Kader voor decentralisatie en differentiatie

31700VIIVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties(VII)voorhetjaar2009Nr.100BRIEFVANDEMINISTERENSTAATSSECRETARISVANBINNEN-LANDSEZAKENENKONINKRIJKSRELATIESAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,31augustus2009Eénvandedoelenvanditkabinetishetverbeterenvanhetfunctionerenvandeoverheidalsgeheel.Immers,voordeburgerbestaatermaaréénoverheid.Enookbedrijvenenhetmaatschappelijkmiddenveldverwachtenvandeoverheideeneenduidigedienstverlening.Degeloof-waardigheideneffectiviteitvandeoverheidneemttoenaarmatedebestuurslagenmetgoedeonderlingeverhoudingenenvanuiteigenverantwoordelijkhedensamenwerkenbijhetoplossenvanmaatschappe-lijkevraagstukkenenonderlingeconcurrentievoorkomen.Eenmiddelomzowelhetfunctionerenvandeoverheidalsgeheel,alsdeinterbestuurlijkeverhoudingenteverbeteren,ishetvergrotenvandebeleidsvrijheidvandedecentraleoverheden.HieroverzijnafsprakengemaaktinhetCoalitie-akkoord.Dezezijnuitgewerktindoelstelling68vanhetbeleidsprogram-ma:«Hetrealiserenvanmeerbeleidsvrijheidvoormedeoverheden.»BijhetuitwerkenvandezekabinetsdoelstellingisgebruikgemaaktvandeaanbevelingendiedeRaadvanStateheeftgedaanindeeersteperiodiekebeschouwingoverdeinterbestuurlijkeverhoudingen.Dezedoelstellingisondermeergerealiseerddoormetprovinciesengemeentenafzonderlijkeenbestuursakkoordtesluiten.Inbeideakkoordenzijnafsprakengemaaktovertebereikendoelenenoverdedecentralisatievanverantwoordelijk-hedenvanderijksoverheidnaardedecentraleoverheden.Indekabinets-reactieophetrapportvandeInterbestuurlijkeTaakgroepd’Hondtheefthetkabinetaangegevenverdergaandestappentewillennemenbijdedecentralisatie.Daarbijishetkabinetingegaanopdebijdragendiegemeentenenprovincieskunnenleverenaanhetoplossenvanmaat-schappelijkevraagstukken.InverschillendedebattenmetuwKamersisgesprokenoverdezedecentralisatiedoelen:•IndethematischebegrotingsbehandelingindeEersteKamerinmaart2008istoegezegdmeteennadere,geëxpliciteerde,uitwerkingvanhetdecentralisatiekadertekomen.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1343640809tkkst31700VII-100ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1001 •InhetAlgemeenOverlegmetdeTweedeKamerop4februari2009(31700VIII,nr.68)istoegezegdomvoordezomervan2009meteennotitieoverdifferentiatietekomenendestandvanzakentegevenoverdedecentralisatievoorstellenvandetaakgroepd’Hondt.Ditlaatstewordtmeegenomenindebriefdieuseparaatontvangtoverdestandvanzakenuitvoeringbestuursakkoorden.•Inhetkamerdebatop14mei2009(HandelingenderKamerII,vergaderjaar2008–2009,nr.84,blz.6559–6590)heeftdeTweedeKamergevraagdomdezenotitieteagendereninsamenhangmethetvernieuwdebeleidskadergemeentelijkeherindeling.Indezebriefzalnaderopdezesamenhangwordeningegaan.Metdezebriefwillenwijdegedanetoezeggingengestanddoen.Wijzienveelraakvlakkentussendetebehandelenonderwerpenenhebbenerdaaromvoorgekozendieinsamenhangtebehandelen.Tevensmakenwijdaarbijexpliciethoehetkabinetdeafgelopenjarenmetdezeonder-werpenisomgegaan,maarookhoehetkabineterdekomendejarenmeewilomgaan.DitmedeinhetlichtvandebeschouwingdiedeRaadvanStateheeftuitgebracht.Deopbouwvandezebriefisalsvolgt.Indevolgendeparagraafwordtingegaanopdenadereinvullingvanhetdecentralisatiekader.Detweedeparagraafbeschrijftdevisievanhetkabinetopdifferentiatie.Daarnakomenachtereenvolgensdeafwegingspuntenbijconcretetakeneninter-bestuurlijkesamenwerking,herindelingenbestuurskrachtaandeorde.Dezebriefgaatalleeninopdecentralisatienaarmedeoverhedenennietopeentaakoverdrachtnaarfunctioneleinstellingen.1.DecentralisatiekaderHetkabinetmaakttweesoortenafwegingenronddecentralisatie.Deeersteisgebaseerdopeenvisieopderolvandeverschillendeoverheids-lagen.Detweedebestaatuitaandachtspuntenvoordeafwegingperconcreetdossier.Maarinallegevallengeldthetalgemeneuitgangspunt:«decentraalwatkan,centraalwatmoet.»DeRaadvanStateheefthaartweedeperiodiekebeschouwingdetitel«Decentraalmoet,tenzijhetalleencentraalkan»gegeven.DaarmeegeeftdeRaadzijninterpretatieweervandeGemeente-enProvinciewet,waarinisgeregelddatbeleidalleenregionaalofcentraalwordtuitgevoerd,wanneerhetlokaal,respectievelijkregionaalnietdoelmatigofdoeltref-fendkan.HetkabinetonderschrijftmetdeRaadhetbelangvandecentralisatie.Daaromismetdegemeentenenprovincieseendecentralisatieagendaopgesteld,waarinwordtgewerktaanruimerebevoegdhedenenmeerbeleidsvrijheidvoordedecentraleoverheden.Aandezeagendawordtindekomendejarenonverminderduitvoeringgegeven.Hetkabinetbeoogtechternieteennieuwedecentralisatieagendaoptestellen.RolvandebestuurslageninhetalgemeenOnzevisieopderolvandeverschillendeoverheidslagenisgegevenindegeslotenbestuursakkoordenenisookalbeschrevenindekabinetsreactieophetrapportvandeTaakgroepd’Hondt.Dezevisievormtdebasisvoordekeuzewelketaakhetbestebijwelkebestuurslaagondergebrachtkanworden.Gemeentenzijndaarinomschrevenalsdeoverheidslaagdiehetdichtstbijdeburgerstaatenhetbesteinstaatisomdesignalenuitdemaatschappijoptevangen.Hunkerntaakisgelegeninhetvormgevenvandelokaleleefomgeving,zowelinsocialealsfysiekezin.Denkdaarbijaanhetherstructurerenvanwijken,mensenlatendeelnemenaandesamenlevingenhetcreërenvaneengemeenschap.Doordelokaleveran-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1002 keringvangemeenten,kunnenzijbeterdanhetRijklokaalgeïntegreerdmaatwerkontwikkelen.Deprovincieheefteenduidelijkeeigenstandigetaakinhetruimtelijk-economischedomeinvoorzoverdevraagstukkeneenbovenlokaalkarakterhebben.Daarnaastvoerendeprovinciesnudejeugdzorguit,behalveindedrieWgr+gebiedenindeRandstad.Vooreenaantalonder-werpenishetnietpraktischalsgemeentenindividueelaandeslaggaan.Indiegevallenhebbenprovincieseenregisserende,kaderstellendeentoetsenderol,bijvoorbeeldviastructuurplannen.HetRijkheeftopalleonderwerpenwaarbijgemeentenenprovinciesinmedebewindzijngeroepen,eensysteemverantwoordelijkheid,maarhetRijkondersteuntprovinciesengemeentenookbijdeuitvoeringvanhuntaken.Bijvoorbeelddoorhetsignalerenvanproblemen.HetRijkishierbijverantwoordelijkvoordewijzewaaropgemeentenenprovinciesinvullingkunnengevenaanhuntaken,zowelviabevoegdhedenalsviademid-delen.HetRijkrichtzichdusalleenophetwettelijkkaderennietopdewijzewaaropindividuelegemeentenofprovincieshuntakenuitvoeren.DatisaandeCollegesvanB&WofGedeputeerdeStaten,respectievelijkgemeenteraadofProvincialeStaten.Wanneerblijktdathetwettelijkesysteemnietgoedwerktofnietmeertoegesnedenisopdeproblemenvandezetijd,heefthetRijkdeverantwoordelijkheidhetsysteemaantepassen.Hetgezamenlijkuitvoeringsresultaatvandecentraleoverheden,kaneenindicatorzijnwaaruitblijktdathetwettelijkkadernietgoedinelkaarzit.OokishetRijkverantwoordelijkvoorhetwaarborgenvandeautonomievanprovinciesengemeenten.EenderdeverantwoordelijkheidvanhetRijkeninsommigegevallendeprovincie,ishettoepassenvaninter-bestuurlijketoezichtinstrumentenindiendemedeoverhedeninstrijdmethetrechtofhetalgemeenbelanghandelen.Somsstaatnietéénbestuurslaaghetdichtstbijdedoelgroep,maarvraagteendoelgroepomsamenhangendedienstenopalleniveausvandeoverheid;denkbijvoorbeeldaaninternationaalopererendegroepenbedrijvenofburgersenbedrijvendietenbehoevevantransportenverkeersamenhangendenetwerkeneisen.Hetgaatdanomsamenwer-kingtussendeoverheidslagen,ofwelom«multilevelgovernance»,waarbijdeverantwoordelijkheidvanhetrijkinditgevaluiteraardruimerisdanalleensysteemverantwoordelijkheid.Indepraktijkblijkteenspanningtebestaantussendeeigenverantwoor-delijkheidvanhetRijkenhetrechtdoenaandeeigenverantwoordelijk-heidvangemeentenenprovincies.DezespanningwordtbijvoorbeeldzichtbaarwanneerhetRijkeenspeerpuntmaaktvanbeleiddathetbestedecentraalvormgegevenkanwordenofwanneerdeTweedeKamereenministerterverantwoordingroeptalsdekamermeentdateronderdeverantwoordelijkheidvaneendecentralebestuurslaagietsmisgaatofdatereenpolitiekcontroversiëlebeslissingwordtgenomen.Decentralevraagisdan:hoorteengeconstateerdprobleemtotdeinhoudelijkeverantwoordelijkheidvangemeentenenprovinciesoffunctioneerthetsysteemnietgoedenishetRijkverantwoordelijk?TijdensheteerdergenoemdeAlgemeenOverlegheeftuonsaange-sprokenopdeneigingvanhetRijkomzichteveeltebemoeienmetwateigenlijkaangemeentenofprovinciesis.OokdeRaadvanStatesigna-leertdathetkabinettevaakhiërarchischeinstrumenteninzetterwijldesituatiedaarnietperséomvraagt.Wijzullenonsdaarvanbewustmoetenzijnenterughoudendheidbetrachtenbijhetinzettenvandieinstru-menten.EenzelfdeoproepkanaanUwKamergedaanworden.Wanneerwijgezamenlijkbeslotenhebbeneentaaktedecentraliseren,vindtdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1003 verantwoordingaandevolksvertegenwoordigingprimairplaatsindeGemeenteraadenProvincialeStaten.Uzultvanuithetkabinetdanookminderinformatieontvangenovergedecentraliseerdebeleidsterreinen.2.DifferentiatieInhoudelijkedifferentiatietussendecentraleoverhedenDeGrondwetkentslechtséénsoortprovinciesenéénsoortgemeenten.Dithoudtindatmetbetrekkingtotdeinrichtingvanhetprovinciaalengemeentelijkbestuurdifferentiatienietaandeordeis.Indezelfdegrondwetkrijgenprovincie-engemeentebesturendebevoegdheidomhuneigenhuishoudingteregelen.Ditheefttotgevolgdatdeonder-scheidenprovinciesengemeentenverschillendeafwegingenkunnenmakenbijhetopstellenvanhuneigenprovincialeengemeentelijkeagenda’s.Dezeverschillendeafwegingenzijnenerzijdshetgevolgvandepolitiekekeuzesdiebestuurdersmakenopbasisvanhunkiezersmandaat,waaroverzijinderaadofstatenverantwoordingafleggen.Anderzijdskomtnietelkmaatschappelijkprobleeminelkeprovincieofgemeenteindezelfdematevoor.IndeRandstadgemeentenspelensomsandereproblemendaninplattelandsgemeenten.Krimpgemeentenhebbeneenanderemaatschappelijkeopgavedangroeikernen.Dezeverschillenhebbengevolgenvoordevoorzieningendieverschillendeprovinciesofgemeentenaanhunburgersaanbieden.Vooreengrootdeelbetreftditvoorzieningendiegemeentenopgrondvanhunautonomiekunnenverstrekken.Naastdifferentiatiealsgevolgvanlokaleautonomieiserookdifferentiatietussengemeentenindewijzevanuitvoeringvantakendieinmede-bewindwordenverricht.Detakenvandedecentraleoverhedenzijnindiegevallendezelfde,deuitvoeringervanisafhankelijkvanhetprobleemdatmoetwordenopgelost.Dezewijzevandifferentiatiemaakthetopenbaarbestuurflexibel.Gemeentenenprovincieshebbenimmersdemogelijk-heidombijhetoplossenvanvraagstukkenintespelenopdelokalesituatie.Dezedifferentiatiealsgevolgvanlokaleafwegingenwordt,viadecentralisatie,doorhetkabinetgestimuleerdenverhoogtinzijnogendekwaliteit,effectiviteitenhetdemocratischgehaltevanhetopenbaarbestuur.Eengevolgvandecentralisatieisdatdedecentraleoverhedenonderlingverschilleninprioriteitstelling,sturingenverantwoordingenindevoor-zieningendiezijaanhunburgersaanbieden.DaarmeesluitenzijaanopdeverschilleninwensenenbelangendietussendeinwonersvanverschillendedecentraleoverhedenbestaanNaastdezevormvandiffe-rentiatiealsgevolgvandebeleidsvrijheidvandedecentraleoverhedenkandifferentiatiehetgevolgzijnvaneenselectievetoedelingvantakenenmiddelenaanprovinciesengemeenten.DifferentiatiealsgevolgvanhetselectieftoedelenvantakenenmiddelenArtikel109vandeGemeentewetbiedthetkabinetdemogelijkheidomtedifferentiërenbijdetoekenningvantakenenmiddelenaangemeenten.Opbasisdaarvankanvoorelkemaatschappelijkeopgavewordengezochtnaarhetspecifiekearrangementdatslagvaardigheidvoordieopgavecreëert.DatsteltookdeRobinhetadvies«Slagvaardigbestuur»vanmei2009:«Steedsdienttewordengezochtnaardevoordespecifiekesituatieencontextmeestoptimalemixvantaken,middelenenbevoegdheden».Ermoetnietwordenuitgegaanvanblauwdrukdenkenengeneriekeoplos-singen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1004 Opdezewijzewilhetkabinethetgebruikvanartikel109vandeGemeen-tewetstimuleren.HetRijkkentverschillendemotievenominspecifiekegevallen,takenenmiddelenselectiefaangemeententoetewijzen.Hetkanbijvoorbeeldefficiënterzijnomvoorzieningengeconcentreerdintezetteninplaatsvanteverdunnen.Zozijnvoordemaatschappelijkeopvang,vrouwenopvangenverslavingszorg43gemeentenmeteencentrumfunctiegeselecteerdomdeopvangterealiseren.Ookkaneenspecifiekesituatievragenomeenbijzondere(niet-generieke)maatregel.EenvoorbeeldhiervanisdeRotterdamwet,waarinaangemeentenmetmeerdan100000inwonersbijzonderebevoegdhedenwordentoegekendomprobleemwijkenaantepakken.Zijmogendaarbijinkomenseisenstellenaanhetwoneninachterstandswijkenendrugspandensluiten.GemeentenmakenhieroverbilateralemaatwerkafsprakenmethetRijk.Ookkaneenprobleemopeenschaalniveauspelendatligttussendatvangemeentenendatvanprovin-cies.Hetbeleggenvaneentaakbijcentrumgemeentenkandaneenoplos-singzijnomhetoptimaleschaalniveautebereiken.BijvoorbeeldbijdeuitvoeringvandeWetwerkeninkomenkunstenaarswaarmeetwintiggemeentenzijnbelast.Ookdezevenstadsregio’s,dietakenverrichtenophetterreinvanhetopenbaarvervoer,zijneengoedvoorbeeld.DeWGR+zalin2010wordengeëvalueerd.Uitbovenstaandevoorbeeldenvaltoptemakendatderodelijnbijhetdifferentiërenalsgevolgvanhetselectieftoedelenvantakenenmiddelen,isdathetkabinetdaartoeoverkangaanalsdeinhoudvanhetoptelossenvraagstukeromvraagt.DifferentiatieinbestuurlijkevormgevingUithetbovenstaandeblijktdatgemeentennietalleenopdeinhoudvanhetgemeentelijkbeleiddifferentiatiekunnenaanbrengen,maardatzijooktenaanzienvandebestuurlijkevormgevingvanhuntaakuitoefeningeigenmogelijkhedenhebbenomintekunnenspelenopwatlokaalnodigis.Hetkabinetisvanmeningdatuitvoeringvanbeleidopverschillendewijzenkanwordengeorganiseerdzonderdeaanspreekbaarheidvanhetbestuurofdeduidelijkheidvoordeburgerkwijtteraken.DeWetmaat-schappelijkeondersteuningwordtbijvoorbeeldinveelgevallenuitge-voerdineensamenwerkingsverbandtussengemeenten.Gemeentenkunnenerechterookvoorkiezendezetaakzelfstandiguitteoefenen.DeWetgemeenschappelijkeregelingenishetwettelijkekadervoorpubliekrechtelijkesamenwerking.Dezewetbiedtviervormenvansamen-werking:deovereenkomst(regelingzondermeer),decentrumgemeente-constructie,hetgemeenschappelijkorgaanenhetgemeenschappelijkopenbaarlichaam.Daarnaastzijnerprivaatrechtelijkevormenvansamen-werkingmogelijk,zoalsdestichting.Decentrumgemeenteconstructieverdientinhetlichtvandezediscussiebijzondereaandacht.MetdezesamenwerkingsvormbiedtdeWetgemeenschappelijkeregelingendemogelijkheidaangemeentenomeenbepaaldetaakinmandaattelatenuitvoerendooreenanderegemeente.Debeleidsvormingentaakuitoefeningberustenbijdecentrumgemeente.Gemeentenkunnenhiertoeovergaanophetmomentdatzijvanoordeelzijndatdezelfstandigeuitoefeningvandezetaak,binnendespecifiekesituatievandiegemeente,nietnodigofnieteffectiefis.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1005 3.AfwegingspuntenbijconcretetakenBovenstaandkaderbiedtduidelijkheidoverdevraagwelkeroloverheids-lageninhetalgemeenspelenenhunverhoudingtenopzichtevanelkaar,maargeeftgeenantwoordopdevraagwelkecriteriaeenrolspelenbijdevraagof,enzojainwelkemate,eenspecifieketaakgedecentraliseerdkanwordenofgecentraliseerdmoetworden.Meerderefactorenspelenbijdezeafwegingeneenrol.Uiteindelijkgaathetnietomeentechnischeafwegingdieautomatischtoteenantwoordleidt.Maardatwilnietzeggendatergeenafwegingspuntenteformulerenzijn.Hetisvanbelangomtestellendatderatioachterdecentraliserenisdatuitvoeringoplokaalofprovinciaalniveauinveelgevallenefficiënterofeffectieverisdanuitvoeringopcentraalniveau.Gemeentenenprovincieszijnenerzijdsbeterinstaatomintespelenopwatlokaal,respectievelijkregionaal,nodigisenanderzijdskunnenzijinspelenopdemaatschappe-lijkeverbandendielokaal,respectievelijkregionaal,albestaan.Dekeuzetussenaldannietdecentraliserenisnietzwart-wit.Erbestaangradatiesinhetvergrotenvandebeleidsruimtevandedecentraleover-heden.Doorgaansisdekeusdanookbeperkttotdematewaarineentaakofverantwoordelijkheiddecentraalwordtbelegdendematewaarinernogcentralesturingnodigis,bijvoorbeeldviawetgeving,interbestuurlijktoezicht,prestatieafsprakenoffinanciën.Deafwegingspuntenzijn:1.Integraliteit:isgekekennaardesamenhangmetaanpalendebeleids-terreinen?Omgemeentenenprovinciesdemogelijkheidtebiedenomintegraalbeleidenlokaalmaatwerktevoeren,ishetwenselijkdatgemeentenintegraalnaarbeleidsdossierskunnenkijkenendaarineensamenhan-gendekeuzekunnenmaken.Metdeper1-1-2009ingevoerdeWetparticipatiebudgetontvangengemeentenvanhetRijkeenongedeeldbudget,waarmeezijmeermogelijkhedenkrijgenomeigenbeleidsaf-wegingentemakenenomdegeldennaareigeninzichtintezettenvooraldannietgecombineerdeparticipatievoorzieningen.Gemeentenzijnhiermeeindepositiegebrachtombeterintespelenopwatburgersnodighebben2.Rechtsgelijkheid:wensthetkabineteenheidinhetheleland?Hetkabinetvindthetopeenaantalterreinenvanbelangdatergeensprakeisvanlandelijkedifferentiatie.Alsverschilleninvoorzieningen,regelsenprocedurestussengemeentenonacceptabelzijn,ligthetvoordehandomditcentraalteregelen,bijvoorbeeldwanneersprakeisvanteveeladministratievelastenvoorburgersenbedrijven.Wanneerverschilleninhetvoorzieningenniveautussengemeentenofprovincieswelwordengeaccepteerd,kanbeleidsvrijheidaangemeen-tenofprovincieswordentoegekendoferkanwordengedifferentieerdindetoedelingvantaken.3.Belangenbehartiging:wordenbelangennaarhunaardopdecentraalniveauvoldoendegewogen?Dekerntaakvanhetbestuurisimmershetafwegenvanbelangen.Dezebelangenbehartigingisveelallokaalgoedgeborgd.Naarmatedewegingvandebelangenvanbeperktegroepenlokaalmindergoeduitdeverfkomt,wordtdebehoefteaansturingvanuitdecentraleover-heidgroter.Zokunnenindewetgevingeisenwordengesteldaanoverlegtussendegemeenteenbelangengroeperingen,zoalsbijdeWmoisgebeurd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1006 4.Bestuurlijkedrukte:leidtdedecentralisatietotbetrokkenheidvanveleverschillendebestuursorganenopeenzelfdebeleidsterreinofnauwverwantebeleidsterreinen?Bijhetvormgevenvandedecentralisatiemoetaandachtwordenbesteedaandebestuurlijkedruktediekanontstaan.HetkabinetheeftoverditonderwerpeenbriefaanuwKamerinvoorbereiding.Daarinzalhetbegripbestuurlijkedruktenaderwordengeduideneenover-zichtwordengebodenvanwatditkabinetdoetomdebestuurlijkedrukteteverminderen.DezebriefzalnadezomernaardeTweedeKamerwordengestuurd.5.Doelmatigheidendoeltreffendheid:Kandetaakdoelmatigendoeltref-fendopgemeentelijkofprovinciaalniveauwordenuitgevoerd?IndeGemeente-enProvinciewetisopgenomendathetonderwerpvanzorgpasregionaalofcentraaluitgevoerdkanworden,indienduidelijkisdathetnietopdoelmatigeofdoeltreffendewijzebehartigdkanwordendoordelokaleofregionaleoverheden.6.Draagvlak:iserbijhetdepartementdatdecentraliseert,demede-overheiddieereentaakofverantwoordelijkheidbijkrijgtenhetmaat-schappelijkmiddenveld,draagvlakvoordedecentralisatie?Decentralisatieispassuccesvolwanneerallebetrokkenenachterdetaakoverdrachtstaan.Aandachtspuntenhierbijzijnbestuurskracht(zowelvanhetRijkalsvandemedeoverheid),deinpasbaarheidinhettakenpakketvanmedeoverhedenenuitvoerbaarheid.7.Evenredigheid:isereengoedebalanstussendekostenenbaten?Debestuurslaagdiedelastenervaart,moetookdemogelijkheidkrijgenomintegrijpen.Alseenprobleemlokaalspeelt,moetenwehetdusvooralaandelokaleoverheidoverlatenomhetprobleemoptelossen.Wanneereenlokaleoverheiddekostenvanhaarbeleidlaatdragendooreenandereoverheidsorganisatie(afwentelgedrag),kaneenmeercentraleaansturingwenselijkzijnomdebatenenlasteninbalanstehouden.BijsturingvanhetRijkdientindezegevallentevoorkomendatgemeentenhunproblemenexporterennaaranderegemeenten.Enomgekeerdomtevoorkomendatsommigegemeentenmetdeproblemenvananderewordengeconfronteerd.Denkhierbijaancultureleinstellingenwaarbijrandgemeentenmeekunnenprofiterenvaneencentrumgemeentezonderfinancieelbijtedragenaanhetonderhoudvandeinstellingen.Ookdeopvangvandaklozenkanleidentotdergelijkafwentelgedrag.InbeidevoorbeeldenheefthetRijkbijgestuurdviadebekostigingofviahetaanwijzenvancentrumgemeenten.VanbelangisookdatonnodigeconcurrentietussendecentraleoverhedenwordtvoorkomenendathetRijk,daarwaarnodig,instaatisomzijnverantwoordelijkheidtenemen.Bovenstaandezevenaandachtspuntenhebbeneenbelangrijkerolgespeeldbijhetopstellenvandedecentralisatieagendauitdebestuurs-akkoordenendereactieophetrapportvandeTaakgroepd’Hondt.Hetkabinetwildezepuntenindetoekomstindeeersteplaatsgebruikenvooreengoedeuitvoeringvandealafgesprokendecentralisatieoperaties.Voortszalhetkabinetditkadergebruikenbijtoekomstigeafwegingenronddecentralisatie.Hetkabinetzalgeennieuwedecentralisatieagendaopstellen.Defocusligtdekomendejarenopdeuitvoeringvandegemaakteafspraken.Eenstandvanzakenhieroverwordtuseparaattoegezonden.Bovenstaandeafwegingis,wathetkabinetbetreft,geeneenzijdige.Metdebestuursakkoordenheeftditkabinetsamenmetgemeentenenprovin-cieseendecentralisatieagendaopgesteld,zodatdemedeoverhedentijdigwordenbetrokkenbijdeafwegingomtakennaarhenovertedragen.OokbijdefeitelijkeinvullingvandedecentralisatieishetvangrootbelangdatTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1007 dedecentraleoverhedendaarnauwbijwordenbetrokken.Bijvoorbeelddoorhetgezamenlijkvoorbereidenervanininterbestuurlijketeams.Viadedecentralisatieafsprakenuitdebestuursakkoordenendereactieophetrapportd’Hondtheefthetkabinetinvullinggegevenaanbovenstaandbeeld.HetkabinetneemtnotavanhetfeitdatdeRaadvanStatedezevisieopdetaakverdelingtussendeoverheidslagenrealistischnoemt.4.Interbestuurlijkesamenwerking,herindelingenbestuurskrachtTijdensheteerdergenoemdeAOvan4februariontstondeendiscussieoverdevraagofhetkabinet,alsgevolgvanselectiefrijksbeleid,accep-teertdater«a»en«b»gemeenten»,of«directe»en«indirecte»gemeen-tenontstaan.Onsinziensisdatnietdegoedevraag.Differentiatieontstaatdoordathetrijk,gemeentenenprovincieseigenoplossingenzoekenvoorgerezenproblemen.Feitelijkbestaaterdaarmeeeenheelalfabetaanverschillentussengemeenten.Juistdieverschillenbiedendeoverheiddemogelijkheidomflexibelintespelenopverschillendelocalesituaties.Daarbijblijftonverletdatdelokalebesturendoorhunburgerskunnenwordenaangesprokenopdedoorhengemaaktekeuzesvoordeoplossingvanmaatschappelijkevraagstukken.Erzijndiversemogelijkhedenomdebestuurskrachtvandeoverheidteversterken.Hierbijvalttedenkenaanverbeteringvandeinterneorgani-satie,samenwerkingtussenoverhedenenherindelingvandecentraleoverheden.Inhetvernieuwdebeleidskaderherindelingisaangegevendatgemeentenalseersteaanzetzijnommaatregelentenemenomhuneigenbestuurs-krachtteversterkenindiendietekortschiet.Eenkeuzevoorsamenwer-king,herindelingofandereoplossingenligtdusalseerstebijgemeenten.Waardebestuurskrachtvaneengemeentetekortzoukunnenschietenvoorheteffectiefuitvoerenvaneengedecentraliseerdetaak,kanbijvoor-beelddebovengenoemdecentrumgemeenteconstructie,diemogelijkisgemaaktindeWetgemeenschappelijkeregelingen,soelaasbieden.Inantwoordenopdeschriftelijkevragenoverhetbeleidskaderherindelingheefthetkabinetookaangegeveneentoenemendeintensiteittezienbijdesamenwerkingtussengemeentenophetvlakvanpersoneel,infor-matie,organisatie,financiën,administratie,communicatieenhuisvesting.Almetalisdeconclusiegerechtvaardigddatdevernieuwingskrachtvangemeenten,inhetvindenvanvoorhenpassendeoplossingenopspeci-fiekebestuurskrachtproblemen,zeergrootis.Bestuurskrachtisimmersnietalleeneenschaalprobleem,hetbetreftookdeorganisatieen-bestuurscultuur,doorzettingsvermogen,deskundigheidenambitievaneengemeente.Depraktijklaatdanookziendatherindelingnietzonder-meerdegeijkteoplossingisdiewordtgekozen.Deoplossingvanveelmaatschappelijkevraagstukkenvraagtvaakdeinzetvanmeerdanéénbestuurslaag.Bijvoorbeeldbijderuimtelijkeordening,waarbijzoweldeprovinciesalsgemeenteneeneigenroltoebedeeldhebbengekregenmetbetrekkingtothetopstellenvanstructuur-enbestemmingsplannen.Omeffectiefalséénoverheidoptetredenzijngoedeinterbestuurlijkeverhoudingenendoeltreffendeonderlingesamen-werkingvangrootbelang.Hetkabinetwerktaanhetversterkenvandezesamenwerkingdoorbijvoorbeeldhetbiedenvanoverzichtovereninzichtindeverschillendesamenwerkingsvormeninhetkennisplatformsamen-werkendeoverheden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1008 5.TotslotDezebriefbeschrijftdeuitgangspuntenenoverwegingenvanhetkabinetbijvoorstellenvoordecentralisatieendifferentiatie.Doorvoortenminstededuurvandezekabinetsperiodeopdebeschrevenmaniermetdezethema’somtegaan,zijnzoweldecentralisatiealsdifferentiatieinstru-mentendiebijdragenaandeeffectiviteitvandeoverheidalsgeheel.Dezeinzichtenbiedengeenlangetermijnvisieopdebestuurlijkeindelingvandeoverheid.Wijzijnerechtervanovertuigddat,aandehandvanhetkader,zowelderijksoverheidalsprovinciesengemeentenzelfstandigeninonderlingesamenwerking,opeendemocratische,doelmatigeendoel-treffendewijze,problemenkunnenaanpakkenenvoorzieningenvoordeburgerkunnenrealiseren.DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,G.terHorstDestaatssecretarisvanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,A.Th.B.Bijleveld-SchoutenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.1009