvanorganisatiestebekijken.DeheerWeekers(VVD):Ikwilhetwatscherperkrijgen.Degedachtevaneenvisitatiecommissievindikopzichzelfbijzondersympathiek.Deministerisinfeitedetoezichthouderopdetoezichthouder.Hijheeftdeafgelopenjarenzijnwerkonvoldoendegedaanendaaromwillenwijeenbegeleidingscommissieaanzijnzijde.IsdatwatdeheerTangbedoelt?DeheerTang(PvdA):Nee,volgensmijniet.Volgensmijhebbenwijneteenvisitatiecommissievoorallewoningbouwcorporatiesinhetlevengeroepen.DatzegtmijnsinziensnietsoverhetfunctionerenvandeministervoorWWI.Eenvisitatiecommissieiseenmanieromhetfunctio-nerenvanorganisatiesbeterinbeeldtekrijgen.Wijwillennietmetdewijsheidachterafeenoordeelvellen.Eenvisitatiecommissieiseenmanieromdesterkeenzwakkepuntenvaneenorganisatieinbeeldtekrijgen.DatgebeurtnietalleenvoorDNBzelf,maarookvoordeministerendeTweedeKamer.DeheerWeekers(VVD):Iksteleenvraagvoordehelderheid.Bijdewoningbouwcorporatiesgaathetnatuurlijkomallemaalparticuliereinstanties,dieweliswaareenbepaaldewettelijketaakhebben,maarwaardeministervoorWWIopgroteafstandstaat.Hijkannietopallepunteningrijpen.BijDNBgeldtdevolledigeministeriëleverantwoordelijkheid.Sterkernog,wijmogenalsKamernietopelkdooronsgewenstmomentmetDNBspreken.Danzegtdeministernamelijk:uspreektmaarmetmij,wantdepresidentvanDNBisambtelijkondergeschiktaanmij.VindtdeheerTanghetnodigomdeministervanhulptroepentevoorzienomeenoogjeinhetzeiltehoudenbijDNB?DeheerTang(PvdA):Alsuspreektvanhulptroepen,denkikdatheteengoedgebruikzoukunnenzijndatdeDNBperiodiekbekekenwordt.Latenwijnubeginnen.Hetzoumijnietverbazenalseenvisitatiecommissieeenzeergoedinstrumentisomperiodiekintezetten,binnendebeperkingendiewettenenregelsaaneentoezichthouderstellen.DeheerIrrgang(SP):Voorzitter.Wijhebbeneendik,goedrapportontvangen,datietsonderstreeptwatallangerbekendwas,namelijkdatdekernvanhetprobleembijhettoezichtopIcesavewasdatdeEuropeseregelgevingbepaaltdathettoezichtopeenbijkantoorligtbijdemoeder-bankvanhetbijkantoorbuitendelidstaatwaarhetbijkantoorgevestigdis.Datheethomecountrycontrol.DeministerheefthetzelfbijNovametzoveelwoordengezegd.Eenbuitenlandsetoezichthouderheefthetvoorhetzeggen,maardeNederlandseregeringendeNederlandsebelasting-betalermogenvoordeproblemenopdraaienalshetfoutgaat.Deministerzeidaarbij:datzitnatuurlijkhelemaalfout,daarmoetenwijechtverande-ringinaanbrengen.Volgensmijisdathetbeginvanhetdebatvandaag:ermoetietsveranderenaandeEuropeseregelgeving.DieregelgevingkwamtotstandomdeconcurrentieopdeEuropesefinanciëlemarkttevergemakkelijken.Ermoestennietteveeladministratievelastenzijn.Ermoestnietteveelgezeurvanverschillendetoezichthouderszijn.AlsjeeenvergunninginIJslandhebt,kunjemakkelijkinNederlandaandeslag.DanzijnervoordeNederlandsetoezichthouderbeperktebevoegdhedenomtoezichttehouden.DeheerWeekers(VVD):Hetisvantweeënéén.Ofuzegtdatdefinan-ciëlemarktenallemaalweernationaalgeorganiseerdmoetenworden,daterweergrotemureninEuropawordenopgetrokken.OfuzegtdathettoezichtechtEuropeesmoetwordengeregeld.Danmoetereensuprana-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2455 tionaletoezichthouderkomendieinditsoortgevallenknopenkandoor-hakkenendieervoorzorgtdatookinIJslandhettoezichtaandemaatis.DeheerIrrgang(SP):Ditisvolstrekteonzin.Hettoezichtopeenbijkan-toorligtbijeenbuitenlandsetoezichthouder.Datishetprobleem.Alsjedaarveranderinginwiltaanbrengen,betekentdatnietdatjedaarmeegeenbuitenlandsebankenmeerwilttoelatenopjeeigenmarkt.EendochtervaneenbuitenlandsebankvaltgewoonvolledigonderhetNeder-landstoezicht.MijnvoorstelbetekenthelemaalnietheteindevanEuro-pesebankendieopelkaarsmarktactiefkunnenzijn.Hetmagalleennietmeerviadatachterlijkesysteemvandiebijkantoren.Alshetverkeerdgaat,mogenwijopdraaienvoorderekening.Daarzouveranderinginmoetenkomen.Datiswaarmijnpartijvoorpleit.Vandeministerbegrijpikdathijdatookeenprobleemvindt.Ermoetechtietsopditpuntveran-deren.MetaanpassingvanEuropeseregelgevingmoethetprincipevanhostcountrycontrolwordenversterkt.DNBkrijgtdanmeerbevoegd-hedenomintegrijpenalsdaaraanleidingvooris.DeheerVanDijck(PVV):Ikresumeer:zolangbijkantorennietonderhetNederlandstoezichtvallen,moetenwijinNederlandgeenbijkantorenhebben.DeheerIrrgang(SP):Ofhetmoetmetdiebijkantorenbetergeregeldworden.Denationaletoezichthoudermoetveelmeerbevoegdhedenkrijgenomintegrijpen,bijvoorbeeldDNBbijeenbijkantoorvanIcesave.Jekunterookhelemaalmeestoppen.Datisookeenmanieromhetprobleemoptelossen.Nogmaals,hetwordtdaarmeenietonmogelijkomalsbuitenlandsebankopdemarktvaneenanderlandactieftezijn.OokeenbuitenlandsebankuiteenlandvanbuitendeEUofdeEERkaninNederlandeendochterhebben.Enzo’ndochtervaltdanvolledigonderhetNederlandstoezicht.ErwarenzeerbeperktebevoegdhedenvoorDNB.Ondanksdatgegevenstijgtuithetrapporttocheenbeeldopvaneentoezichthouderdieteprocedureel,teformalistischenteaarzelendisomgegaanmetzijnbevoegdheden,enindiezinooktekortgeschotenis.DatbegintalinmeialsDNBdetoelatingtothetNederlandsedepositogarantiestelselopeenzeerprocedurelemanieraanpakt.DooreenseniormedewerkervanDNBwordtinterngewaarschuwddat«wijmeerkunnendoendanniks».DietoetredingtothetNederlandsedepositogarantiestelselhadvertraagdkunnenworden.Eenneewasnietmogelijkoflagergmoeilijk.HetIJslandsedepositogarantiestelselboodintheorievolledigedekking.FormeelgezienhadDNBzichdaaropkunnenberoepen.Verderwasernogeenprobleemmetdewisselkoers.Erwarendusopzijnminstaankno-pingspunten.EenAMvBontbrak.DeministerisvoorDNBverantwoorde-lijk.KritiekophetfunctionerenvanDNBisdaarmeeindirectkritiekopdeminister.AlshetgaatomhetontbrekenvaneenAMvBvoorhetstellenvannaderevoorwaardenaandetoetredingtothetNederlandsedeposito-garantiestelsel,isdeministervanFinanciëndirecttekortgeschoten.Indezomerblijktdatingrijpenjuridischverdedigbaarwas,omdatdeliquiditeitvanIcesaveingevaardreigdetekomenvanwegeeensolvabiliteitsprobleembijLandsbanki.DatwasuiteindelijkookderedenwaaromDNBinoktoberingreep.Ooktoenwashetjuridischbetwistbaardatdebankingreep.Voorderechterisdatstaandegehouden.Maaralshetinoktoberkon,hadhetdusookinjuliofiniedergevalbeginaugustusgekund.OoktoenwarenergrotetwijfelsoverdeduurzaamheidvanLandsbanki,endesolvabiliteitvanhetIJslandsebankensysteemendeIJslandseeconomieinhetalgemeen.Waaromisnietinjuliingegrepen?Ditisnietzonderbetekenis,wanteindjuli,beginaugustuswashetbedragaanNederlandsespaartegoedenmaareenderdevanwatuiteindelijkinoktober1,7mld.bleektezijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2456 IksluitmijaanbijhetvoorstelvandeheerTangvoordievisitatie-commissie.NatuurlijkzijnwijtoezichthouderopdeministerenisdeministertoezichthouderopDNB.Ikbeneerlijkgezegdwelbenieuwdnaardeconclusiesvanzo’nvisitatiecommissie.IksluitmijookaanbijdevraagvandeheerTangoverdeimmuniteitvandetoezichthouder.Volgensmijisdaarsprakevaneenprobleemdatdeministertelangheeftlatenliggen.IndehelediscussierondomABNAMROisgesprokenovereventueleclaimsvanhedgefondsenrondomhetoptredenvandetoezichthouder.Ditisechteenprobleem.WatmijbetreftstuurtdeministereenspoedwetnaardeKamer.Hetgaatmijnietzozeeromjuridischeclaimsvaneenpaarhonderdspaardersdienietalhungeldhebbenteruggekregen,alswelomveelgrotereclaimsdiemogelijkerwijsopDNBkunnenwordenverhaald.Wijkunnennietvaneentoezichthouderverwachtendathijzicheenbeetjecreatiefopstelt,dathijderandenvanzijnbevoegdhedenopzoekt,dathijdurfvertoont,terwijlditonvoldoendegeregeldis.DeheerWeekers(VVD):Voorzitter.Eindelijkishetevaluatierapportverschenen.Hetbezorgtmijzeergemengdegevoelens.Ikkrijgereenheelongemakkelijkgevoelbij.EnerzijdsheeftDNBnaardewetenschapvantoenbeleidsmatignietnoodzakelijkerwijsverkeerdekeuzesgemaakt,laatstaandatDNBrechtensgehoudenzouzijnomanderstehandelen.Ander-zijdshadmeteentijdigeintegralebeoordelingeneenmeerdoortastendoptredendeschadebeperktkunnenblijven,ofschoondatjuridischmisschienwatlastigwasgeweest.Ikzegdatmetdewijsheidvannu,allefeitenopeenrijtjeziendenmethetrapportindehand.Ditisvooraluiter-matezuurvoormensendienumetgroteschadesachterblijven.Hetgaatomeenkleine500particulieren,waarbuitengewoonschrijnendegevallenbijzitten.Daarnaastgaathetomlagereoverhedenenbedrijvendietot250mln.hetschipzijningegaan.Wijkunnenonsernietbijneerleggendatditheteindresultaatzoumoetenzijn.Inhetrapportstaateenaantalconclusies.DekernvanhetprobleemzitindeopstellingvanLandsbankiendeIJslandsetoezichthouderbinnenhetEuropesestelselvanhomestatecontrol.Daarmeekomenwijbijdetekort-komingenvandatstelsel,maareigenlijkwilikeenstapterug.VolgensmijmoetenwijterugtothetmomentdatIJslandistoegetredentotdeEER.OpdatmomentkreeghetlandtoegangtotallerleimogelijkhedendiedeinternemarktvandeEUbiedt,metalledaaraanverbondenvoordelen.Hebbenwijonsdestijdsvoldoendegerealiseerdwelkerisico’sdaaraanvastzaten?Hetgevoelbekruiptmijdatheelgemakkelijktoetredings-enassociatieverdragenwordengeslotenzonderdatalleconsequentiesinbeeldzijn.HetEuropesestelselvertoonteenaantalhiaten.IkgahetvandaagnietoverhetEuropesetoezichthebben.Daarhebbenwijvorigeweekeneenaantalkereneerderuitvoerigovergesproken.Naasthettoezichtzijnerandereknelpunten.Iknoemhetdepositogarantiestelselendebevoegd-hedenvandetoezichthoudersvandehostcountries.Welkepositiekiestdeminister?Watdoethijforthetimebeing?WordtbekekenofeenofandernoodverbandkanwordenaangelegdzolanghetEuropesestelselnognietzoisingerichtalswijhetzoudenwillen.OvervorigjaarbekruiptmijhetheelonbevredigendegevoeldatDNBonvoldoendedoortastendisopgetreden.Hetbeeldvaneenlankmoedigehoudingoverheerst,nietalleenbijDNB,maarookophetdepartement.Watdetopping-upenhetdepositogarantiestelselbetreftzeideIJslandsebank:umoetonsgewoontoelaten.DeEuropeserichtlijnzegtjuistdaterbestmogelijkhedenzijnomditsoortbijkantorenbuitendedeurtehouden,zekeralshetgaatomtopping-up,maardanmoetendaarvoorweleigenregelswordengesteld.Dieregelshaddeministerkunnenstellen.HijhadeenAMvBkunnenafkondigen.Waaromisdatnietgebeurd?WaaromisdieAMvBtoenhetprobleemwerdgesignaleerdniethals-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2457 overkopinelkaargedraaid?Wijkunnennakedshortsellingookovernightverbieden.StaatssecretarisDeJagerkanbinneneenweekhetnodigedoenomeenuitspraakvandeHogeRaadinzakebelastingclaimsterepa-reren.Datkunjehiertochookdoen?DeIJslandsebankwildeexpanderenenaanspraakmakenopdedepositogarantieregeling.DebankwildezelfsmiddelenindepotzettenbijDNB.Waaromisdaarnietopingegaan?Dievraagwordtookinditrapportnietbeantwoord.Erzijnmensentussenwalenschipgevallen.Iknoembijvoorbeeldde500mensenmetmeerdan€100000spaartegoed.UithetstukblijktdatdeIJslandsetoezichthouderdeNederlandsetoezichthoudertothetlaatstemomentophetverkeerdebeenheeftgezet.InoktobervanhetafgelopenjaarheeftdeministervanFinanciënadinterimdeKamereenbriefgestuurddatDNBdeIJslandsetoezichthouderendeIJslandseregeringaansprakelijkhadgesteld.IntussenismetIJslandeenovereenkomstgeslotenwaarmeedeschadevoordeNederlandseStaatisafgekocht.DeStaatheeftzichzelfdemogelijkheidontzegdomnogaansprakelijkheids-claimsuittevaardigen.Ikvinddatdatnietkan.IkvinddatdeschadedieinNederlandnogisblijvenliggen,een-op-eenopIJslandverhaaldmoetworden,zekermetditrapportindehand.WatdecultuurbijDNBbetreftsteunikdesuggestievandeheerTangvaneenvisitatiecommissie.Datzelfdegeldtvoordeopmerkingoverdeaansprakelijkheid.Datzounogweleensverlammendkunnenwerken.Ikhebongeveeranderhalfjaargeledengepleitomdeaansprakelijkheidvantoezichthouderseensheelgoedtebespreken.Wijzoudendaarovereennaderrapportvandeministerkrijgen,maardathebbenwijnogsteedsnietontvangen.Inanderelandenisdeaansprakelijkheidbeperkt.Misschiendatdaardetoezichthouderwatmeeralseenwaakhondoptreedt.DeVVD-fractievindtdateentoezichthouderzichmoetgedragenalseenwaakhond.Hijmoetalertzijnenbijonraadaanslaaneningrijpen.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Voorzitter.Hetdossierdatwijvandaagvooronshebbenliggen,betreft130000spaardersdievooreenbedragvan1,7mld.binneneenrecordtijdbijdeIJslandsebankhebbenweggezet.Opdatmomentwasnauwelijkssprakevanbanken-trouw.Vooreenhalfprocentmeergingmenheelsnelmetzijnspaargeldoppad.Mendachtdathetwelveiligwas,maarachterafbleeknietsminderwaartezijn.Vervolgenszienwijallemaalwaarhetfoutgaatofkangaan.Somsdenkikweleens:waarblijftdeeigenverantwoordelijkheidvandemensendiehetgelddaarneergezethebben?Hetrapportdatvooronsligt,geeftechterheelduidelijkaandathetsysteemeenbehoorlijkaantalhiatenheeft.HetrapportrichtzichnietzozeerophetfaillissementalswelopderolvandeNederlandseprudentiëletoezichthouderDNB.DevraagblijfthangenofDNBmeerhadkunnendoendanhijgedaanheeft.HetisheelbijzonderdatwijvandaagovereenrapportsprekenzonderdatikeeninhoudelijkebriefvandeministervanFinanciënheb.Ineersteinstantiezalmijninbrengdanookvooralvragendzijn.Dekernvandeproblematiekzitinhetsysteem.Hethuidigesysteembestaatuiteensamenwerkingtussenhome-enhosttoezicht.DeIJslandsetoezichthouderwasdehometoezichthouderenDNBdehost-toezichthouder.MinisterBos:Gisterenhebtutochnogeenbriefvanmijgekregen,waariningegaanwordtophome-enhosttoezicht?MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Nee,diehebiknietontvangen.MinisterBos:Ikhoornetdatdebriefpasvandaagverstuurdis.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2458 DeheerVendrik(GroenLinks):Hetlijktmijverstandigdatdebriefevengekopieerdwordt.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):DestelligheidwaarmeedeheerTanghetdebatvandaagbegonnenis,gaatmijwatvernuwijnognietdeministeroverdeconclusiesvanhetrapporthebbengehoord.Dehometoezichthouderrichtzichopdesolvabiliteitendeliquiditeitvandegehelebankenzietnietopdesolvabiliteitenliquiditeitvandebijkan-toren.CollegaIrrgangheeftheelduidelijkaangegevendathetrisicohele-maalligtbijhetlandwaarhetmisgaat.Watonsbetreftisdatonwenselijk.Hetstelselvoldoetopditmomentniet.Wijpleitenvoormeerbevoegd-hedenvoordeontvangendetoezichthouder.WatonsbetreftwordthetEuropeesaangepakt.Deeltdeministerdezemening?Zoja,vindthijookdatermeerbevoegdhedenmoetenkomen?Watiszijnplanvanaanpak?HadDNBdanhelemaalnietsmeerkunnendoen?Nou,weldegelijkwel.Ookdeonderzoekersstellenheelduidelijkdateropminimaaldriepuntenandersgehandeldhadkunnenworden.HaddebanknietwatminderwelwillendkunnenoptredentoenLandsbankiaangaftewillendeelnemenaanhetNederlandsedepositogarantiestelsel?Eentopping-upvan€20000perspaarderisnogalwat.Deovereenkomstisop23mei2008getekend.Hadditnietwatlatergekund?Bestaatdemogelijkheidomtopping-upüberhaupttegentehouden?DNBhaddetoelatingkunnenvertragen.Deeltdeministerdezemening?HetIJslandsegarantiefondsdatdeuitkeringzoudekken,wasgewoonnietgrootgenoeg.VolgenshetrapportisergeenintegraleafweginggemaaktvanhoewijüberhauptmetdeIJslandsebankwildenomgaan.ErwordenheelveelvraagtekensgeplaatstbijhetinternebesluitvormingsprocesbijDNB.Isdatwelvoldoendegewaarborgd?Eentijdigeenintegralebeoordelingisvooronsechteenvereiste.HoekijktdeministervanFinanciënhiertegenaan?SteldateenintegraleafwegingwasgemaaktvandemanierwaaropmetIcesavemoestwordenomgegaan.Haddatgeleidtotandershandelen?ErwaseenmogelijkheidommeteenAMvBtekomen.Waaromisdatnietgebeurd?HadDNBindeloopvandezomer2008nietwatdaadkrachtigermoetenoptredentoengrotezorgenontstondenoverLandsbanki?DezeerernstigeproblemenvandeIJslandsebancairesectorwarenvooriedereenbekendenduidelijk.DNBbenoemdedeproblemen,maardeIJslandsetoezicht-houderontkendeenwerkteopgeenenkelewijzemee.HetverloopvandecreditdefaultspreadvoordeIJslandsebankensprakboekdelen.Datheeftdeministertochookkunnenzien?Deprijsenhetrisicowarenongekendhoog.Desolvabiliteitendeliquiditeitvandemoederbankstondenonderdruk,endatheefteffectenopdeliquiditeitenvandebijkantoren.Datweetdeministerook.WashijdoorDNBopdehoogtegebrachtvandegroteproblemenbijdeIJslandsebanken,zoja,wanneer?HadDNBtoenalmeeractiesmoetenondernemen?IsnieteenernstigetekortkomingvanDNBaandeorde?IkkomophetnietvoortvarendaanvaardenvanhetaanbodvanLands-bankivoorhetdeponerenvanextraschuldpapier.WaaromheeftDNBniettoegestaandatLandsbankiextraschuldpapierdeponeerde?Hetwerdaangeboden,maarDNBgingernietopin.Wasdeministerdaarvanopdehoogte?Onderdespaardersmetmeerdan€100000zittenzeerschrijnendegevallenmeternstigeconsequentiesvoordepersoonlijkelevenssfeer.Wijmoetendaarmeeroogenoorvoorhebben.Wijvragendeministeromtothetmaximumjuridischeondersteuningteverlenen.WijvragenhemominiedergevaldeproblemenheldertekrijgeneneventuelemogelijkhedenrichtingIJslandtegebruiken.DeheerVanDijck(PVV):Voorzitter.Ikbeginmeteenpaarkortevragen.InhetrapportstaatdatIJslandvoorzijndepositogarantiestelseleenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2459 garantiefondsheeftvan1%vandedeposito’swaaruitspaartegoedenwordengefinancierd.HoeveelgeldzaterinhetgarantiefondstoenLands-bankifaillietging?Hoeheeftdeverdelinguitditfondsoverdespaardersplaatsgevonden?HoezijndeDuitsersendeEngelsendoorIJslandgecompenseerd?KlopthetdatIJslandsespaarders100%vergoedinghebbenontvangen,terwijldeNederlandsespaardersslechtstot€20000hebbenteruggekregen?IJslandhadop29septembereentotaleinlegvan1,7mld.HoeveelvandittegoedisinmiddelsuitgekeerdaandeNeder-landsebanksector?Watisdestatusvoordedecentraleoverhedenendespaardersmetmeerdan€100000?Deministerheefttoegezegddathijallehulpbijdeincassozouverlenen,maaronsbereikenberichtendaternietsvandezetoezeggingoveris.Voorzijneigen1,3mld.heeftdeministerweleenfaciliteitgeregeld,maarhijlaatderesteigenlijkindekoustaan.DNBhoudtalleentoezichtopdeliquiditeitspositie,zokunnenwijlezen.Tegelijkwordtdevraaggesteldofhetwelmogelijkisomhiertoezichtoptehouden,geziendegroteverwevenheidmethetmoederconcern.TotopdedagdatLandsbankiindeproblemenkwam,voldeedLandsbankiAmsterdamnogsteedsaandeliquiditeitseisen.Voorhettoezichtopdeliquiditeitishetvoldoendedathetbijkantooraanspraakheeftofkanverkrijgenopgeldenvanhetmoederkantoor.Metanderewoorden,inhoeverreishettoezichtopdezeaanspraaktecontrolerenalsniettecontrolerenishoehetstaatmetdeliquiditeitvanhetmoederconcern?Dezematevantoezichtopeenbijkantoorisvolgensonsdanookgewooneenfarce.WelkebijkantorenvanbankenuitanderelidstatenzijninNeder-landactief?Watzijnderisico’sdaar?NietalleenIJslandisindeproblemen.IkkennogweleenpaarlandenwaarhetnietzogeweldigmeegaatindeEER.Isdeministerhetmetmijeensdatbijtopping-uphettoezichtophetbijkantoormoetwordenaangescherpt?DNBheeftnietdaadkrachtigoptredentegenIcesave,zokunnenwijverschillendekerenlezen.OnderzoekersstellendatDNBtegenLandsbankiAmsterdamhadkunnenoptredendooreenaanwijzingomhetverderaantrekkenvangeldtestakenenomvoldoendeliquiditeitinNederlandaantehouden.DitheeftDNBnietgedaanomdathetmisschienjuridischeconsequentieshad.Debankheeftdebeslissingomnietoptetredenonvoldoendeonderbouwd.Pastoenhettelaatwas,kwammeninactie.OokdeinternebesluitvormingsproceduresbijDNBzijnduidelijktekort-geschoten,waardoorbepaaldeafwegingenenbesluitennietkunnenwordengemotiveerd.Hetwasteveelfingerspitzengefühl.Deprocedures,eendraaiboekontbraktenenenmale.DNBwasbangvoorclaims.Moetenwijnietnaarmeerimmuniteit?MoetDNBnietmeerwordengevrijwaardvanclaimsindienangstdaarvoordekwaliteitvanhettoezichtdanigbelemmert?HetEuropesestelselschietdanigtekortenmoetsnelwordenherzien.Indebriefdiewijzojuistvandeministerhebbenontvangen,leesikdathijbindendemediatiealsoplossingvoorstelt.Ikgeloofdaarnietin.Wijmoetengewoonafvanhetstelselmetbijkantoren.HetisprimaalsjeinNederlandwiltbankieren,maardanvaljegewoononderhetNederlandstoezicht,nietsmeerennietsminder.Nederlandmoetopkomenvoorzijnspaardersenconsumenten.HetstelselwordttenslotteookgedragendooralleNederlandsebanken.Zolanghettoezichtnietgoedgeregeldis,kunnenwijhetonsnietveroor-lovenomeendepositogarantiestelselindeluchttehoudenendebelastingbetalermetdeconsequentiesdaarvanoptezadelen.Ookbijbranchesvanbuitenlandsebankenkunnenproblemenontstaan.GaandebevoegdhedenvanDNBvergenoegomtevoorkomendatNederlandmeteenlegebranchachterblijft,terwijlhetdepositogarantie-stelselvan€100000vantoepassingis?Biedtringfencinghiervoorwelvoldoendegaranties?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24510 DeheerVendrik(GroenLinks):Voorzitter.Ikwasnieuwsgierignaareeneerstepolitiekoordeelvandeministeroverhetevaluatierapport.Datkomtvooreendeelterugindebriefdiewijdaarnethebbenontvangen.DangaathetomdeconclusiesdiejeopbasisvanhetIcesavedramakunttrekkenoverhetnietfunctionerenvanhetdepositogarantiestelsel.HetisevidentdatditrapporteenzoveelsteaanwijzingisdatwijalshetgaatomfinanciëlemarktenbehoeftehebbenaanveelmeerBrussel.Deeltdeministerdezeconclusie?Datisnietvanbelangontbloot,omdataandeEuropesevergadertafelsalweervertragingisopgetredenrichtingeenmeergeïntegreerdEuropeestoezicht.DatisnietindelaatsteplaatstewijtenaanEngeland.HetisechteendomperopmijnoptimismedatEuropainstaatisomvandekredietcrisisendeafzonderlijkedrama’soptijdteleren.Ditdebatzullenwijopanderemomentennogvelekerenvoeren.IkrichtmijvandaagvooralopIcesave.Mijnfractieisbehoorlijkgeschrokkenvanhetrapport.ErishetbeelddatgrossomodoDNBflinkbelazerdisdoordeIJslandsevrienden.Eriseenmomentgeweestwaaropmenerachterkwamdatdekluitwasbelazerd,daterverkeerdeinformatiewas,dateenteoptimistischevoorstellingvanzakenwasgegeven.ToenwareneraleendikkehonderdduizendNeder-landersmethunspaargeldovergegaannaardiefoutebankenwashetdramaonafwendbaar.Dezevoorstellingvanzakenblijkt,hetrapportlezend,totaalniettekloppen.IkverbaasmijeroverhoeveelDNBeigenlijkwist,hoegealarmeerdmeninternalwasvanafhetallereerstemomenttoenLandsbankimetIcesavedeNederlandsemarktbetrad.Menhadnietalleenbepaaldekennis,menwasinternflinkmetzichzelfindebatoverdevraagwatmenmetdiekennisaanmoest.DatwerpteenheelanderlichtophetfunctionerenvanDNBdanikinmijnonschuldtotvoorkortaannam.Menwistveelenmenheeftnagelatenomalhetmogelijketedoenomeendramaaftewenden.Deonderzoekerskrijgendatnietscherpboventafel.Iksnaphetnogsteedsniet.WatisernubijDNBgebeurd?Inmeizijneralflinkebijeenkomstenomdatmendezaaknietvertrouwt.DeIJslandseeconomiegaatnietgoed;hetiseenpiramidespel;menisniettevredenoverLandsbanki.Meniskundiggenoegoméénenééntottweeoptetellen,maarhetleidtalmaarniettotforseactie.Landsbankiwordttotaaneindseptemberalleenvoortdurendomextrainformatiegevraagd.Datisnietverkeerd,maarandere,zwaarderemiddelenzijnnietexplicietoverwogen.Datsnapikniet.Volgensmijisdithethartvanhettoezicht.DNBiseruiteindelijkookvoordeconsument;dathadmenvandeVanderHoopaffairemogenleren.Alsjehetnietvertrouwt,dangajeovertotmaatregelen.Danneemjemogelijkejuridischeimplicatiesvoorlief.Alsdieimplicatieszoernstigzijndatzejefunctionerenalstoezichthouderbelemmeren,dangajenaarhetministerievanFinanciënenzegje:hiermoetheelsnelietsaangebeuren.Datleesikallemaalnietinhetrapportendatsnapikniet.Ikwilechtantwoordopdezevraag,wantdatisfunda-menteelvoorhetvertrouwenineentoezichthouderdieinonsallerbelangwaaktoveronsspaargeld.Hiergaathetombijtoezicht.Ditzijndeessen-tialiavaneengoedetoezichthouder.Menheeftveeltelaatingegrepen.Menistelaksgeweest.Deinformatieiskennelijkonvoldoendezwaargewogen.Ikkanhetmijbijnanietvoorstellenalsikziewatdeonderzoe-kersbovenwaterhebbengetild.Iksnapnietwaaromhetzolanggeduurdheeft.ToenhetdramainaugustustothetallerhoogsteniveaubijDNBwasdoor-gedrongen,kanIcesavetotbeginoktoberdoorgaanmethetophalenvangeld.Datsnapikniet.Iksnapnietdatmennietonmiddellijk,alwashetmaarbijwijzevanvoorzorg,beslotenheeftomdetenttesluitenenaftedwingendatergeennieuwgeldmochtwordenopgehaald.Ditisopnieuwcruciaalvoormijnvertrouwenineengoedfunctionerendetoezichthouder.Watisdaargebeurd?Datbrengtmijopderolvandeinternetoezichthouder,decommissa-rissenvanDNB.DNBheeftdevormvaneenstructuurvennootschap.DatTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24511 betekentdatcommissarisseneenniet-onaanzienlijkepositiehebben.Watishunoordeeloverdezekwestie?Hoehebbenzijhieringeopereerd?Ofhebbenzijhelemaalgeenpositieindezekwestie?IkleesnergensinhetrapportdatDNBopeenbepaaldmomentmetstoomenkokendwaternaardeministerisgestaptomsteuntevragenvooreeneerdereingreep.HoeoordeeltdeministervanFinanciënoverzijneigenhandelwijze?UitdeVanderHoopaffaireherinnerikmijdathettoezichtvandeministervanFinanciënopDNBvaneengroteafstandenéénkeerperweeklunchenis.Ishiereenlesuittetrekken?MinisterBos:Voorzitter.Ikdankdeledenvoorhunbijdrage.Hetisonge-bruikelijkdathetkabineteenrapportnaardeKamerstuurtzonderkabinetsstandpunt.Datspeeltonsvandaagookenigszinsparten.WijhaddenwatmeertijdnodigdandeKamerwenselijkvondendeKamerwildehetrapporthebben.Omdieredenishetgestuurdzonderkabinets-standpunt.Vorigeweekhebikineenanderdebateenbrieftoegezegdovereenaantalzakendiewelmetditrapporttemakenhebben,ondermeerdehost-enhometoezichthoudersproblematiek.Omredenendieiknietgeheelkanachterhalen,heeftdiebriefdeKamernietuiterlijkvanoch-tendbereikt,maarpasnu.Ikbieddaarvoormijnexcusesaan.Ikbeginmetdeconclusiedieiktreknaaraanleidingvandezeevaluatie.Allereerstdeelikalleconclusiesenaanbevelingenvandeonderzoekers.MijnconclusieoverhethandelenvanDNBisdathetonderzoektwijfelgezaaidheeftoverdevraagofDNBinalleopzichteneninalleomstandig-hedengehandeldheeftopeenmanierwaaropdebankmetwijsheidachterafzoumoetenhandelen.ErisgeenenkelbewijsdatDNBdatnietgedaanheeft.ErisgeenenkelbewijsdatDNBonjuistgehandeldheeft,maarerisweltwijfelgezaaid.Dedocumentatiedienodigisomtekunnenlatenziendatdeafwegingenophetjuistemomentenopdejuistemanierhebbenplaatsgevondenomtedoenwatgedaanis,ontbreekt.Daaromhebbendeonderzoekersdaarovergeendefinitieveconclusiekunnenformuleren.Eentoezichthoudermagditsoorttwijfelnietlatenbestaan.MijnoverlegmetDNB–hetwasvandaaggeenlunchmaareenkopjekoffie–zaleropgerichtzijnomditsoorttwijfelindetoekomstgeenruimtetegunnen.Hetzalmetnamegerichtzijnopdevijfdeconclusie/aanbevelingvanhetrapport:DNBmoetveelbeterverslagleggenvandemomentenwaarophijafwegingenmaakt,vandeargumentendiedaarbijbetrokkenworden.DeKamerenikmoetenbeterinstaatzijnomdaarookmetwijsheidachterafeenrichtinggevendoordeeltekunnenformuleren.Hetisvooronsallemaalonbevredigendalszoietsindeluchtblijfthangen.Hetisookvoordetoezichthouderzelfnietgoedalsgezaaidetwijfelnietkanwordenweggenomen.DeheerIrrgang(SP):DatbetekentdusdatookdeministerkritischisoverhetfunctionerenvanDNB.Hijheefteriniedergevaltwijfelover.MinisterBos:Hetisongelooflijk:ikhebgezegddatertwijfelgezaaidisoverdehandelwijzevanDNB.ErisgeenenkelbewijsdatDNBonjuistgehandeldheeft,maarhetenkelefeitdatertwijfelgezaaidisdienietdefinitiefkanwordenweggenomen,vindikonwenselijkomeentoezicht-houdergezagvoltekunnenlatenfunctioneren.DeheerIrrgang(SP):Oké.DeministerzegtdatertwijfelgezaaidisoverhetfunctionerenvanDNB.ErbestaatdustwijfeloverhetfunctionerenvanDNB.Devoordehandliggendevraagisdan:magerweltwijfelontstaanoverhetfunctionerenvanDNB?Welkeconclusietrektdeminister?MinisterBos:Mijnantwoorddaaropisheelduidelijk:ikvinddaterbijuofbijmarktpartijengeentwijfelsmogenzijnoverhetgezagvaneentoezicht-houder,overdemanierwaaropeentoezichthouderzijnrolvervult.HetisTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24512 dusonwenselijkdaterwelietsvantwijfelblijfthangen.Tegelijkertijdmoetenwijonsgoedrealiserenwaterexactdoordeonderzoekersgecon-cludeerdwordt.ZijzeggennietdatDNBonjuistgehandeldheeft.Zijzeggenhoogstensdaterwellichtmogelijkhedenwarenomanderstehandelen.Dieanderehandelwijzehadindepraktijkwaarschijnlijkniettoteenandereloopderzakengeleid.Maarwellichthadhetandersgekund.Devraagofdatonderdieomstandighedenmetdekennisdieertoenwaseenbeterehandelwijzewasgeweestenofdeafwegingentussendeverschillendehandelwijzenvoldoendeophetjuistemomentenophetjuisteniveauindeorganisatiehebbenplaatsgevonden,kandoordeonderzoekersnietwordenbeantwoord,omdatdegegevensdaaromtrentonvoldoendezijnvastgelegd.HetminstewatikinmijnverderecontactenmetDNBmoetdoen,iservoorzorgendatdeverslagleggingvandittypeafwegingenbijdetoezichthouderindetoekomstwélplaatsvindt.Alseropeengegevenmomenttwijfelgezaaidwordtofeenafwegingjuistisgeweest,moetenwijeenduidigkunnenvaststellenofdejuisteafwegingisgemaakt.Uiteindelijkkomtdathetgezagvandetoezichthoudertengoede.DeheerIrrgang(SP):ErzijnnogalwathardekwalificatiesdoordeKamergebruikt...MinisterBos:IkbenmetditpuntbegonnenomvervolgenstezeggendateenheleboelconclusiesdiedeKamergetrokkenheeft,iniedergevalnietdoordeonderzoekersgetrokkenworden.IkhebgehoorddatdeconclusiezoumoetenwordengetrokkendatDNBhalfhartig,twijfelend,telaksentelaatgeopereerdheeft.IkhebgehoorddatDNBtekortgeschotenisennietvoldoendedaadkrachtigopgetredenheeft.DatzijnallemaalconclusiesdieindividueleledenvandeKamermogentrekken,maardienietgetrokkenwordendoordeonderzoekersdieditrapporthebbengeschreven.Hetenigewatzijgeschrevenhebben,isdatzijachteraftwijfelshebbenoverdevraagofopbepaaldemomentennietandershadkunnenwordenopge-treden.ZijconstaterendatergeenargumentenzijnwaarmeezelfsachterafgeconcludeerdkanwordendatDNBfoutofonjuistheeftopge-treden,maardatzijgraagindegelegenheidwarengeweestomaandehandvanconcreteinformatietetoetsenofdejuisteafwegingophetjuistemomentophetjuisteniveauheeftplaatsgehad.Dietoetskunnenzijnietuitvoeren.Datbedoelikalsikzegdatertwijfelblijfthangen.Datvindikonwenselijk.DatDNBonjuistofonvoldoendedaadkrachtigoflaksoftelaatheeftopgetreden,staaterallemaalniet.Datisnietgeconcludeerd.DatisgeenconclusievanhetonderzoekdatikdeKamertoegestuurdheb.DeheerIrrgang(SP):DooreengrootaantalpartijenwordthiergrotetwijfeluitgesprokenoverhetfunctionerenvanDNB.Deministerzegt:ikconstateerdatertwijfelisgezaaid,maarikhebzelfdietwijfelniet.Alshijhetrapportleest,kanhijtochnietandersdanzelfookopzijnminsttwijfelhebbenoverhetfunctionerenvanDNB?Ikkanmijdatnietandersvoor-stellen.MinisterBos:Ikhebalseerstegezegddatikheteensbenmetalleconclu-siesdiedeonderzoekerstrekken.Endeonderzoekerstrekkenondermeerdeconclusiedatzijnietkunnentoetsenofeenandereafweginghadkunnenplaatsvindendandeafwegingdieheeftplaatsgevonden,omdatzijdaardeinformatienietvoorhebben.Deonderzoekerstrekkennietdeconclusiedatereenfouteafwegingisgemaakt.Deonderzoekerstrekkennietdeconclusiedatertelaat,telaksofonvoldoendedaadkrachtigisopgetreden.Zijtrekkendeconclusiedatdiebeschuldigingenkunnenblijvenhangen,datdietwijfelsnieteenduidigkunnenwordenwegge-nomen,omdatdeinformatiediezijnodighebbenomdievraagtebeant-woorden,domwegontbreekt.Ikvinddatdatnietkan.DittypetwijfelsenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24513 vragenmagomdieredennietonbeantwoordblijven.Datbeschadigthetgezagvandetoezichthouder.EndusmagDNBhetnietmeerlatenvoor-komendatwijofonafhankelijkeonderzoekersindetoekomstbijdittypeprocessenenbeslissingennietinstaatzijnomachteraftezienofdejuisteafwegingophetjuistemomentophetjuisteniveauisgemaakt.Wantdanzuljenooittwijfelkunnenwegnemen,entwijfeloverhetoptredenvaneentoezichthouderisslechtvoordereputatievandetoezichthouder.Ikblijfgraagzodichtmogelijkbijdezeformuleringen.DeheerWeekers(VVD):Ditantwoordbevredigtmijniet.Deministerzegtdateentoezichthoudernietgezagvolkanfunctionerenalsertwijfelbestaat.EndaaromheeftdeministertegenDNBgezegddatditindetoekomstnietmeermagvoorkomen.Deonderzoekersstellenvastdatuithetdossiernietvoldoendeduidelijkisgewordenwaaromwanneerbepaaldeafwegingenzijngemaakt.Maardatkantochopgehelderdwordendooreenaantalmensentehoren?Gaatdeministerervoorzorgendatdetwijfeloverhetverledenwordtweggenomen?MinisterBos:Wijhebbenonafhankelijkeonderzoekersaangesteldomopdievraagantwoordtekrijgen.Zijhebbentotallestoeganggehad.Alserergensietsvastgelegdzouzijnvaneenvergadering,eenmail-correspondentieofwatdanookoversignalendiewelofnietopgepiktzijn,danwasdatnaarbovengekomen.Deonderzoekersconstaterendatzijdatniethebbenkunnenachterhalen.Ikvindhetonwenselijkdatdatnietachterhaaldis.Hetmagindetoekomstnietmeervoorkomen.Maarikkangeenstukkentevoorschijntoverendieerkennelijkvolgensdeonderzoe-kersnietzijn.Inelkeorganisatiewordenbeslissingengenomenengesprekkengevoerdzonderdatdatuitgebreidwordtvastgelegd.Zelfsalsjevanmeningbentdatbepaaldeafwegingenwellichtandershaddenkunnenaflopen,ishetdevraagofdattoteenreëelandereafloopvandezehelegeschiedenishadgeleid.Ikciteer:«DatachterafgeconcludeerdkanwordendateenanderehandelwijzehetnadeeldatdoorIcesaveisontstaangeheelofgedeeltelijkhadkunnenvoorkomen,impliceertnognietdatDNBbinnendatkaderennaardewetenschapdiedebanktoenter-tijdhad,beleidsmatigverkeerdekeuzesheeftgemaaktennogminderdatDNBrechtensgehoudenzouzijngeweestanderstehandelen.»Dieconclusielijktmijjuist.DeheerWeekers(VVD):Ditisdekernvanhetdebat.DeonderzoekerszeggendatDNBnietkrachtdadiggenoegheeftopgetreden.MinisterBos:Waarstaatdat?DeheerWeekers(VVD):Datstaatbijdeconclusiesoppag.70.Daarstaatdatnietvoldoendeduidelijkisgeworden...MinisterBos:Datisietsanders.DeheerWeekers(VVD):Daarmeeisweltwijfelgezaaid.Eristwijfelgezaaidoverhetnoggezagvolkunnenfunctionerenvandetoezicht-houder.DanmoetjetochinelkgevalduidelijkheidhebbenwaaromDNBvoordezehandelwijzeheeftgekozen.MinisterBos:Daargaikustraksietsoverzeggen.MaarerstaatdusnietdatDNBnietkrachtdadiggenoegheeftopgetreden.Erstaatdatuithetdossiernietvoldoendeduidelijkisgewordenwaaromnietkrachtdadigerisopgetreden.Erisomgoederedenenzorgvuldiggeformuleerd.DeheerWeekers(VVD):Datgeefikuna.ErwordtookgezegddatergoederedenenkunnenwordenaangevoerdvoordehandelwijzevanDNB,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24514 maardateentegenovergestelderedeneringookkanwordenopgehangen.Dezeonhelderheidmoetzosnelmogelijkweg.MinisterBos:DaaromgaiknuproberenomdeconcreteverwijtenaanDNBlangstelopenomtekijkenwatdieandereafweginghadkunnenzijn.Datgeeftmisschieneenindrukvandemanierwaaropdeafwegingendaargemaaktzijn.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Deministerbegintmeteenconclusie.Hijzegtdatertwijfelisgezaaid.DebelangrijkstetoezichthouderopdezetoezichthouderdoethierdeuitspraakdatDNBnietmeergezagvolkanfunctionerendoordattwijfelisgezaaid.DatisdehardsteconclusiediehijkantrekkenoverDNB.MinisterBos:Ikwilgraagzorgvuldiggeciteerdworden.IkhebnietgezegddatDNBnietmeergezagvolkanopereren.Ikhebgezegddat,alsertwijfelblijfthangenoverhetoptredenvandetoezichthouder,dathetgezagvandetoezichthouderbeschadigt.Danblijftergelukkignogeenheleboelgezagoverbijdezetoezichthouder,vooralomdathiernietgeconcludeerdwordtdathijfoutofonjuistheeftgehandeld.Erwordtenkelenalleengeconcludeerddatuithetdossiernietafgeleidkanwordenofdeafwe-gingenophetjuistemomentmetdejuisteargumentenophetjuisteniveauzijngemaakt.Watzijndeconcreteverwijten?Inhetvoorjaarspeeltdetopping-upkwestie.HeefthetministerievanFinanciëndaarbijeenrol,omdatdaareenAMvBmetnaderevoorwaardenhadkunnenwordengemaakt?Wijmoetenonstweedingenrealiseren.Derichtlijnwaarhethierovergaat,diehierindeKamerbehandeldenaangenomenis,isin1994aandeordegeweest.Wijhebbenallemaalgewerktopbasisvaneenrichtlijnendedaaruitvoortvloeiendewetgeving.In1994heeftniemandaangedrongenophetmakenvanzo’nAMvBmetnaderevoorwaarden.Inaldiejarenheeftniemandgezegddatdatnodigwas.IneenAMvBhaddennaderevoorwaardenkunnenwordengesteld,maardiehaddennooitkunnenleidentothetweigerenvandetopping-up.HetEuropeserechtbepaaltdatalshetgaatomeenbancaireinstellingwaardehometoezichthoudereenvergunningvoorheeftafgegeven,dietopping-upgegevenmoetworden.Hethaddusnooittoteenweigeringkunnenkomen.Hetenigewathadkunnengebeuren,isdaterenormvertraagdhadkunnenworden.DNBhadvanuitzijntoezichthoudenderolproblemenhebbenkunnenverzinnen.ErhadeenAMvBkunnenliggenwaarineenhelereekseisenzouzijnopgesomd.Nogmaals,weigeringwasnietmogelijkgeweest.Datiseenvanderedenenwaaromdeonderzoekerszovoorzichtigzijnmeteenconclusieopditpunt.Menhadmisschieneenandereafwegingkunnenmaken,maardeenigandereafwegingwas:ontzaglijkmoeilijkgaandoenomdietopping-uptevertragenindehoopdathetprobleemzichvanzelfzouoplossen.Danwasmentegendegrenzenvanbehoorlijkbestuuropgelopen.Ikvermoeddatdateenafwegingisgeweest.Hetuiteindelijkeresultaatzounietzijnveranderd.DeonderzoekershebbennietkunnentoetsenofbijDNBdeafwegingisgemaaktommaarniettevertragenomdatdeuiteindelijkeuitkomsttochverleningvandetopping-upzouzijngeweest.Datisvooriedereenfrustrerend.Aandefeitenveranderthetniets.Erlagalsinds1994eenAMvBendiegajeooknietmakenvooreenindividueelgeval.Watmenookhadgedaan,weige-ringwasuiteindelijknietmogelijkgeweest.Indatlichtiserdooreenvandeledengewezenopdemailwaarvanoppag.42wordtgesproken.Opdepagina’s42en43wordtbeschrevendatereenheleboelgebeurdis.Maarinderdaad,detopping-upwordtnietgeweigerd.Evenminwordtbestuurlijkeobstructiegepleegd.Menneemtwelcontactopmetanderetoezichthoudersinanderelidstaten.ErwordteenbijeenkomstgehoudenmetallerleivertegenwoordigersvanuithetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24515 toezicht.ErvindtactieveenstructureleinformatieuitwisselingplaatsmetdetoezichthouderinIJsland.Velemaandenlaterconcludeertmendatmenopdieinformatienietmochtvertrouwen,maartoeneronraadgerokenwerd,iserdusweldegelijkietsgedaan.Alsmenbinnendejuridi-schemogelijkhedenmeerhadwillendoen,washetmaximaleinfeitehetplegenvanbestuurlijkeobstructiegeweest.AlsdeledenvindendatDNBdathadmoetendoen,moetenzedatmaarzeggen.DeheerVendrik(GroenLinks):Datlaatstekunjevolgensmijnietzeggen.Dezinsnedeoppag.43,datnagedachtisoverhetinzettenvanzwaarderemiddelendanhetversterkenvandeinformatie-inwinning,blijktnietuithetdossier.WijkunnendusooknietvaststellendatDNBmetrechtenredediezwaarderemiddelennietkoninzetten,omdatdejuridischepositiedatniettoeliet.Datwetenwijgewoonniet.MinisterBos:Maarikweetdatwel,wantikhebhetdeonderzoekersgevraagd:watbedoeltudaarmee?Daarmeebedoeldenzijonderanderedatdebankdanzouhebbenmoetengaanvertragen.Volgensmijstaatdatookergens.Anderemogelijkhedenwarenerniet.Ookdeonderzoekersbewerennietdatergeweigerdhadkunnenworden.DeheerTang(PvdA):Ikwilhieropaansluiten.Ikciteeruithetrapport:«Hetisnietonverdedigbaar,maarwijachtenhaartebeperktentevoor-zichtig».Datzeggendeonderzoekersomdatdeliquiditeitvanhetbijkan-toorookafhankelijkisvandeliquiditeitvandebankendusvandetoestandvandeIJslandseeconomie.Deonderzoekerszeggendatzijzicherniettoeinstaatachten,gemetennaardekennisvantoen,eenoordeeltevellenoverdeIJslandsebankeneneconomie.Ikachtmijdaartoewelinstaat.Ikhebprof.Buiteraangehaald.Deskundigenwarendaartoewelinstaat.DNBheeftgeengewichtgegevenaanzijneigenstandpunt.Datismijngroteongemak.DNBhaduiteindelijknietkunnenweigeren,maarhetrapportnoemttallozemogelijkhedenomuitstelenmisschienwelafsteltebewerkstelligen.Nogmaals,ikvindhettebeperktentevoorzichtig.MinisterBos:IkbenhetzondermeereensmetdeheerTangdatervertraagdengetraineerdhadkunnenworden.Misschienmoetenwijmaareveninhetmiddenlatenofdatvanuitbestuurlijkopzichtgewenstis,ookmetwijsheidachteraf.Dievoorzichtigheidslaatvooralopéénfundamen-teelverschilvanmeningtussenDNBendeonderzoekersoverdebevoegdhedenvandebank.DeonderzoekerszijnnamelijkvanmeningdatDNBeenaanwijzingsbevoegdheidheeft,zelfsalshijnietzelfhome-toezichthouderis.DNBdenktdathijdiebevoegdheidnietheeft.Eenaanwijzingsbevoegdheidiseenvrijongedifferentieerdebevoegdheidomzelfsbijeenbijkantoorofviahetbijkantooraanhethoofdkantoorbepaaldeeisentestellen.Deonderzoekerszeggendatzijniethelemaalzekerwetenwatdereikwijdtevandieaanwijzingsbevoegdheidis,maareriseenverschilvanmening.DNBzegtdathijdiebevoegdheidnietheeft,deonderzoekerszeggenvanwel,ookalwetenzijniethelemaalwaterwelennietbijbetrokkenmagworden.Deonderzoekerszeggenerietsbij:alsDNBdeaanwijzingsbevoegdheidzouhebbengebruikt,danzouereenheelgrootrisicozijngeweest.HetzoufeitelijkhebbenbetekenddatDNBviaeenbijkantoorzouhebbeningegrepeninhethoofdkantoorinIJsland.Dekanszougrootzijngeweestdatdatopenigmomentopenbaarzouzijngeworden.Danzoudatfeitelijkdezelfdeconsequentieskunnenhebbengehadalseenopenbarewaarschuwingenduseen«bankrun»endushetomvallenvandebankendushetingevaarkomenvanspaartegoedenmetallerleidomino-effecten.ErwasduswellichteenvrijheidsgraadbijDNBomietsanderstedoen.Aanonsdeverantwoordelijkheidomopditpuntvolstrektejuridischehelderheidtezoeken,zodatdaarovergeenmeningsverschilmeerkanbestaan.HetgebruikvandieeventueleTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24516 bevoegdheidzouiniedergevalheelgroterisico’smetzichmeehebbenkunnenbrengen.Datsloegvooralopdievoorzichtigheid.Erisnogietsindeverwijtendesfeernaarbovengekomen,namelijkhetpuntvanhetschuldpapier.Hetlijktmijgoedomonsookdaarbijtereali-serendathetnietzoisdatDNBnietheefttoegestaandatLandsbankiextraschuldpapierzoudeponeren.DNBheeftdatzelfseenstapindegoederichtinggenoemd.WatDNBookgezegdheeft,isdatdathetprobleemnietoplost.Hetmagwel,maarjelostjeprobleemnietop.Schuldpapierzoubijeenfaillissementindeboedelzijngevallen.Hetzoudusgeengoedalternatiefzijngeweestvoordatgenewatopdatmomentwerdbesproken,namelijkhetaantrekkenvanextragelden.ErisgeensprakevaneenweigeringvanDNBdaarvan.IktrekeenconclusieoverhethandelenvanDNB.Eentoezichthouderkanhetniethebbendattwijfelsoverheteigenfunctionerennietkunnenwordenweggenomen.Wijkunnenhetniethebbendateentoezichthouderdievanonbesprokengezagdienttezijn,moetopererenmettwijfelsoverdevraagofdejuisteafwegingenophetjuistemomentophetjuisteniveauindeorganisatiehebbenplaatsgevonden.DatbetekentdatDNBzijninterneorganisatie,dieerkennelijktoegeleidheeftdatwijditsoortdingennietkunnentoetsenendatwijdietwijfelnietkunnenwegnemen,opditpuntmoetherzien.Hetismijnverantwoordelijkheidomervoortezorgendatdebankdatookdoet.Wijkunnenhetniethebbendaterovereenessentieelpuntalseenaanwijzingsbevoegdheidverschilvanmeningistussenexpert-onderzoekersdieditrapporthebbengeschreven,enDNBoverdevraagofmenergebruikvanhadkunnenmaken.Zelfsalswijmetelkaarconclu-derendathetindepraktijknietshaduitgemaaktofdathetgebruikervantotgroterisico’shadgeleid,dannogkanhetnietdatermeningsverschilbestaatoverdevraagofdetoezichthouderhetinstrumentheeft.Aanmijdeverantwoordelijkheidomervoortezorgendathierovervolstrektehelderheidwordtgeboden.Indemanierwaaropwijhettoezichtinternationaalorganiseren,moetenwijervoorzorgendatditsoortdingennietmeervoorkomen.IkmaakeenopmerkingaanhetadresvandeheerIrrgang.HetprobleemisnietdatdeIJslandsetoezichthouderennietdeNederlandsetoezichthouderverant-woordelijkwas.HetprobleemisdatdeIJslandsetoezichthouderzijnwerknietgoedgedaanheeftendaterinEuropageenmechanismeisdatophetmomentdatereenconflictistussentweetoezichthouders,gezagheb-bendkanbeslissendaternieteentjeisdieopdeinformatiezit,daternieteentjeisdiedeboelkanflessenendatjevervolgensmetdeellendeachterblijft.IkbenzeertegenhetstelseldatdeheerIrrgangvoorstelt,waarinalleendehosttoezichthouderhetvoorhetzeggenheeft.Dehost-toezichthouderkanindatstelselnatuurlijkookfoutenmaken.Dankunnenookdingenmisgaan.Deverdelingvandebevoegdhedentussenhome-enhosttoezichthoudersisnietdeoorzaakvanhetprobleem.Nee,deoorzaakvanhetprobleemisdatdehometoezichthouderzijnwerknietgoedgedaanheeft.Vervolgensheeftdemanierwaaropbevoegdhedentussenhome-enhosttoezichthouderinEuropageregeldzijn,nietvoorkomendatwijhetprobleemkondenoplossen.Hoelosjehetprobleemop?DoortezorgendatjedetoezichthoudersopEuropeesniveaubijelkaarzetincollegesofsupervisorsomeenmechanismetebedenkenomconflictentebeslechten.Datmechanismeisbindingmediation.DaarheeftdeEuro-peseRaadvorigeweekgelukkigtoebesloten.Daarzijnwijdusontzaglijkblijmee.OfjeterugkijktopdeheleFortisaffairetussenNederlandenBelgiëofdeIcesaveaffairetussenNederlandenIJslandenEngelandenIJsland,alsereenmechanismezouzijngeweestomverschillenvaninzichttussentoezichthouderstebeslechten,danhaddenaldiezakenwellichtheelandersgelopen.DeheerIrrgangkanzeggendathijheteenveiligerideevindtalsdatbijkantorengedoenietmeervoorkomt,dathijmetdochterswilwerkenenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24517 dathetdusaltijdalleendehosttoezichthouderisdiehetvoorhetzeggenheeft.Datiseenheelfundamenteleinbreukopdeinternemarktgedachte.WaarschijnlijkisdatprecieswatdeheerIrrgangwil.Alsjealleenviadoch-tersinhetbuitenlandmagopereren,werpjeongelooflijkhogebarrièresoptegengrensoverschrijdendondernemenengrensoverschrijdendebedrijvigheid.MijnmedewerkernoemdehetReinheitsgebotinDuitsland.AlleendoorDuitsebrouwerijenDuitsgebrouwenbiermochtinDuitslandverkochtworden.Dankomjeinditsoortcasuïstiekterecht.Alsereenmogelijkheidisomgrensoverschrijdendondernemenookindefinanciëledienstverleningonverkortmogelijktemaken,maarjewelzorgtdatjejetoezichtopordehebtenjeconflictentussentoezichthouderskuntbeslechten,hebikdatlieverdaneentotaleremopelkevormvangrens-overschrijdendondernemenindewereldvandefinanciëledienstverle-ning.DeoplossingindebriefdiedeKamerhelaaspaseenuurgeledenbereiktheeft,isuiteindelijkdejuistewegvooruit.DeheerIrrgang(SP):Deministerdaagtmijuit.Devoorzitter:Alsdeministerklaarismetzijnantwoord,magudatdebatvoortzetten.MinisterBos:DNBheeftmijnetdoentoekomeneenheeloverzichtaanvisitaties,assessmentsenonderzoekenwaardebankalaanheeftblootge-staanindeafgelopenjaren.Ikzoudatoverzichtgraagbijdecommissiedeponeren.Deparlementairecommissiedievandaagharmonieusbegonnenis,neemtIcesavevolgensmijgewoonmee.OoklangsdierouteheeftdeKamerduseenmanierommisschiennogdegelijkerdandezeonderzoekersgedaanhebben,hetfunctionerenvandetoezichthouderendeministervanFinanciënonderdeloeptenemen.Ofhetnuzinvolisomdaarnaasteenapartevisitatieteorganiseren,terwijldeconclusievanhetrapportnietisdatDNBhetfoutgedaanheeft,maarhoogstensdatwijnietvoor100%kunnenuitsluitendathetbeterhadkunnengaan,moetdeKameruitmaken.Ikhoorverderwelhoehetloopt.DeheerIrrgang(SP):IkweetdaterinNederlandeenaantalTurksebankenactiefis,dievolledigonderhettoezichtvanDNBstaan.WatdeTurkenkunnen,kunnenandereEuropeselandenenbankenook.DeministerheeftbijNOVAgezegddathijheteenprobleemvindtdathettoezichtbijeenbuitenlandsetoezichthouderligtendatwijmetzijnallenderekeningmoetenbetalenalshetfoutgaat.Hetantwoordvandeministeropdeproblemenisbindendemediatie,eensoortbemiddeling.HettoezichtlaginIJslandendaarhebbenzehetverkeerdgedaan.MaardaarnaastheeftDNBalshosttoezichthouderonduidelijkebevoegdhedenomalsnogintegrijpen.MinisterBos:DaarheeftdeheerIrrganggelijkin.FundamenteelisdeoplossingdatjezorgtvoorconflictbeslechtingtussentoezichthoudersviahetEuropesestelselvantoezichthoudersenviabindendemediatie.Datisnietgenoeg.Jemoetookdehosttoezichthouderinzijncontactenmetdehometoezichthoudermeerrechtenenmogelijkhedengeven.Datgaatgelukkigookgebeuren.Inseptemberzaleenwijzigingwordengepubli-ceerdvandeBankenrichtlijn.Daarinwordtdepositievanhost-toezichthoudersversterkt.Zijkrijgenmeerinformatieenzijwordenbetrokkenbijbesluitenvandehometoezichthouder.Datgebeurtmetnamedoorformaliseringvandeonderlingeverhoudingenenverantwoor-delijkhedenbinnendiecollegesofsupervisors.WijverlatenonsnietenkelenalleenophetEuropesestelselvanbindendemediatie,wijversterkenookbilateraalderechtenvanhosttoezichthoudersinrelatietothome-toezichthouders.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24518 DeheerVanDijck(PVV):Jekuntwelweermediationgaandoen,maaruiteindelijkkiestiedereenvoorzijneigenland.Alszichhiereenbijkantoorwilvestigendatonderhettoezichtvaltvandehomestate,danmoetdehomestateopdraaienvoorhetheledepositogarantiegebeurenalshetfoutgaat.Datlijktmijeengoedeoplossing:jekuntdebijkantorenhandhaven,maardehomestateblijfttot€100000garantstaanvoorallespaarders.MinisterBos:Ikdenkdatwijhetdaarovereenszijn.DaarommakenwijerookzoveelwerkvanindeonderhandelingenmetIJsland.IJslandmoetuiteindelijk,hoelanghetookduurt,definanciëlelastdragendiemeekomtmethetvergoedenvande100000-mintegoeden.DeheerBarnard,dienunaastmijzit,heeftmetongelooflijkveelgeduldenvasthoudendheiddeonderhandelingenmetIJslandtoteengoedeindegebracht,helemaalconformhetuitgangspunt.Deaanpassingvandedepositogarantie-richtlijn,dieper1januari2011gaatgelden,leidttoteenmaximum-harmonisatievan€100000inEuropa.Daarmeezijnwijafvandetopping-up.Overalgaatdie€100000gelden.DeheerTang(PvdA):Eenvisitatiecommissieisaltijdaanvullendopeenparlementaironderzoek.Ikhebeerderietsgezegdoverboeven.Ittakesathieftocatchathief.Eenparlementaireonderzoekscommissiekanmetzo’nvisitatiealleenmaarhaarvoordeeldoen.Deministergeefttweemanierenaanomdepubliekereputatiewaarovertwijfelisgerezen,teherstellen.Enerzijdskiesthijvoorjuridischehelderheid.Ikbengeenjurist,maarvoormijbestaatzoietsniet.Jekuntbinnenregelsheelverschillendhandelen.Deministerkiestomdepubliekereputatieteherstellendoorinterneverslaglegging.Ikkandeministerverzekerendatdatnietzalbijdragenaanhetherstelvandepubliekereputatie.Eenvisitatie-commissieiserdaarentegenjuistopgerichtominalleopenheidhetfunctionerenvandeorganisatietegenhetlichttehouden.Datisookdekrachtvanvisitatie.Deresultatenzijnvooriedereentoegankelijk,waarmeegewerktwordtaanhetherstelvanvertrouwen.Hoekijktdeministeraantegeneenpubliekemanieromhetpubliekegezagteherstellen?MinisterBos:EriseenhelereeksonderzoekenbijDNBgeweest.Erstaanernogveelopstapel.ZokrijgtdebankbinnenkortdeRekenkamerweerlangs.IkhebdusdeindrukdathetnietontbreektaanwatdeheerTangvoorstelt.Ookviahetparlementaironderzoekzijnermogelijkheden.Daarnamoetenwijmaareenskijkenofernogmeernodigis.IkbenhetweleensmetdeheerTangdatopzichhetbiedenvanjuridischehelder-heidoverdeaanwijzingsbevoegdheidenhetverbeterenvandeinterneorganisatienietgenoegis.DNBheeftookdeverantwoordelijkheidomhetpubliekvoortelichtenoverwateenratingbetekentvoorderisico’sdiejekuntlopen,overwathetpubliekredelijkerwijswelennietkanverwachtenvaneentoezichthouder.Hetpubliekmoetzichgoedrealiserendatereeneigenverantwoordelijkheidisalsspaarcentenergensweggezetworden.OokditpuntzalikmeenemeninmijncontactenmetDNB.Ikdenkdatdebankookeenverantwoordelijkheidheeftomervoortezorgendatereenhogerematevanbewustzijnontstaat.Ikzitnietprincipieelindekwestievanvisitatie.Opditmomentzieikeralleengeentoegevoegdewaardevantenopzichtevanwateralgebeurdisenwaternoggaatlopen.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):IkdenkdatdeheerTangeenpuntheeft.Deministerheeftgezegddatdetoezichthoudernietmeergezagvolisvanwegehetzaaienvantwijfel,zozalikmaarzeggen.Ikvindhetheelbelangrijkdatdietwijfelwordtweggehaald.Hoedenktdeministerdietwijfelwegtehalen?Hoeziethijzijneigenrolhierin?AlleendeadministratieveorganisatieaanpassenenwatregelsverzinnenzalerniettoeleidendatheelNederlanderweervertrouweninheeft.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24519 MinisterBos:Ikziemijneigenverantwoordelijkheidopmeerderemanieren.Opdedriepuntendieikgeformuleerdheb,benikaanspreek-baarendienikDNBzovertekrijgendathijerserieuswerkvanmaaktopredelijketermijn.Dat«redelijketermijn»betekentvoormij:snel.VerderzijnwijdieAMvBtochmaargaanmaken.DeAMvBligtnubijdeRaadvanStateenzaldeKamerspoedigbereiken.DeKamerkandanmetmijbeoor-delenoferookmetzo’nAMvBuiteindelijkgeenweigeringmogelijkwasvanbijvoorbeeldeentopping-upverzoek,enofhetkanhelpenbijhetstellenvandejuistevragenalsergeredetwijfelis.Mijnderdeverant-woordelijkheidiservoortezorgendatwijinEuropeesverbanddoorzettenmetdievormenvanEuropeestoezichtdiedoordeRaadbeklonkenzijn.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Denktudatzo’nAMvBherstelvanvertrouwenbewerkstelligt?MinisterBos:WijmakendeAMvBomdatdetoezichthouderopditmomenthelemaalnietsinhandenheeftwaarmeeietskanwordengedaanalshijnattigheidvoelt.Metzo’nAMvBkanhijiniedergevaliets,zijhetnogsteedsnietdetoezeggingonthouden.Baathetniet,danschaadthetwellichtookniet.DeheerVendrik(GroenLinks):Watikonbevredigendvind,isdatereenbankonderuitisgegaanmetschadevoor130000Nederlanderspluseenhelehoopgesodemieterengedoe,endatdehamvraageigenlijknietbeantwoordwordt:heefthettoezichtgefaaldofniet?Totopditmomentkomenwijbijdeministernietverderdandathetheletoezichtsprocesonvoldoendereproduceerbaaris.Depapierenzijnnietoporde.Deadministratieveorganisatieisonvolkomen.Denotulenzijnernietofzijnnietheldergenoeg.Latenwijhetdaardanbij?IsdatdandeconclusievanhetdramaIcesave?Eerlijkgezegdzouikdatergvreemdvinden.Hetisgewoonhelemaalfoutgegaan.Alsklip-en-klaaruithetonderzoekbleekdatDNBvanvorenenvanachterenbesodemieterdisdoordieIJslanders,danishetopeengegevenmomentduidelijk.Maarhetwasduidelijkdaterallerleialarmbellenklonken.Entochishetgrondigfoutgegaanenheeftmenheellanggewachtmetactie.Ineersteinstantiewildemeneenbepaaldeactienietondernemen,hetgeenlatertochisgebeurd.Datblijvenonverklaarbareprocessen.Ikvraagdeministergewoonomeenmaterieeloordeel.Ikwilhiervankunnenleren.IkzoudenkendatdeministervanFinanciëndatzelfookwil,voorbijhetverbeterenvandeadministratieveorganisatievandebank.MinisterBos:Ikbenbegonnenmettezeggendatikdeconclusiesvandeonderzoekersvolledigoverneem.Datbetekentdatdeconclusiematerieelis:ja,hetIJslandstoezichtheeftgefaald.VervolgensmoetjeconstaterendatwijbinnenEuropahettoezichtnietzogeregeldhebbendatalsdeNederlandsetoezichthoudertwijfelsheeftoverwatdeIJslandsetoezicht-houderdoet,hijdaarwatmeekan.DankunjenietzeggendatdeNeder-landsetoezichthoudergefaaldheeft,maarweldathettoezichtgefaaldheeft.VervolgensmoetjeookconcluderendatzelfsalsjevindtdatanderebeslissingenvanDNBtoteenandereafloopvandeontwikkelingenhaddengeleid,datnietimpliceertdatDNBverkeerdekeuzesheeftgemaaktendathijrechtensgehoudenzouzijngeweestomanderstehandelen.Datzijndeconclusies.Natuurlijkheefthettoezichtgefaald,indeallereersteplaatsinIJsland.ZelfsalsdeNederlandsetoezichthouderanderebeslissingenhadwillennemen,hadhijdaarrechtensnietofnauwelijksdemogelijkhedentoe,iniedergevalvoorzoverhetbeslis-singenbetrofdietoteenandereloopderdingenhaddengeleid.Isdatbevredigend?Nee,datishartstikkeonbevredigend.DaaromzettenwijookinopEuropeestoezicht.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24520 DeheerVendrik(GroenLinks):Datereenladdervanellendeis,ishelder.HetbegintinIJsland,maarhetlooptviaBrusselookdoornaarAmsterdam.Uithetonderzoekblijkt–zogoedisdeadministratieveorga-nisatiebijDNBweloporde–datmenheelveelwist,ookalwerdmenbesodemieterddoordeIJslanders.WijmoetennauwkeurigbekijkenwelkerolDNBgespeeldheeft.Menwistveelmeerdanikdachtdatmenwistenmenheeftnietgehandeld.Datvindikzeeronbevredigendvooreenclubdiedooronsallenbetaaldwordtomtelettenoponzespaarcenten.MinisterBos:Zegdanwatzijhaddenmoetendoenmetdiekennis!DatishetprobleemwaarDNBopwijst.Juridischhadmenindepraktijkheelweinigmogelijkhedenomwattedoen.DeheerVendrik(GroenLinks):Kennelijkisergeenurgentiegeweestomverderestappentezetten.Indetweedehelftvanmeikomenersignalenbinnenopbasisvandiee-mailvandiemedewerker.Mengaatdeboelflinkaanpakken,omdatmenindegatenheeftdaterveelmeerdeposito’sinNederlanddoorLandsbankiwordenaangetrokken.Menwildetopping-upprocedurein.Maarwaaromismendannietbereidomallemogelijkeinstrumentennatelopenomeventueelintegrijpen?Alsmendieinstru-mentennietheeft,moetmenhetopdatmomenthogeropzoeken.Ikbegrijpdatniet;hetisdeessentievantoezicht.MinisterBos:Utrekteenconclusiedienietinhetrapportstaat.Utrektdeconclusiedatmennietbereidwasomallemogelijkeinstrumentenlangstelopen.Deevaluatorenconcluderendatzijnietkunnentoetsenofdatinvoldoendemateisgebeurdophetjuistetijdstipenophetjuisteniveauvandeorganisatie.Ikhebgeenmateriaalopbasiswaarvanikkanconclu-derenwatunetzegt.Ofmenhetgoedisnagegaan,kunnenwijnietnagaan.Ikvindhetonacceptabeldatoverditsoortdingentwijfelskunnenblijvenvoortduren.Datmagnietbijtoezichthouders.Ermaggeentwijfelbestaanoverhetoptredenvantoezichthouders,dusmoetenzijdezaakzovastleggen,datergecontroleerdkanworden.Hetalgemeenoverlegwordtgeschorst.Devoorzitter:Ikhervathetalgemeenoverleg.IkstelvastdatdeheerVendrikbijditvervolgnietaanwezigis.Deledenhebbeneene-mailontvangenmetdiversedoorlichtingenvanDNB.MinisterBos:Voorzitter.Dee-mailbevathetoverzichtnaaraanleidingvanhetkennelijkbreedgedragenverzoektotvisitatievanDNB.Ikziedatdezeopmerkingdoorsommigenalsprovocerendwordtopgevat,daaromzalikmijnbeginopmerkingherformuleren.IndemailwordtnaaraanleidingvanvragenvandeheerTangeenoverzichtgegevenvanvisitatiesdiereedshebbenplaatsgevondendanwelzullenplaatsvindenbijDNB.IkneemaandatdeKamerhetzeeropprijssteltdatzijdiegegevenskanbetrekkenineenverdereafwegingronddevraagofernogmeergevisiteerdmoetworden.Devoorzitter:Dankuwelvoordezeherformulering.MinisterBos:IkziedatdeheerWeekersheternualnietmeeeensis.Devoorzitter:Ikstelvoordatdeministertocheerstzijnbeantwoordingafmaakt.MinisterBos:Voorzitter.Eeneerstevraagdieikgisterenniethebbenkunnenbeantwoorden,gingoverdetoegezegdeaanvullendestudieinzakedeaansprakelijkheidvandeNederlandsetoezichthouderininterna-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24521 tionalesituaties.Opditmomentishetgrootsteprobleemhetinelkaarzettenvaneenverstandigkabinetsstandpuntoverdematerie.Alsonsdatnunietbinneneenweeklukt,dansturenwijdeKamerhetrapportgewoontoezonderkabinetsstandpunt.DanheeftdeKamerhetrapport,dusdeaanvullendestudienaardeaansprakelijkheidininternationalesituaties,voorhetrecesinhaarbezit.Zoalsgezegd,onzeinspanningenzijnerwelopgerichtomdatvergezeldtedoengaanvaneenkabinets-standpuntoverdewijzewaaropwijeenenanderzoudenwillenregelen.IkhebvandegelegenheidgebruikgemaaktomhetafgelopenetmaalnogevennatevragenwelkeinitiatievenDNBzelfgaatnemen.WijhebbenhetgisterenmetelkaaruitgebreidgehadoverhetfeitdateenaantalkritischevragenoverhetfunctionerenvanDNBnietafdoendebeantwoordkonworden,indezindaterbijsommigeledentwijfelbleefhangenendatdittochtemakenleektehebbenmetdewijzewaaropinterneafwegings-processenplaatsvindenenvastgelegdworden.DNBsteltzichallereerstophetstandpuntdatdebankweldieintegraleafwegingheeftgemaakt,maardatditinderdaadnietwegneemtdateenverdereversterkingvanhetintegraleafwegingsprocesnuttigis.DatheeftdevolleaandachtvanDNB.Erzijnookalstappenondernomenomdatprocesverdertebevorderen.ZoisnuininterneproceduresverzekerddatMOU’sdiezienopaanvul-lendedeelnameaanhetdepositogarantiesysteem,dusbijvoorbeeldzo’ntopping-upverzoek,altijdindevoltalligedirectiewordenbesproken.Datlijktmijeenbelangrijkezekerstelling.TenaanzienvandevastleggingvaneenenanderheeftDNBmelatenwetendatdebankaccepteertenzicherzeerbewustvanisdateengoedevastleggingvanhaarbeslissingenessentieelis.DNBdoetdaarookalheelveelaan,maarisbereidomeennogbeterevastleggingvanafwegingenteverzekeren.Indatkaderisrecentelijkookeeninternonderzoekuitge-voerdnaardevastleggingvanbesluitvormingenenisindeorganisatiegewezenophetbelangvaneenadequatedocumentatie,ookinhectischetijden.Eénvandeaanleidingendaarvoorisoverigensnieteenszozeerhieringelegen,maarindeparlementaireonderzoekscommissieenhetfeitdatwijnuallemaalaanhetkijkenzijnhoedebesluitvormingdeafgelopentwee,driejaarheeftplaatsgevonden.Danstuitjevanzelf,ookbijDNB,afentoeophiatenwaarintochbepaaldezakenkennelijknietzijnvastgelegd.ZowelbijDNBalsbijonsisdatweeraanleidinggeweestomopdatpuntdeinterneorganisatieteverbeteren.HetderdepuntwaaropDNB,inmijnwoorden,beterschapbelooft,isdatdezehardwerktaaneenverdereverbeteringvandeICT-systemenwaar-doorookdetoegangtotdittypedocumentatiezalmoetenverbeteren.IkhebgisterengezegddatdeAMvBmetbetrekkingtotvoorwaardeneneisenrondomdeaanvullendedeelnameaanhetdepositiegarantiestelselindebuurtvanafrondingwas.Ikkanmeedelendatikdieeenkwartiergeledenondertekendheb.DieAMvBisdusnurond,gaatnunaardeKoninginendannaardeKamer.DeKamerzaldeAMvBdusopheelkortetermijnontvangen,alshetmeezitdezeweeknogenandersbeginvolgendeweek.Menzagmijeerderpratenmeteenaantalvertegenwoordigersvande100000-plusgroep.Daaroveriseenaantalvragengesteld.IkrealiseermedatelkantwoordopdevragenwathetNederlandsekabinetvoordezegroepgedaanheeftofwathetNederlandsekabinetvoordezemensennogkandoen,opditmomentvoordemeestenvanhennietbevredigendzalzijn.Maardatbetekentnatuurlijknietdatdaarmeedemogelijkhedennoodzakelijkerwijshelemaalzijnuitgeput.Wijkunnenwellichtnogwelietsvoorelkaarbetekenen.Indatlichtishetmisschiengoedomalvasttebeginnenmetdeopmerkingdatikookmedenaaraanleidingvanhetgesprekdatikzojuisthad,graagbereidbenomervoortezorgendatvertegenwoordigersvandezegroepopkortetermijnweerdegelegenheidkrijgenommetmijnmensenomdetafelzitten,deklokkengelijktezettenenervoortezorgendatwijiniedergevaloverdezelfdeinformatieTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24522 beschikkenenhetzelfdebegripvandehuidigesituatiehebben.Dankunnenwijnogeenskijkenopwelkemanierwijelkaarverdervandienstkunnenzijn.Wijrealiserenonsechterallemaaldathetnatuurlijknietzoisdatnietsgedaanisvoordezegroep.Dezegroepheefternatuurlijkuiteindelijknetzohardalsanderespaardersvanmeegeprofiteerddatdegrensinhetdepositogarantiesysteemopgetildwerdnaar€100000.Datheeftnatuur-lijkdefactoookvoordezegroeptoteengrotebijdragevandebelasting-betalergeleid.DaarnaastheeftdeNederlandseStaateenaanzienlijkevorderingopdeboedelvanLandsbanki.DatbetrefthetbedragdatdeNederlandseStaatheeftbetaaldomuiteindelijkdebedragenuittekerendiegemoeidzijnmetdespaardeposito’stussen€38000en€100000.Datisbijelkaarzo’n106mln.EnhetisdusookinheteigenbelangvandeNederlandseStaatdatdeboedelverdelingvanLandsbankiopeeneerlijkeennettewijzewordtafgewikkeld.Indeverdelingvandieboedelnemenwijeengelijkepositieinalsde100000-plusspaardersenalsdemede-overheden.Vanuithetgedeeldebelangdatdieboedeleerlijkverdeeldwordt,kanerduszekernogwinstwordenbehaalduitkennisdelingeninformatie-uitwisselingoverhetprocesdatwijnumetelkaaringaan.Datzal,watmijbetreft,zekereenvandeonderwerpenzijnvanhetgesprekwaarvoorikhennuviaditoverleghebuitgenodigd.Daarnaastzijnersomsookmogelijkhedenominheelspecifiekegevallentochnogietstebetekenen.Ikbesefdatditlangnietiedereenevenveelzalhelpenendathetvoorvelenteweinigzalzijn,maarhetistochookweernietniets.Eenvoorbeeldhiervanwasdevraagofspaardersdiemeerdan€100000overwaardeopeenIcesaverekeninghaddenstaan,rechthaddenophypotheekrenteaftrek,gezienhetfeitdatnietdevolledigeoverwaardewerdgeïnvesteerdinhetnieuwehuis.DestaatssecretarisvanFinanciënheeftinreactieopKamervragenhieromtrentaangegevendateronderomstandighedentoepassingkanwordengegevenaandehardheids-clausule.Opdiemanierproberenwijerrekeningmeetehoudendathethieromschrijnendesituatieskangaan.Wijkunnennietalsnogovergaantoteenvolledigecompensatievandevollediguitstaandedeposito’s,omdatdatechtzonderprecedentzouzijnendustoteenenormeprecedentwerkingzouleiden.DatisonsooknietdoordeKamergevraagd.Maarzoalsgezegd,wijzijngraagbereidommetdebetrok-kenentesprekenoverwatwijdanwelvoorhenkunnenbetekenen.InditlichtzijnookvragengesteldoverdemanierwaaropdeNederlandseovereenkomstzichverhoudttotwatinhetVerenigdKoninkrijkenDuits-landgeregeldis.IkhebergisterenalopgewezendatdeheerBarnard,hiernaastmij,eigenlijkookmedenamenshetVerenigdKoninkrijkdeonderhandelingenheeftgevoerdmetIJsland.ErzijnuiteindelijkexactgelijkeconditiesafgesprokenalsdeconditiesdienuookgaangeldenvoordeEngelsen.BijdeDuitsersligtheteenslaganders,omdatdeDuitsespaardershuntegoedennietbijIcesavehaddenstaanmaarbijKaupthingBank.DeDuitseoverheidheeftookgeencompensatieaanspaardersgebodenvoorwatbetrefthetIJslandsedepositogarantiestelsel.ZijzijnwelsamenmethetVerenigdKoninkrijkenNederlanddeonderhande-lingenmetIJslandgestartmetbetrekkingtotvoorfinancieringvanhetIJslandsedepositiegarantiestelsel.MaartoenbekendwerddatuitdeboedelvanKaupthingvermoedelijkvolledigecompensatiezoukunnenwordengeboden,zijndeonderhandelingenoverdevoorfinancieringdoordeDuitsersopeenlaagpitjegezet.DegedachteisechtersteedsgeweestdatDuitsland,alsergeenbetalinguitdeboedelzoukomen,eenvergelijk-bareregelingzouafsluitenalshetVerenigdKoninkrijkenNederland.Duitslandhadoverigensgeentopping-upafsprakenmetIJsland.InaprilvanditjaarheeftKaupthingbekendgemaaktdatervoldoendemiddelenwarenomalledepositohoudersvolledigtecompenseren.Op22junijongstledenwerdbekendgemaaktdatdeuitbetalingaandezeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24523 depositohoudersvanstartisgegaan.Deverwachtingisuitgesprokendatdeuitbetalingendekomendewekenwordenafgerond.MisschienishetookgoedomnogeenkeertezeggendatdeDuitseover-heideerderheeftaangekondigd–ikdenkdatditallesbijelkaaralweereenjaargeledenis–datzijdespaartegoedenvolledigzougaranderen.DatwasinhetbeginvandeEuropesediscussie,waarbijallelandenallekantenoplekenteschietentoenhetgingomdevraagvoorhoeveeldedeposito’szoudenmoetenwordengegarandeerd.MenherinnertzichmisschienhetbeeldvandeDuitseministervanFinanciënSteinbrückenbondskanselierMerkel.Alleszougegarandeerdworden.Ditisopgeenenkelewijzewettelijkvastgelegd.Daarisnooitechteengevolgaangegeven,dusdatiswaarschijnlijkmeereenpolitiekstatementgeweestomeenboodschapvanvertrouwenaftegeven.Nuuitbetalingenuitdeboedelplaatsvinden,hoefterinformelezinnatuurlijkookgeengevolgaantewordengegeven.VervolgensisgevraagdwatIJslandnugedaanheeftvoordeIJslandsespaardersenvoordebuitenlandsespaarders.Datonderwerpwerdookzojuistinhetkortegesprekondermijnaandachtgebracht.Hetgaatomdevraagofernusprakeisvandiscriminatieenofwijdatkunnenlatenpasseren.DeLandsbankiisop7oktober2008onderoverheidscuratelegeplaatstenvervolgensgesplitstineenneweneenoldbank.IndenieuwebankzijnalletegoedenondergebrachtdiebijdeIJslandsevesti-gingenwarengeplaatst.Diebankheefthaaractiviteitenvoortgezet.DeIJslandsespaardersbehieldenhuntegoeden.IndeoudeLandsbankizijnallebuitenlandsetegoedenopgenomen.Datdeelzaluiteindelijkineenfaillissementwordenafgewikkeld.Opditmomentwordenerbereke-ningengemaaktdoorexterneaccountantsoverdewaarderingvanalleactivadienaardienieuweLandsbankizijngegaan.DatbedragzaltengoedekomenaandeboedelvandeoudeLandsbankienuiteindelijkdusaanallebuitenlandsedepositohouders.Opbasisvandebestmogelijkebronnenisdeverwachtingnogaltijddaternogeensignificantdeelvandetegoedenuitdeboedelzalkomen.Alledepositohoudersvallentoteenbedragvan€20887onderhetIJslandsedepositogarantiestelsel.HoewelhetIJslandsegarantiefondsopditmomentnietinstaatisomditbedraguittekeren,wordthetuiteindelijkweldoorditfondsofdoordestaatIJslandbetaald.DaarisdusdieleenovereenkomstvoorafgeslotenmethetfondsenmetIJsland.Binnenvijftienjaarzaldieleningwordenterug-betaald.IsnudoordeopsplitsingvandeoudeendenieuweLandsbanki,enhetkennelijkeverschilinbehandelingtussenIJslandsespaardersenbuiten-landsespaarderssprakevanverbodendiscriminatie?Datiseenjuridischevraagdievooralsnognietbeslechtlijkt.Bijdevaststellingofersprakeisvanverbodendiscriminatie,gaathetnietenkelenalleenomdevraagofersprakeisvanongelijkebehandeling.Hetgaatomdevraagofdieonge-lijkebehandelinginbijzonderegevallenwelofnietgerechtvaardigdkanwordenwanneerereenlegitiemdoelaanverbondenzouzijn,meteeneffectiefmiddeldatnietdisproportioneelis.Ongelijkebehandelingkandusonderbijzondereomstandighedengerechtvaardigdzijn,namelijkalshetdoellegitiemis,hetmiddeleffectiefisendeongelijkebehandelingnietdisproportioneelis.Dangaathetjuridischedebatoverdevraagofdeomstandigheidvanzo’nheftigefinanciëlecrisisinIJsland,waarheelsnelgehandeldmoestworden,hettypebijzonderesituatieisdatongelijkebehandelinguiteindelijkrechtvaardigdeteneindenietallesintelatenstorten.Diestandpuntenstaantegenoverelkaar.DiezullennaarikaanneemineersteinstantieaanIJslandserechtersenwellichtoptermijnookaanEuropeserechtersvoorgelegdworden.Zoalsgezegd,ikbengaarnebereidominhetgesprekmetdevertegenwoordigersvandezegroepdepositohoudersnategaanhoezijzelftegendierechtsgangaankijken.Danmoetenwijdaarnamaarverderzien.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24524 InhetverledeniserooksprakegeweestvanaansprakelijkheidsstellingvandeIJslandsetoezichthouder.DNBheeftdaarooiteenbriefovergestuurdaandeIJslandsetoezichthouderdiewelwatjuridischetermenbevattediedezerichtinguitgingen.Datisuiteindelijknietdoorgezetineenrechtszaak,ookomdathetonderIJslandsrechtafgewikkeldzouwordenendeinschattingenvrijsomberwarenoverwaardatvervolgensiniedergevalopkortetermijntoezoukunnenleiden.ErlooptopditmomentweleenparlementaironderzoeknaardegangvanzakeninIJslandrondomdekredietcrisis.DeKamerledenwetenzelfhoekrachtigzo’nmiddelkanzijn.EriseenspecialeonderzoekscommissieingestelddiegeleidwordtdooreenrechteruithetIJslandsehooggerechtshof.OokNederlandseonderzoekershebbenmetdiecommissiegesproken.Wijhebbendaareengoedeindrukaanovergehouden.WijstellenookhetrapportoverIcesavedathierinNederlandgemaaktisbeschikbaarvoordeIJslanders,desnoodsinvertaling,omervoortezorgendatmendaartotjuisteconclusieskankomen,ookrondomhetfunctionerenvandeeigentoezichthouder.MisschienishetookinteressantomtewetendatdeIJslandseregeringdeFrans-NoorseEvaJolyheeftaangesteldalsbijzonderonderzoekster.Zijheefteengedegenreputatieopgebouwdbijheelgrotecorruptiezaken,bijvoorbeeldinFrankrijk.Zijstaatbekendalsiemanddienietbangisomookgevestigdeinstitutiesengevestigdebelangenzeerkritischonderdeloeptenemen.MochteropenigerleimomenttochnogredenzijnomookdejuridischegangtegaaninzakedeaansprakelijkheidvandeIJslandsetoezichthouder,danlijkthetverstandigomdiebeslissingpastenemenalsditonderzoekisafgerond.Danhebjeeenbeterzichtopdewijzewaaropdaargeoordeeldwordtoverhethandelenvandetoezichthouder.ErwerdnoggevraagdhoeveelbijkantorenuitdeEuropeesEconomischeRuimteernoginNederlandzijndiedeelnemenaanhetNederlandsedepositogarantiestelsel.Erzijn34bijkantoren,maargeenenkeledaarvandoetmeeaandezogehetentopping-uparrangementen,zoalsbijLands-bankihetgevalwas.Devoorzitter:Nuvolgtdetweedetermijn.DeheerTang(PvdA):Nuerisgesprokenoverde100000-plusspaarders,makenwijmetdezecommissieeenbeetjegoedwatinheteerstedeelvanditAOenigszinsontbrak,namelijkhetzichtopdegevolgendiehetheeftgehad,zekervoordegroepgetroffenspaarders.Voorhenzijndegevolgenzondermeervervelend.DevorigekeerinhetdebatginghetmetnameoverDNB.Natuurlijkishetvangrootbelangomdaarookovertespreken,wantdebankenmoeteneenlestrekkenuitdekredietcrisis,juistomhetvertrouwenindebankenteherstellen.DatvragenwijeigenlijkookvanDNB.DegeloofwaardigheidvanDNBisdoordegebeurtenisseninhetgedinggeraakt.IkhebnietalleendegebeurtenissenrondomIcesavegenoemd,maarookrondomABNAMROenhetuitbrekenvandekrediet-crisis.DegeloofwaardigheidkunnenwijalleenherstellenalshetookduidelijkisdatDNBeenlestrektoflaatziendatzijlessentrektuitdekredietcrisis,uitdegangvanzaken.VandaardathetoordeeloverdegangvanzakenbijIcesaveookwelhardwas.Datisooknodigomhetvertrouwenteherstellen.Alswijnietbereidzijnomdielessentetrekken,dankomtdegeloofwaardigheidinhetgeding.DeministervanFinanciënheeftterechtgezegddatertwijfelis.Wiedietwijfelpreciesheeft,maaktdannieteenszoveeluit.Eristwijfel,endietwijfelmagnietbestaan.IkhebdaaromookaangedrongenopanderepubliekeenzichtbaremanierenomhetfunctionerenvanDNBteverbeteren.Ikstelnatuurlijkopprijsdatdeadministratieveorganisatieverbeterdwordt.Datisaltijdzeergoed.Ikbenzelfnamelijkaltijdzeerslechtinhetbijhoudenvandossiers.Eénblikinmijnkamerenopmijnbureauenmenweetgenoeg!Ikvertrouwopmijngeheugen,maardatisookalnietzobest.Eenverbete-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24525 ringvandeadministratieveorganisatieiswelbelangrijk,maariswaar-schijnlijknietvoldoende.Hetpubliekevertrouwenisaangetast,erzijntwijfelsendietwijfelsmoetenwordenweggenomen.IkhebgekekennaardelijstvanonderzoekendieerbijDNBzijngeweest.Datsterktmijinhetideedateenvisitatiecommissieeigenlijkheelgebruikelijkis,zoalsdieookgebruikelijkisinanderedelenvandepubliekeensemipubliekesector.Ikdenkdatdievisitatiecommissiekanbijdragenaanhetherstelvanhetvertrouwen.Ikziedieookalscomplementairaanhetparlementaireonder-zoek.Zo’nvisitatiestaattendienstevanDNBzelf,zijstaattendienstevandezeministervanFinanciënenvandezecommissie,maarzijstaatooktendienstevandebijzondereonderzoekscommissie.Ikblijferbijdathetverstandigisomdievisitatiecommissietehebben,metalsspecifiekeopdrachtomtekijkennaarhetprudentieeltoezicht.IshetzodatDNBtelaatentelakskanreageren?Datwasmijnoordeelgisteren,endaarisnognietsaanveranderd.Datkanindestructuurofindecultuurvandeorga-nisatieschuilen.Ikbentenslottebenieuwdnaardediscussieoverdeaansprakelijkheid.Diezullenwijopeenandermomentvoortzetten.DeheerWeekers(VVD):Voorzitter.Deconclusiesnaaraanleidingvandeevaluatiezijnbehoorlijkhard,indezindaterinelkgevaltwijfelbestaat.Deministerheeftookgezegddatertwijfelisgezaaid,dateentoezicht-houdergezagvolmoetkunnenfunctionerenendatditnietkanwanneerertwijfelis.Erzijnspreekwoorden,zoals«wiezaait,zaloogsten»en«wiewindzaait,zalstormoogsten».Maarwatoogstjenualsertwijfelisgezaaid?Ikhoopnietdaterdanverwarringwordtgeoogst.Ikmeeninelkgevaldatwaartwijfelgezaaidis,dieookmoetwordenweggenomen.Datislastigaandehandvandedossierstudiedienugedaanis.Ikkanvandaagdanookniettoteenfinaaloordeelkomen.Ikdenkdatdeparle-mentaireonderzoekscommissieaantopping-upmoetdoendoorzichzelfineengedeeltevanhetonderzoekopteschalentotparlementaireenquê-tecommissieominelkgevalDNBookonderedetekunnenhorenteneindezicheenbeeldtekunnenvormenvandeafwegingendiehebbenplaatsgevonden.Daarwilenkanikvandaagdusgeenfinaaloordeelovervellen.DesuggestievancollegaTangvaneenvisitatiecommissiespreektmijwelaan.Ikvoelmijdaaringesterktnuwijhetoverzichthebbengezienvandeevaluatiesenonderzoekendieinhetverledenhebbenplaatsgevonden.Decommissie-YbemawaseenparlementaireonderzoekscommissienaaraanleidingvandedeconfiturevanVied’Or.DiecommissieheeftdestijdsalgeconcludeerddatdeVerzekeringskamer,dielaterisopgegaaninDNB,zijnwettelijkebevoegdhedenbetrekkelijkformeelinterpreteerdeendezewatterughoudendgebruikte.Datkomtnagenoegovereenmetdeconclu-siesdiewijinhetrapportaantreffendatwijgisterenenvandaagbespreken.Devraagisook:metwatvoorsoorttoezichtmoetenwijnuverder?Ikdenkdatgoedtoezichtvooralvanbelangisomervoortezorgendatconsumentengoedekeuzeskunnenmaken.Enwatzichhierwreekt,isdatDNBonraadrookenvervolgenseenaantaldingenheeftgedaan.Inhetrapportstaatdathetbijfermewoordenisgebleven,datmennietheeftdoorgebeten,maardatmenooknietdealarmklokheeftgeluid.Ikheberbegripvoordatdatnietkon,gegevendejuridischecontext.Maarhetisvoorconsumentenuitermatevervelenddatzijnietvandiesignalenopdehoogtezijngesteld.AlshetgaatomdevraagofDNBdieinformatienuwelofnietnaarbuitenmagbrengen,moetenwijdezebanktochmeervrijhedenverschaffen.De100000-plusspaardersmoeteninelkgevalnietindesteekwordengelaten.Ikbegrijpdatdeministerhetvolgendeheeftgezegd.Alsernadereactienodigis,zalikschouderaanschoudermethenstrijden.Luktdat,geletophetagreementdatmetdeIJslandersisgesloten?DeministerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24526 heeftgezegddatdecollectieveaansprakelijkheidsclaimnogevenindeijskastwordtgezet.Ikdenkechterdatdieinelkgevalmoetwordenneer-gelegdom,alserstraksmeermateriaalbeschikbaaris,ookdoortekunnenhappen.Danmagergeenberoepopverjaringofietsanderswordengedaan.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Voorzitter.Erzijngisterennaaraanleidingvanhetrapportdatvooronsligt,behoorlijkhardeconclu-siesgetrokkenenvandaagookweer,metnameookdoordeministervanFinanciënzelf.WijhebbenheteruitdrukkelijkovergehaddatertwijfelisgezaaidendatdittotreputatieschadevanDNBheeftgeleidmetbetrek-kingtothetgezagvolfunctionerenvanzo’ntoezichthouder.Deministerisdetoezichthoudervandetoezichthouder.IndiezinhebikookineerstetermijneenaantalvragenaanhemalsministervanFinanciëngesteld.WathadhijzelfalsministervanFinanciëneerderkunnendoenomDNBwellichtmeerruimtetegevenomteacteren?Dievragenwarenmetnamegerichtophetvolgende.WanneerisdeministervanFinanciënvoorheteerstbijgepraatdoorDNBoverdeslechtegangvanzakeninIJsland?Hadhijtoenzelfooknietwatruimerindebevoegdhedenkunnentredenomwatextraactietekunnenondernemen?Watheeftdeministertoengedaan?Welkeoverwegingenzijnergeweest,opgrondwaarvanhijwelofnietheeftgehandeld?Ikwiloverdeonrustendetwijfelhetvolgendeopmerken.Ikhebnatuur-lijkookdelijstgezienvandeonderzoekendielopen.HetonderzoekvandeRekenkamerwordtechtopeigeninitiatiefuitgevoerd.Datlooptal.Ikhebmijlatenvertellendatditintweefasenplaatsvindt.Deeerstefaseiseenalgemeenoriënterendonderzoek.Indetweedefase,dieinseptembervanstartgaat,wordtdehelegangvanzakenbinnenDNBinclusiefdepositietenopzichtevanhetministerievanFinanciënonderzocht.Kandeministerdatbevestigen?Zoueenaanvullendetaakstellingofopdrachthelpenomdieonrustwatwegtenemen?Datiseenbelangrijkevraag.Wijmoetenbestuderenwaterisenofdatkanwordenaangevuldomdeonrustteverminderen.Voorishetallerbelangrijkstdatdetoezichthouderweergezagvolkanfunctioneren,opdewijzewaarvoorwijdieinhetlevenhebbengeroepen.Ikhoordaarovergraagdemeningvandeminister.OokhetCDAkannuniettoteenfinaaloordeelkomen.Wijhebbeneenparlementaironderzoekmaardatlaat,ookwatonsbetreft,telangopzichwachten.Wijhebbenvandaageenprobleemenmoetenvandaageenaantalactiesmetelkaarkunnenondernemen.IkvoelerveelvooromtebekijkenofdeAlgemeneRekenkameropdatpuntnogwatextra’skandoen.Ikhoorookdaarovergraagdemeningvandeminister.Ikwiltenslottenogietszeggenoverde100000-plusspaarders.WijhebbenineerstetermijngevraagdomvoldoendejuridischebijstandvanuithetministerievanFinanciënteleveren.Wijpleitenabsoluutnietvoorcompensatieinfondsenendergelijke,maardeNederlandseStaatmoetwelallesinhetwerkstellenomdezegroepeenhelpendehandtoetesteken.Wijhebbenookdeafgelopenurenweereenaantalberichtengekregenvandezegroepspaarders.Zijgevenaandathettochallemaalnietzorooskleurigisgegaan,inhetverledenookniet.Menroeptweldatwijhengoedhebbenondersteund,maarhetistochniethelemaalgoedverlopen.Kunnenwijdeafspraakmakendatwijoverongeveerdriemaandeneenoverzichtvandestandvanzakenkrijgen?Daarbijgaathetomvragenals:watheeftdeministergedaan,watkondenwijdoen,zijnpartijenelkaartegemoetgekomen?IkvinddatwijalsNederlandseStaatmededeverantwoordelijkheidhebbenomdezegroepdebijstandteverlenendiedezeopditmomentvraagt.DeheerIrrgang(SP):Voorzitter.InhetrapportwordteropgewezendatdekernvanhetprobleembijhettoezichtopIcesavedeEuropeseregelswarendiebepaaldendatdehomestatecontrol,inditgevalinIJsland,alleTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24527 bevoegdhedenhadendatdehoststatecontrolnietofnauwelijksbevoegdhedenhad.DieconclusieonderschrijftdeSP-fractie.Daarmoetheteerstedeelvandereactieopditdebacleopzijngericht.Datbetekentdatdebevoegdhedenvandehoofdtoezichthoudermoetenwordenversterkt.DatishierDNB.DeministerheeftdaarnaastgewezenophetEuropeestoezicht.Daarinverschillenwijvanmening.HetismijechternognietheelergduidelijkwatdeversterkingvandehoststatecontrolopbeidepuntenbetekentenhoehetEuropeestoezichthierineenverbete-ringzalbieden.Ikneemechteraandatditindekomendemaandenwelduidelijkwordt,wanthiermoetechtietsaanveranderen,ennietslechtsindemarge.DNBhadnietheelveel,maarwelenigebevoegdheden.Inhetrapportwordteropgewezendatdaaronvoldoendegebruikvanisgemaakt.Detoezichthouderheeftnietvoldoendedegrenzenvanzijnbevoegdhedenopgezocht.Daarishijonvoldoendecreatiefmeeomgegaan.Uiteindelijkgreephijinoktoberinopeenjuridischbetwistbarebasis.Bijmijnfractieblijfttwijfelbestaanoverdevraagwaaromhetnieteerderhadkunnengebeuren.Deministerzegtzelfdatertwijfelisgezaaid,maardathijdietwijfelzelfnietdeelt.Alsikhetrapportlees,vindikdatmoeilijkvoorstelbaar.HetbrederebeeldronddetoezichthouderisdatermeeraandehandisdanalleendekwestieIcesave.DangaathetoverdetoestemmingvoordeovernamevanABNAMRO,dieuiteindelijkleiddetoteennationalisatie,maarookoverhetvoorzitterschapvandepresident-directeurvanhetBazelseComitévanBankentoezichthouders,datleiddetotBazelII.Uitein-delijkgafdieovereenkomstdeINGveelmeermogelijkhedenomkapitaalterugtegevenaandeaandeelhouders.Toenhetvervolgensfoutging,mochtdeNederlandseregeringer10mld.instortenenlaterkwamnogdetweedeING-operatie.DevraagofDNBinhettoezichtinbrederezintochfoutenheeftgemaakt,iswelaandeorde.Daarovergaatookhetonderzoekvandeparlementaireonderzoekscommissie,maaralleenalhetfeitdatNederlandsebanken,meerdanbankenvananderelanden,daarindezekredietcrisishetslachtoffervanzijn,iseenheelduidelijkeaanwijzingdatermeeraandehandis.Deministerzegtdatermeeradministratiemoetkomenvandewijzewaaropmentoteenbeslissingkomt.DNBheeftdatooktoegezegd.Ikvinddatallemaalprima,maardatsteltnietheelveelvoor.HetvoorstelvandePvdAkanbijdragenaanverbeteringbijDNB.HetlaatstewoordoverhetfunctionerenvanDNB,ooknaastIcesave,isnognietgesproken.De100000-plusspaardersbehorenniettotmijnnatuurlijkeachterban,maarhetgaatsomsookommensendiedeoverwaardeofdeverkoop-waardevanhunhuisopeenrekeninghaddengestald.Ikbenheteensmetwatdeministerdaaroverzei,namelijkdathijopdatpuntkijktwathijkandoen.NiemandindeKamerheeftgepleitvoorvergoeding.Alsikhetrapportlees,danisdaarookgeenjuridischegrondvoor.Erisechterweleenzekeremorelemedeverantwoordelijkheid.Diegeeftdegrondaanhetgegevendatdeministernagaatwathijopdatpuntnogkandoen.DeheerVanDijck(PVV):Voorzitter.Ikbegrijpnietdaterinmeivorigjaar,toendietopping-upspeelde,geenAMvBwas.Nuheteigenlijknietmeernodigis,achteraf,ligterbinneneendageenAMvBbijdeKoninginenishetprobleemgetackeld.Misschienwashetbinneneenmaand,maardatmaaktmijverdernietuit.HetgaatmijeromdatDNB,toenvorigjaarmeisprakewasvanhetnietmeewerkenvandetoezichthouderenhettopping-upverhaal,bijdeministeraanbelhadkunnentrekkenenzeggen:ditgaatnietgoed,latenwijeenspoed-AMvBintroducerenwaardoordietopping-upnietmogelijkwordtofiniedergevalalleenonderstrengereeisenencondities.Iksnapnietdatditnietisgebeurd.Datbrengtmijgelijkbijderolvandeminister.IsDNBnualdietijdmetaldievragenenafwegingenopdesolotourgegaanofheeftDNBdeministerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24528 bijalledilemma’sbetrokken?DNBwasimmersweldegelijkvorigjaarmeiervanopdehoogtedatheterheelslechtgingendathetslechtgingmetdemedewerkingvandetoezichthouder.Mengafeigenlijkmettegenzindietopping-up,zoalsookblijktuithetrapport.Sterkernog:DNBwildeeigenlijkingrijpenmaarkondatnietjuridischgezien.HetergstevindiknogdaterinaugustusofseptembermisschienmensennaarDNBhebbengebeldomtevragenofzijbijIcesavehunvijftonkondenneerzetten,endatDNBvanuithaarprofessionaliteitheeftmoetenzeggendatzijdatmeteengerusthartkondendoen,terwijlzijwistendaterietsaandehandwas.IkwilbestgelovendatDNBmisschiendestillehoopheeftgehaddathetzouoverwaaien,maarnuishetfoutgegaan.HettoezichtvanDNBheeftduidelijktekortgeschoten.Datismisschienterechtomdathetomeenbijkantoorging.Nuzijner34bijkantoren.Wiezegtmijdathetnietgebeurtdateenbijkantoormorgeneentopping-upvraagt,daarvoorinaanmerkingkomtendriemaandenlaterfaillietgaat?Hetkanmorgendusweergebeuren.Ikvindhetschrijnenddathettoezichttekort-schiet.DeministerzeizelfookinBuitenhofdaterietsnietklopte.HettoezichtiseromNederlandsespaarderstebeschermen.Vervolgenskunnenwijhennietbeschermenomdatwijdaargeenjuridischkadervoorhebben.ZolangdathetgevalisenzolanghettoezichtopbijkantoreninNederlandnietisgeregeld,moetenwijinNederlandgeenbijkantorenwillen.DeDuitsershebbenhetgoedgeregeld.Diekregen100%vergoed.ZelfsdeIJslandersregelenhetgoed.Ikschrikervan:deIJslandersbeginnengewooneenoldennewbankenvoorhuneigenspaarderszettenzijlekkersafeeendepositovan100%weg.Zijlijdenerdusnietonder.Wieheefterechterweerhetnakijken?Wieziterweermetgebondenhandennaardeluchttestarenenzegt:wijwetenhetookniet,wijkunnenernietsaandoen?DatzijnweerdeNederlanders.WijmoetennietafwachtentoteenparlementaironderzoekdoorIJslandisafgerond.Wijmoetennaarderechterstappenenzeggendatditverbodendiscriminatieis.WijmoeteneenrechtszaakbeginnentegenIJsland.Deministerheeftooknogeenclaimvan106mln.Datklinktmisschiennietalszoveelmetaldiemiljardendiedeministerrecentelijkheeftuitge-geven,maargeziendie106mln.vindikdathijmoetopkomenvoorde100000-plusspaarders,deprovincies,degemeentenendebelasting-betalers.HijmoetkeihardtegenIJslandingaanenzeggendatwijallestotdelaatstecentterugwillen.DeheerIrrgang(SP):UpleitnuvooreenprocestegenIJsland.Kentuechterhetgezegde:vaneenkalekipkunjenietplukken?Datisnamelijkhetprobleem.Welkeoplossingzietudaarin?ErisgeprobeerdomdaarindeleenovereenkomstmetIJslandeenvoorzieningintecreëren.Ikzienietdirecthoedatmeteenproceskanwordenopgelost,losvandevraagofdatsuccesvolzalzijn.DeheerVanDijck(PVV):IJslandzalbesteengrootaantalverenzijnverloren,maardaarnaastishetweleenslimmekipdiehetdepositovanhaareigenspaarderssnelineennieuweconstructieheeftgestopt,denewbank,endiedeoldbankalseensoortsterfhuisconstructievandekustheeftafgeduwdonderhetmotto:kijkmaarwaternogindeboedelzit,maardemooiestukjesendegoededeposito’szittenindenewbank.Datiszoklaaralseenklontje.Wijmoetenonsnietconstantverschuilenachterproceduresenafvragenwatwelennietkan;wijmoeteneenseenkeermetdevuistoptafelslaan.WijzijnimmersbelazerddoordeIJslandsetoezichthouderendoorIcesave.Wij,onzespaardersendebelasting-betalershebbennuhetnakijken.Wijmoetenerveelharderingaan.DeDuitsershebbenhetnietvoornietsweergoedgeregeld;hunwasditnooitgebeurd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24529 Voorzitter.Deministerzegtdaternog34bijkantorenzijn,waarvangeenenkeletopping-upheeftgevraagd.IJslandheeftechterpasviermaandenvoordathettenonderging,dietopping-upgevraagd.Mendachtdus:latenwijnogevensnel«topping-uppen»,dankunnenwijindelaatsteviermaandennoganderhalfmiljardbinnenschrapen.Datistrouwensookeenvraag:hoeveeliserindelaatstemaandenopgehaald?Terwijlmenwistdaterietsaandehandwas,heeftmenflinklopenophalenbijonzespaar-ders.Nuzittenwijmetdegebakkenperen.MinisterBos:Voorzitter.OmmaarevenbijhetvoorlaatstepuntvandeheerVanDijcktebeginnen:ikbegrijpgoeddathijzicheraanergertdatdeIJslandersheelduidelijkheteigennationaalbelangvoorogenhebbengehadtoenzijdeoudeendenieuweLandsbankicreëerden.Ikzetdaarechtergemakshalvehetvolgendetegenover.IkhebhetdonkerbruinevermoedendatdeheerVanDijckwaarschijnlijkdeeersteisommijtevragenomdebelangenvanNederlandsespaarderstebeschermenalszichinNederlandooiteenvergelijkbaresituatiezouvoordoenwaarbijeeninternationalebankindeproblemenkomt.Datmoetenwijgoedindegatenhouden.DeheerVanDijck(PVV):Datisdusjuisteenargumentomdehelebijkantorenconstructienietmeertewillen.AlshetinSpanjegebeurt,geldtprecieshetzelfde.MinisterBos:Watuvindtoverdebijkantorenislegitiem.AlsjeechterdemogelijkheidopheftominEuropatewerkenmetbijkantoren,danmaakjeeeneindaandeinternemarktvandefinanciëledienstverlening.Datgeefteenenormeknauwaandeinternemarktenaandewelvaartscreatiediedaaraanisvastzit.Danhebiklieverdatjehettoezichtgoedregelt,zodatjevandeinternemarktkuntprofitereninplaatsvandeheleinternemarktervooropteofferen.UmoetnietvergetendatwatuvoorsteltookNeder-landsebankengeweldigzouraken.BijINGDIRECTmetaldiemiljardeninhetbuitenlandgaathetomallemaalbijkantoren.DeINGwerktinanderelandenzoalsIcesavewerkteinNederland.Danzetjedaardusookmeteeneenremop.Umagdatdusvinden,maaruweetwatdeprijsisdiejedaarvoorbetaalt,ookintermenvangrensoverschrijdendfinancieelonder-nemen.DeheerTangheeftzijnpleidooiherhaaldomDNBlessentelatenlerendoornietalleendeadministratieveorganisatieaantepassen,maarookdoorindevisitatienadrukteleggenopdecultuurendestructuurvandieorganisatie.DeherenWeekersenIrrganghaddendaarsympathievoor.MevrouwBlanksmavroegzichafofdetweedefasevanhetlopendeonderzoekvandeAlgemeneRekenkamerdaarbijkonhelpen.Ikhebeerdergezegddatikdetoegevoegdewaardedaarvannietzie.Ikhoordathetparlementaireonderzoekoponderdelenbijvoorbeeldopgeschaaldzoumoetenwordentotenquête,maardaargaatdeKamerverderzelfover.MisschiendathetdeafwegingvandeKamernogkanbeïnvloedenalsikhetvolgendeaanbied.DeAlgemeneRekenkamergaatindeeerstefasevanhetonderzoekvanDNB,datnaarverwachtinginseptemberisafge-rond,deinhoudvanhetprudentieeltoezichtensysteemtoezichtnalopen.DeRekenkamerisvanplanomindetweedefasenategaanhoehetvervolgenswordtuitgeoefend.IkkanaandeAlgemeneRekenkamervragenofhijrechtstreeksaandeTweedeKamereenbriefwilsturen,meteenkopietjeaanmijalshetmag,waarinhijaangeeftopwelkemanierindegeplandetweedefasevanhetonderzoekookcultuur,werkwijzeenorganisatieaandeordezullenkomen.DankandeKamerzelfverderafwegenofdaarbovenopooknogietsandersmoetwordengeorgani-seerd.Zoalsgezegd:ikbendaarnietvanovertuigd.Ikgadatdusooknietuitmijzelfdoen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24530 DeheerTang(PvdA):EriseenbelangrijkverschiltussenhetonderzoekvandeRekenkamereneenvisitatiecommissie.Datweetudondersgoed.Datverschilbestaaternamelijkuitdatjebijeenvisitatiecommissiepeers,gelijken,«boeven»laatkijkennaardeorganisatie.Datgaatommensendiehetbesteinstaatzijnomtebeoordelenopwelkewijzeeenorganisatiefunctioneertendietussenderegelsdoorkunnenlezen.MisschiendatdeRekenkamerdatelementerbijkanbetrekken,maarhetaantrekkelijkevaneenvisitatiecommissieisnujuistdathaaronderzoekopdetoekomstgerichtisencomplementairisaanalleonderzoekendieerzijn.Bovendienheeftzo’ncommissiehetvoordeeldatjeerveeldeskundigheidvanbuitenbijbetrektomdaarovereenoordeeltevormen.MinisterBos:DeRekenkamerbetrektinonderzoekenookdeskundigheidvanbuiten.Tweevandegrootste«medeboeven»,ominuwtermentespreken,vanDNBzijndeDuitseendeEngelsetoezichthouder,dieprecieszohebbengehandeldalsdeNederlandsetoezichthouder.InhoeverrejemeteenonafhankelijkeblikwerkelijkinstaatbentomandereoordelentevellendandeoordelendieDNBzelfheeftgeveld,weetikniet.Ikdreigechternietmetaftredenalsuhetdoorzet.Ikzegdatikdetoegevoegdewaardeervannietzie,datikdatnietuitmijzelfdoeendatikdeReken-kamerzaluitnodigenominiedergevaldeKamerduidelijktemakenwaterinzijndeelvanhetonderzoekzit.DanmoetdeKamerverderhaareigenafwegingmaken.DeheerTang(PvdA):Vooralleduidelijkheid:ikmeennietdatuhetwiltzeggen,maaruzegtnubijnadattoezichthoudersnietvanelkaarkunnenlerenendatalletoezichthouderséénpotnatzijn.Ikdenkdatereenforsverschilis.EenvoorbeelddataltijdwordtaangehaaldisdeSpaansetoezichthouder.DieheeftzelfstandigalanticyclischekapitaaleisenaanSpaansebankenopgelegd.DaardoorheefthetSpaansebankwezendestormweldegelijkbeterheeftdoorstaan.Duitslandisdaarhetverkeerdevoorbeeldvan.MinisterBos:DatheeftdeSpaansetoezichthoudergedaanomdatdeSpanjaardeneengeschiedenishebbenwaarbijhetbankwezenhartstikkeverstriktzatindeLatijns-Amerikaansecrisis.Dathebbenwijnietgehad.DeheerTang(PvdA):Latenwijdaaruiteenlestrekken.MinisterBos:Ikgeefhetugewoonmeeterafweging.Bedenkookdaternadelenaanvastkunnenzittenalscentralebankierselkaargaanbeoor-delen.Zijzittennamelijkwelallemaalinhetzelfdesysteemmetdezelfdecriteriawaarbijsprakeisvandezelfdevoorzichtigheid.Hetisaanu.Ikgeefudatmee.IkleveruooknogeenbriefvandeRekenkamerdaaroveraan.MedenaaraanleidingvanwatdeherenWeekersenTangzeiden,zaliknogeenkeerkijkennaardevraaghoejeconsumentennogmeerduidelijkkuntmakenwatzijinalleredelijkheidkunnenafleidenuiteenoordeelvandetoezichthouder.Ikbenerzelfnognietuitwatwijdaaraankunnendoen.IkzalditmetDNBopnemen.Hetoordeeluithetrapportisduidelijk.Ikzalnagaanofertochnietmanierenzijnwaaropeentoezichthouderietskandoenvoorhetbrederepubliek,wanneerhetmisdreigttegaan.Niemanddieertotnutoenaarheeftgekeken,zietdatomdathetmeteenenormevertrouwenseffectenmetzichkanbrengen,maarwijzullenernaarkijken.DeheerIrrgang(SP):Ikhebnietzozeereenvraagdanweleensuggestie.Alsjeeenrekeningopentenjedemoeitedoetomdekleinelettertjestelezen,dankrijgjeuitlegoverhetdepositogarantiestelsel.IndekleinelettertjesvanIcesavestonddatdeeerste€20000voorIJslandserekeningwarenendatjevoorderestinNederlandmoestzijn.DaarkandanbestdeformuleringbijdattoezichtnietbetekentdataanwijzingenpubliekTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24531 wordengemaaktalseraanwijzingenzijndaterietsmisis.Datmoetenmensenzichrealiseren.Daarmeezegiknietdatjedematewaarinconsu-mentendielettertjesallemaalgoedlezen,moetoverschatten,maarzo’nformuleringzouiniedergevalgeenkwaadkunnen.MinisterBos:Datbenikmetueens.Ikbenzeerbereidomdatmeetenemen.DeheerWeekers(VVD):GisterenstondhierovereeninteressantartikelinHetFinancieeleDagblad.Daarinwerdgepleitvooreenconstanteinforma-tiestroomwaarbijdeluikenveelmeeropengaan.Nuvaltalleinformatieonderdegeheimhoudingsplicht.Alsjedezaakzouopenen,steljeconsu-mentenveelmeerinstaatomeenbeslissingtenemen.Ikroepinherinne-ringdatdeAmerikanenstresstestsopenbaarhebbengemaakt.DatheeftinAmerikaeenstukvertrouwengebracht.HetEuropesesysteem,nietalleenhetNederlandse,isveelmeergesloten,waardoorjeookeenstukwantrouwenoproept.Maargoed,deministerkomtdaarmeteenreflectieopterug.Mijnvraagis:wanneer?MinisterBos:Ubedoeltpuurophetpuntvandetransparantieendecontinueinformatieverschaffing?Overigenskanikmijdaarookeenhele-boelbezwarenbijindenken.Zobenikheelbenieuwdnaarwatermetleverageratiosgebeurtinhetbankwezenalsjecontinuopenheidgeeft.Geefonserevendetijdvoor,dankomenwijinhetnajaarmeteenreflectiedaarop.Dangebruikikdatmomentookomoverdetussenstandinonzecontactenmetde100000-plusgroepterapporteren.IkmeendatmevrouwBlanksmadaarnaarvroeg.Ikbespeursteunbijdeledenvoordemanierwaaropwijdaarmeeverderwillengaan.DeKamermoetmijnunietvragenomveelconcretertemakenwatwijdaarbijvoorelkaarkunnenbetekenen.Daargaanwijgoedmetelkaarnaarkijken.Inhetnajaarzullenwijrapporterenoverhoedatloopt,inclusiefdeafwikkelingvandeboedelendehelenasleep.NaaraanleidingvandezediscussievroegMevrouwBlanksmazichafofhettoezichtopdetoezichthoudereigenlijkwelgoedgeregeldis.Nietalleenvoordetoezichthouderzelf,maarookvoordetoezichthouderopdetoezichthouderishetvervelendalsertwijfelblijfthangen.Datisookzo.IkbendanookgeneigdomhetadviesvandeAlgemeneRekenkamerdatvandaagisuitgekomen,indatopzichtteomarmen.DeRekenkamerheeftgezegddatdetoezichtvisievanhetministerievanFinanciënalvastligtinwetten,zoalsindeWetophetfinancieeltoezicht.Misschienzoujeechteroverdeproblematiekvantoezichtoptoezichtooknogwatmeermoetenvastleggen.Wijgaannawatwijinalleredelijkheiddaaraankunnendoen.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):WathetonderzoekvandeRekenkamerbetreft,isvooronsnualleendetweedefaseinteressant.Bentubereid,geletopdeonzekerhedendieerzijn,hetonderzoekuittebreidenmetderolvandetoezichthouderopdetoezichthouder?MinisterBos:Umagmij100000keeronderdeloepnemen.Datvindikprima.Hetenigewaarikvoorzouwillenwaken,isdatwijnieteenonno-digecumulatiecreërenwaarbijeenparlementaironderzoek,eenRekenkameronderzoekeneenvisitatiezichtegelijkertijdopdezelfdefeno-menenenpartijenrichten.Hetisinmijnbelangomervoortezorgendatnietalleenhettoezicht,maarookhettoezichtophettoezichtadequaatisgeregeld.Uhebtinditdebatgemerktdatikerzelfnetzozeermeezitalsudatopditpuntnietalletwijfelszijnweggenomen.Ikheberdusookbelangbijdatwijsamenafsprakenmakenwaardoordatindetoekomstbetergaat.IkgokeropdatdeKamerdebriefdieikzalvragenvandeRekenkamer,vrijsnelwilhebben,omdatdeKamerdebeslissingvrijsnelwilnemenalszijbesluitomeeneventuelevisitatieteorganiseren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24532 MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Diebriefwillenwijvoordinsdag.MinisterBos:Wijproberenervoortezorgendatudiebriefvoordinsdaghebt.Overhetpuntvancontinutransparantiebiedenenoverdetussen-standwilikechtinhetnajaarrapporteren.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):HetisopvallenddatDNBcommuniceertdatditonderzoekloopt,wantinhetwerkprogrammavandeRekenkamerzelfstaathetniet.Vandaardatwijdaaroverenigszinsinverwarringwaren.IkvraagdeRekenkamerdusookofhijhelderheidkangevenoverdevraagwaaromhetnietophetwerkprogrammavan2009staat.Ishetinéénkeerzomaaruitdeluchtkomenvallenofishetallemaalspontaanontstaan?MinisterBos:Datproberenwijvoordinsdagoptehelderen.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Ikbenheterechterhele-maalmetdeministerovereensdatwijnieteencumulatievanonder-zoekenmoetenkrijgendieallemaalophetzelfdezijngericht.Hetparle-mentdraagterzelfverantwoordelijkheidvoordateenenandereffectiefenefficiënt,maarwelheeldoelmatigwordtingericht.DeheerVanDijck(PVV):Ikhebookeenvraagoverdeministerendetoezichthouder.Hoevaakisdeministervanafapriltotseptembervorigjaarbetrokkengeweestbijdedilemma’swaarDNBmeeworstelde?MinisterBos:Daarkomikzoopterug.DeheerIrrgangvroeghoederolvandehoststatecontrolverderwordtversterkt.Erkomtinseptembereennieuwebankrichtlijnuit.Daarzaldeeerstegolfvaninitiatievenenmaatregeleninnaarvorenkomen.DierichtlijnkomtdanookmeteennaardeKamer.Verderschetsthijeenbrederbeeldvanzijnbedenkingenbijdemanierwaaropdetoezicht-houdertoezichtuitoefent.DangaathetnietalleenoverABNAMROenIcesave,maarookoverhetvoorzitterschapvanhetBazelII-comité.Datkomtwelheelergindebuurtvancomplottheorieënendegedachtedatnietsmeerdeugt.IkgaerechtervanuitdatzakenalsBazelIIookinhetparlementaireonderzoeknaarvorenzullenkomen,wantdatiscruciaalvoorhettypeeisendatdoorpolitiekentoezichthoudersindeloopdertijdaanfinanciëleinstellingenisgesteld.DeheerIrrgang(SP):Deministergebruiktnuhetwoord«complot-theorie»,maarikhebgeencomplottheorie.IkconstateeralleenweldaternaastIcesavemeerzakenzijnwaaroveriniedergevalmijnfractiegeredetwijfelheeft.Diezakenzijnookeenbelangrijkonderdeelvanhetonder-zoekvandeparlementaireonderzoekscommissie.DaarbijhoortookhetvoorzitterschapvanhetBazelseComitévanBankentoezichthouders.Daarzatdeministertochnietàtitrepersonnelbij?Datmaaktdustochonder-deeluitvandatbeeldvanteveelvertrouwenopdemarktenuiteindelijk.MinisterBos:Ikbedoeldetezeggendatuhetbijnawelpersoonlijkmaakte,zoalsuhetvoorbeeldaanhaalde.VooruwarendetwijfelsoverhetbijnapersoonlijkfunctionerenvandeNederlandsetoezichthoudermedeingegevendoordathijookalsvoorzittervanhetBazelII-comitéaanhetbeginvanhettrajecthadgestaandattotbepaaldeeisenleiddewaarvanuzegt:diezijnallemaalnietadequaatgenoeggebleken.Zohadikuwopmerkingverstaan.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24533 DeheerIrrgang(SP):Datisdanonjuist.IkweetgoedgenoegdatdepresidentvanDNBdaarnietheengaatzondervoorbereidingenzonderoverlegmetzijneigenstaf.MinisterBos:MisschienkomenwijbijhetparlementaironderzoeknogweltegenwatdeheerIrrganginzijnvorigwerkzaamlevenbijDNBalle-maalheeftgedaan.DeheerIrrgang(SP):Ikwerktenietbijtoezicht.MinisterBos:Datzullenwijallemaalnapluizen.Ikvoeleenonthullingopkomen.Voorzitter.DeheerVanDijckvroegwaaromDNBnietvroegernaaronsisgekomenennietheeftgevraagdomeenAMvB.Datweetikniet.IkweetweldathetaandeuiteindelijkeloopderdingennietveelzouhebbenveranderdalsmendatwelhadgedaanenwijopdatmomentmeteenAMvBwarengekomen.Datzeggendeonderzoekersook.Nogmaals:deAMvBgeeftnietdebevoegdheidomopzo’nmomentdevergunningintetrekkenofniethetrechttegevenopdeelnameaanhetdepositogarantie-stelseloftopping-uparrangementen.Hijvroegookopwelkemomentenwijerbijbetrokkenzijngeweest.Ikdachtdaterookeentijdlijninhetrapportstond.Inhethelevoorjaartoendetopping-upkwestiespeelde,wistenwijvannietsenzijnwijnergensbijbetrokkengeweest.IndezomerkregenwijzelfgeredetwijfelsoverdevraagofhetallemaalwelgoedzougaanmetIJsland.Op25augustusinformeerdedepresidentvanDNBmijvoorheteerstinhetreguliereoverlegoverzijnzorgeninzakeIcesave.HetuiteindelijkefaillissementkwamdusookvoorhetministerievanFinanciënalseenverrassing.Overdebijkantoren,INGDIRECTendeinternemarkthebikbijhetbeginvanmijntweedetermijnaleenenandergezegd.Ikkomopdefinanciëledimensievandedeposito’s.Hetisgoedomdatnogeenkeerheldertemaken.Voordeposito’stoteenbedragvan€20000ginghetover1,3mld.Datwordtnugeregeldviadeovereen-komstmetdeIJslanders.Zijwarendegenendiedatmoestenbetalenenzijzullendatookbetalen.Voorbedragentussende€20000ende€40000draaiendeoverigeNederlandsebankenopconformdesystema-tiekvanhetdepositogarantiestelsel.Daarbijgaathetom208mln.Debedragentussen€40000en€100000wordengedaandoordeNeder-landseStaat.Wijhebbendedeelnemendebankendaarimmersniettijdigoverkunneninformerenenhetzoudusonredelijkzijnomdiebankendaarmeetebelasten.Daarbijgaathetom106mln.Daarzittenwijachteraan;wijbezienhoeveeldaarvanwijnoguitdeboedelkunnentrekken.Ikbevestigdatonserveelaangelegenisomdatgelddaarlostekrijgen.Daniserhetbedragvanomennabijde40mln.datgemoeidismetdedeposito’svande100000-plusgroep.Tenslotteisereenbedragvan178mln.datnoguitstaatvanmedeoverhedendiegeldinIJslandhaddenzittenendieviajuridischeproceduresproberendaarzoveelmogelijkvanterugtekrijgen.DeheerWeekers(VVD):Deministernoemtophetlaatsteenbedragvan178mln.Gaathetdaarbijalleenmaaromdemedeoverheden?Indebriefwerdimmersgereptvaneenbedragvan250mln.Daarbijginghetovermedeoverhedenenbedrijven.MinisterBos:Bijdie178mln.gaathetovermedeoverheden.Danblijfternogietsvan70mln.overwaarbijhetgaatoverbedrijven.Devoorzitter:Ikdankdeministervoorzijnantwoordenensluitdeverga-dering.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24534 Toezeggingen–Erkomteenaanvullendestudienaaraanleidingvanhetrapport-VanDamoverdeaansprakelijkheidvanfinanciëletoezichthouders.DatwordtvoorhetzomerrecesnaardeKamertoegestuurd,aldannietmeteenkabinetsstandpunt.–DeAMvBmetvoorwaardenvooraanvullendeeisenvoorhetdeposito-garantiestelselkomtopkortetermijnnaardeKamer,waarschijnlijkvoorhetreces.–ErkomtvoordinsdageenbriefwaarindeministerdeKamerinfor-meertoverdeuitkomstenvanzijnvraagaandeAlgemeneReken-kamerofinhetvoorgenomentweede-faseonderzoekbepaaldepuntenookaandeordekomendanwelkunnenkomen.–Deministerkomtinhetnajaarterugopdeverderetransparantievandebankenenopdestandvanzakenoverde100000-plusspaarders.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.24535