PAS-melders en handhavingsverzoeken

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202535 334Problematiek rondom stikstof en PFASNr. 410 BRIEF VAN DE LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID ENNATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 augustus 2025Vanaf het moment van mijn aantreden zoek ik naar mogelijkheden om debenarde situatie, waar veel PAS-melders zich nog steeds in bevinden, opte lossen. Ik wil PAS-melders perspectief bieden en de onzekerheid voorhen wegnemen. Het voelt zeer onbevredigend dat we er als overheid nogsteeds niet in zijn geslaagd een probleem, dat door ons eigen handelen isontstaan, structureel op te lossen. Ik blijf mij actief inspannen omoplossingen te vinden en PAS-melders duidelijkheid te geven en trekdaarin samen op met de provincies. Daarbij is het voor mij belangrijk datwe als overheid naast de PAS-melders blijven staan.In deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken rond hetverificatieproces en het aantal PAS-melders dat in gesprek is metzaakbegeleiders. Tot slot ga ik in op de aanvullende inzet vanuit het Rijkom provincies te ondersteunen bij de beoordeling van handhavingsver-zoeken, zodat deze – waar mogelijk – zorgvuldig en gemotiveerd kunnenworden afgewezen.VerificatieDe provincies beoordelen welke PAS-melders in aanmerking komen voorhet legalisatieprogramma. Van de oorspronkelijke 3.637 PAS-melders zijn2.557 legalisatieverzoeken ingediend.Van de 2.557 legalisatieverzoeken zijn inmiddels 1.762 verzoeken volledigbeoordeeld. Het merendeel van de betrokken PAS-melders is hieroverdoor het bevoegd gezag, vaak de provincie, geïnformeerd. 279 verzoekenzijn dubbel ingediend of inmiddels ingetrokken. Van de 2.557 legalisatie-verzoeken zijn 795 dossiers (nog) niet volledig beoordeeld. Provincieswerken hier nog aan antwoord op de vraag of ze aan de criteria voldoen.Ik heb de provincies verzocht hier prioriteit aan te geven en het verificatie-proces zo snel mogelijk af te ronden. kst-35334-410ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 334, nr. 4101 Uit de cijfers rond de geverifeerde PAS-melders blijkt het volgende:•398 meldingen voldoen niet aan de criteria van het legalisatiepro-gramma.•1.364 dossiers voldoen aan de criteria van het legalisatieprogrammaen wachten op een oplossing.CVoor 8 PAS-melders geldt dat er een onherroepelijke vergunning isverleend. Voor hen is de situatie opgelost.Ongeveer 150 PAS-melders hadden eerder via intern salderen eenoplossing gevonden, maar hebben nu als gevolg van de uitspraak van deRaad van State van december 2024 alsnog een vergunning nodig.1 Via deMinisteriële Commissie Economie en Natuurherstel wordt gewerkt aanhet vlottrekken van de vergunningverlening. Wanneer additionaliteitaangetoond kan worden, kunnen PAS-melders die met intern salderenhun melding hebben opgelost, hier ook een vergunning voor krijgen.Wanneer reguliere vergunningverlening weer mogelijk is kunnen ookinterimmers een vergunning aanvragen en zijn zij op deze maniergeholpen. Hiermee geef ik ook invulling aan de motie van het lid Vedderc.s.2ZaakbegeleidersPAS-melders hebben, indien gewenst, de mogelijkheid om samen meteen zaakbegeleider te verkennen welke oplossing het beste bij hunsituatie past. Tot nu toe hebben bijna 250 PAS-melders een eerste gesprekgevraagd en gehad met een zaakbegeleider. Naast individuele gesprekkenmet PAS melders wordt op enkele plekken ook het collectieve spoorgevolgd. Hierbij worden gesprekken gevoerd met meerdere PAS melderstegelijk, waarbij gezocht wordt naar een collectieve oplossing voor allePAS melders in een bepaald gebied. De pilot Texel is hier een voorbeeldvan. Daarmee geef ik ook invulling aan de motie van de leden Holman enNijhof-Leeuw.3Het beoordelen van handhavingsverzoekenOp dit moment worden veel provincies geconfronteerd met handhavings-verzoeken tegen PAS-melders. Het druist in tegen mijn rechtvaardigheids-gevoel dat derde partijen over de rug van ondernemers die buiten hunschuld om in een zeer benarde situatie terecht gekomen zijn, een geschilmet de overheid uitvechten. Dankzij een rechterlijke uitspraak van de Raadvan State was er tot medio 2025 ruimte om van handhaving af te zien.4Provincies hebben mij gevraagd om aanvullende inzet vanuit het Rijkzodat zij in handhavingszaken kunnen aantonen dat er stikstof wordtgereduceerd in natuurgebied(en) waar de PAS-melder een depositiebij-drage op heeft en dat het niet evenredig is dat de PAS-melder zijnactiviteiten (deels) moet beëindigen.De afgelopen jaren is geprobeerd om PAS-melders te legaliseren metstikstofruimte van bronmaatregelen. Dit is in het huidige stelsel uiterstlastig gebleken, onder andere door de staat van de natuur, waardoor inhet huidige stelsel het aantonen van additionaliteit zeer complex is. Vooreen enkele PAS-melder kan wellicht via de additionele ruimte uitbronmaatregelen een oplossing worden gevonden, maar voor hetmerendeel is legalisatie via die route de komende jaren, hoezeer ik datook betreur, niet mogelijk. De reductie die daarvoor nodig is, is op korte1ECLI:NL:RVS:2024:49232Kamerstuk 35 334, nr. 3433Kamerstuk 33 576, nr. 4134ECLI:NL:RVS:2024:844Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 334, nr. 4102 termijn niet realiseerbaar. Ik ben ervan overtuigd dat het huidigevergunningssysteem niet meer houdbaar is. Daarom werk ik aan eennieuw vergunningsstelsel én kan de wetenschappelijk onderbouwderekenkundige ondergrens van 1 mol leiden tot een oplossing voor veelPAS-melders. Dit komt omdat het grootste deel van de PAS-melders eentotale depositie beneden de rekenkundige ondergrens heeft en nainvoering niet langer illegaal is. Voor een klein deel van de PAS-meldersgeldt dat zij alsnog een passende beoordeling nodig hebben omdat huntotale depositie hierboven komt. Voor hen moet een aanvullendeoplossing gevonden worden.Ook heb ik in november 2024 de maatwerkaanpak aangekondigdwaarmee PAS-melders, indien gewenst, met ondersteuning van eenzaakbegeleider een juridisch houdbare oplossing kunnen vinden die hetbeste bij hen past.5 Om samen met provincies en PAS-melders op zoek tegaan naar een structurele oplossing, heb ik in mei 2025 het wetsvoorstelingediend bij de Tweede Kamer die de wettelijke termijn van het legalisa-tieprogramma verlengt met 3 jaar tot maart 2028. Juist omdat zoveelPAS-melders nog altijd geen houdbare oplossing hebben, vind ik hetbelangrijk dat we opnieuw een uiterste termijn in de wet vastleggen.Bovendien kan een aanpassing van de wet ook, in combinatie met andereargumenten, gebruikt worden voor het gemotiveerd afwijzen vanhandhavingsverzoeken. Daarnaast verbreedt het wetsvoorstel demogelijkheden waarmee PAS-melders, aanvullend op legalisatie metstikstofruimte, een oplossing kan worden geboden. De behandeling vanhet wetsvoorstel staat gepland voor begin september.6Faciliteren natuurtoolMet het uitblijven van een structurele oplossing, zien veel PAS-melderszich geconfronteerd met handhavingsverzoeken. Het Rijk wil, net alsprovincies, deze verzoeken gemotiveerd afwijzen. Dit kan ook door in eenhandhavingszaak inzichtelijk te maken dat er al inzet wordt gepleegd opnatuurbehoud- en herstel en dat hierdoor handhaving van de PAS-melderonevenredig is. Om dit te faciliteren, heeft het kabinet besloten om eentool te ontwikkelen waarmee het effect van natuurmaatregelen inzichtelijkwordt gemaakt. Dit besluit vergroot de mogelijkheden voor provincies ommet behulp van (tijdelijke) maatregelen te onderbouwen dat niethandhavend opgetreden hoeft te worden in het geval derde partijen eenhandhavingsverzoek indienen.De afgelopen jaren heeft het Rijk meerdere maatregelen getroffen dieleiden tot stikstofreductie. Te denken valt aan de Landelijke bëindigingsre-geling veehouderijen (Lbv) en de maatregel geriche aankoop (MGA-1).Deze depositiedaling kan als argument in handhavingszaken ingebrachtworden om te laten zien dat handhaving niet evenredig is met hetnatuurbelang. Een voordeel van de motivatie via (natuur)maatregelen isdat hierbij niet hoeft te worden voldaan aan het additionaliteitsvereiste.Ook kunnen (tijdelijke) maatregelen die PAS-melders en/of provincies zelftreffen bijdragen aan de onderbouwing. Dit geeft de PAS-melder zelf,maar ook de provincies meer opties om maatregelen te treffen diemeegewogen kunnen worden in de beoordeling van de handhavingsver-zoeken. Om provincies bij te staan in het beoordelen van handhavingsver-zoeken heeft het Kabinet besloten om een natuurtool te ontwikkelenwaarin de depositiedaling bijgehouden kan worden.5Kamerstuk 36 7556Kamerstuk 36 755, nr. 5Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 334, nr. 4103 Tot slotPAS-melders zijn pas echt geholpen wanneer zij een juridisch houdbareoplossing hebben voor hun situatie. Binnen de Ministeriële CommissieEconomie en Natuurherstel werk ik hier samen met betrokken partijenaan. Onder andere met het nieuwe vergunningsstelsel. Door de inzet vandepositiedaling via natuurmaatregelen krijgen provincies meer mogelijk-heden om handhavingsverzoeken te beoordelen en gemotiveerd af tewijzen. Samen met de provincies blijf ik mij daarom inzetten om te komentot een structurele en toekomstbestendige oplossing voor dePAS-meldersproblematiek.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 35 334, nr. 4104