Beleidsreactie op het inspectierapport ‘Justitiële aanpak van relationeel geweld in Caribisch Nederland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 345Aanpak huiselijk geweldNr. 284 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIEEN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 maart 2025Met deze brief geven wij uw Kamer de beleidsreactie op het inspectie-rapport «Justitiële aanpak van relationeel geweld in Caribisch Nederland»van de Raad voor de rechtshandhaving (hierna: de Raad). Dit inspectie-rapport hebben wij op 9 december 2024 naar uw Kamer gestuurd(Kamerstuk 28 345, nr. 280). Het rapport is het resultaat van vervolgon-derzoek naar aanleiding van eerder inspectieonderzoek van de Raad in2020.1Bevindingen van de RaadDe Raad trekt de volgende twee hoofdconclusies:1.De justitiële partijen handelen in voldoende mate conform deaanwijzing relationeel geweld van de Procureur-Generaal (PG), maarvoldoen (nog) niet aan alle randvoorwaarden.CDe samenwerkingsafspraken tussen het Openbaar Ministerie, hetKorps Politie Caribisch Nederland (KPCN) en de Stichting Reclasse-ring Caribisch Nederland (SRCN) zijn recent schriftelijk vastgelegden dienen actueel gehouden te worden.CHet Openbaar Ministerie dient conform de aanwijzing relationeelgeweld tenminste eenmaal per jaar te rapporteren aan de PG overde justitiële samenwerking in de aanpak van relationeel geweld.CDe justitiële samenwerking met betrekking tot strafvordering vindtvolgens de Raad in voldoende mate conform de aanwijzingrelationeel geweld plaats. Knelpunten in deze samenwerkingdienen aan de orde te komen in het gesprek tussen het OpenbaarMinisterie en de PG.CDe Raad is positief over de wijze waarop het Openbaar Ministerie,het KPCN, de SRCN en de Voogdijraad Caribisch Nederland elkaarop casusniveau weten te vinden wanneer de uitwisseling van1Kamerstukken II, 2019–2020, 28 345, nr. 232. kst-28345-284ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 345, nr. 2841 informatie noodzakelijk is. De Juridische Handreiking BES van hetMinisterie van VWS is hiervoor een belangrijke leidraad.CDe Raad constateert dat het capaciteitstekort binnen de basispolitie-zorg van het KPCN een belangrijk knelpunt is dat van invloed kanzijn op het verdere verloop van meldingen van huiselijk geweld ofkindermishandeling.CBij de heenzending van verdachten neemt het Openbaar Ministerieniet altijd direct een afdoeningsbeslissing. De aanwijzing relationeelgeweld stelt dat het Openbaar Ministerie erop toe ziet dat zomogelijk direct een afdoeningsbeslissing wordt genomen.CTenslotte constateert de Raad, vooruitlopend op zijn onderzoeknaar de inrichting van de rechtshandhaving op Saba en Sint Eusta-tius, dat er in de strafrechtelijke aanpak in Caribisch Nederland, nietalleen met betrekking tot specifiek relationeel geweld, een risico oprechtsongelijkheid bestaat doordat het Openbaar Ministerie opSaba en Sint Eustatius in voorliggende zaken een andere afwegingmaakt ten aanzien van inverzekeringstelling en voorlopigehechtenis dan op Bonaire. Dit komt doordat er op de bovenwindseeilanden naast de beschikbare politiecellen geen detentiefaciliteitbestaat.2.Het merendeel van de in 2020 door de Raad gedane aanbevelingen is(deels) opgevolgd: relationeel geweld krijgt nadrukkelijker de aandachtdie het verdient.CWel constateert de Raad dat de sturing op deze aanbevelingen doorde Minister van Justitie en Veiligheid onvoldoende is geweest endat de maatregelen die de Minister in 2020 heeft aangekondigddaarna uit zicht zijn geraakt bij het ministerie, het OpenbaarMinisterie en het KPCN, mede doordat er geen overdracht heeftplaatsgevonden tijdens de personele wisselingen die in dezeperiode hebben plaatsgevonden.De Raad doet de volgende nieuwe aanbevelingen:Aan het OM BES:•Zorg voor een ketenbrede implementatie van de vastgesteldewerkafspraken over de aanpak van relationeel geweld op Bonaire,Sint Eustatius en Saba en voor periodieke evaluatie.•Rapporteer met ingang van 2024 tenminste jaarlijks aan de PG,overeenkomstig de aanwijzing relationeel geweld van de PG. Betrekomstandigheden die zich in de context van Caribisch Nederlandvoordoen en invloed kunnen hebben op de (uit-)werking van deaanwijzing relationeel geweld.•Zorg dat de dossiers inzake relationeel geweld als zodanig herkenbaarzijn en met prioriteit beoordeeld worden. Spreek daarvoor een termijnaf.Aan het KPCN:•Intensiveer én borg bij de basispolitiezorg op Bonaire, Sint Eustatiusen Saba de opbouw en het in stand houden van kennis ten aanzien vanrelationeel geweld. Zorg voor het vergroten van de bewustwordingrondom dit thema, zodat meldingen van relationeel geweld beterherkend en onderkend worden.•Zorg op Saba en op Sint Eustatius voor een eigen aandachtsfunctiona-ris en/of train the trainer relationeel geweld.Aan het Ministerie van Justitie en Veiligheid:•Stuur, meer dan voorheen, integraal op de opvolging van aanbevelin-gen van de Raad en stem dit af met de uitvoeringsorganisaties(beheersen, intern toezicht en verantwoording).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 345, nr. 2842 Tenslotte adresseert de Raad de volgende twee punten in een slotbe-schouwing:•De Raad spreekt de verwachting uit dat de Minister van JenV de inzetvan middelen continueert voor het ontwikkelen en implementeren vaneen ketenmonitor voor de justitiële keten in Caribisch Nederland. DeRaad geeft daarbij graag in overweging om relationeel geweld als pilotte gebruiken bij de monitor.•De Raad spreekt nogmaals zijn zorg uit voor wat betreft het beschre-ven knelpunt (voor het KPCN en het OM BES) rondom inverzekering-stelling en voorlopige hechtenis dat zich op Saba en Sint Eustatiusvoordoet, als gevolg van het ontbreken van een detentiefaciliteit opdeze eilanden. De afwegingen die het Openbaar Ministerie hiertoemoet maken zijn ten aanzien van verdachten op Saba en Sint Eustatiusanders dan op Bonaire. De Raad neemt dit knelpunt mee in diensonderzoek naar de inrichting van de rechtshandhaving op Saba enSint Eustatius.BeleidsreactieWij zijn de Raad erkentelijk voor het onderzoek en de gedane aanbeve-lingen. Deze helpen ons het beleid en de aanpak ten aanzien van huiselijkgeweld en kindermishandeling (relationeel geweld) in CaribischNederland samen met de betrokken organisaties te verbeteren. Het isbelangrijk dat wij samen met de openbare lichamen hierin ook dekomende jaren verdere stappen zetten. Huiselijk geweld en kindermishan-deling hebben vaak een enorme impact op slachtoffers en kunnen zelfseen fatale afloop hebben – relatief vaak voor vrouwen, weten we op basisvan internationale en nationale femicidecijfers. Ook op de lange termijnkunnen de gevolgen van dit geweld ingrijpend zijn. Juist in de kleinegemeenschappen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba is het belangrijk datfamilieleden, vrienden, omstanders en professionals weten hoe hieroverhet gesprek aan te gaan, hoe te handelen als er sprake is of als ervermoedens bestaan van dit geweld én dat daartoe goede mogelijkhedenbestaan.Het kabinet bereidt momenteel voor Caribisch Nederland de aanvaardingvoor van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen enbestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (het Verdragvan Istanbul) en het Verdrag van de Raad van Europa inzake debescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik(Verdrag van Lanzarote). De vereisten die deze verdragen stellen biedeneen belangrijke basis voor het voorkomen en bestrijden van deze delicten.De Ministeries van VWS, JenV, OCW en SZW bereiden momenteel eennieuw bestuursakkoord voor met de openbare lichamen inzake de aanpakvan geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en kindermishandeling.Hierin zal de verdere implementatie van de eisen van de genoemdeverdragen centraal staan, inclusief voorstellen voor de benodigdewetgeving.De politie en justitieorganisaties spelen een belangrijke rol in het stoppenvan geweld, het beschermen van zowel slachtoffers als samenleving enhet vervolgen en berechten van verdachten. De strafrechtelijke aanpak isvan belang om duidelijke normen te stellen en om deze te handhaven. Zokan ook worden voorkomen dat het geweld zich in de toekomst opnieuwzal voordoen. De strafrechtelijke aanpak van politie en justitieorganisatiesis onderdeel van een bredere aanpak, waarin naast repressie ook bredemaatschappelijke bewustwording, preventie, het herkennen van signalenen de inzet van de juiste zorg en hulpverlening van belang zijn. Een goedesamenwerking tussen de openbare lichamen, de advies- en meldpuntenhuiselijk geweld en kindermishandeling, zorg- en hulpverlening, politie enTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 345, nr. 2843 justitieorganisaties is hiervoor cruciaal, en moet gericht zijn op zowel(potentiële) slachtoffers als (potentiële) plegers. Het uitgangspunt in deaanpak van relationeel geweld is dat deze gericht is op het stoppen vangeweld en het verkrijgen en behouden van duurzame veiligheid. Waarmogelijk op vrijwillige basis, en waar nodig gedwongen, door middel vanstrafrechtelijke interventies, civielrechtelijke interventies (bijvoorbeeldjeugdbescherming) en/of bestuursrechtelijke interventies (bijvoorbeeldhet tijdelijk huisverbod, waarvan momenteel ook voor de BES-eilandeneen werkproces wordt voorbereid).De Raad constateert dat relationeel geweld in Caribisch Nederlandnadrukkelijker de aandacht krijgt die het verdient en dat de justitiëlepartijen voldoende werken conform de aanwijzing relationeel geweld vande PG, maar (nog) niet voldoen aan alle randvoorwaarden. Om hieraan tevoldoen zijn/worden de onderstaande activiteiten ondernomen.1.De parketleiding van het Openbaar Ministerie BES (OM BES) heeft in2024 een contactfunctionaris relationeel geweld aangewezen voor decoördinatie van het beleid inzake de strafrechtelijk aanpak vanrelationeel geweld. Deze functie zal ook de komende jaren blijvenbestaan.2.De Raad signaleerde dat het OM BES niet altijd direct afdoeningsbe-slissingen neemt bij heenzending van verdachten van relationeelgeweld. Het is onwenselijk dat er soms op een afdoeningsbeslissingmoet worden gewacht terwijl een verdachte van huiselijk geweld ofkindermishandeling alweer op vrije voeten is. Het OM BES geeft aandat het een gevolg was van capaciteitstekort. De bemensing van hetOM BES is sinds eind 2024 weer goeddeels op orde. De verwachting isdat in 2025 afdoeningsbeslissingen vaker direct of snel genomenkunnen worden. Het OM BES en partnerorganisaties in de strafrechtke-ten zien op dit moment al positieve ontwikkelingen op dit vlak.Daarnaast bereidt het OM BES samen met partnerorganisaties eennieuwe werkwijze voor, gericht op het maken van goede en snelleafdoeningsbeslissingen. Deze werkwijze «Hustisia rápido» is vergelijk-baar met de ZSM-werkwijze («Zorgvuldig, Snel en op Maat») inEuropees Nederland. Een eerste opzet wordt eind 2025 verwacht.3.De werkafspraken over de strafrechtelijke aanpak van relationeelgeweld tussen OM BES, KPCN en SRCN zijn schriftelijk vastgelegd enbestuurlijk geaccordeerd door de hoofdofficier van justitie, dekorpschef en de directeur van SRCN. De Staatssecretaris van Justitieen Veiligheid neemt het initiatief om jaarlijks de voortgang van desamenwerking tussen OM BES, KPCN en SRCN in de strafrechtelijkeaanpak van relationeel geweld met deze partijen te bespreken. Daarbijzal worden getoetst of, en zo nodig hoe, de samenwerkingsafsprakenvernieuwd moeten worden. Hiermee wordt ook opvolging gegevenaan de aanbeveling van de Raad om meer te sturen op opvolging vande Raadsaanbevelingen en op afstemming met en tussen de betrokkenorganisaties.4.Het OM BES heeft eind 2024 de PG geïnformeerd over bovenge-noemde samenwerkingsafspraken en zal vanaf 2025 de PG jaarlijksrapporteren over de stand van zaken van de strafrechtelijke aanpak vanrelationeel geweld in Caribisch Nederland, conform de aanwijzingrelationeel geweld. Deze rapportages zullen mede op basis van hetbovengenoemde jaarlijkse strafrechtketenoverleg relationeel geweldopgesteld worden en het OM BES zal de definitieve rapportages ookdelen met de Minister en Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,het KPCN en SRCN.5.Wij zijn in gesprek met het KPCN over de wijze waarop kennis overrelationeel geweld kan worden vergroot en op peil gehouden kanworden binnen de politieorganisatie op Bonaire, Saba en Sint Eusta-tius. Dit moet bijdragen aan het versterken van de aanpak van huiselijkTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 345, nr. 2844 geweld en kindermishandeling en de samenwerking tussen het KPCNen partnerorganisaties (de advies- en meldpunten, het OM BES, SRCN,Voogdijraad CN, de vrouwenopvang en in het casusoverleg zorg- enveiligheid). Het is belangrijk dat meldingen van relationeel geweld diebinnenkomen bij het KPCN goed worden opgepakt door de basispoli-tiezorg en dat kennis over relationeel geweld binnen het KPCN wordtgeborgd op alle drie de eilanden (o.a. door de bovengenoemde trainthe trainer-werkwijze). Samen met het KPCN zal dit in het vervolg vandit jaar nader worden uitgewerkt.6.De Minister van Justitie en Veiligheid zet momenteel met de betrokkenorganisaties een strafrechtketenmonitor BES op. In eerste instantie (ditjaar) ligt de focus op de totstandkoming en validatie van een basis-strafrechtketenmonitor. De strafrechtketenpartners zullen vervolgensbesluiten of en hoe deze monitor kan worden aangevuld met data overspecifieke delicten en fenomenen, zoals relationeel geweld. Het KPCN,de SRCN, Voogdijraad CN en het OM BES geven aan relationeelgeweld inmiddels te registreren. Dit vindt echter nog niet plaats opbasis van een gezamenlijk afgestemde eenduidige definitie. Met dezepartijen zal door de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid dit jaarworden gewerkt aan een gezamenlijke definitie van relationeel geweld(of definities van vormen van huiselijk geweld en kindermishandeling).Op basis van deze definitie(s) kunnen de partijen de registratieconsistent vormgeven en kan in het Strategisch Overleg JustitiëleKeten BES (SOJ) door de betrokken partijen worden besloten totmonitoring van de strafrechtelijke aanpak van relationeel geweld.7.De reactie op de zorgen van de Raad over het ontbreken van deten-tiefaciliteiten op Saba en Sint Eustatius en de gevolgen daarvan voorde afwegingen die het OM BES moet maken in voorliggende zaken, zalworden opgenomen in de beleidsreactie op het onderzoek van de Raadnaar de inrichting van de rechtshandhaving op Saba en Sint Eustatius.Dit onderzoek wordt in de tweede helft van 2025 verwacht. In destrafrechtelijke aanpak van relationeel geweld op Saba en Sint Eusta-tius wordt gebruikgemaakt van de alternatieve mogelijkheden dieelektronische monitoring (de enkelband) biedt. Bij schorsing van devoorlopige hechtenis, als de verdachte korte tijd op het politiebureauwordt vastgehouden, gekoppeld aan een strafrechtelijk locatie- ofcontactverbod, kan de rechter-commissaris het gebruik van eenenkelband opleggen. Een adequate inzet van de enkelband en goedehandhaving kan bijdragen aan bescherming van het slachtoffer en eenpositief effect hebben op de aangiftebereidheid van de inwoners vanSaba en Sint Eustatius.De bevindingen en aanbevelingen van de Raad voor de rechtshandhavingbieden goede grond voor het versterken van de strafrechtelijke aanpak,als onderdeel van een bredere totaalaanpak, van fysiek, psychisch enseksueel geweld in de huiselijke kring in Caribisch Nederland. Samen metde beoogde aanvaarding van de verdragen van Istanbul en Lanzarote voorCaribisch Nederland, het beoogde interdepartementale bestuursakkoordmet de openbare lichamen en de verschillende initiatieven ter verbeteringvan de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling voor zowelEuropees als Caribisch Nederland (bijvoorbeeld de verbetering vanveiligheids- en risicotaxatie) wil het kabinet de komende jaren dit urgentemaatschappelijke probleem bestrijden. Dit draagt bij aan een veiliger enrechtvaardiger samenleving op Bonaire, Saba en Sint Eustatius.De Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelDe Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. CoenradieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 345, nr. 2845