Lijst van vragen en antwoorden over de Artikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheid Rode Zee (Kamerstuk 29521-471)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 521Nederlandse deelname aan vredesmissiesNr. 473 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 22 maart 2024 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragenvoorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van8 maart 2024 inzake de Artikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheid RodeZee (Kamerstuk 29 521, nr. 471).De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 22 maart 2024.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De fungerend voorzitter van de commissie,De RoonAdjunct-griffier van de commissie,Dekker kst-29521-473ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4731 1Kunt u toelichten of dezelfde discussie over een militaire veiligheidsinzetbinnen Operation Prosperity Guardian (OPG) en Operatie Aspides nu ookin andere landen speelt?AntwoordVrije doorvaart is een gezamenlijk belang van de internationalegemeenschap. De discussie over militaire inzet in de Rode Zeespeelt dan ook in verschillende landen. De Verenigde Statenhebben bij de start van OPG meerdere landen benaderd met devraag een bijdrage te leveren aan OPG. Dit heeft geleid tot eenbijdrage met schepen van Denemarken, Frankrijk, Italië, en hetVerenigd Koninkrijk. Daarnaast dragen Australië, Canada,Noorwegen, Nieuw-Zeeland, Singapore, en Zuid-Korea bij metstafcapaciteit. Nederland draagt met maximaal twee stafoffi-cieren bij aan OPG. Daarnaast is Nederland voornemens omdirect support met Zr.Ms. Tromp aan OPG te leveren. AanOperatie Aspides kunnen alle EU-lidstaten deelnemen. Tot nu toedragen Duitsland, Frankrijk, Griekenland en Italië met schepen bijaan deze operatie. Daarnaast dragen België, Finland en Zwedenmet stafofficieren bij aan Operatie Aspides. Ook Nederlanddraagt bij aan operatie Aspides met stafofficieren. Daarnaast isNederland voornemens om associated support met Zr.Ms. Trompte leveren aan Operatie Aspides. Het kabinet is voornemens omhet Joint Support Ship Zr.Ms. Karel Doorman in te zetten voorOperatie Aspides en het leveren van associated support aan OPG.2Hoe verhoudt de Nederlandse veiligheidsinzet qua duur en omvang zichtot de inzet van andere Europese landen binnen Operation ProsperityGuardian en Operatie Aspides?AntwoordNederland draagt met Zr.Ms. Tromp gedurende ongeveer 25dagen bij met direct support aan OPG en associated support aanOperatie Aspides. Daarnaast draagt Nederland met maximaal 2stafofficieren bij aan OPG en met maximaal vijf stafofficieren toten met 31 juli 2025 bij aan Operatie Aspides. Het kabinet isvoornemens om het Joint Support Ship Zr.Ms. Karel Doorman inte zetten voor Operatie Aspides en het leveren van associatedsupport aan OPG. De Nederlandse bijdrage aan OPG is verge-lijkbaar met de bijdrage van Denemarken (twee stafofficieren endirect support van een fregat) en Italië (twee stafofficieren enassociated support van een fregat). Het Verenigd Koninkrijkdraagt met meerdere schepen bij aan OPG. Daarnaast levertNoorwegen een aantal stafofficieren aan OPG. Enkel Griekenland,Italië, Duitsland en Frankrijk leveren direct support aan Aspides.3Aangezien de Nederlandse inzet vrij kort van duur is, maar er geen redenis om aan te nemen dat de Houthi’s snel zullen stoppen, hoe zetNederland zich binnen de verschillende coalities in om langdurigeveiligheid in de Rode Zee te garanderen?AntwoordNederland zet zich op verschillende manieren in om de-escalatiein de regio te bewerkstelligen en maritieme veiligheid in de RodeZee te borgen. Dit gebeurt allereerst door internationale diploma-tieke inspanningen. Deze diplomatieke inspanningen zijn noodza-kelijk voor het vinden van een duurzame oplossing voor hetTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4732 probleem. Zie het antwoord op vraag 27 voor de diplomatiekeinspanningen. Daarnaast kan militaire inzet bijdragen aanveiligheid en het geven van een signaal. Daarom draagt met deZr.Ms. Tromp gedurende ongeveer 25 dagen bij met directsupport aan OPG en associated support aan Operatie Aspides.Ook draagt Nederland met een bijdrage van vijf stafofficieren aanOperatie Aspides en maximaal twee stafofficieren aan OPGlangdurig bij aan dit doel. Daarnaast is voornemens om het JointSupport Ship Zr.Ms. Karel Doorman in te zetten voor OperatieAspides en het leveren van associated support aan OPG.Daarnaast levert Nederland, in beginsel tot en met 31 mei 2024met één stafofficier de niet- operationele militaire steun aanOperation Poseidon Archer.4Aangezien de aanvallen op schepen van de Verenigde Staten en hetVerenigd Koninkrijk toenamen op het moment dat zij militaire middelengebruikten tegen de Houthi’s, hoe hoog schat u de kans dat Nederlandsevrachtschepen ook meer een doelwit gaan worden?AntwoordNederland levert geen operationele steun aan de aanvallen van deVerenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk op Houthi-doelen inJemen. Vooralsnog hebben de Houthi’s geen Nederlandseschepen aangevallen. Het valt echter niet uit te sluiten datNederlandse marineschepen een doelwit worden indien zijoperaties van de Houthi’s tegen maritieme doelen verhinderen, ofindien Nederlandse koopvaardijschepen zich in het gebiedbevinden waar de Houthi’s aanvallen uitvoeren. Daarnaast bestaatvoor zowel Nederlandse marine- als koopvaardijschepen eenrisico op misidentificatie. Het waarschuwingsniveau voorNederlandse schepen bevindt zich daarom al sinds 19 december2023, na de aanval op twee containerschepen, op het hoogsteniveau.5Op welke manier heeft de huidige situatie en instabiliteit in Gaza en derest van het Midden-Oosten volgens u effect op de veiligheidsdreiging enstabiliteit van de missie?AntwoordDe Houthi’s stellen met hun huidige gewapende aanvallen op deinternationale scheepvaart de Palestijnse zaak te steunen en hunaanvallen te richten op schepen met een Israëlische, Britse ofAmerikaanse link. In de praktijk worden ook schepen zonder linkmet Israël aangevallen. De Houthi’s hebben ook in het verledenaanvallen uitgevoerd op schepen in de Rode Zee. Om die redenbesloot Saoedi-Arabië in 2018 tijdelijk geen schepen meer via deRode Zee te laten varen.6Kunt u een nadere toelichting geven op de kosten van € 120 miljoen?AntwoordDe kosten bestaan uit EUR 1,5 miljoen voor de inzet van Zr. Ms.Tromp. De overige kosten betreffen de geraamde kosten voor debenodigde kapitale munitie.7Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4733 Welk deel van de kosten van € 120 miljoen zijn eenmalige op- enafschaalkosten?AntwoordZie het antwoord op vraag 6.8Zouden de gemiddelde kosten per dag van € 4 miljoen (€ 120 miljoen / 25dagen) lager worden, indien de duur van de missie langer zou worden?AntwoordNee, de kosten worden voornamelijk gedreven door het mogelijkeverbruik van munitie. De kosten per munitiestuk worden nietlager bij een langere duur van de missie.9Waaruit bestaat de geweldsinstructie?AntwoordDe geweldsinstructie is gestoeld op het algemeen erkende rechtop ad-hoc zelfverdediging. Uit oogpunt van operationeleveiligheid kunnen over de exacte inhoud van de geweldsin-structie in dit kader geen verdere uitspraken worden gedaan.10Waaruit bestaan de Rules of Engagement?AntwoordZie het antwoord op vraag 9.11Klopt het dat de geweldsinstructie een uitwerking is van de over hetalgemeen vastgestelde Rules of Engagement?AntwoordDe aan OPG deelnemende landen hanteren ieder hun eigengeweldsinstructie. Operatie Aspides opereert onder gemeen-schappelijke EU-Rules of Engagement. De Nederlandse gewelds-instructie voor deelname aan OPG is gestoeld op het algemeenerkende recht op ad-hoc zelfverdediging. Uit oogpunt vanoperationele veiligheid kunnen over de exacte inhoud van degeweldsinstructie in dit kader geen verdere uitspraken wordengedaan.12Is de Nederlandse geweldsinstructie afgestemd op de andere deelne-mende landen?AntwoordDe aan OPG deelnemende landen hanteren ieder hun eigengeweldsinstructie. Over de inhoud van de geweldsinstructie iscontact met partnerlanden.13Hoe beoordeelt u het risico dat de Houthi’s of haar bondgenoten (Iran)overgaan tot aanvallen met drones of raketten op Westerse militairen,bijvoorbeeld in Irak, in reactie op de toenemende militaire activiteiten vanhet Westen?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4734 Aan Iran gelieerde actoren kunnen aanvallen uitvoeren op decoalitie in Irak, zoals afgelopen jaar bleek uit de beschietingendoor de aan Iran gelieerde milities in Irak. Vooralsnog lijkt zowelhet aantal als de intensiteit van deze aanvallen, al dan niettijdelijk, afgenomen. De aanvallen van de Houthi’s lijken zich teconcentreren op de scheepvaart in de Rode Zee en westelijkeGolf van Aden.14Welke havens zijn beschikbaar om naartoe uit te wijken in het geval vaneen medisch- of materieel noodgeval? Welke afspraken zijn hierover metde landen in de regio gemaakt?AntwoordKenmerkend aan maritiem optreden is dat de tijdige afvoer vanpatiënten naar een hoger zorgniveau voor medische verzorgingniet altijd gegarandeerd is vanwege afstand en tijdsfactoren.Zr.Ms. Tromp beschikt over een NH-90 helikopter aan boord. Demedische keten zal als gesloten worden beschouwd wanneerZr.Ms. Tromp zich binnen helikopterafstand bevindt van een role2 of role 3 medische faciliteit op zee of land. Maritiem medischeplanning is een continue proces dat aan boord plaatsvindt.Om de risico’s zoveel mogelijk te mitigeren wordt in de medischeplanning gekeken naar havens in Saudi-Arabië en in Oman. Metdeze twee landen worden afspraken gemaakt. Er lopen daarnaastnog gesprekken met andere landen, waaronder Djibouti.Daarnaast zijn er momenteel meerdere varende medische role2-platformen aanwezig in de Rode Zee. Dat zijn het VS vliegdek-schip Eisenhower en het Spaanse fregat Canarias. Tevens is aanboord van het Duitse fregat Hessen damage control surgery-capaciteit aanwezig. Deze laatste capaciteit is zeer beperkt enwordt gezien als noodoptie. Gebruik maken van role 2 van USSEiserhower is mogelijk indien deze zich in de nabijheid bevindtvan Zr.Ms.Tromp. Of Zr.Ms. Tromp gebruik kan maken van ESPSCanarias wordt momenteel onderzocht.15Wat zijn volgens u de beweegredenen van de Houthi’s voor hunaanvallen? Kunt u een onderbouwing geven voor deze bewering,gebaseerd op onder meer gesprekken en denktanks, zoals genoemd in detechnische briefing?AntwoordDe Houthi’s zijn een sjiitische gewapende politieke beweging dieis opgekomen in de jaren negentig. Als gevolg van deverzwakking van de centrale regering door de JemenitischeRevolutie in 2011 als onderdeel van de Arabische Lente, wistende Houthi’s een groot deel van het noorden van Jemen teveroveren. In 2015 namen ze de hoofdstad Sana’a in en sindsdienzijn de Houthi’s de facto autoriteit in een groot deel van Jemen.De Houthi’s maken net als onder andere Hezbollah en Hamas deeluit van de zelfbenoemde «As van Verzet». De Houthi’s stellen methun huidige gewapende aanvallen op de internationale scheep-vaart de Palestijnse zaak te steunen. Dit past bij de sterkeanti-Amerikaanse en antizionistische opstelling die de bewegingsinds haar ontstaan kenmerkt. De aanvallen dienen tegelijkertijdook voor het verwerven van invloed en zichtbaarheid binnen enbuiten Jemen, los van het Gaza-conflict. Zo heeft de Houthi-Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4735 beweging haar aanvallen gebruikt om nieuwe eenheden terekruteren die primair binnenslands worden ingezet.16Hoeveel aanvallen zijn er de afgelopen maanden uitgevoerd door deVerenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk op doelen in Jemen? En zouu specifiek kunnen aangeven welke doelen bij deze aanvallen zijngetroffen? Bij hoeveel van deze aanvallen was Nederland betrokken?AntwoordEr zijn in totaal vier aanvallen uitgevoerd vanuit OperationPoseidon Archer, waar Nederland niet-operationele militaire steunaan geeft. Daarnaast heeft de Verenigde Staten, buiten coalitie-verband om, op eigen initiatief aanvallen uitgevoerd. Alle doelendie zijn aangegrepen hebben een verband met de capaciteiten vande Houthi’s die zij inzetten voor hun aanvallen in de Rode Zee ende Golf van Aden.17Op welke manier wordt Nederland, als ondersteuner van de Amerikaans-Britse aanvallen, op de hoogte gehouden van de doelen die wordenaangevallen en de consequenties van deze aanvallen?AntwoordVanaf het begin heeft Nederland een liaison officier ingezet ophet Combined Air Operations Center (CAOC) in Qatar, van waaruitOperation Poseidon Archer wordt aangestuurd. Deze officierfunctioneert als liaison tussen het hoofdkwartier (CAOC) in Qatardat deze operaties coördineert en Defensie in Nederland. Destafofficier wordt tijdig geïnformeerd over de aanvallen en deeltgeclassificeerde informatie met het Ministerie van Defensie, datmeekijkt op de geplande doelen alvorens de aanval wordtingezet.18Op welke wijze wordt er onderzoek uitgevoerd naar (mogelijke) burger-slachtoffers als gevolg van de aanvallen?AntwoordOperation Poseidon Archer is een Amerikaans-Brits geleidemissie. Enkel deze landen voeren de luchtaanvallen uit en bij hetvermoeden van burgerslachtoffers is het aan hen om debestaande procedures te doorlopen.19Hoeveel slachtoffers zijn er gevallen bij deze aanvallen en kunt uaangeven hoeveel van deze slachtoffers burgers waren of in welkegevallen dat nog onduidelijk of onbekend is?AntwoordDe VS geeft aan dat er tot op heden vier meldingen van(mogelijke) burgerslachtoffers zijn gedaan bij CENTCOM en datde daarvoor geldende procedures zijn doorlopen.20Bestaat er een aangewezen instelling of mechanisme waar burgers inJemen die slachtoffer zijn geworden van deze luchtaanvallen, zich toekunnen wenden voor bijvoorbeeld compensatie? Zo niet, waarom niet?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4736 Het Amerikaanse Ministerie van Defensie beschikt over eenrapportagemechanisme, waarbij meldingen kunnen wordengedaan via een openbare website1. Daarnaast kan gemeld wordenvia de officieel erkende regering in Jemen en ngo’s in Jemen.21Wat is uw reactie op de zorgen van hulporganisaties in Jemen overnadelige gevolgen van luchtaanvallen voor humanitaire hulpverlening?Wordt humanitaire hulpverlening inderdaad gehinderd door dezeaanvallen?2AntwoordNederland heeft een decennialange ontwikkelingssamenwer-kingsrelatie met Jemen, een van de armste landen ter wereld.Ondanks dat het conflict al meer dan 8 jaar aan de gang is, isNederland in staat gebleken om humanitaire steun te blijvenbieden aan de Jemenitische bevolking. Nederland monitortsamen met VN en de Dutch Relief Alliance-partners de humani-taire situatie in Jemen.De verslechterde veiligheidssituatie in de Rode Zee vormt eenbedreiging voor de toevoer van humanitaire hulp aan landen in deregio, waaronder Jemen. Het verschepen van humanitairehulpgoederen naar Jemen wordt duurder door verzekerings-kosten en beschikbaarheid van reders die door de Rode Zeevaren. De precisieaanvallen, uitgevoerd door de Verenigde Statenen het Verenigd Koninkrijk, zijn specifiek gericht tegen militaireHouthi-infrastructuur waarmee de Houthi’s gewapende aanvallenin de Rode Zee en de westelijke Golf van Aden uitvoeren enhebben geen directe impact op humanitaire hulpverlening. Hetoverkoepelend doel is daarbij de-escalatie en het herstel van hetrecht van vrije doorvaart in de Rode Zee. Daar blijft Nederlandzich, samen met partners, voor inzetten, ook via diplomatiekekanalen waartoe de hulporganisaties oproepen.22Wat is de herkomst van het wapenarsenaal van de Houthi’s? Bestaat erinzicht in hoe zij worden bewapend, inclusief informatie over aanvoerka-nalen en betrokken partijen? Is er nog steeds sprake van aanvoer, en, zoja, hoe wordt dit georganiseerd en door wie, en wat zijn de bronnen vandeze informatie?AntwoordDe Houthi’s beschikken over een wapenarsenaal dat hoofdza-kelijk is opgebouwd uit het arsenaal van de voormalige Jemeni-tische krijgsmacht en wapens afkomstig uit Iran. Volgens openbronnen is enkele weken geleden een wapentransport metIraanse wapens onderweg naar Jemen onderschept, dat erop zouwijzen dat de aanvoer nog steeds plaatsvindt.23Aangezien het lijstje van aanvallen op schepen geen schip bevat onder deNederlandse vlag of met een Nederlandse eigenaar, betekent dit datNederland momenteel geen doelwit is voor de Houthi’s? Is er eenrisicoanalyse uitgevoerd om te bepalen of deze missie Nederland tot een1https://policy.defense.gov/OUSDP-Offices/Reporting-Civilian-Casualties/2France24, 17 januari 2024, «Yemen aid groups voice «grave concern» over Red Sea escalation»(https://www.france24.com/en/live-news/20240117-yemen-aid-groups-voice-grave-concern-over-red-sea-escalation)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4737 potentieel doelwit kan maken? Kunt u analyse en verkregen adviezensturen die u hierover heeft ontvangen of opgesteld?AntwoordDe NCTV heeft, na raadpleging van de inlichtingen- en veilig-heidsdiensten, een analyse gemaakt van de gevolgen die de inzetkan hebben voor de nationale veiligheid. Deze is opgenomen inde artikel 100-brief. De inzet van Zr.Ms. Tromp in OPG enOperatie Aspides heeft waarschijnlijk een beperkte negatieveimpact op de nationale veiligheid ten opzichte van de huidigesituatie. Het profiel van Nederland in de regio neemt weliswaar(iets) toe met de inzet van Zr.Ms. Tromp, maar het is twijfelachtigdat de dreiging tegen de nationale veiligheid significant zaltoenemen. Dat het profiel van Nederland in de regio ietstoeneemt, maakt wel dat het voorstelbaar is dat de dreigingtegen Nederlandse maritieme doelwitten in eerste instantieeerder toe- dan afneemt. Zolang de Houthi’s de capaciteitenhebben om aanvallen uit te voeren en zeer waarschijnlijk zolangde Gaza-oorlog voortduurt en mogelijk nog daarna, lopen (ook)Nederlandse schepen in deze wateren het risico doelwit teworden van aanvallen. De Nederlandse overheid informeert enwaarschuwt Nederlandse koopvaardij over ontwikkelingen in deregio via de internationale code inzake de beveiliging vanschepen en havenfaciliteiten (ISPS).24Kan in het geval van escalatie de Zr.Ms. Tromp anders ingezet worden inplaats van defensief? Wat voor acties zouden dat kunnen zijn?AntwoordZr.Ms. Tromp wordt ingezet in OPG en levert associated supportaan Operatie Aspides, allebei missies met een defensief mandaat.Zr.Ms. Tromp handelt op een nationale geweldsinstructie die isgestoeld op het algemeen erkende recht op ad-hoc zelfverde-diging. Zr.Ms. Tromp zal niet op een andere wijze worden ingezet.25Wat zijn de risico’s van deze missie met betrekking tot verdere escalatie inde regio? Kunt u uw risicoanalyse en ontvangen adviezen hierover sturen?AntwoordHet beoogde effect is dat de inzet van militaire middelen, zoalsde inzet van Zr.Ms. Tromp, een ontmoedigend signaal uitzendtaan de Houthi’s alsook aan regionale actoren die de Houthi’ssteunen en die verder destabilisering beogen. De mogelijkheidvan de Houthi’s om commerciële en marineschepen te rakenwordt immers geremd door militaire defensieve acties in de RodeZee. Tegelijkertijd is het niet de verwachting dat de Houthi’s navijfentwintig dagen aanwezigheid van Zr.Ms. Tromp de aanvallenop schepen zullen staken en zal de inzet van Zr.Ms. Trompdaarmee niet gelijk tot de-escalatie leiden. In de bij de artikel100-brief gevoegde beslisnota is de advisering ten aanzien van dedeelname aan deze missie opgenomen.26Aangezien de Zr.Ms. Tromp in principe niet is uitgerust voor het ad hocuitschakelen van doelen op land, wat werd er tijdens de technischebriefing bedoeld, toen gezegd werd dat het uitsluiten van bepaaldegeweldstoepassingen niet mogelijk is? Wat zijn mogelijke scenario’s?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4738 AntwoordZr.Ms. Tromp is niet uitgerust voor het aangrijpen van doelen opland. Daarnaast wordt Zr.Ms. Tromp ingezet voor OPG, een missiemet een defensief mandaat. Zr.Ms. Tromp handelt op eennationale geweldsinstructie die is gestoeld op het algemeenerkende recht op ad-hoc zelfverdediging.27Welke diplomatieke stappen zijn er tot nu toe ondernomen in reactie op desituatie met de Houthi’s, en welke stappen worden momenteel noggenomen? Kunt u een zo volledig mogelijk overzicht sturen van dezediplomatieke inspanningen?AntwoordDe Houthi’s worden via verschillende kanalen consistent endringend verzocht hun aanvallen te staken. De EU en interna-tionale partners, waaronder landen in de regio, proberen viadiplomatieke inspanningen – voor en achter de schermen – demaritieme veiligheid in de Rode Zee en de westelijke Golf vanAden te herstellen. Op 10 januari jl. is een resolutie aangenomen(UNSC 2722) waarin de VN-Veiligheidsraad eist dat de Houthi’shun gewapende aanvallen tegen de scheepvaart in de Rode Zeestaken.Nederland en de EU onderhouden intensief contact met partnersin de regio via ambassades en op hoofdstedelijk niveau. In debezoeken die leden van het kabinet aan de regio brengen is deinzet tot de-escalatie in de Rode Zee onderwerp van gesprek.Vrije doorvaart en maritieme veiligheid is immers een gedeeldbelang en het uitoefenen van druk op de Houthi’s is daarmee eengezamenlijke internationale verantwoordelijkheid. Landen in deregio ondervinden, zo geven zij in gesprekken aan, grote econo-mische consequenties evenals onveiligheid en instabiliteit alsgevolg van de Houthi-aanvallen. De defensieve maritieme missieskunnen op steun rekenen. Tegelijkertijd zijn verschillende landenbezorgd over escalatie en onderstrepen het belang van parallellediplomatieke inzet. Nederland en EU-partners roepen ook indirecte gesprekken met de Houthi’s op tot het onmiddellijkstoppen van aanvallen. Tevens spreken Nederland en partnersIran aan op zijn ongewenste ondersteuning van de Houthi’s.De Houthi’s tonen momenteel evenwel geen belangstelling voorhet stoppen van hun aanvallen. Toch is het blijven uitoefenen vandiplomatieke druk van belang, om wanneer mogelijk openingentot een diplomatieke oplossing te kunnen benutten.28Tijdens de briefing werd aangegeven dat er een VN-mandaat is voor dezemissie, gebaseerd op het VN-zeerechtverdrag (UNCLOS) en VN-resolutie27–20, wat houdt het precieze VN-mandaat van deze missie in?AntwoordDe inzet van Zr.Ms. Tromp vindt plaats in overeenstemming methet internationaal recht, in het bijzonder het VN-Zeerechtverdrag.Omdat het recht en de vrijheid om te varen in de betreffendezeegebieden is gebaseerd op het zeerecht, is voor deze missiesgeen nader VN-mandaat nodig. Resolutie 2722 van deVN-Veiligheidsraad bevestigt navigatierechten en vrijheid vannavigatie, zoals verankerd in het VN-Zeerechtverdrag, maar geeftals zodanig geen mandaat of autorisatie voor militair optreden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4739 Eventueel geweldgebruik vindt plaats op basis van het algemeenerkende recht op ad-hoc zelfverdediging.29Met betrekking tot het belang van het behouden van vrije doorvaart, kuntu de Kamer informeren over de huidige investeringen van Nederland,inclusief personeel en materiële middelen, zoals schepen, die wordeningezet om dit doel te bereiken?AntwoordHet zorgen voor veiligheid op zee en de beveiliging van maritiemeaanvoerlijnen behoren tot de belangrijkste taken van de Konink-lijke Marine. Het bevorderen van maritieme veiligheid enongehinderd transport van goederen over zee is een directNederlands en Europees veiligheids- en economisch belang.Welke marineschepen daarvoor worden ingezet, is afhankelijkvan de dreiging en de specifieke omstandigheden. In omstandig-heden met een hoge dreiging zijn de Luchtverdedigings- enCommandofregatten (LC-fregatten) en de fregatten voor onder-zeebootbestrijding – nu de M-fregatten, straks de vervangendeAnti Submarine Warfare (ASW-) fregatten – het meest geschikt.Daarnaast kunnen mijnenbestrijdingsvaartuigen worden ingezetindien sprake is van een mijnendreiging. Behalve marineschepenkunnen ook het onbemande vliegtuig MQ-9 en het F-35 gevechts-vliegtuig bijdragen aan veiligheid op zee. De F-35 en het LC-fregatkunnen vanaf 2027 doelen op het land op grote afstand, zoalsraketvoorraden van een tegenstander, uitschakelen met respec-tievelijk de JASSM-ER (Joint Air-to-Surface Standoff Missile-Extended Range) en het Tomahawk-kruisvluchtwapen.In de komende vijftien jaar worden bijna alle grote bovenwater-schepen van de Koninklijke Marine vervangen. Op 1 maart jl.heeft de Kamer de A-brief ontvangen van het nieuwe project«Vervanging LC-fregatten» (Kamerstuk 27 830, nr. 426). Voor dehuidige LC-fregatten voert Defensie meerdere projecten uit omdeze schepen operationeel inzetbaar te houden tot het einde vanhun levensduur. Het Defensie Projectenoverzicht bevat informatieover de lopende investeringsprojecten in marineschepen en deMQ-9, de JASSM-ER en de Tomahawk (Kamerstuk 27 830, nr. 417van 19 september 2023). Voor de meest recente informatie overde F-35 wordt verwezen naar de brief van 14 februari jl. over het«Programma doorontwikkeling F-35» (Kamerstuk 26 488, nr.475). Onze militairen worden opgeleid zodat zij kunnen omgaanmet de genoemde schepen, vliegtuigen en hun bewapening. Dezezijn voor meerdere doelen inzetbaar, waaronder het bevorderenvan maritieme veiligheid.30Hoe draagt het kabinet bij aan de-escalatie in de regio?AntwoordDe gewapende acties van de Houthi’s veroorzaken onveiligheid eninstabiliteit op de Rode Zee. De internationale gemeenschap, metinbegrip van Nederland, heeft de Houthi’s meerdere kerenopgeroepen tot het staken van hun aanvallen en de-escalatie. Op10 januari jl. is een resolutie aangenomen (UNSC 2722) waarin deVN-Veiligheidsraad eist dat de Houthi’s hun gewapende aanvallentegen de scheepvaart in de Rode Zee staken.In weerwil van deze oproepen zijn de Houthi’s doorgegaan metaanvallen, onder meer op marineschepen van de Verenigde StatenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47310 en het Verenigd Koninkrijk. Bij de aanvallen van de Houthi’s op deinternationale scheepvaart zijn inmiddels ook dodelijke slacht-offers gevallen. Nederland is er, samen met veel internationalepartners, van overtuigd dat deze escalerende stappen van deHouthi’s een reactie vereisen om verdere escalatie door deHouthi’s te voorkomen. In dat kader steunt en draagt Nederlandbij aan internationale maritieme operaties met als doel hetbevorderen van de vrije doorvaart en het beschermen van deinternationale scheepvaart. De maritieme missies pareren enontmoedigen aanvallen, en dragen daarmee bij aan de-escalatie.Aanvullend op deze militaire maritieme presentie, proberenNederland, de EU en internationale partners, waaronder landen inde regio, voortdurend via diplomatieke inspanningen – voor enachter de schermen – de-escalatie te bewerkstelligen.31Welke werkzaamheden heeft onze stafofficier tot op heden bij ProsperityGuardian uitgevoerd?AntwoordDe stafofficier draagt bij aan berichtgeving richting dekoopvaardij gekoppeld aan incidenten in de Rode Zee, deeltrisicoanalyses en geeft adviezen hoe deze risico’s te mitigerenzijn.32Zijn alle deelnemende landen aan Operation Prosperity Guardian enAspides partij bij het UNCLOS-verdrag of zijn er uitzonderingen? Is ditdaarmee de Nederlandse rechtsbasis of een die alle partijen kunnenonderschrijven?AntwoordDe Europese Unie en alle EU-lidstaten, alsmede alle deelnemendelanden aan OPG, met uitzondering van de Verenigde Staten, zijnpartij bij het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS). De voor dezeoperaties relevante delen van dat verdrag worden algemeenerkend als gewoonterecht en zijn daarmee ook bindend voorstaten die daarbij geen partij zijn, en worden door de VerenigdeStaten ook als zodanig beschouwd. Abusievelijk werd in deKamerbrief inzake de artikel 100-bijdrage aan maritiemeveiligheid Rode Zee van 8 maart jl. vermeld dat er ruim negentigverdragspartijen zijn bij het VN-zeerechtverdrag (UNCLOS). Dit isincorrect; er zijn 169 verdragspartijen.33Welke counterdronecapaciteiten heeft de Zr.Ms. Tromp? Hoe duur is hetneerhalen van een onderschepte drone? Hoe duur is een drone die dehouthi’s gebruiken gemiddeld?AntwoordZr.Ms. Tromp heeft verschillende wapensystemen om drones uitte schakelen. De commandant bepaalt de keuze van het wapen-systeem aan de hand van de dreiging. Dit is in geval van eendrone afhankelijk van de grootte, afstand, snelheid en werkingvan de drone. Zr.Ms. Tromp beschikt over een in afstand gelaagdeverdediging. Dit betekent dat als een wapensysteem op grotereafstand niet het benodigde effect heeft, er nog andere wapensys-temen zijn die op kortere afstanden geschikt zijn om in te zetten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47311 De prijs van een drone is verschillend en afhankelijk van degebruikte componenten. Hierdoor kan geen eenduidig antwoordworden gegeven op de vraag naar de kostprijs van de drones dieHouthi’s gebruiken.34Is er verkend of er weer met Vessel Protection Detachments gewerkt kanworden? Is daarnaast gekeken welke particuliere mogelijkheden de Wetter Bescherming Koopvaardij biedt? Welke dreigingen kunnen dezedetachments wel en niet aan?AntwoordVessel Protection Detachments (VPDs) (en ook particulierebeveiligers) zijn niet in staat om voldoende bescherming tegen deluchtdreiging van de Houthi’s te bieden. Zij zijn bedoeld entoegerust om de piraterijdreiging het hoofd te bieden. Dezedreiging manifesteert zich ook in dit gebied en is in de afgelopenmaanden toegenomen. Conform de standaardprocedure is hetaltijd mogelijk geweest om gewapende bijstand aan te vragen viade Kustwacht en werd en wordt beoordeeld of het betreffendeschip in aanmerking komt voor militaire bescherming. Deaanvragen worden van geval tot geval beoordeeld, waarbij hetactuele dreigingsbeeld in het risicogebied wordt afgezet tegen demogelijkheden, voorwaarden en effectiviteit van lopendemilitaire operaties ter bescherming van (individuele) schepen inhet risicogebied. Sinds begin 2024 zijn er geen aanvragen meeringediend. De meeste schepen varen om via Kaap de Goede Hoop.35Daar waar VN-resolutie 2722 landen ook aanmoedigt om de Jemenitischekustwacht te versterken onder clausule 5, betreft dat de kustwacht van deverdreven regering? Welke pogingen worden daar eventueel toeondernomen?AntwoordDit betreft de kustwacht van de Internationaal Erkende regering.Nederland verkent momenteel verschillende opties om desmokkel-netwerken van de Houthi’s tegen te gaan en onderzoektde mogelijkheden om steun aan het VN Verificatie en InspectieMechanisme (UNVIM) te hervatten. In de periode 2016–2019 werddit mechanisme ook door Nederland gesteund. De UNVIM speelteen belangrijke rol in het inspecteren van commerciële goederendie naar Hodeidah worden verscheept, om wapenleveranties tevoorkomen en te zorgen dat de VN-wapensancties gerespecteerdworden.36Hoe zag de Nederlandse niet-operationele steun eruit? Wat was de aardvan de werkzaamheden?AntwoordVanaf het begin heeft Nederland een liaison officier ingezet ophet Combined Air Operations Center (CAOC) in Qatar, van waaruitOperation Poseidon Archer wordt aangestuurd. Deze officierfunctioneert als liaison tussen het hoofdkwartier (CAOC) in Qatardat deze operaties coördineert en Defensie in Nederland. Destafofficier wordt tijdig geïnformeerd over de aanvallen en deeltgerubriceerde informatie met het Ministerie van Defensie, datmeekijkt op de geplande doelen alvorens de aanval wordtingezet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47312 37Willen beide strijdende partijen dit tijdelijk humanitair staakt het vuren?Kan het kabinet aan beide kanten tonen waaruit blijkt of ze dit wel of nietwillen?AntwoordIsraël en Hamas nemen beide deel aan de onderhandelingen overeen tijdelijk staakt-het-vuren, onder leiding van de VS, Egypte enQatar. De onderhandelingen duren voort, maar er is helaas noggeen overeenkomst gesloten. De eisen van beide partijen lijkennog te ver uit elkaar te liggen. Desondanks blijven Hamas enIsraël onderhandelingsteams sturen om door te spreken over eenstaakt-het-vuren.38Hoe heeft China zich diplomatiek opgesteld ten aanzien van de aanhou-dende Houthi-aanvallen op schepen in de Rode Zee? Hoe verhoudt Chinazich in het algemeen tot de Houthi’s in Jemen?AntwoordChina heeft economisch belang bij rust op de Rode Zee. DeChinese autoriteiten stellen zich in te zetten voor maritiemeveiligheid en het beschermen van onderzeese kabels in hetgebied, en daar Iran en de Houthi’s op aan te hebben gesproken.In welke mate China zich diplomatiek daadwerkelijk inspant voorde-escalatie is onduidelijk.39Op welke wijze helpt Iran bij de planning en uitvoering van de Houthi-aanvallen? Zijn er eenheden van de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC)actief in Jemen?AntwoordIran voorziet de Houthi’s van wapens en expertise. Ook zijn erwaarschijnlijk tientallen IRGC-QF en Hezbollah trainers enadviseurs in Jemen. Mede hierdoor zijn de Houthi’s in staataanvallen uit te voeren op schepen in het Rode Zeegebied.40Welke effecten zijn er bereikt met Operatie Poseidon Archer (OPA) en inhoeverre zijn de militaire capaciteiten van de Houthi’s aangetast?AntwoordIn het algemeen geeft de operatie een belangrijk internationaalsignaal af dat het belemmeren van vrije doorvaart niet geaccep-teerd wordt, en een ontmoedigend signaal aan regionale actorendie de Houthi’s steunen en die verdere destabilisering beogen.Hoewel Operation Poseidon Archer de militaire capaciteit van deHouthi’s heeft aangegrepen en een groot deel van de doelensuccesvol is uitgeschakeld, is het onbekend in welke mate decapaciteiten en het vermogen om dit verlies te regenereren zijnaangetast. Vastgesteld kan worden dat de Houthi’s in staatblijven om aanvallen uit te voeren op doelen in het RodeZeegebied.41Spreekt het kabinet de Iraniërs aan op eventuele schendingen vanVN-resoluties hierover? Wat is dan de reactie?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47313 Het kabinet spreek de Iraanse autoriteiten zowel bilateraal als inmultilateraal verband aan op schendingen van VN-resoluties.Doorgaans wordt door de Iraanse autoriteiten ontkennendgereageerd.42Wat voert China zoal uit rond de Rode Zee en maritieme veiligheid?AntwoordZie het antwoord op vraag 38.43Kunt u toelichten of door de recente sterke militarisering van de Rode Zee,naast de huidige inzet ook een langdurige Nederlandse inzet besprokenwordt?AntwoordDe veiligheidssituatie rondom het Arabisch Schiereiland – deRode Zee, Golf van Aden en de Perzische Golf – is internationaalal jaren een aandachtspunt, en heeft ook geleid tot internationalemilitair maritieme presentie en ondersteuning, ook vanuitNederland. Zo draagt Nederland sinds 2009 bij aan de door deEuropese Unie geleide antipiraterijmissie Operatie Atalanta enlevert het al jaren een bijdrage aan European Maritime Awarenessin the Strait of Hormuz (EMASoH). De bijdrage van maximaal vijfstafofficieren aan Operatie Aspides loopt in ieder geval tot enmet 31 juli 2025. Daarnaast onderzoekt het kabinet de inzet vanZr.Ms. Karel Doorman in de Rode Zee.44Welke maatregelen worden genomen, en binnen welk(e) verband(en), omde leveranties van Iraanse drones en kruisvluchtwapens aan de Houthi’ste stoppen of frustreren?AntwoordMede op initiatief van Nederland heeft de EU in juli 2023 eennieuw sanctieregime opgericht, gericht tegen de IraanseUnmanned aerial verhicle (UAV)-industrie. Nederland blijft zichsamen met andere EU-lidstaten hard inspannen om dit sanctie-regime te verbreden en sanctie-listings toe te voegen. Een aantallanden, waaronder Nederland, heeft er in een ministeriële briefaan HV Borrell voor gepleit om het UAV-sanctieregime uit tebreiden met het oog op proliferatie van raketten en UAV’s in deregio. Onderhandelingen in EU-verband hierover lopen nog.45Kunt u (grofweg) een inschatting geven van de aantallen drones enkruisvluchtwapens die de Houthi’s nog hebben? Hoe lang kunnen deHouthi’s de aanvallen in de Rode Zee volhouden in het huidige tempo?AntwoordDe aantallen drones en kruisvluchtwapens in handen van deHouthi’s op dit moment zijn onbekend. Hierdoor kan geeninschatting worden gemaakt hoe lang de Houthi’s het huidigetempo van aanvallen kunnen volhouden.46Is een «rechtvaardige en inclusieve vrede» wel mogelijk in Jemen zo langde antiwesterse en antisemitische Houthi’s er grotendeels de scepterzwaaien?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47314 AntwoordIn Jemen heeft het jarenlange conflict tussen verschillenderivaliserende partijen geleid tot een van de ergste humanitairerampen ter wereld. Tijdens de oorlog zijn tenminste 377.000mensen omgekomen en een groot deel van de bevolking ismomenteel afhankelijk van humanitaire hulp. Het is in hetNederlands belang om betrokken te blijven in Jemen, debevolking te ondersteunen, en te blijven werken aan hetwegnemen van de grondoorzaken van conflict. Instabiliteit enconflict in Jemen, ook in Houthi-gebied, hebben negatievegevolgen voor de regionale stabiliteit, migratie en radicalisering.Het is daarbij onmogelijk om de Houthi’s simpelweg te negerenaangezien de Houthi’s de-facto autoriteit zijn in een groot deelvan Jemen. Nederland zet zich daarom in voor een rechtvaardigen inclusief vredesproces onder leiding van de VN en steunt debevolking met humanitaire en ontwikkelingshulp.47Hoe lang heeft de Zr.Ms. Tromp zich kunnen opwerken voor deze missie?AntwoordZr.Ms. Tromp heeft een regulier opwerktraject doorlopen en isoperationeel gereed bij aanvang van de reis. Op de uitreis naar deRode Zee wordt aanvullende missiegerichte training door deKoninklijke Marine verzorgd.48Hoe gaat u zich inzetten om te garanderen dat de afvoertijden bijmedische noodzaak spoedig verlopen en niet de bemanning metverwondingen in gevaar brengen? Wat is de laatste van stand van zakenin de afspraken die hierover worden gemaakt?AntwoordKenmerkend aan maritiem optreden is dat de tijdige afvoer vanpatiënten naar een hoger zorgniveau voor medische verzorgingniet altijd gegarandeerd is vanwege afstand en tijdsfactoren. Zr.Ms. Tromp beschikt over een NH-90 helikopter aan boord. Demedische keten zal als gesloten worden beschouwd wanneerZr.Ms. Tromp zich binnen helikopterafstand bevindt van een role2 of role 3 medische faciliteit op zee of land. Medische afvoer isdan mogelijk. Wel kan het zo zijn dat dit gepaard gaat metverlengde afvoertijden vanwege beschikbaarheid van helikopter-transport, weersomstandigheden en luchtdreiging.49Wanneer denkt u duidelijkheid te kunnen geven over het verkrijgen vantoegang tot ziekenhuizen?AntwoordZie het antwoord op vraag 14.50Hoe wordt de Zr.Ms. Karel Doorman bij een eventuele inzet in de RodeZee beschermd? Is het veiligheidsrisico voor de Zr. Ms. Doorman groteraangezien dit schip over aanzienlijk minder sensoren en wapensystemenbeschikt voor de luchtverdediging dan de Zr.Ms. Tromp? Valt de Zr. Ms.Doorman bij inzet voor Operatie Aspides in het hele operatiegebied ookonder de veiligheidsparaplu van Operatie Prosperity Guardian?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47315 De mogelijke inzet van Zr.Ms. Karel Doorman wordt nog onder-zocht. Over de uitkomsten van het onderzoek wordt uw Kamerspoedig geïnformeerd.51In hoeverre bent u ervan verzekerd dat de VS Carrier Strike Group (CSG)nog actief is tijdens de inzet van de Zr.Ms. Tromp en dat de Nederlandsemilitairen gebruik kunnen maken van de medische capaciteiten die deCSG te bieden heeft?AntwoordZolang de VS Carrier Strike Group (CSG) aanwezig in het gebieden in nabijheid is van Zr.Ms. Tromp, kan het schip hierop terug-vallen. Er is nauw contact met de VS en andere partners dieaanwezig zijn in het gebied.52Daar waar wordt gesteld dat de kosten meerjarig ten laste komen van hetBudget Internationale Veiligheid, over hoeveel jaar worden deze kostenverdeeld?AntwoordDe kosten worden verdeeld over de periode tot en met 2028.53Kunt u nader specificeren waarom zo’n kortstondige deelname zoals dievan de Zr.Ms. Tromp, toch 120 miljoen euro gaat kosten? Kunt u de kostennader specificeren? Is het verbruik van luchtafweerraketten en het weeraanvullen van de munitievoorraden meegerekend in de kosten?AntwoordZie het antwoord op vraag 6.54Bestaat er een verband tussen de Brits-Amerikaanse Operation PoseidonArcher en Operation Prosperity Guardian?AntwoordOperation Poseidon Archer en Operation Prosperity Guardian zijntwee verschillende missies, beide geleid door de VerenigdeStaten. Operation Prosperity Guardian betreft een maritiemecoalitie van landen gericht op het beschermen van vrije doorvaartin de Rode Zee en westelijke Golf van Aden. Operation ProsperityGuardian is onderdeel van de Combined Maritime Forces (CMF),een internationaal maritiem hoofdkwartier gevestigd in Bahrein.Deze operatie heeft een defensief mandaat.Operation Poseidon Archer is een operatie met offensiefmandaat. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebbengewapend opgetreden, op basis van het recht op zelfverdediging,tegen de militaire infrastructuur van de Houthi’s in Jemen.55Is er een risico dat de Zr.Ms. Tromp, vergelijkbaar met het Duitse fregatHessen, zonder munitie komt te zitten, vooral wat betreft de SM2-raket dieniet meer geproduceerd wordt? Welke maatregelen worden genomen omdit risico te verminderen?AntwoordTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47316 Het kabinet doet geen uitspraken over strategische munitievoor-raden.56Is de Zr.Ms. Tromp in staat om zich te verdedigen tegen zeedrones(unmanned surface vehicles)?AntwoordJa, het schip is voorzien van systemen ter verdediging tegenkleine vliegende en oppervlakte drones. Zr.Ms. Tromp is tevens instaat om dreiging van op en onder water te weerstaan.57Het kabinet geeft aan dat de Zr.Ms. Tromp toegang krijgt tot de VS CSGvoor (hoogwaardige) medische zorg, zolang deze aanwezig is in hetgebied. Welke concrete afspraken zijn gemaakt met bondgenoten die in deregio aanwezig zijn op het gebied van medische ondersteuning? Heeft hetkabinet zicht op hoe lang de CSG nog in de Rode Zee aanwezig zal zijn, enhoe prepareert zij voldoende toegang tot medische faciliteiten wanner deCSG niet meer aanwezig is in het gebied?AntwoordZie het antwoord op vraag 14, 48 en 49.58Hoe draagt de marinesamenwerking tussen Turkije-Somalië enIran-Soedan bij aan het Nederlandse strategische perspectief op de RodeZee-regio? Bestaat het risico dat dergelijke samenwerking de Nederlandselangetermijnbelangen, zoals vrije doorvaart en economische effecten, zalbeïnvloeden?AntwoordRecentelijk hebben Somalië en Turkije een maritieme samenwer-kingsovereenkomst getekend, betreffende zowel samenwerkingop diverse terreinen. Hoewel Turkije en Somalië nauw samen-werken op veiligheidsgebied, is deze samenwerking op maritiemvlak nieuw. Het is nog niet duidelijk hoe deze samenwerking eruitkomt te zien. De directe effecten op vrije doorvaart en deeconomie zijn daarmee lastig te voorspellen.Iran en Soedan hebben de diplomatieke relaties vorig jaarhersteld. Openbare bronnen spreken over de leverantie vanmilitair materieel, waaronder drones, door Iran aan hetSoedanese leger. De verwachting is dat de Iraanse invloed inSoedan zal toenemen. Ook hiervan zijn de directe effecten nogonduidelijk. Wel is het een zorgelijke ontwikkeling.De trend van bilaterale militaire samenwerkingsverbanden aanweerszijden van de Rode Zee past in een toenemende trend vangeopolitieke fragmentatie in de Hoorn van Afrika. Hierbij neemtde invloed van landen uit het Midden-Oosten toe, evenals hetrisico dat geopolitieke spanningen tussen landen onderling zichmanifesteren in de instabiele landen aan de westkust van deRode Zee door middel van onder meer wapenleveranties enfinanciële injecties. Dit verkleint de ruimte voor landen in deHoorn om gezamenlijk een politieke dialoog te voeren enconflicten vreedzaam te beslechten. De komst van deze bilateralesamenwerkingsverbanden vermindert daarnaast de invloed vanNederland en de EU in de Hoorn van Afrika alsook de rol van deEU als geopolitieke speler. Deze overeenkomsten kunnen eenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47317 destabiliserend effect in de Hoorn van Afrika hebben en daarmeede Nederlandse belangen, waaronder vrije doorvaart, econo-mische belangen, mensenrechten, migratie, en stabiliteit,schaden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47318