Rapport ‘Economische effecten van defensie- uitgaven’ (SEO)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 XVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Defensie (X) voor het jaar 2026Nr. 77 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VANDEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 april 2026Hierbij informeer ik uw Kamer over het recent gepubliceerde rapport«Economische effecten van defensie-uitgaven» van SEO EconomischOnderzoek. Dit onderzoek is in opdracht van Defensie uitgevoerd om beterinzicht te verkrijgen in de economische effecten van uitgaven aanDefensie. Het kabinet blijft zich inzetten voor een sterke krijgsmacht diebijdraagt aan de veiligheid van Nederland en zijn bondgenoten. Tegelij-kertijd wordt, waar mogelijk en passend binnen deze primairedoelstelling, gestuurd op het versterken van de economische effecten vandefensie-uitgaven.Kern van het rapportHet SEO-rapport biedt, op basis van wetenschappelijke literatuur, inzichtin de economische effecten van defensie-uitgaven, onderscheiden naaruitgaven aan innovatie, personeel en materieel.SEO concludeert dat de economische effecten van defensie-uitgaven inbelangrijke mate afhangen van de wijze waarop deze uitgaven wordeningezet. Daarbij komen enkele hoofdlijnen naar voren:•Innovatie (R&D): Uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling, met namewanneer gericht op dual-use toepassingen, fundamenteel onderzoeken publiek-private samenwerking, kennen relatief de meest positieveeconomische effecten.•Personeel: Defensie-uitgaven kunnen bijdragen aan verdere krapte opde arbeidsmarkt. De arbeidsmarktkrapte drukt de te verwachtenmultiplier van defensie-uitgaven. De multiplier geeft de verhoudingweer tussen een euro die wordt uitgegeven door de overheid en degroei van het bruto binnenlandsproduct. Daarnaast wijst de literatuurop negatieve arbeidsproductiviteitsgevolgen voor voormalig dienst-plichtigen en militairen bij doorstroom naar de civiele arbeidsmarkt, kst-36800-X-77ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 X, nr. 771 gezien het verschil in de gevraagde vaardigheden. Aan de andere kantkunnen bepaalde vaardigheden – zoals leiderschapskwaliteiten – juistoverdraagbaar zijn. SEO stelt dat er meer onderzoek nodig is naararbeidsmarkteffecten van werken bij Defensie voor beroepsmilitairen,reservisten en burgerpersoneel.•Materieel: Internationale coördinatie, specialisatie en gezamenlijkeinkoop kunnen bijdragen aan schaalvoordelen en doelmatigerebestedingen. Het spreiden van materieeluitgaven over de tijd kan deinflatoire druk verlichten. Om de defensie-industrie op te zetten islangjarig commitment nodig, waarbij een inzet op bestaande economi-sche clusters de kans op succes vergroot.•Macro-economische context: De economische multiplier vandefensie-uitgaven in Nederland valt naar verwachting lager uit dan inandere landen omdat Nederland relatief veel importeert en dearbeidsmarkt krap is. Een negatieve multiplier acht SEO onwaarschijn-lijk. Over het algemeen zijn de economische baten van defensie-uitgaven niet dermate hoog dat ze zichzelf economisch terugbetalen.AppreciatieHet kabinet verwelkomt dit rapport als een waardevolle aanvulling op hetbestaande inzicht in de economische effecten van defensie-uitgaven. Debevindingen sluiten op hoofdlijnen aan bij eerdere studies, waaronderanalyses van het CPB.Voor het kabinet geldt dat investeringen in Defensie in de eerste plaatszijn gericht op het waarborgen van de nationale en bondgenootschappe-lijke veiligheid. Veiligheid is een randvoorwaarde voor een goed functio-nerende economie, maar de waarde van veiligheid laat zich niet volledigin economische termen vatten.Tegelijkertijd onderstrepen de bevindingen van SEO dat gerichtebeleidskeuzes van belang zijn om, waar mogelijk, positieve economischeeffecten te realiseren. Het kabinet herkent in dit verband met name hetbelang van:•investeringen in R&D en dual-use technologie;•het versterken van de Nederlandse en Europese defensie-industrie;•internationale samenwerking en schaalvoordelen bij materieelverwer-ving;•aandacht voor arbeidsmarkteffecten bij de personele groei vanDefensie.Ook bevestigt het rapport dat er op onderdelen nog belangrijke kennisla-cunes bestaan, met name ten aanzien van arbeidsmarkt- en productiviteit-seffecten in de Nederlandse context.VervolgHet kabinet hecht eraan om de economische dimensie van defensie-uitgaven verder te verdiepen en te onderbouwen. In dat kader wordtmomenteel gewerkt aan de Economische Beleidsanalyse (EBA)defensie-industrie, die naar verwachting in de zomer van 2026 wordtopgeleverd.1 Deze analyse zal onder meer ingaan op de economischeeffecten van defensie-uitgaven en zal adviseren over beleid dat ondermeer kan bijdragen aan meer positieve economische effecten.Defensie neemt de inzichten uit dit SEO-rapport en de EBA defensie-industrie ook mee in de update van het industriebeleid, welke in het derde1Kamerstuk 31 125, nr. 143Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 X, nr. 772 kwartaal van 2026 met uw Kamer gedeeld zal worden. De update dient ternadere concretisering van de ambities zoals gesteld in het coalitieakkoordm.b.t. een innovatie-autoriteit en ter concretisering van de DefensieStrategie voor Industrie & Innovatie (D-SII), Conform motie metKamerstuk 36 800 X, nr. 48 van het lid Van Lanschot; alsook conformmotie-Dassen/Peter de Groot (Kamerstuk 36 800 X, nr. 62) en motie-Dassen/Van Lanschot (Kamerstuk 36 800 X, nr. 63). De Defensienotaneemt de inzichten uit deze rapporten en analyses waar mogelijk mee.De Minister van Defensie,D. Yes¸ilgöz-ZegeriusDe Staatssecretaris van Defensie,D.G. BoswijkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 X, nr. 773