Onderzoeksrapport 'Geweld onder invloed'

27565AlcoholbeleidNr.83BRIEFVANDEMINISTERVANJUSTITIE,ENVANBINNENLANDSEZAKENENKONINKRIJKSRELATIESAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,9januari2009Hierbijbiedenwijuhetrapport«Geweldonderinvloed»aan1,datinzichtbiedtindeaardenomvangvanalcohol-endrugsgerelateerdgeweldtegenpersonenengoederen(vandalisme),opbasisvandriepilotswaarditmiddelengebruikinhetbedrijfsprocessensysteem(BPS)vandepolitiegeregistreerdis.DeevaluatievandezepilotsisonderauspiciënvanhetWODCuitgevoerddoorhetbureauIVABeleidsonderzoekenAdvies.HetonderzoeksluitaanbijdedoelstellinginhetBeleidsprogrammavanditkabinetomalcoholmisbruik,metnameonderjongeren,terugtedringen.IndeHoofdlijnenbriefAlcoholheefthetkabinethetbredekadergeschetstvanmaatregelentegenalcoholmisbruik.2Invoorliggendebriefisdeaandachtgerichtopdeaanpakvanalcohol-endrugsgerelateerdgeweld.AanleidingvoorhetonderzoekIntalvan–vooralbuitenlandse–onderzoekeniseenrelatiegevondentussenmiddelengebruikengeweldpleging.3Vooralalcoholgebruik,ookincombinatiemetdrugs,blijktdaneenfactorvanbelang.Nietvoorallevormenvangeweldishetverbandevensterk.Bovendienvarieertdeinvloedvanalcoholendrugsmetdevigerendedrinkcultuur;inhetnoor-delijkedeelvanEuropaisdesocialeacceptatievanalcoholmisbruikgroterdanindemediterranelanden.4HoewelerinNederlandgeenzichtisopdetotaleomvangvanalcohol-endrugsgerelateerdgeweld,wijzendeel-onderzoekennaardesamenhangmetspecifiekevormenvangewelderopdatmetnamealcoholinonslandeenrisicofactorvanbelangis.Zoiseenverbandmetalcoholmisbruikaangetoondbijuitgaansgeweld,huiselijkgeweldenvandalisme.5Alcohol-endrugsgebruikvormeneenrisicofactorvoorgeweld,maarhuninvloedkan–getuigedecijfersinZuid-Europeselanden–sterkingeperktworden.Behalvepreventieveactiesindesfeervanvoorlichtingensitua-tionelemaatregelen(bijvoorbeeldinenrondomdehoreca),kunnenhier-voorbewezeneffectieveinterventiesingezetworden,dieingrijpeninhetTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1269310809tkkst27565-83ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.2KamerstukkenII,2007/2008,27565,nr.35.3Inbijlage1wordtophoofdlijneningegaanopdewetenschappelijkebevindingenrondderelatietussenmiddelengebruikengeweld-pleging.4J.vanderLinden,R.A.KnibbeenJ.Joosten:Dadersenslachtoffersaanhetwoord.Eenexploratiefonderzoeknaaruitgaansgeweld.Maastricht,2004.5Zieondermeer:B.Bieleman,H.MaarsinghenG.Meijer:Aangeschotenwild.Groningen,1998;J.Verhoeven:Vandalisme,«thecomingoutofthehotshots».Rotterdam,2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,27565,nr.831 middelengebruik.EenvandetwintigprojectenuithetActieplantegengeweld(2005),datditjaaropgenomenisinhetbredereProgrammaGeweld,behelstdeaanpakvangeweldonderinvloedvanalcoholen/ofdrugs.Centraalindeaanpakstaateengerichteinzetvanpreventievemaatregelenengedragsinterventies.Geziendeomvangvanalcohol-gerelateerdgeweld,zoalsdieindedeelstudiesnaarvorenkomt,lijktheteropdatvooraldegedragsinterventiesonvoldoendeingezetworden.Aandebasisvanditeuvelligthetfeitdateronvoldoendezichtisopalcohol-endrugsgebruikbijgeweld.Depolitieregistreerthieropnietsystema-tisch.PilotsregistratiealcoholendrugsbijgeweldAleerderisinhetonderzoek«Geweldbinnenenbuiten»(2005)geconsta-teerddatslechtsin10%vandeprocessen-verbaalvandepolitieovergeweldzakeninformatieisopgenomenoverhetmiddelengebruik.DeTweedeKameristoentoegezegddat«bezienzalwordenhoebijgewelds-incidentenderegistratievanalcohol-en/ofdrugsgebruiksystematischkanplaatsvinden».1In2006heefthetConcernInformatiedienstenPolitiedaartoeeenaangepasteversievanBPSontwikkeld.Vervolgensisin2007indriepilotsdegeautomatiseerderegistratiedoordepolitievanalcoholendrugsbijgeweldbeproefd.Hetregistratiesysteemboodderuimteomookdegebruiktedrugsenhoeveelheidgenuttigdealcoholvastteleggen.VoorhetvaststellenvanhetdrugsgebruikisdetestDrugwipe5ingezet,dieopiaten,cocaïne,cannabis,XTCenamfetaminedetecteert.DepolitieindepilotsheefteentraininggekregeninhettoepassenvanDrugwipe5.VoorhetbepalenvanhetalcoholgebruikishethandzameapparaatAlco-SensorIVingezet.Dealcohol-endrugstestenzijnopbasisvanvrijwilligemedewerkingvandeaangehoudenverdachtenuitgevoerd.Omvangalcohol-endrugsgerelateerdgeweldAndersdanineerderedeelstudiesbiedendepilotsinRenkum/Wageningen,deregioIJssellandenopSchouwen-Duivelandinzichtindetotaleomvangvanalcohol-endrugsgerelateerdgeweldtegenpersonenengoederen(vandalisme)inalledomeinen.Uitderesultatenzoalsweer-gegeveninhetrapport«Geweldonderinvloed»blijktdathetmiddelen-gerelateerdegeweldinIJsselland30%bedraagtenopSchouwen-Duiveland49%.2Beidebestandensamengevoegdbrengenhetpercentageop31%.Uitgesplitstnaartypemiddelengebruikliggenhetalcohol-,drugs-encombigebruikbijgeweldoprespectievelijk26%,2%en2%inIJssel-landen43%,4%en2%opSchouwen-Duiveland.Hierbijmoetaangete-kendwordendatzichopSchouwen-Duivelandindezomermaandeneenduidelijkseizoeneffectheeftvoorgedaan.Alsdemaandenjulienaugustusbuitenbeschouwingwordengelaten,daalthetgeweldonderinvloedvanalcoholopSchouwen-Duivelandtot28%.Voorafgaandaanderegistratieindepilotszijnondergrenzenvastgestelddieaandebasiszoudenmoetenstaanvandeconclusieofdeproblema-tiekvandienaardisdatverderebeleidsontwikkelinggebodenzouzijn.Voordrugslagdeondergrensop10%envooralcoholop20%.Geziendegeringeomvangvanhetdrugsgerelateerdegeweld(gemiddeld3%)ishetnietwenselijkhieropverderbeleidsmatigintezetten.Bijhetalcohol-gerelateerdegewelddaarentegenisbeleidsmatigeinzetwelgerechtvaar-digd.Zowelvoordepreventieveaanpakalsvoordeinzetvangedrags-interventiesindesfeervanleerstraffenenHalt-afdoeningenvoordejeugdenbijzonderevoorwaardenvoorvolwassenendieingrijpenophetalcoholmisbruik,kanhetregistrerenvanalcoholbijgeweldsincidenten1KamerstukkenII,2004/2005,28345,nr.33.2DegegevensvanRenkum/Wageningenkondenbijdezeberekeningnietmeegenomenworden,doordeafwijkendewijzevanaanleveren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,27565,nr.832 doordepolitieeennuttigerolspelen.Hetkabinetisvoornemenshetalcoholgebruikbijgeweldsdelictendoordepolitietelatenregistreren.Hetzaldaartoeallereerstdetechnische,financiëleenuitvoeringseffectenvaneendergelijkeregistratieuitwerken.Aardalcohol-endrugsgerelateerdgeweldUithetonderzoekkomtnaarvorendatbijgeweldonderinvloedinbijnadehelftvandegevallensprakeisvan«zwaargeweld».Ineenderdevandezakenleidtdittotzwaarletselbijdeslachtoffers.Deaangehoudenverdachtenzijnrelatiefvaakjong(42%isjongerdan24jaar)envrijwelallenman.Dehelftvanheniseerderincontactmetdepolitiegeweest.Inbijnaaldezegevallenhebbendeantecedentenbetrekkingopgeweldple-ging,waarbijvaakookmiddelenzijngebruikt.Deernstvanhetgeweld,degroterekansopzwaarletselbijhetslachtofferendehogematevanreci-divevangewelddiebovendienvaakmetmiddelengebruikgepaardgaat,bevestigenhetbelangvandeaanpakvangeweldplegingonderinvloed.Justitiëleinterventiesdieingrijpenophetmiddelengebruik,moetennietalleeneffectiefzijn(hetgeenviadeErkenningscommissieGedrags-interventiesgeborgdwordt),maarmoetenookruimerenbeteringezetworden.In2006isnamelijkuitonderzoekvanhetIVAgeblekendathetstelselvanvoorwaardelijkesanctiesnietoptimaalbenutwordt:erwordtteweiniggebruikgemaaktvanbijzonderevoorwaardenendehelftvandezetrajectenwordtnietgestartofnietmetsuccesafgerond.1Hetproject«OptimaliseringVoorwaardelijkeSancties»,alsonderdeelvanhetprogrammaJustitiëleVoorwaarden,beoogthierinverbeteringtebrengen.InhetarrondissementZwolle/Lelystad,datdeeluitmaaktvanditproject,isheteffectievertoepassenvanbijzonderevoorwaardenineersteinstantiegerichtoprecidiverendegeweldplegers.Alsdeverbeterdewerkwijzeinditarrondissementuitgekristalliseerdis–enkrachtbijgezetdoordeinwer-kingtredingvandewetswijzigingvoorwaardelijkeveroordeling–kandezein2010gelijktijdigmetderegistratievanmiddelgebruiklandelijkuitgeroldworden.Bezienzalwordenofeenvergelijkbaaroptimaliseringtrajectvanleerstraffengerichtopalcoholmisbruikdoorjongereninganggezetmoetworden.IniedergevalstartHaltditjaarmethetrealiserenvaneenlande-lijkemodelaanpakvooreeneffectieveafdoeningdieingrijptophetalcoholmisbruik.Gebruikvanblaas-endrugstestenVoordefeitelijkevaststellingvanhetmiddelengebruik–endaarmeevandebetrouwbaarheidvandegegevens–ishetvanbelanginheterdaad-situatieseentestuittevoeren.IndepilotsisechtergeblekendatdeinzetvanblaastestenenDrugwipe5opdiversepraktischeproblemenstuit.Sommigeverdachtenweigerenhunmedewerking.Anderezijntezeer«overderooie»omhunvrijwilligemedewerkingtevragen.Hettestenmaaktgeendeeluitvanderegulierewerkwijze,zodatdepolitiedeinzetvandetestenooknogaleensvergeet.Ineendeelvandegevallenwordendeverdachtenpasurenofdagenlateraangehouden,zodateentestgeennutmeerheeft.Hetinzichtdatdepilotsgebodenhebbenindetoepassingvandetesten,zalmeegenomenwordenbijdeverkenningnaardemoge-lijkhedenvoordeinzetvanblaastestenindeopenbareruimte,dietijdenshetAOop22mei2008doordeMinistervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesistoegezegdenwaaroverdeTweedeKamernaderzalwordengeïnformeerd.21M.J.G.Jacobs,A.M.vanKalmthoutenM.Y.W.vonBergh:Toepassingvanbijzonderevoorwaardenbijvoorwaardelijkevrijheidsstrafenschorsingvandevoorlopigehechtenisbijvolwassenen.Tilburg,2006.2KamerstukkenII,2007/2008,27565,nr.71.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,27565,nr.833 InformatieverstrekkingInhetonderzoekzijndemogelijkhedeninkaartgebrachtvaninformatie-verstrekkingdoordepolitieover«hotspots»en«hotshots»(typengeweldplegersonderinvloed)aandeverslavingspreventie.Mitsaaneenaantalvoorwaardenisvoldaan,blijkterveelmogelijktezijn.Dezeuitkom-stenzullengebruiktwordenomdelokalepreventievanalcoholmisbruiktestimuleren.KabinetsbeleidAlcoholgebruikvormteenfactorvanbelangvoorgeweldpleginginNeder-land.Omdezeproblematiekbeteraantekunnenpakkenishetkabinetvoornemenshetalcoholgebruikbijallegeweldsdelictendoordepolitietelatenregistreren.Hiertoezulleneerstin2009detechnische,financiëleenuitvoeringseffectenuitgewerktworden.InaansluitingopderegistratiezalhetMinisterievanJustitieinsamenwerkingmetdeketenpartnerszorg-dragenvooreenbeterebenuttingvandebijzonderevoorwaardenvoorvolwassenenenleerstraffenvoorjongerendieingrijpenopgeweldple-gingonderinvloedvanalcohol.In2010zalbovendiendemodelaanpakHalt-afdoeningAlcohol,diein2009ontwikkeldwordt,landelijkgeïmple-menteerdzijn.Zodraderegistratievanalcoholgebruikbijgeweldeenfeitis,zullenlokalepartijengestimuleerdwordendegeanonimiseerdegege-vensover«hotspots»en«hotshots»tegebruikenvoordepreventievanalcoholmisbruikopspecifiekeplaatsenenbijspecifiekeleeftijdsgroepen.Voornoemdemaatregelenomhetalcoholgerelateerdegeweldterugtedringensluitennaadloosaanbijde,indeHoofdlijnenbriefAlcoholgenoemde,voornemensvanhetkabinetomovermatigalcoholgebruik,metnameonderjongeren,tegentegaan.Hiervoorwordenondermeervoorlichtingsprojectenencampagnesuitgevoerd,wordtingezetopzorgvoormensenmeteenbeginnendealcoholproblematiekenwordtdeDrank-enHorecawetuitgebreidmetmeerbevoegdhedenvoorburge-meestersengemeenten.Specifiekvoordeaanpakvangeweldwordthieraantoegevoegdhetuitwerkenvandemogelijkhedenomteregisterenopalcoholgebruik,hetoptimaliserenvandejustitiëleinterventiesdieingrijpenopditgebruikenhetversterkenvandelokalepreventie.DeministervanJustitie,E.M.H.HirschBallinDeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,G.terHorstTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,27565,nr.834 Bijlage1Geweld,alcoholendrugsInveelonderzoekwordteensterkstatistischverbandtussenalcoholengeweldgeconstateerd.Demeestestudieszijnvanbuitenlandseorigine.ZoblijktuitdeBritseCrimeSurveydat40%vanhetgeweldinditlandalcoholgerelateerdis.1AndereEuropeselandenkomenuitopcijfersdievariërenvan25%inFrankrijken42%inSpanjetot66%inFinland,80%inNoorwegenen86%inZweden.2OokinAmerikaansonderzoekiseennauwerelatietussenalcoholengeweldgevonden;hoemeerbarsenslijterijenperhoofdvandebevolkingineenstadofwijkaanwezigzijn,deshogerhetaantalondervondengeweldsdelicten.3Nietbijallevormenvangeweldishetverbandmetalcoholevengroot.Amerikaansvergelij-kendonderzoekkomtbijmoorduitop86%,bijseksueelgeweldop60%enbijpartnergeweldop57%indiendemanen27%alsdevrouwdeplegeris.4Inafzonderlijkelandenkansterkafgewekenwordenvandezecijfers.ZobedraagtinDuitslandhetpercentagevoormoordonderinvloedvanalcohol21,8%envoorseksueelgeweld28%.5Uitbovenstaandevariëteitindeimpactvanalcoholopzoweldeonder-scheidenvormenvangeweldalsopdegeweldplegingindeafzonderlijkelanden,blijktdatderelatietussenalcoholengeweldnieteenduidigis.Erzijnonderzoekersdiemenendatergeenrelatietussendezebeideisendateranderefactoreninhetspelzijndieenerzijdstotalcoholmisbruik,anderzijdstotagressiefgedragkunnenleiden.Aanhetandereuiterstevanhetspectrumstaanwetenschappersdieweleendirectverbandveronder-stellen.Tussendezebeidestromingeninlaveertderichtingdiedeontremmendewerkingvanalcoholbenadrukt.Indezevisie,dieinmeer-derheidwordtonderschreven,verlaagtalcoholdedrempeltotagressieeniseenrisicofactorvoorgeweld,maarisernietzelfdeoorzaakvan.Ofalcoholtotgeweldleidt,hangtindezevisieteneersteafvanindivi-duelefactoren,zoalsdematevanfrustratiediesluimertenzichonderinvloedvanalcoholontlaadtingeweld.Tentweedevansituationeleomstandigheden,zoalsslechteventilatieengedrangvanveelmensenineenkroeg.Tenslottespelensocialeprocesseneenrol,waarbijdematevanalcoholgerelateerdgeweldbepaaldwordtdoordevigerendedrink-cultuur;andersdaninZuid-EuropeselandengaatmenerinhetnoordenenwestenvanEuropanamelijkvanuitdatonderinvloedvanalcoholanderenormenvoorgedraggeldenenmeervrijheidgeclaimdmagwordendaninnuchterestaat(detime-outsituatie).6Bijderelatietussendrugsgebruikengeweldmoeteenonderscheidgemaaktwordentussensoftdrugsenharddrugs.Vaststaatdatsoftdrugsnietleidentotmeeragressiviteit.Voorharddrugsgeldtdatalleenbijfrequentgebruikeenverbandmetagressiefgedragaangetoondkanworden.Ditgeldtvooralvoorhetgebruikvanspeedeninnogsterkerematevancocaïne.7Deschaarseonderzoekenopditterreincombinerendeinvloedvandrugsvaakmetdievanandereverslavendemiddelenendanblijktdatvooraldecombinatievanalcoholendrugsalsspeedencocaïnedeagressiesterkbevordert.Ditverbandissterkerdanderelatietussenalcoholengeweld.Maaromdathetaantalcombigebruikersaanzienlijkkleinerisdanhetaantalconsumentenvanalcohol,ishunaandeelindetotalegeweldscriminaliteitveelgeringer.81T.Budd:Alcohol-relatedAssault:FindingsfromtheBritishCrimeSurvey.London,HomeOffice,2003.2P.AndersonenB.Baumberg:AlcoholinEurope.AreportfortheEuropeanCommission.London,InstituteofAlcoholStudies,2006.3R.A.Scribner,D.P.MacKinnonenJ.H.Dwyer:«TheriskofassaultiveviolenceandalcoholavailabilityinLosAngelesCounty».In:AmericanJournalofPublicHealth3(85),1995.4J.Roizen:«Epidemiologicalissuesinalcohol-relatedviolence».In:RecentDevelop-mentsinAlcoholism.vol.13.NewYork,1997.5PolizeichlicheKriminalstatistikDeutschland,2001.6J.vanderLinden,R.A.KnibbeenJ.Joosten:Dadersenslachtoffersaanhetwoord.Maastricht,2004.7H.H.Duijvestijn:Uitgaansgeweld,oorzakenenpreventie.DenHaag,2004.8B.Bieleman,H.MaarsinghenG.Meijer:Aangeschotenwild.Groningen,1998.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,27565,nr.835