Ontwikkelingen Nationaal Programma Groningen, Economische Agenda en Sociale Agenda

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 529Gaswinning35 561Parlementaire enquête aardgaswinning inGroningenNr. 1379 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 juni 2026Middels deze Kamerbrief informeer ik u over een aantal relevanteonderzoeken en ontwikkelingen met betrekking tot het NationaalProgramma Groningen, de Economische Agenda en de Sociale Agendavan Nij Begun.Nationaal Programma GroningenHet Nationaal Programma Groningen (NPG) bevindt zich in 2026 in detweede helft van de programmaperiode. Sinds 2019 zijn honderdenprojecten gestart om de brede welvaart, leefbaarheid en economie inGroningen te versterken. Veel projecten zijn inmiddels in uitvoering ofrealisatie, terwijl een deel van de middelen nog moet worden ingezet ende effecten zich de komende jaren verder ontwikkelen.Het programma verschuift daarmee van opstart en investeringen naaruitvoering, samenhang en structurele doorwerking. Tegelijkertijd wordt, inlijn met de kabinetsreactie op Nij Begun, samen met de regio gewerkt aande Economische- en Sociale Agenda van Nij Begun en wordt deverbinding daarmee verder versterkt. Deze agenda’s vormen de opvol-gende langjarige structuur voor investeringen in brede welvaart inGroningen en Noord-Drenthe, waardoor meer continuïteit ontstaat in deinzet op economie, onderwijs, leefbaarheid, gezondheid en socialeontwikkeling. Tegen deze achtergrond bied ik uw Kamer hierbij de Monitor2025, de Imagomonitor 2025 en de tussenevaluatie 2026 van het NPG aan.Monitor 2025 – brede welvaart en Imagomonitor 2025De Monitor 2025 laat zien dat Groningen zich sinds de start van het NPGpositief ontwikkelt. De economie groeit, de arbeidsparticipatie neemt toeen ook op het gebied van duurzaamheid, natuur en onderwijs zijn kst-33529-1379ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13791 positieve ontwikkelingen zichtbaar. Tegelijkertijd blijft de brede welvaart indelen van de regio, met name in Eemsdelta en Oldambt, achter bij hetlandelijk gemiddelde en ervaren inwoners nog knelpunten rondgezondheid, leefbaarheid en sociale samenhang. De monitor is daarbijgrotendeels gebaseerd op gegevens tot en met 2024, een periode waarineen aanzienlijk deel van de projecten nog in uitvoering was en structureleeffecten zich nog beperkt konden manifesteren.Ook de Imagomonitor 2025 laat een voorzichtig positiever beeld van deregio zien, hoewel de impact van de gaswinningsproblematiek zichtbaarblijft. Positieve associaties zoals ruimte, groen, studeren en authenticiteitwinnen terrein en bezoekers en bedrijven van buiten de regio beoordelenGroningen duidelijk positiever. Dit sluit aan bij het beeld uit de Staat vanGroningen en Noord-Drenthe.De monitoren geven een eerste beeld van de ontwikkeling van de regio,maar structurele effecten vragen tijd. Hoewel er positieve ontwikkelingenzichtbaar zijn, is van een daadwerkelijke inhaalslag nog geen sprake. Datonderstreept dat blijvende inzet nodig is. De uitkomsten bevestigen hetbelang van langdurige investeringen in brede welvaart, waarvoor deEconomische en Sociale Agenda van Nij Begun de komende decennia hetvervolg vormen.Tussenevaluatie Nationaal Programma Groningen 2026De tussenevaluatie van het NPG laat zien dat het programma veel inbeweging heeft gezet in de regio. Het NPG heeft bijgedragen aan sterkeprojecten, samenwerking tussen overheden en maatschappelijkeorganisaties en het mogelijk maken van initiatieven die anders moeilijkvan de grond waren gekomen. Ook heeft het programma aanvullendeinvesteringen aangetrokken. Tegelijkertijd concludeert de evaluatie dat destructurele impact op programmaniveau nog achterblijft bij de ambities.Hoewel de brede welvaart zich positief ontwikkelt, is nog geen sprake vaneen duidelijke inhaalslag ten opzichte van vergelijkbare regio’s.De evaluatie adviseert sterker te sturen op samenhang, investeringsstra-tegie, uitvoeringskracht en het programmatisch lerend vermogen. Hetkabinet en de regionale partners herkennen zich in belangrijke mate indeze bevindingen. De evaluatie bevestigt dat het NPG veel waardevolleinitiatieven en regionale samenwerking in gang heeft gezet, maar ook datverdere programmatische versterking nodig is om de gewenste struc-turele impact te realiseren.De aanbevelingen uit de evaluatie worden daarom niet alleen betrokkenbij de verdere uitvoering van het NPG en de inzet van resterendemiddelen, maar worden ook actief meegenomen in de inrichting van deuitvoeringsstructuur van de Economische- en Sociale Agenda van NijBegun. Juist de samenwerking tussen Rijk, regio, maatschappelijkeorganisaties, ondernemers en kennisinstellingen is daarbij essentieel omde samenhang, uitvoeringskracht en structurele doorwerking vaninvesteringen in Groningen en Noord-Drenthe verder te versterken.Tegelijkertijd benadrukken kabinet en regio dat het versterken van bredewelvaart vraagt om een langdurige gezamenlijke inspanning. Structureleverschillen in kansen, leefbaarheid en economische ontwikkelingverdwijnen niet binnen enkele jaren, maar vragen om langdurigeinvesteringen, bestuurlijke samenwerking en een sterke uitvoerings-praktijk. Juist daarom is het van belang om voort te bouwen op wat methet NPG in gang is gezet en de verbinding te versterken tussen projecten,programma’s en de bredere regionale agenda’s. Alleen door gezamenlijkop te trekken kunnen Rijk, regio en maatschappelijke partners deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13792 gewenste structurele verbetering voor inwoners en ondernemersrealiseren.Verlenging einde looptijd NPGVoorts informeer ik uw Kamer over de voorgenomen verlenging van delooptijd van het NPG tot eind 2033. De verlenging heeft in de eerste plaatseen inhoudelijke functie. Zij biedt ruimte om de resultaten en lessen vanhet programma te monitoren, evalueren en duurzaam te borgen. Tevens isvoorzien dat een deel van de projecten wordt afgerond en een deelinhoudelijk en programmatisch opgaat in de Economische en SocialeAgenda van Nij Begun. Daarmee wordt een zorgvuldige overganggeborgd en wordt de doorlopende inzet op brede welvaart in Groningenen Noord-Drenthe versterkt. Daarnaast sluit de huidige einddatum van debestuursovereenkomst (10 maart 2029) niet goed aan bij deSPUK-systematiek, waarin middelen tot en met 2032 kunnen wordenbesteed en de financiële eindverantwoording in 2033 plaatsvindt. Met deverlenging wordt geborgd dat middelen tijdig en rechtmatig kunnenworden ingezet en dat monitoring, verslaglegging en eindverantwoordingzorgvuldig kunnen worden afgerond, terwijl het programmabureaugedurende de afrondingsfase de noodzakelijke ondersteuning kan blijvenbieden.Economische Agenda voor Groningen en Noord-DrentheDe Economische Agenda is in 2025 vastgesteld door regionale overhedenen de ministerraad en vormt een generatielang investeringskader van€ 100 miljoen per jaar. Sinds de vaststelling wordt gewerkt aan deuitvoeringsstructuur en verdere uitwerking van de agenda. In de Econo-mische Agenda is gekozen voor een getrapte bestuurs- en uitvoerings-structuur met een openbaar lichaam in de vorm van een Gemeenschappe-lijke Regeling (GR) waarin de regionale overheden zijn vertegenwoordigden een triple-helix stichting waarin overheid, bedrijfsleven en kennisinstel-lingen samenwerken.1 Dit is op basis van een advies van Berenschot.Door deze getrapte vorm wordt geborgd dat er over de besteding van demiddelen publiek verantwoording afgelegd wordt, terwijl concreteinterventies worden voorbereid door experts uit het veld. Hierdoorontstaat één plek waar de samenwerking wordt georganiseerd en wordtde ontwikkel- en executiekracht van de regio vergroot.In het bestuur van de GR zitten 16 medeoverheden: 1 provincie, 13gemeenten en 2 waterschappen. De provincie Drenthe en de Rijks-overheid zijn agenda lid. In deze structuur spelen gemeenteraden enprovinciale staten een structurele rol. Zo leggen de leden van hetalgemeen bestuur verantwoording af aan hun colleges en volksvertegen-woordigingen, zowel gevraagd als ongevraagd. Ook kunnen volksverte-genwoordigingen zienswijzen indienen, zowel op de inhoud (agenda enuitwerkingen daarvan) als op de structuur (de ontwerpregeling van de GRen het ontwerpbesluit van de stichting). Ook konden zij toestemminggeven of onthouden aan de definitieve GR. Hiermee wordt uitvoeringgegeven aan de motie Bamenga (D66) over het onderzoeken vaneffectieve en structurele zeggenschap van raden en staten binnen deuitvoering van de economische agenda.2Alle medeoverheden hebben ingestemd met de oprichting van de GR. Zijhebben tevens in april het principebesluit gekomen om de GR zo aan tepassen dat er één GR ontstaat voor de EAG en SAG. Het constituerend1Kamerstukken II 2024/25, 35 561, nr. 71, bijlage Economische Agenda, nr. 2025D27843.2Kamerstukken II 2024/25, 33 529, nr. 1314.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13793 beraad vindt op 30 juni 2026 plaats. Een historisch moment waarop hetRijk en de medeoverheden laten zien met elkaar te willen werken aan hetverhogen van de brede welvaart voor iedereen in Groningen en Noord-Drenthe. De oprichting van de stichting wordt later dit jaar verwacht.Verlenging opdracht kwartiermaker Economische AgendaVerder deel ik u graag mede dat de opdracht van de heer Jakob Klompien,kwartiermaker Economische Agenda, tot en met 31 december 2026 isverlengd. De kwartiermaker heeft het afgelopen jaar laten zien tot eengoed proces met draagvlak in de regio te kunnen komen. Dit is cruciaalvoor de uitvoering en het slagen van de Economische Agenda. Hiermeeborgen we een goede overgang naar de nieuwe uitvoeringsstructuur.Benoeming nieuwe directeur Sociale AgendaTot slot informeer ik u over twee samenhangende ontwikkelingen binnende Sociale Agenda. De heer Henk Nijboer is benoemd tot regeringscom-missaris voor de hersteloperatie Groningen en Noord-Drenthe. In deze rolis hij verantwoordelijk voor de voortgang en samenhang van de herstel-en versterkingsopgave en mede verantwoordelijk voor de uitvoering vande economische en sociale agenda van Nij Begun. Als gevolg van dezebenoeming is de heer Oleg Boneschansker benoemd tot directeur van deSociale Agenda. Boneschansker zal de agenda verder tot uitvoer brengenen de weg naar een structurele uitvoeringsorganisatie voorbereiden.Hiermee is een soepele overgang van de ontwikkeling van en samenhangtussen de zestien maatregelen van de Sociale Agenda geborgd.Boneschansker vervult de functie tot de structurele uitvoeringsorganisatiestaat.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,P.E. HeermaTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13794