Betaalbaarheid van het Openbaar Vervoer

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202623 645Openbaar vervoerNr. 904 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 juni 2026Betaalbaarheid is een belangrijke randvoorwaarde voor een toegankelijken aantrekkelijk openbaar vervoer. Het openbaar vervoer stelt mensen instaat om deel te nemen aan werk, onderwijs, zorg en sociale activiteiten.Juist in een periode waarin veel huishoudens de gevolgen van stijgendekosten ervaren, is het van belang dat reizen met het openbaar vervoerbetaalbaar blijft. Daarom vormt betaalbaarheid een van de speerpuntenvan mijn inzet voor het openbaar vervoer,samen met het verbeteren van de regionale bereikbaarheid. Wat mijbetreft gaat dat hand in hand.Tegen deze achtergrond heeft de Kamer met de motie van het lid Klaverc.s. aandacht gevraagd voor maatregelen die het openbaar vervoer voorreizigers financieel aantrekkelijker maken.1 Met de introductie vanNederland Dal Vrij Trein van 15 juni tot en met 31 augustus, is uitvoeringgegeven aan het eerste deel van deze motie. Tegelijkertijd vraagt de motieook om een bredere verkenning naar mogelijkheden om de betaal-baarheid van het openbaar vervoer structureel te versterken.Ik informeer de Kamer in deze brief over de vervolgstappen die het Rijk,de decentrale overheden en vervoerders gezamenlijk zetten om debetaalbaarheid van het openbaar vervoer verder te verbeteren.Advies ABDTopconsultAllereerst ben ik daarom blij om u het opgeleverde betaalbaarheidson-derzoek aan te bieden.2 Ik heb dit onderzoek zelf op de Dag van het OVmogen ontvangen. Hierbij geef ik invulling aan mijn toezegging om de1Kamerstuk 36 933, nr. 8.2«Als je niet stuurt, ga je nergens heen.» Betaalbaarheid, inrichting en werking van hetovsysteem. ABDTopconsult, juni 2026. kst-23645-904ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9041 Kamer voor de zomer te informeren over de uitkomsten van ditonderzoek.3Om inzicht te krijgen in de uitdagingen en mogelijke oplossingsrichtingenis onderzoek gedaan naar de betaalbaarheid van het openbaar vervoer. Ditonderzoek gaat over de betaalbaarheid van het openbaar vervoer systeemin brede zin, niet alleen voor de reiziger maar ook voor de overheid; dehoudbaarheid en stabiliteit van de bekostiging van het systeem. Hetrapport roept op onder meer op tot meer regie vanuit het Rijk, dat doelenmoet bepalen, een koers uit moet zetten, moet kunnen monitoren enevalueren en daarin de leiding moeten nemen. Daarmee beziet hetrapport niet alleen het IenW domein.Ik ben erg blij met dit zeer goed leesbare rapport en de concreteknelpunten en mogelijke interventies die worden voorgesteld. Dekomende zomer benut ik om het rapport van ABDTopconsult te besprekenmet mede overheden – die op verschillende plekken al invulling gevenaan bepaalde initiatieven en vervoerders, maar ook binnen het kabinet.Op basis daarvan bereid ik de komende periode een kabinetsreactie voorwaarin ik meer concreet in wil gaan op de voorgestelde interventies uithet rapport en hoe ik daaraan invulling wil geven. Ik herken veel van deaangestipte punten in het rapport en op onderdelen sluit dat ook naadloosaan bij lopende initiatieven zoals publieke mobiliteit waarbij we al in depraktijk kijken naar het efficiënter inrichten en meer kunnen doen met debestaande middelen. Ook de integrale blik ondersteun ik; we moetenkijken naar het totale vervoerssysteem en ik voel ook de urgentie omermee aan de gang te gaan, willen we ons systeem betaalbaar houden nuen in de toekomst. Hiervoor is in relatie tot betaalbaarheid een taskforceingericht waarin de leden van het NOVB met elkaar de verschillen optiesverkennen.NOVB Taskforce Betaalbaar ovDe sector en IenW voeren gesprekken in de NOVB Taskforce Betaalbaarov. Deze Taskforce richt zich op de betaalbaarheid van het ov voor dereiziger en kent drie sporen gericht op (1) korte, (2) middellange en (3)lange termijn maatregelen rondom betaalbaarheid. De actie NederlandDal Vrij Trein voor € 49,– per maand gedurende 2,5 maand in de zomerpe-riode past binnen het korte termijn spoor. Het onderzoek naar concretevervolgmogelijkheden op het gebied van betaalbaarheid voor het geheleov past binnen het tweede spoor. De maatregelen die mogelijk voort-vloeien uit het advies van ABDTopconsult passen in het derde.Ik hecht er waarde aan de Kamer mee te nemen in de gezamenlijk metsectorpartijen geformuleerde uitgangspunten voor een vervolg, waarbijonder andere aandacht is voor de algemene betaalbaarheid en debetaalbaarheid voor bepaalde doelgroepen zoals mensen met een laaginkomen (minima). Hiermee wordt ook voldaan aan de gevraagdevoorbereiding in de motie Klaver c.s.De motie Klaver c.s. roept ook op om voorbereidingen te treffen voor eenabonnement waarmee in het gehele openbaar vervoer gereisd konworden voor een vast bedrag per maand in de daluren. De resultaten vanhet opgeleverde onderzoek van ABDTOPconsult en de ervaringen metNederland Dal Vrij Trein dienen daarvoor als input. Er bestaat binnen deTaskforce behoefte aan een duidelijk vertrekpunt bij het ontwikkelen vaneen eventueel nieuw reisproducten of abonnementen.3TZ202604–118 De Kamer wordt rond de zomer per brief geïnformeerd over de uitkomsten vanhet betaalbaarheidsonderzoek van het OV voor de reiziger dat nu loopt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9042 Vooral mensen met een laag inkomen hebben moeite met het betalen vanov, of ze blijven thuis omdat ze een bepaalde reis niet kunnen maken. Datis natuurlijk geen wenselijke situatie. Ik heb u in het commissiedebatSpoor toegezegd hier nog een keer goed naar te kijken.4 Hier is ook veelaandacht voor vanuit de sector. Maar met de huidige inrichting van hetstelsel moet er oog gehouden worden voor de verdeling van debevoegdheden.Op dit moment wordt dit soort ondersteuning vormgegeven via sectoraf-spraken. Waarbij dergelijke producten soms onderdeel uit maken van(regionale) concessies, en soms door vervoerders zelf worden aange-boden aan gemeenten in lijn met hun eigen business case. Daarmeeverschillende de soorten producten en tarieven per concessie.Bij de totstandkoming van nieuwe landelijke producten binnen deTaskforce is er oog voor de rol die gemeenten spelen bij het aanbiedenvan gratis en/of goedkoop ov aan inwoners met lagere inkomens of vaneen bepaalde leeftijdscategorie. De gemeente is immers verantwoordelijkvoor het lokale armoedebeleid.5 Hiervan zijn in het stedelijk en regionaalov in Nederland vele voorbeelden te vinden. De ervaringen en lessen uithet traject met de Onderwegpas worden in de uitwerking in de Taskforceuiteraard ook meegenomen.De Taskforce neemt bij de verdere uitwerking hiervan meerdere uitgangs-punten mee:–Een heldere en goed beredeneerbare relatie is nodig tussen hetbeoogde doel, de beoogde doelgroep en de te kiezen maatregel.–Houd aandacht voor wat er al wordt aangeboden. Zo wordt in hetregionaal ov gewerkt aan een landelijk dekkend gratis reizen productvoor kinderen onder de 12 die samen reizen met een ouder. Tezamenmet het Kids Vrij NS kunnen kinderen daarmee landelijke gratis reizen.Ook is in veel gemeenten een aanbod voor goedkoper of gratis ov voorminima.–De beschikbaarheid van (structurele) rijksmiddelen. Betaalbaarder ovin de vorm van proposities of structurele verlagingen betekent datfinanciering moet worden vrijgemaakt, los van gesuggereerde systeemingrepen zoals benoemd in het ABDTopconsult rapport.–Aandacht voor de business cases van de vervoerders is belangrijk. Zijwerken via concessies waarin veel afspraken zijn vastgelegd, waaron-der over producten en tarieven. Een nieuw (gesubsidieerd) productverandert de (financiële) balans van de concessies.–Niet alle concessies kennen daluren, waardoor een landelijk dal-product op dit moment niet uitvoerbaar is. Algemene kortingen of hetkoppelen van (bestaande) regionale abonnementen met een abonne-ment voor het hoofdrailnet zijn beter haalbaar.–Een abonnement voor onbeperkt reizen geniet niet de voorkeur enheeft tevens hogere aanschafkosten. Dit is voor mensen met eenkleinere beurs niet altijd een alternatief.6–Veruit de meeste dagelijkse verplaatsingen van mensen zijn binnen deeigen regio. Een breed afkoopproduct voor heel Nederland is daaromniet altijd de meest logische keuze.4Toezegging 2025A08082 waarbij het rapport van ABD Topconsult wordt betrokken bij eenminima product.5Dit is wezenlijk anders van opzet dan de Onderwegpas waar gewerkt werd aan een binnen deconcessie bestaand product beschikbaar door een vooraf gedefinieerde groep minima. Zie ookhet Verslag van het Schriftelijk overleg over de Onderwegpas (Kamerstuk 23 645 nr. 879).6Zie ook brief van 3 oktober 2024 Betreft Brief over het NL-ticket en besteding van de extramiddelen voor het regionaal OV (Kamerstuk 23 645, nr. 828).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9043 –Eventuele vervolginitiatieven komen beschikbaar op OVpay en nietmeer op de ov-chipkaart. Dat houdt in dat eventuele nieuwe initiatie-ven pas na migratie (voorzien in 2026 en 2027) beschikbaar kunnenkomen.OverigNaast deze update over betaalbaarheid van het ov benut ik deze brief ookom in te gaan op een motie naar aanleiding van het commissiedebat OVen taxi van 1 april jl.Wervingscampagne voor meer medewerkers Veiligheid & Service (V&S)bij NSConform de motie-Van der Plas heeft NS inzicht gegeven welke actiesworden ondernomen bij de werving van V&S-personeel, inclusief dehuidige wervingscampagne.7Om de instroom van geschikte kandidaten te vergroten, zet NS in op eencombinatie van maatregelen. Dit betreft:–De lopende grote nieuwe arbeidsmarktcampagne «de Buddy Check»,ontwikkeld samen met V&S-collega’s: https://www.werkenbijns.nl/veiligheid-en-service-buddycheck–Zogeheten V&S Experience Days op locaties in het land waar relatiefveel behoefte is aan V&S-medewerkers, inclusief praktijksimulaties.–Online meet & greets om laagdrempelig geïnteresseerden te informe-ren en te binden.–Naast korte video’s op social media en online kanalen zijn er langerevideo’s waarin collega’s meer vertellen over een echte situatie uit hunwerk. Ook zijn er commercials te horen op onder andere Qmusic enNPO Radio 2.–Vergroting van zichtbaarheid van het vak via media-exposure,waaronder programma’s als Meldkamer Centraal (RTL5 en Videoland)en Amsterdam Centraal (National Geographic)–Momenteel werkt NS aan de inrichting van een dedicated V&S-recruitmentteam, met focus op structurele verbetering van kwalitatieveinstroom, inclusief inzet op referral (aandraagbonus)De hierboven beschreven inspanningen bouwen voort op ervaringen uiteerdere campagnes voor andere functiegroepen binnen NS. De arbeids-markt voor V&S-personeel is krap, mede omdat andere werkgevers uitdezelfde groep werven. Denk aan werkgevers als Politie, Defensie, uit debeveiligingsbranche, en andere (boa)werkgevers zoals gemeenten envervoerders. Door bovenstaande maatregelen lukt het NS om elke weeknieuwe V&S-medewerkers aan te nemen. Het aantal geschikte kandidatenblijft hierbij wel een aandachtspunt.NS is zich ervan bewust dat het aantrekken en behouden van voldoendeV&S-medewerkers essentieel is voor de uitvoering en veiligheid in detrein en houdt hier continu nadrukkelijk oog voor. Gelet op het boven-staande acht IenW het verstandig dat NS eerst actief het effect van deingezette maatregelen monitort. Op basis daarvan kan NS, eventueel inoverleg met IenW, beoordelen of er aanvullende stappen nodig zijn.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.W.H. Bertram7Kamerstuk 23 645, nr. 886.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 9044