Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 23 april 2009, over kredietverstrekking

31371KredietcrisisNr.186VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld29mei2009DevastecommissievoorEconomischeZaken1endevastecommissievoorFinanciën2hebbenop23april2009overleggevoerdmetministerVanderHoevenvanEconomischeZakenenstaatssecretarisHeemskerkvanEconomischeZakenover:–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.27maart2009meteenreactieophetberichtvanDeNederlandscheBankinzakedalendekredietverleningaanbedrijvendoorNederlandsebanken(31371,nr.156);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.21okto-ber2008overdeverruimingvanhetEZ-kredietinstrumentarium(31371,nr.24);–debriefvandeministervanEconomischeZakend.d.22april2009metdeantwoordenopdeaanvullendevragenoverkredietverstrekkingMKB(31371,nr.169).Vanditoverlegbrengendecommissiesbijgaandgeredigeerdwoordelijkverslaguit.Voorzitter:TimmerGriffier:DeVethVragenenopmerkingenuitdecommissiesDevoorzitter:Ikheetiedereenvanhartewelkom.DeSP-fractieheeftlatenwetendatzijafhankelijkvanhetverloopvanditalgemeenoverlegbijderegelingvanwerkzaamhedeneenVAOzalaanvragen.MevrouwGesthuizen(SP):Voorzitter.Eenvandeveletragischegevolgenvanhetgebrekaantoezichtopdefinanciëlewereldisdatsteedsmeerondernemersproblemenondervindenvandeopdrogendestroomvankredieten.Ikkrijgere-mailsoverengisterenbleekdatditookgeldtvooralmijncollega’senvoordeMKBServicedesk.Ookvoordecrisiskreegikweleensklachten,maardehuidigehoeveelheidisforshoger.Datisgeentoeval.MinisterVanderHoevenlijkthetmetmijeenstezijn.Zijhadhetmaandengeledenalovereenbedroevendeopstellingvandebankenenzeimetheneensteviggesprektegaanvoeren.Hoeisdatgesprekgegaan?Vindtdeministerdeopstellingvandebankennog1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Schreijer-Pierik(CDA),Vendrik(GroenLinks),TenHoopen(CDA),Spies(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),Aptroot(VVD),Smeets(PvdA),Samsom(PvdA),Timmer(PvdA),voorzitter,Irrgang(SP),Jansen(SP),Biskop(CDA),Ortega-Martijn(ChristenUnie),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),VanderBurg(VVD),Graus(PVV),Zijlstra(VVD),Gesthuizen(SP),Ouwe-hand(PvdD),Vos(PvdA),DeRouwe(CDA)enElias(VVD).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),JanJacobvanDijk(CDA),Sap(GroenLinks),VanVroon-hoven-Kok(CDA),AastedMadsen-vanStip-hout(CDA),Kos¸erKaya(D66),Ulenbelt(SP),Blok(VVD),Besselink(PvdA),Kalma(PvdA),Dam(PvdA),Karabulut(SP),Luijben(SP),DeNeréetotBabberich(CDA),Wiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie),Atsma(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Madlener(PVV),Nicolaï(VVD),Gerkens(SP),Thieme(PvdD),Heerts(PvdA),Uitslag(CDA),Weekers(VVD)enBlom(PvdA).2Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Blok(VVD),voor-zitter,TenHoopen(CDA),ondervoorzitter,Weekers(VVD),VanHaersmaBuma(CDA),DeNeréetotBabberich(CDA),Haverkamp(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Omtzigt(CDA),Kos¸erKaya(D66),Irrgang(SP),Luijben(SP),Kalma(PvdA),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),Cramer(ChristenUnie),VanderBurg(VVD),TonyvanDijck(PVV),Spekman(PvdA),Linhard(PvdA),Gesthuizen(SP),Ouwehand(PvdD),Tang(PvdA),Vos(PvdA),Bashir(SP)enSap(GroenLinks)Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Remkes(VVD),Pieper(CDA),Aptroot(VVD),JandeVries(CDA),VanHijum(CDA),Mastwijk(CDA),Elias(VVD),DePater-vanderMeer(CDA),Pechtold(D66),Kant(SP),Ulen-belt(SP),VanderVeen(PvdA),Smilde(CDA),Anker(ChristenUnie),Nicolaï(VVD),DeRoon(PVV),Kuiken(PvdA),Smeets(PvdA),Kara-bulut(SP),Thieme(PvdD),Heijnen(PvdA),Roefs(PvdA),VanGerven(SP)enVendrik(GroenLinks).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1312400809tkkst31371-186ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1861 steedsbedroevenden,alszijdeopstellingvandebankenbedroevendvindt,watgaatzijdandoenomdezeopstellingteveranderen?Tegen-woordighebbenwijtenslottenogalwattezeggenbijeenaantalbanken.Gisterenkwamduidelijknaarvorendatonsbedrijfslevengrotebehoefteheeftaaneenintermediairtussenondernemersenbanken,aangeziendetweepartijeneenforscommunicatieprobleemhebben.Dezeintermediairzouvooraaninhettraject,namelijkvoordedaadwerkelijkekrediet-aanvraag,eenrolmoetenspelen,zodatondernemersnietmetlegehandendegrotebankgebouwenhoeventeverlaten.Ookiserbehoefteaaneencentraalmeldpuntvoorproblemenmetkredietverstrekking.Latenwijdiezakencombineren:éneenmeldpuntvoorproblemen,éneeninter-mediairdievoorafhelptmetdekredietaanvraagenmetdevertalingvanondernemerstaalinbankierstaal.Hetmeldenvanhetprobleemdoorondernemersisdannietheteind,maarhetbeginvaneenaanvraag.Ookwerdgisterengepleitvooreenregelingwaarbijdeoverheidvoormeergarantstaatdannuhetgevalis,zelfstot100%.Daarbijmoethetdanwelgaanombedrijvendieindekerngezondzijn,maardoordecrisisindeproblemenzijngekomen.Latenwijnouzo’nregelinggehadhebben.Sterkernog,wijhebbeneenapartebankgehadvoordergelijkerege-lingen,namelijkdeNationaleInvesteringsbank.Dezebankstondvoor5tot10%garantennameeneigenrisico.Derestwerdgedaandoordeoverheid.DeSPheeftaleerdergepleitvoordeheroprichtingvandestaatsbank,dieindejarennegentigtijdenshethoogtepuntvandeprivatiseringsdrangdoorministerZalmwerdverkwanseld.Isdeministeralovertuigdvandemeerwaardevandeheroprichtingvanzo’nbank?Daarmeezoudenwijaanmerkelijkverdergaandanmetdehuidigegarantievoordeondernemersfinanciering.Dehuidigegarantieiseenstapindegoederichting,maarlegtalsnog50%vanhetrisicobijdebankendie,zoalszijzelfzeggen,terughoudenderzijngeworden.Zachteheel-meestersmakenstinkendewonden.Deafgelopentijdiswelduidelijkgewordendatvoorhetverstrekkenvangeldforseexpertisevereistis.IkhebdeministerdaaromeerdergevraagdwatzijvindtvanhetinitiatiefvanbijvoorbeelddegemeenteHengeloomzelfkredietentegaanverstrekkenofgaranttestaanvoor80%vandekredieten.LaatikvooropstellendatgemeentenzoalsHengeloonderne-mersintijdenvannoodweltehulpschieten,maardatikgrotetwijfelshebbijdezenoodgreep.Erisimmersnogalwatexpertisevereistenikweetnietofdegemeentedaarwelhetgeëigendeinstituutvooris.Sterkernog,dereedseerdergenoemdeNationaleInvesteringsbankheeftaljarengeledenervoorgeijverdomeeneindetemakenaanditsoortlokaleinitia-tieven.Hoedenktdeministeroverdezerisico’s?Ikvraagmijafinhoeverredeuitgebreidekredietinstrumentenenborgstellingsregelingennuwerkelijkwordengebruikt.Blijvenzijopdeplankliggenofvindteenverschuivingplaatsnaareenbepaaldegroepdienumeerdanandersgebruikmaaktvanbepaalderegelingen?Wijkunnenwelhetplafondverhogenenmaatregelenbedenken,maaralsdaarnietsmeegebeurt,leidthetnatuurlijktotniets.Hetgekkeisdatdecijferslatenziendatdekredietverstrekkingoppeilblijft.Hetniveauvandeuitstaandekredietenstijgtzelfsalweer.Ditisintegenstellingmethetgeenwijtehorenhebbengekregen.Meerbankenhebbendeafgelopenjarengebruikgemaaktvanspecialpurposevehicles:onderneminkjesonderdeparapluvandebankwaaraanuitstaandekredietenwordendoorverkocht.Debankhoeftdezeuitstaandekredietendannietopdebalanstezetten,waardoordebalanspositieforsverbetert.Dezebedrijfjesfinancierdendezeconstructieechtermetkortlo-pendekredieten.Daarvoorisdemarktopgedroogd,waardoordebankendezekredietenhebbenmoetenterugkopen.Daardoorlijktuitdebalansenvandebankenteblijkendatdeafgelopenmaandenforskredietenzijnverstrekt.Hetbedragvooruitstaandekredietenisimmershoger,maarhetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1862 gaatdaarbijeigenlijkomhetopnieuwopdebalanszettenvanreedseerderverstrektekredieten.Weethetkabinetinhoeverrehiervansprakeis?Tijdensdehoorzittingwerdaldoordiversecollega’sgesuggereerddatveelverzoekenvanondernemersomfinancieringalineeneersteadvies-gesprekmetdebanksneuvelen.Vandieeerstegesprekkenhoudenbankengeengegevensbij.Erwordtdusnietbijgehoudenhoeveelonder-nemersnulophetrekestkrijgen.Vindtdeministerheteengoedideeomaandebankentelatenwetendatzijvoortaanookdezeinitiëleverzoekenvanondernemersdienenbijtehouden?GisterenhoordenwijdewoordvoerdervanABNAMROzeggendathetpercentageafgewezenkredieteniniedergevalde20%nietoverschrijdt.Exactecijferskondendebankiersnietgeven.IsdeministerinstaatomdeKamerledenwelexactecijferstegeven?MevrouwSmeets(PvdA):IkvindhetinitiatiefvanHengelogoed.Volgensmijmaaktdezegemeentegebruikvanhetmicrokredietdatdoorderijks-overheidterbeschikkingisgesteld.Alsdathetgevalis,hebbenwijdaartochzekergeenprobleemmee.MevrouwGesthuizen(SP):Datisnietzoalsikhethebbegrepen.VolgensmijheeftdegemeenteHengeloinsamenspraakmeteenaantalbanken–volgensmijzijndeRabobank,deINGenABNAMROdaarbijbetrokken–hetinitiatiefgenomenomgaranttestaanvoor80%vandedoordezebankenverstrektekredieten.Derijksoverheidstaatgarantvoor50%.Ikhebnietbegrependatditviaeenaparteregelingverloopt.MevrouwSmeets(PvdA):Voorzitter.VandaagsprekenwijmetbeidebewindsliedenvanEconomischeZakenomdatdePartijvandeArbeidendeanderepartijenaandezetafelzichzorgenmakenoverdehaperendekredietverstrekkingenaanhetmiddenenkleinbedrijf.Gisterenhebbenwijeenrondetafelgesprekgehadmetdebancairesectorenmethetbedrijfs-leven.Deuitkomstvandatgesprekstemdemijsomber.Hetbeelddatikdaaraanhebovergehoudeniseenbeeldvaneenenormemismatchindebelevingvandekredietverstrekking.Ikwilinditalgemeenoverlegdeenenochdeanderepartijdezwartepiettoespelen.Welwilikvanbeidebewindsliedenhorenwatzijkunnendoenaandeafsprakenoverdegarantieregelingenomgezondebedrijventehelpenominvesteringentedoenofhunliquiditeitspositieweeropordetebrengen.TenslotteishetdepartementvanEconomischeZakenervoorhetbedrijfsleven.DatheeftdeministernogeensonderstreeptinhaarinterviewmetElseviervandezeweek.MinisterVanderHoeven:Niet«van»hetbedrijfsleven.MevrouwSmeets(PvdA):Nee,ikzeiook«voor».Op6maartjongstledenheeftdeministermetdebankeneengesprekgevoerdoverdekredietverlening.Indatgesprekhebbendebankenaangegevendatzijdeintentiehebbenomgebruiktemakenvandebeschikbaregarantieregelingen.DezegarantieregelingenzijnsindshetuitbrekenvandecrisisinNederlanddoorditkabinetverruimd.Erzijnmeermogelijkhedengekomen.Graaghoorikvandeministerofdeop6maartuitgesprokenintentieooktotfeitenheeftgeleid.Eenvandegarantieregelingendiehetinhetafgelopenjaarontzettendgoedhebbengedaan,ishetBBMKB(Besluitborgstellingskredietmkb).Datisin2009geheelomgeslagen.Volgensdevice-voorzittervanMKB-NederlandkrijgenbedrijvenvanbankentehorendatzijhetBBMKBnietgebruikenofnietnodighebben.WaaromwordtzoweiniggebruikgemaaktvanhetBBMKB?WaaromheeftdeverruimingvanhetBBMKB,dieinoktoberheeftplaatsgevonden,nogonvoldoendeeffect?WatgaatdezeministerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1863 doenomdatvlottetrekken?HetwasopmerkelijkdatdebankengisterentijdenshetrondetafelgesprekzeidendatdezeregelingveeltecomplexzouzijnendatdeadministratievelastenrondomhetBBMKBenormzoudenzijn.Ikkijkmaarmeteennaardestaatssecretaris,diedaarvoorverant-woordelijkis.Datverwondertmijwel,wantin2005ishetBBMKBvereen-voudigd.Metdetoenmaligestaatssecretarisiseenconvenantgetekendendaarnahebikdebankennooitmeerhorenklagen.Ra,ra,hoekandat?Kunnendebewindsliedendaaropnaderingaan?DeregelingGroeifaciliteitiseralsindshetbeginvan2007.Toenis119mln.terbeschikkinggesteld.Inheteerstekwartaalvan2009ispas3,3mln.benut.Datishartstikkeweinig.Hoekandat?DeregelingGarantieOndernemingsfinancieringheeftdezeministerpasonlangsgelanceerd.Hoegaandebankenvandezeregelinggebruikmakenenkunnenwijdaarininzichtkrijgen?ErdoenzichgroteproblemenvoormethetBesluitborgstellingscheeps-nieuwbouw(BBS).Viadezeregelingwordtgeengeldverstrekt.Datisindezetijdonverkoopbaar.DeministerheeftopKamervragenvandeChristenUniegeantwoorddatnaareenoplossingwordtgezocht.NaarikmeenkrijgtdeKamerhieroverinaprildefinitiefantwoord.Watkunnenwijdescheepsbouwersvandaagmelden?DeNMavraagtinhaarrapportvanmaartofwijernietvoormoetenzorgendatdebanknummerskunnenwordenbehouden.Eenmkb’erdieontevredenisengraagnaareenanderebankwiloverstappen,zitvastaanhetbanknummer.Daarzoudenwijietsaanmoetendoen.Datisechtnietietswatdeministerofdestaatssecretarisvanvandaagopmorgenkanregelen,maarkunnenwijhiermeeweleenbeginmaken?Mkb’ersmoeteneenzogenaamdetijdelijkeopslagvoordebasisrentebetalen.Grotebedrijvenhoevendatniettedoen.DeNMaheeftgezegddatzijdeargumentenvandebankenvoorhetlatenbetalenvaneenopslagdoormkb’ersnietsteekhoudendvindt.Mijnfractiewilbankenenbedrijvenoproepenomniettewachtentothetvijfvoortwaalfis.Wijmoeteneensoortearlywarningsysteemkrijgen.Ineenrecentelijkgepu-bliceerdemkb-brochurevandePvdApleitdePvdAvoorzogenaamdeinterventieteams.Dathoudtindatdeskundigenbankenoptijdbezoekenomtebekijkenwatbinneneenpaarmaandenaankredietverleningnodigisenwelkeproblemendaarbijwordenvoorzien.InLimburgzijndezeinterventieteamsactief.Datwordtgeïnitieerddoordeprovincieendoorderegionaleontwikkelingsmaatschappij,deLimburgseOntwikkelings-enInvesteringsmaatschappij(LIOF).Datgaatdaarechtheelgoed.Inhetvoortrajectwordtheelgoedehulpgeboden.Watvindendebewindsper-sonenvanditideeenisdaarbijeenrolterstimuleringweggelegd?DeVerenigingvanNederlandseBankenheeftsamenmetVNO-NCWenMKB-Nederlandeensoortmeldpuntvoorbrancheorganisatiesinhetlevengeroepen,maardatwerktniet.Kunnenwijniettocheenmeldpuntoprichten,opdatwijinzichtkrijgeninhoeeenenanderfunctioneert?Ikverwachtnietzozeerdatdeoverheidnuweeraanzetis,maarmoetendiepartijendatnietdoen?Gisterenwerdmijwelduidelijkdatvooraldepartijenweerbijelkaargebrachtmoetenworden.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Voorzitter.Ikciteer:«faillis-sementinaantocht»,«hetgaatnietgoedmetonsbedrijf»,«alshetzodoorgaat,gaanwijfailliet»,«bankenzijnnadeforseoverheidssubsidienogsteedsnietinstaatdemarkttevoorzienvankredieten»,«opdrachtge-verstwijfelenmassaalenkrijgenookgeenkrediet»,«mijnbedrijfmetvijftienmanpersoneelstaatopomvallen»etcetera.Ditzijncitatenuitdeschrijnendemailsdieikdagelijksinmijnmailboxvind.Hetbedrijfslevendoeteenzwaarberoepopdebankenomteblijvenfinancieren.Zijnditallemaalincidenten,ofkrijgthetlangzamerhandeenstructureelkarakter?Welkesignalenkrijgtdeministereigenlijkinditverband?WordendieTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1864 bijgehoudenenisereensoortcentraalmeldpunt?Ishetwenselijkomaldezeemotiesteverzamelen?Deministerzegtinhaarbriefdatopditmomenteenlichtetendensvaneenafnemendegroeivandekredietverleningistebespeuren.Debankennemendaarbijeensleutelpositiein.HetCDAverzoektdebankenomhuntaakopeenadequatewijzeterhandtenemenenervoortezorgendatercontinuïteitisindekredietverleningenspreekthendaaropookaan.Designalendieeropduidendatdebankendezetaaknietopzichnemen,neemtdefractievanhetCDAergserieusenmoetenaaneengoedonder-zoekwordenonderworpen.Wijbeseffendathetstilvallenvandegroeiindekredietverleningtweekantenheeft.Bedrijvendiedoordeconjunctu-releneerganginzwaarderweerterechtzijngekomenenophetvlakvandecontinuïteitduidelijkeenheelanderrisicoprofielhebben,kunjeooknietfinancieren.Datisheelmoeilijk.Debankenkunnennahetuitbrekenvandekredietcrisiszelfheellastigaangeldkomenenhebbendoordedurefinancieringzelfliquiditeitsproblemen.Ishetjuistdatbankendeprijsstijgingendoorberekenenaandeklanten,metdaarbovenopeenextrarisicopremie?Iserdussprakevaneenoplopendemargetussendeinleen-endeuitleentarieven?Moetendebedrijvendiegaanbetalen?Geziendeeconomischeconjunctuurishetbegrijpelijkdatbankenheelzorgvuldigmetkredietverstrekkingomgaan,maarisergeensprakevaneenechtdoorgeschotenrisicoaversiebijbanken?Hoekijktdeministerdaartegenaan?Alsbankenbereidzijnomtefinancieren,hanterenzijdanzoveelzwaarderevoorwaardendatdebedrijvendaareigenlijknauwelijksmeeraankunnenvoldoen,waardoorzijgeenfinancieringmeeraanvragen?Decrisisindefinanciëlesectorheeftertoegeleiddatdemarktvanbankenhogerebufferseist.Dezeontwikkelingkanertoeleidendatbankenextrakapitaalnodighebbenvoorhetverhogenvandezebuffers.Alszijdatdoen,isonvoldoendegeldbeschikbaarvoorkredietverstrekking.Debankenkomendaardoorzelfindeliquiditeitsproblemen.Deeltdeministerdezeopvatting?Hebbendebankenopditmomentvoldoendekapitaalbeschikbaaromdekredietverstrekkingopgangtehouden?Hetkabinetheefteenaantalmaat-regelengenomenomdekredietverleningaanbedrijvenopgangtehouden.Naastdeovernameenkapitaalinjectiesinbankenengarantie-regelingenvooronderlingebancaireleningen,noemikdeuitbreidingvandeborgstellingsregelingenalleandereregelingen.Erismaarliefst2,4mld.extrabeschikbaarombedrijventehelpen.Ookhieroverhebikeenaantalvragen.Wijhebbentrouwensgevraagdomeenbriefwaaruitblijkthoeveelnuexactgebruikwordtgemaaktvandezeregelingen.Dezebriefhebbenwijnognietontvangen,maardiewilikalsnoggraagontvangen.Oh,mijblijktnudatdeKamerdezebriefwelheeftgekregen.Eenaantalvragenstelikdanwellichtdubbel.Mijnexcuusdaarvoor.KandeministerzeggenhoevaakgebruikwordtgemaaktvanhetBBMKB?Onsbereikenberichtendaterzekerinhetjaar2008eenforseonderuitputtingisgeweest.Watisdestandvanzakennu?Zijndevoorwaardenvoordezeborgstellingsregelingaangepast?Zijndezeverzwaardofverzwakt?Velebankenhebbenkritiekopdezeborgstellingomdatzijergveelrompslompenadministratievelastenmetzichbrengt.Ishetnietmogelijkomdezeborgstellingsregelingopeenveelsimpelerwijzeaanbankenterbeschik-kingtestellen?HoeveelwordttotophedengebruikgemaaktvanderegelingGarantieOndernemingsfinanciering?Ditgaattotmaarliefst50mln.peronderne-ming.Welktypeondernemingenkomthiervooreigenlijkinaanmerking?Tijdensdehoorzittingvangisterenisgesprokenoverdegebrekkigecommunicatieenregelgeving.Kennelijkisnietduidelijkwatallemaalwelbeschikbaaris.Watkandeministerdaaraandoen?Hoekijktdeministeraantegeneenintermediairtussenbankenenbedrijvenomdatzijelkaarstaalnietspreken?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1865 VoorderegelingGroeifaciliteitis119mln.beschikbaar.Ditgeldisbedoeldvoorrisicodragendkapitaal.Regionaleontwikkelingsmaatschappijenhebbenvanoudsherdetaakomteparticiperen.Zijzoudenrisicodragendkapitaalkunneninvesteren.Opditmomenthebbenderegionaleontwik-kelingsmaatschappijenmisschienonvoldoendegeld.Misschienkunnenzijtijdelijkmogelijkhedencreërenomextrainbedrijventefinancieren.Isdeministerbereidom,alskapitaaluitbreidingbinnenderegionaleontwikke-lingsmaatschappijennuttigennoodzakelijkis,hierovermetdeontwikke-lingsmaatschappijentepraten?IshetvolgensdeministermogelijkdatdeEuropesefinancieringsbank,deEIB,deregionaleontwikkelingsmaat-schappijenextrageldverstrekt?Devoorzitter:DebriefmetdeantwoordenopdeaanvullendevragenoverdekredietverstrekkingmkbheeftdeKamerop22aprilbereikt.DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.Hetprobleemvankrediet-verstrekkinghoudtnatuurlijkookonsbezig.Bijhetbeoordelendaarvanmoetenwijerwelvooroppassendatdenormaleeffectenvaneenlagereeconomischegroeinietzomaaraandezecrisiswordentoegeschreven.Bankenzijninhetverledenookweleensteonvoorzichtiggeweestenhebbenrisico’sonderschat.Nuwordthetkapitaalherprijsd.Datmoetgebeurenennaaronzemeningzominmogelijkmettussenkomstvandeoverheid.Wijmoetenwelconstaterendatzijdaarbijsomsdreigendoorteslaanensomsookaldoorslaan.Datheeftdeministerookgezien.Ikvindhetvanbelangomhiermeetebeginnen,wantnietallehandenopknippenzijnonterecht.Ermagbestwelvoorzichtigwordenopgetredendoorbanken.Hetzelfdegeldtookeenbeetjevoordeanalysevandeverminderdekredietverstrekking.Deministerzegtdathetallemaalwelmeevalt.Hetaantalverstrektekredietendaaltniet,maargroeitminderhard.Hetlijktmijbelangrijkomtewetenwatdeoorzakenzijnvandieverminderdegroei.Ligthetprobleemaandevraagkantofaandeaanbodkantvandekredietverstrekking?Inhaarbriefspreektdeministervooraloverdesituatievandeafgelopentijd.Ikmeendathetvandaagvooralvanbelangisomnaardetoekomsttekijken.Wijwillenstraksnietachterdefeitenaanlopen.Isonderzochtofdeverminderdegroeizaldoorzettenenofdezeindetoekomstkandoorslaannaareendaling?Eriseenaantalmaatregelenaangekondigdomervoortezorgendatondernemerstochkredietenkunnenontvangen.Ikhebnognietzoveelgehoordoverdeeffectenvandiemaatregelen.Watwordtdaarvanverwacht?HetBBMKBisbijvoorbeeldverruimd.Datishartstikkegoed,maarwatzijndaarvandeeffectenophetbedrijfsleven?Tijdensdehoorzittingvan22aprilisgeblekendaternogalwatproblemenzijnmetdezemaatregel.Debankenvindenderegelingteingewikkeldenzeggendatdezegepaardgaatmetveeladministratieverompslomp.MevrouwScholtesvandeRabobankgafaandatdezeproblemenalbijdeministervanEconomischeZakenzijnaangekaart.Welkestappenwordenmomen-teelondernomenomopdezereactieeengoedantwoordtegeven?Ondernemersmerkendeterughoudendheidbijdebankenenzijnboven-dienergslechtgeïnformeerdoverdemogelijkhedenvandeverschillenderegelingen.Heeftdeministerdezegeluidenaleerdergehoord?Watiszijvanplanomdaaraantedoen?Deministerheeftooktoegezegdbetertezullencommunicerenmethetbedrijfsleven,opdatbedrijvendenieuweregelingenwetentevinden.HoekanhetdandatikgisterenindeVolks-krantlasdatnoggeenenkelbedrijfgebruikheeftgemaaktvanderegelingGarantieOndernemingsfinanciering?Inditartikelstaatookdatdeministerdenktdatdebankenderegelingnogmoetenlerenkennen.Zijndebankendanonvoldoendevoorgelicht?Hoewildeministerervoorzorgendatzoweldebankenalsdebedrijvendezeregelingindetoekomstwelkunnenvinden?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1866 Deministerheefteengezamenlijkewerkgroepingesteldvanhetbedrijfs-levenendeoverheid.ZijheefttoegezegdomdeKamervoorhetzomer-recesteinformerenoverdeuitkomstenvandiewerkgroep.Ikvinddateenerglangeperiode.Ishetmogelijkomeentussentijdsestandvanzakenvandezewerkgroeptekrijgen?DeINGheeftenigetijdgeledeneenkapitaalinjectiegekregenomkredietenaanbedrijvenenbankentekunnenverstrekken.Ikwilgraagwetenhoedatnupreciesgeschiedt.HeeftdeINGsindsdietijdalmeerkredietenverstrekt?OokopEuropeesniveauwordtdecrisisbestreden.DeECBheeftderenteverlaagd.TochzienwijdatderenteinNederlandevenhoogblijft.Debankenberekenenduseenhogerisico-opslag.Watisdereactievandeministerdaarop?Isditeenredelijkeopslagofslaandebankenhierbijdoor?HetisinmijnogenergbelangrijkdatdekredietenvandeEuropeseInvesteringsbank(EIB)actiefnaarNederlandwordengehaald.DeINGheeftervoorgezorgddatvoorhetmkbeenbedragvan300mln.beschik-baarwordtgesteld.DeRabobankkrijgtwaarschijnlijkinjunieensoortge-lijkbedrag.Ikvinddatnatuurlijkerggoed,maarweetdeministerookofanderebankenbezigzijnomervoortezorgendatdeEIBmeerkredietenbeschikbaarstelt?Iszijbijvoorbeeldbereidombankendoormiddelvanvoorlichtingtestimulerenomvandezeregelinggebruiktemaken?MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie):Voorzitter.DezeweekvernamikdatdeorderportefeuillevanhetNederlandsebedrijfslevendelaatstemaandenmetgemiddeld17%isverminderd.Insectorenzoalsdeindus-trieofdebouwslinkthetordervolumesomszelfsmetmeerdan30%.Dezecijfersbewijzendatdeproblemenindebancairewereldtoteencrisisindeondernemingswereldhebbengeleid,eencrisisdiewerkgeversenwerknemersnuechtgoedvoelen.DeChristenUniekijktmetgrotezorgnaardezestijgendevraaguitvalendetoenemendeliquiditeitsproblemenwaarbedrijvenmeetekampenhebben.Deopstellingvanbankenisessentieelvoordecontinuïteitvanbedrijven.Mijnalgemeneindrukisdatderegelsvoorkredietverleningtijdenlangruimzijntoegepast.Nupassenbankenderegelsbijhetverstrekkenvankredietenogenschijnlijkwelstrikttoe.Ondernemersmerkendatbankenbijvoorbeeldomhogereaanbetalingenvragenenhogererentetarievenhanteren.Ookkreegikeenvoorbeeldvaneeninnovatiefproject,waarbijbankenzelfstijdenshetprocessteedsstriktercriteriaenbovendienaanvullendecriteriagingenhanteren.Indezeneerwaartsespiraalmogenwijookvanbankenverwachtendatzijbedrijvendieopzichzelfgezondzijnmaardoordecrisisindeproblemenkomen,opbasisvaneenvertrouwensrelatietegemoetkomen.Hetgaatnadrukkelijkomcontinuïteits-ofverliesfinancieringvanopzichzelfgezondebedrijvendienietfaillietmogengaaninhetbelangvandeNederlandseeconomieendewerkgelegenheid.Zietdeministerdezeverantwoordelijkheidvanbankenook?Bevordertzijdatbankendeconti-nuïteitvanbedrijvenblijvenondersteunen?Gisterenhebiktijdensdehoorzittingaandebankengevraagdofzijzelfbekijkenopwelkemanierzijgezondebedrijvendienuevenindeproblemenzitten,tegemoetkunnenkomen.Ikkreegdaarechtgeenantwoordop.Zijhaddenhetalmaaroverdeindividuelecliënt.Datvindikeigenlijkteweinig.Inhetrondetafelgesprekmetvertegenwoordigendeorganisatiesvanondernemersvernamenwijdatbankensomszijnover-gegaantoteeneenzijdigeaanpassingvandekredietovereenkomst.Ditiseenopmerkelijkeontwikkeling,gezienhetopgebouwdevertrouwentussenbankenondernemer.Watvindtdeministervanditsignaal?Dekredietverzekeringbiedtaltijdeneenbelangrijkebasisvooronderne-mersomdeonderlingerisico’saftedekkenenisindeafgelopenjarenvooralgebruiktomdeinvesteringenvoorhetuitbreidenvanactiviteitentefinancieren.Datisdusdegroei.Indezetijdenwordtdekredietwaardig-heidvanbedrijvenechterextragoedbekekenenkunnenbedrijveninTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1867 moeilijkhedenkomendoorvergaanderisicobeperkingenminderejaarcij-fers.Deeltdeministerdezezorgen?WatisdestandvanzakenbijdeherbeoordelingstrajectendoorAtradius?Wordenopdezemanierin2009gedwongenfaillissementenvangezondebedrijvenzoveelmogelijkvoor-komen?Deverruimingvandeborgstellingsregelingvoorhetmkbkaneeneffectievemaatregelzijnommoeizamekredietverleningopgangtekrijgen.DesignalenzijnechterdatlokalekantorenenregiokantorenvanbankennietgeheelbekendzijnmethetverruimdeBBMKB,terwijlbedrijvenerjuistvanuitgaandatzijonderbepaaldevoorwaardenopborgstellingdoordeoverheidkunnenrekenen.Bovendienkunnendekredietfaciliteitenbeterwordenbenut.Hoezithetvolgensdeministermetdebekendheidvandezeregeling?Waaromgevensommigebankkantorennulophetrekest?Welkemogelijkhedenhebbenondernemerswanneereenbankinhunogenonterechtgeenaanvraagvooreenborgstellings-kredietwildoen?Gisterenhebbendevertegenwoordigersvandeondernemersnaarvorengebrachtdatzijietszienineensoortintermediair.Mijncollega’shebbenhieralovergesproken.Welkerolzietdeministerweggelegdvooreeneventueleintermediairdiealvroeginhettrajectvanpaskankomen?Verderwijsikophetvoorstelomheteigenvermogeninverbandmethetondernemersrisiconaareennormaalbancairniveautebrengen.Ikhoorgraagvandeministerhoezijoverditvoorsteldenkt.Datisingebrachtdoordebanken.Zijvoorziendaarmeeeenaantalverbeteringen.Eenvandieverbeteringenisdatdeondernemerietsmeerrisicokangaandragenendatmogelijkhedenmoetenwordengecreëerdomheteigenvermogenintebrengen.DeChristenUnievindtdathetnietmagvoorkomendatondernemersstrakshuneigenhuismoetengaaninzettenwaardoordekansbestaatdathethelegezinopstraatkomttestaan.Datkannietdebedoelingzijn.IkzegdankvoordeantwoordenopmijnvragenoverhetBesluitborgstel-lingscheepsnieuwbouw.Ondankseennunoggevuldeorderportefeuilleondervindtookdescheepsbouwproblemen,vooralomdaternauwelijkstotgeennieuweordersbinnenkomen.Descheepsbouwzalditpasinhetbeginvan2010echtgaanmerken.HetisbelangrijkdatdeNederlandsescheepsbouwdeinternationalevoorsprong,vooralophetgebiedvantechnologischehoogstaandeschepen,vasthoudt.Deministerzegtuiterlijkaprilderegelingtotstandtehebbengebracht.Hetheeftlanggeduurd,maarhetisvangrootbelangomvooruittekijken.Dewervenmoetenzosnelmogelijkaanspraakkunnengaanmakenopdezeregeling.Watzijndeverwachtingenvandeminister?Zalzijzichervoorinzettendatdewervenkortnahettotstandkomenvanderegelinghiervangebruikkunnenmaken?Hoebevordertdeministerdatbankenookdaadwerkelijkmaxi-maalmeewerkenaandezeborgstellingsregeling?Deministerheeftgezegddatdebankeneenaantalvoorstellenvooraanpassinghebbeningediend.Gisterenhebikdebankengevraagdofzijermeteennadatdeministerdezeregelingheeftgeïmplementeerd,voortvarendvoorzullenzorgendatmeerscheepsbouwwervenhiervangebruikkunnenmaken.Ikvonddatikopdezevraageenslapantwoordkreeg.DeheerVanderVlies(SGP):Voorzitter.Kredietverstrekkingisnatuurlijkeenvandebelangrijkeinstrumentenomdeeconomiedraaiendetehoudenentestimuleren.Datisduidelijk.Diekunnenwijnietmissen.Dekredietverstrekkingisingezakt.Deomstandighedenkennenwijallemaalendiehoefiknietnogeenkeeronderwoordentebrengen.Devraagisnatuurlijkhoewijweervaartkrijgenindezezaak.Debankenzeggendatdekredietverleningweeropganggekomenisendatgezondebedrijvennikstevrezenhebben.Maarhetbedrijfslevenklaagtookbijmijnfractienogsteedsdathetnogaltijdmoeilijkisomaankrediettekomen,ookvoorgezondebedrijven.Vanwaarnutochdiediscrepantie?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1868 Mijnfractiebegrijptdatdebankenkritischerzijngewordendoordeomstandighedenwaarinzijterechtzijngekomen.Datmoetnatuurlijknietdoorslaan,maarmaathouden.Endatmoettebeargumenterenzijn.Deofficiëlecijfersoverhetpercentagevanafgewezenkredietaanvragenzijngebaseerdopdeoffertesenduidennietopeensubstantiëletoenamevanhetaantalafwijzingen.Afwijzingeninhetstadiumdaarvoorwordennietindeofficiëlecijfersopgenomen,maardatiswelhetstadiumwaarinbedrijventegeneenafwijzingaanlopen.Erkentdeministerditgattussendecijfersendewerkelijkheidenzoja,watbetekentditdan?Inhoeverrespeelthetgegeveneenroldatongebruiktekredietenzoalsnietvolledigbenutterekening-courantkredietentegenwoordigookopdebankbalansgezetmoetenworden?Datiseeninternvoorschrift.Kanditdegenoemdediscrepantienietverklaren?HetRijkmoetdegarantieregelingendieerzijnnatuurlijkoptimaliserenomdereëleeconomietestimulerenenomonszosnelmogelijkuitderecessietehalen.EénvanderegelingenishetBBMKB.Ditstraaltvertrouwenuit,maarhetloopttochgeenstorm.Erwordtgeduidopdecomplexiteitindeuitvoeringspraktijkenmenvraagtzichafofdevoor-waardenwelpreciesaansluitenbijdepraktijk.Mijnvragenconcentrerenzichopdeparticipatieviavermogenspositiesvanondernemersenmeerderheidsaandeelhoudersenopdelooptijdendeterugbetalingster-mijnen.MevrouwOrtegasprakaloverdebekendheidmetdeextrafacili-teitenbinnendezeregeling.Misschienwildeministeropaldezepuntenevenreageren.Deexportkredietverzekeringisookeenbelangrijkinstrument.Dezeisuitgebreid.Datisprima,maarkanelkehandelsorganisatiedaarnuvoldoendevanprofiteren?VoorNederland,eenexporterendlandenhandelsland,isdatnatuurlijkcruciaal.Naarmijnideeisnogweleenslagteslaanbijdekleineretransacties,dieveelvoorkomen.Ikdenkhierbijevenaandeland-entuinbouwsector.Daarwordthettotnutoedoorwegvallendeexportkredietverzekeringenalleenmaarmoeilijker.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):IkdeeldemeningvandeheerVanderVliesoverdeexportkredietverzekering.KrijgtookdeheerVanderVlieszoveelsignalenvandemarktdieeropwijzendatdemoge-lijkhedenopditterreinonvoldoendezijn,datbankenechtenmassedeexportkredietverzekeringennietregelen,datdaardoorfinancierings-problemenontstaanendatonzeexportdaardoorachteruitloopt?DeheerVanderVlies(SGP):Ja,helaaskrijgikdiesignalen.DiezijnvandeimportantieenimpactdiemevrouwBlanksmaformuleert.Datmoetenwijnietwillen,wanteenenanderisvancruciaalbelangvoordeexporte-rendesectordievooronzebetalingsbalanszoessentieelis.Wijzijnopdatterreindetweedenatieterwereld.Wijhebbeneenintensievebedrijfstakdieergopdeexportisaangewezen.Diestagneertnu.Datmoetduszosnelmogelijkwordenopgelost.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Opditdossierishetnietvijfvoortwaalf,maarvijfovertwaalf.Wijzoudendeministersamenkunnenoproepenomaanpassingenopdezeerkortetermijnterealiseren.DeheerVanderVlies(SGP):Dankvoordezesteun.Datispreciesmijninzet.Deborgstellingvoordescheepsbouwisaldoorenkelenaangehaald.Deorderportefeuilleraaktleeg.Hierbijmoetnaardelangetermijnwordengekekenomdatdeomlooptijdenindezesectorlangzijn.Duitslandsteektviadoordestaatgeborgdekredietverleningmiljardenindezesector.WijkennendepraktijkinFrankrijk.Onzescheepsbouwindustriemoetdezebootnietmissen.Daarommoetonzeoverheideentandjebijzetten.Ikvraagechtominzetopditterrein,andersloopthethelemaalfout.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.1869 IksluitmijaanbijdevragendiezijngesteldoverdeEIB,delangeproce-duresendedoorlooptijdenenbijdevragenoverderegelingGroei-faciliteit.DeheerElias(VVD):Voorzitter.Erkomenveelklachtenuitdemarkt,endatwordtondersteunddoorhetmeldpuntvanhetmkb.Tegelijkertijdzeggendebankendaterniksaandehandis.Watblijkt?Zijregistrerendeeersteintakenietenhunproductisnauwelijkstransparant.Hetlijktereigenlijkopdatdebankennietlerenvanhetgeendecommissie-Maasonsenhunheeftvoorgehouden,namelijk:steldeklantweercentraal,praatmetdeklantendoedatallemaaleenstukbeter.Hetkanvolgensonzefractienietwaarzijn–maardatishetwel–datbankendereactievanbedrijvennietsnappen,terwijlzijinhuneigenvoorportaalalwordenweggestuurdendatzelfnietweten.Mijnexcuusvoordevergelijking,maarwijzittenindeeindexamentijd.DezeministerisookministervanOnderwijsgeweest.Datdoetmijereenbeetjeaandenkendatjeallekinderendieminderdaneenzevengemiddeldhebbenvoorhunschool-onderzoeknaarhuisstuurtenzegtdatzijnietmeemogendoenaanhetschriftelijkeindexamenomnaafloopmetgrotetevredenheidvasttestellendaterzobijzonderveelkinderengeslaagdzijn.Zietdeministerhetvoorzichzelfweggelegdomdebankenwakkerteschudden?MenzalbegrijpendatdeVVDdatnietwillatengebeurendoordeministeropdestoelvandebankiertezetten.Zietdeministerietsindezebalanceeract?IkzegtochietsoverhetBBMKB.Deklachtenendesuggestiesvandebankenopditvlakneemikserieus.Indebriefvandeministervan21oktober2008wordtineenbijzingesprokenovereenverlagingvandeverkrijgingskosten.Datwordtnietverderuitgewerkt.Debankiershebbenergisterentijdenshetrondetafelgesprekopgewezendatzijgraageenaantalwijzigingenwillenzien.Zijwillennietmeerdatupfront,dusinéénkeerbijhetbegin,wordtafgerekend.Ookwillenzijgraageenlagertariefdan3%.Isdatredelijkofbespreekbaar?Waardenktdeministerzelfaan?BankenvragenommeersouplesseinhetBBMKBinzakedepersoonlijkezekerheidsstelling,juistalsdeomvangvanhetbedrijfinhetgedingisenhetdusvoordebetrokkenondernemerofdedgamindergebruikelijkisofmoeilijkerwordtomvolledigpersoonlijkzekerheidstellingteverschaffen.Jekuntjeafvragenwaaromeenoverheidnogmeerzekerhedenzouwillendaneenbank.Dievraaglijktnietirreëel.Ditpuntisgisterennaarvorengebracht.Isdeministerbereidomopditvlakeenversoepelingaantebrengen?Debankenhebbeneropgewezendatzijdaarmeegediendzoudenzijn.Wellichtbrengtdatdekredietverstrekkingwatmeeropgang.Deoverheidisgeenbank.DegemeenteHengeloisgeenbank.Bankenzijnzelfhetbestinstaatomrisico’stebeoordelen.Datishunwerk.Gisterengavenzijzelfinhetgesprektoedatderegelsnaarhunmeningnietgewij-zigdzijnennietgewijzigdhoeventeworden,maardatzijnietlangermeerdooreen«rozebril»–ikciteernueenvandedirecteuren–naardemarktkijkenenaanmerkelijkkritischerzijn.Daardoorwordtmoeizamerkredietverstrekt,alleregelingentenspijt.Daarziteenelementvanmarktmecha-nismein.Wijkunnendatmoeilijkbeoordelen.Deministerschrijftinhaarbriefdatbankenvoorzichtigerzijn.Dathebbenwijgezien.Zijnzetevoor-zichtig?Datwetenwijeigenlijkniet.Datisvooronsmoeilijktebeoor-delen.Maartoch,alswijvindendathetderolendeverantwoordelijkheidvanbankenisenhoortteblijvendatzijdebeoordelaarsendekredietver-schafferszijn,watwildeministerdanbinnendatuitgangspuntnogdoenomdekredietverleningsmachinevanwatmeersmeerolietevoorzien?Debedrijvenklagenimmersnietvoorniks.Datisdeanderekantvanhetverhaal.Ookmijnmailboxpuiltnatuurlijkuit.Eenvandebankiersopperdegisterendaterbinnenderegelingensprakemoetkunnenzijnvaneenstaatsgarantiebijverliesfinanciering.Hoekijktdeministerdaartegenaan?IszijhetmetdeVVD-fractieeensdateenverliesfinancieringmeteenstaatsgarantievan100%,zoalsnotabenedoorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18610 ABNAMROgisterenwerdgesuggereerd,volstrektuitdenbozeis?Ikdenkdatditweldelaatstebankisvanwiedezesuggestieafkomstigzoubehorentezijn.Eénpuntlijktdaarbijwelreëel:erzoueentestrakkeuitlegvanhetverlies-enwinstbegripbestaanbinnenhetbesprokenBBMKB.Bijacuteuitvalvandevraagbijsommigeondernemersisnatuurlijkkredietnodig,wantdeondernemerheeftdangeeninkomsten,maarmoetweldesalarissenbetalen.Debankfinanciertzo’noverlevingskrediet–zonoemikhetmaareven–maarzoumethetBBMKBnietofampergeholpenzijnomdatdaareenelementvanverliesfinancieringinzit,watviahetBBMKBnietzoumogen.Ikweetnietprecieshoehetzit.Graageenreactievandeminister.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Ikwilgraageennuanceringaanbrengen.Ikwasgisterenookbijdehoorzitting.DeheerEliasnoemdedeuitspraakvandeABNAMROomverliesfinancieringenmet100%garantieteregelen,maardezeuitspraakisinhetdebatheelsterkgenuan-ceerdomdatdaarbijwerdgesprokenovercontinuïteitsfinancieringennietoververliesfinanciering.ErwerdgeenenkeleoproepaandeStaatgedaanomonverantwoorderisico’stenemenombedrijvencoûtequecoûteindestijgerstezetten.Ikwilditechtheelgraagnuanceren.Geenenkelebankheeftgevraagdomrisico’stelopendieonverantwoordzijn.DeheerElias(VVD):Nou,danmoetmevrouwBlanksmaechtdeHande-lingenmaareenslezen.Ikhebdeaantekeningenbijme.Voorzitter.Onsbereikengeluidenvanuitdemarktomeensoortnationaleinvesteringsbank,eenNIBnieuwestijl,opterichten.IkhebbegrependatRobvanGijzelinzijnhoedanigheidvanvertegenwoordigervanBrainportEindhovenonsmeldtdatdoorhetbedrijfslevenwordtgebroedopditsoortinitiatieven.Weetdeministerdaarvanenzoja,watvindtzijdaarvan?WatvindtdeministervanhetGlobalFinancialStabilityReportvanafge-lopendinsdag?Datiseensomberverhaaldatwijstopminderkredietverderopinhetjaarenwellichtooknogdaarna.Graaghoorikdaaropeenkortereactievandeminister.MevrouwSmeets(PvdA):DatiseeninteressantideevanRobvanGijzel,burgemeestervanEindhoven.IsdeVVDvooreennationaleinvesterings-bank?DeheerElias(VVD):Deplannenzijnnietuitgewerkt.Ikhebbegrependatwordtgedachtengesprokenovereeninitiatiefvanhetbedrijfslevenzelf.Datiseenheelbelangrijkelement.Ikkanmijvoorstellendatdezeplanneneerstverderontwikkeldmoetenwordenendatdeministerdaarookwatoverzegt.Dathetbedrijfslevendaarbijzelfdebroekhoogmoetophouden,staatvooronsvoorop.Alsdeoverheiddanhelemaalaanheteindvoor5of10%ooknogietsmoetdoen,dankandatbespreekbaarzijn.Maardanmoetenwijhetindierichtingzoeken.MevrouwSmeets(PvdA):Oké,waarvanakte.DeVVDkandaardusopdatmomenthaargoedkeuringaangeven.Danku.DeheerElias(VVD):Nee,ikzeidathetmoetwordenuitgewerkt.Indierichtingkanhetweleenseenredelijkideezijn.MevrouwSmeetsmoetmijnietvastpinnenopietswatikniethebgezegd.MevrouwGesthuizen(SP):HetismijtotaalnietduidelijkwatdeheerEliasnueigenlijkvoorstaat.BijdeNationaleInvesteringsbankwasjuistsprakevaneenvolledigegarantiedoordeStaat.Deinvesteringsbanknamzelf5tot10%risico.Datwasjuisteenstaatsinstelling.NuzegtdeheerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18611 Eliasdathetbedrijfslevenzelfmeteennationaleinvesteringsbankmoetkomen.Watiserdannognationaalaandieinvesteringsbank?DeheerEliasgafnetinzijnbetoogaandatdeStaatabsoluutnietmoetgaanbankieren.Datkanikmijheelgoedvoorstellen,wantdieministerZalmvandeVVDheeftdebankdiewijhaddeninderdaadverkwanseld.Diebankzorgdeerjuistvoordatbedrijvendoorslechtetijdenheengesleeptwerden,diezorgdeerjuistvoordatwijditsoortcrisesniethadden.Omdathijmeendedatdiecrisesernietmeerzoudenkomen,dachthijdatdiebankwelgeprivatiseerdkonworden.HoekandeheerEliasnuzeggendatdebankenprimazelfalhunrisico’skunneninschattenterwijlwijhieraleenaantalmaandenineenforseeconomischecrisiszitten,juistomdatzijdierisico’snietkunneninschatten?DeheerElias(VVD):Dewerktitelis«nationaleinvesteringsbank».Wijzienwelwaarmenmeekomt.Verderdenkikdatdebankeninmiddelswelhebbeningezien,zijhetnaarmijnmeningnogwelenigszinsonvol-doende,datzijgrotefoutenhebbengemaakt.Daarvoorhebbenzijzichookgeëxcuseerd.Datisietsheelandersdanineensvindendatwijdiebankennietmeertenprincipalederolmoetengunnendiezijbehorentehebbeninonseconomischsysteem.MevrouwGesthuizen(SP):VolgensmijweetmijnheerEliasnietprecieswathijzelfwil.Ikhebdebankiersgeensorryhorenzeggen.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):IkhebookgelezenoverdeideeëndielevenbijdeburgemeestervanEindhoven.Hijpleitermetnamevooromhetrisicovandehandelstransactiesaftedekken.Alseronvoldoendefinancieringsmogelijkhedenzijn,zoudentransactiesgere-geldmoetenworden.Datzoudaneensoortbankmoetendoen.Datiszijnintentie.Ikhebdaarzelfeenmoeilijkgevoelbij,maarwatvindtdeVVDdaarvan?Datbetekentdatjeimplicietofexpliciethandelstransacties,dusbedrijven,gaatsteunendiebijvoorbeeldinJapanofinChinazitten.Wijgaandanmetonsgelddaargarantiesgeven.IsdeheerEliasdaareenvoorstandervan?DeheerElias(VVD):Hetgaatomeenallereersteideedathijaanverschil-lendeKamerledenvoorlegt.Ikvindhetveeltevroegomdaarallerleiuitsprakenovertedoen.Mendenktnaovereenofanderinitiatiefdatuithetbedrijfslevenzelfkomt.IkvermoeddatzijhelemaalaanheteindvanderitooknogietsvanEconomischeZakenwillen.Ikhebgezegddatikdaaringeïnteresseerdbenendatikdaareensnaarwilkijken.Nietmeerennietminder.AntwoordvandebewindsliedenMinisterVanderHoeven:Mevrouwdevoorzitter.LaatikbeginnenmetutefeliciterenmetuweersteoptredenalsvoorzittervandezevasteKamer-commissie!Voordatikopdevrageninga,wilikzeggendatikblijbendatditoverlegwordtgevoerd.Inditoverlegwordtnamelijkduidelijkdatdoorhetbedrijfslevengekekenwordtnaarhetprobleemvandekrediet-verstrekking.Bekijkjehetvanuitdefinanciëlesector,danhebjeeenheelandereaanvliegroute.Datgeefteigenlijkalaandatjetemakenhebtmetminimaaltweewerkelijkheden.Datisookdooreenaantalledenindezecommissiegezegd.Alsjealleenmaarkijktnaardemacro-invalshoek,naardestatistiekenendetoegekendeengeweigerdekredieten,danziejeeenheelanderewerkelijkheiddanwanneerjenaardemicro-invalshoekkijkt,naardeindividuelebedrijven.DatzijndegenendiezichvanafvorigjaaroktoberbijmijhebbengemeldendiezichookbijdeKamerledenmelden.ZijkrijgentemakenmethetfeitdatbijhuneerstecontactalwordtgezegdTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18612 «Nou,daarkomtunietvoorinaanmerking,»en«Eenborgstellings-regeling?Nee,daarbeginnenwijnietaan.»Ikvindhetvanbelangdatookditheelanderebeeldnaarvorenkomt.Datsluitnamelijkaanbijdebele-vingvanheelveelmenseninhetbedrijfsleven.Erzijntweedingen.Jemoetnietuitkomenopjij-bakken.Datheeftgeenzin.Datersprakeisvaneenrisicoaversiebijdebanken,kanechtnietwordenontkend.Deoverheidmoetookniethalsoverkopopallerleipuntengaaningrijpen.IkbenhetzeereensmethetgeendaaroverisgezegddoordeherenEliasenVanderHam.Jemoetrekeninghoudenmetdenormaleeffectendieoptredenineenkredietcrisis,wantdiezijner.Erwordtookmindergeïnvesteerd.Jemoetpasingrijpenalsersprakeisvanmarktfalen.Jekuntdebankenwelwakkerschudden,maarjekuntnietophunstoelgaanzitten.Eenoverheidisgeenbankier.Datgeldtvoorelkeoverheid.Ofdatnudeprovincie,degemeenteofhetRijkis:deoverheidisgeenbankier.Wijhebbenernatuurlijkwelvoorgezorgddatdefinan-ciëlesector,deruggengraatvandeeconomie,overeindisgebleven.DatisverbondenmeteenaantalvoorwaardendiedoordeEuropeseCommissiezijngesteld.Eenbankisechtereenfinanciëleondernemingendatbete-kentdatzijniethetvolledigerisicovandetransactiesdiezijuitvoert,bijdeoverheidkanneerleggen.Datkannatuurlijkniet.Bankenmoetenkunnenbeoordelen.Datiswaar.Zijmoetenkredietenkunnenverlenen.Hetgaateromwatdeoverheidbinnendemogelijkhedendiezijheeftkandoenomdattebevorderen.Datwildeikeigenlijkevenkwijtvoordatikaandebeantwoordingbegon.Ikhebalevenaangegevenwatikgadoen.Ikgainiedergevalinopdevragenhoegroothetprobleemisbijdekredietverleningaanbedrijven,watwijdoenomdekredietverleningteversterken,ofdittothetgewensteresultaatleidt,ofdemaatregelenwerkenenofeventuelealternatieveneenmogelijkheidbieden.Destaatssecretariszalspecifiekingaanopdeexportkredietverzekering,opdemicrofinanciering,opdecasusHengeloenophetmeenemenvanhetrekeningnummerbijoverstappen.Hetisinderdaadnietgemakkelijk.DebedrijvengevensignalenaandeKameraf,maarookaanmij.UithetmacrobeeldblijktdatdecijfersvanDeNederlandscheBankbetrouwbaarzijn.Ikhebdatookinmijnbriefgeschreven.Hetgaatdanomhetvolumeendevoorwaardenvandekredietverlening.Debankenscherpendevoorwaardenaan,almeerkwar-talenachterelkaar.Bijdelaatstemeting,inheteerstekwartaalvan2009,werddoor100%vandebankenaangegevendatzijdatdoen.Hoemoetjedaarnaarkijken?Ineenlaagconjunctuuriseenterugvallendekredietgroeinormaal.Bedrijvenvragenminderkredietaan.Zijinvesterenminderalsgevolgvanteruglopendeafzetmogelijkheden.Enerwordtdoorbankenineenlaagconjunctuurkritischerbekekenaanwieentegenwelkevoorwaardenzijkredietgeven.Ookdatisvanbelang,wantwijhebbengezienwatergebeurtalsbankentegroterisico’snemen.Datgaatooknietgoed.Hetisookwaardaterbedrijvenzijndiedoorderecessiefaillietzullengaan.Ookdaarmoetenwijdeogennietvoordichtdoen.Bankenachtenderisico’ssomstegrootenbedrijvenzijnsomsookheelergzwak.Datzijdanomvallen,ishelaasonvermijdelijk.Datkunjenietovereindhouden.Erisechterwelietsbijzondersaandehand.Jezietdatvandecrisisindefinanciëlesectoreenextranegatieveinvloeduitgaatopdekredietverle-ning.Deoorzaakdaarvanisdatbankenwordengeconfronteerdmetdehogerebuffereisendiedoordefinanciëlemarktenaanhenwordengesteld.Datbetekentinderdaaddatzijmindergeldhebbenomkredietenteverstrekkenendatzijminderrisico’swillenaangaan.Daarmeeisdehuidigesituatieechtheelandersdanineenandereperiodevanlaag-conjunctuur.Jezietimmersdatereenextraeffectisaandeaanbodzijde.Erisdanookredenomdekredietverleningscherpertevolgendannormaal.Ikzaldatookblijvendoen.Bankenwillenookindekerngezondebedrijvenofrendabeleactiviteitennietaltijdfinancieren,ofalleenonderTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18613 prohibitievevoorwaarden.Endatisonwenselijk.Datwilikhierechtuitspreken.Wijhebbendaareenaantalmaatregelentegengenomen,maarikwilookdatwijdatblijvenmonitoren.MevrouwBlanksmavroegofdezerisicoaversieisdoorgeschoten.Insommigeincidentelegevallen,waarvanikdeklachtenookken,lijktdatwelhetgevaltezijn.Ofdatoverdeheleliniezoiskaniknietzeggen.Datzounietreëelzijn.Ookdoordegrotevraaguitvalbijveelbedrijvenishetvoorbankenmoeilijkomvasttestellenofernogwelsprakeisvaneenbusinesscase.DitbrengtmijbijdevraagvanmevrouwGesthuizenoverdespecialproductvehicles:isbijonsbekendinhoeverrehetbedragaankredietverleningwordtopgepomptdoordeherfinanciering?DecijfersvanDeNederlandscheBankcorrigerenvoorhetplaatsenvanleningenbuitendebalansofvoorhetweerterugnemenvandieleningen.Degecorri-geerdecijferszijnvoordeafgelopenmaandenalsvolgt:oktober20080,3%,november20080,1%,december2008–0,7%(seizoenseffect),januari20091,3%,februari20090,9%.Ikhebhetnuoverdegroeivanmaandtotmaandvankredietenaanbedrijven,inclusiefdesecuritisatie.Erisduswelgroei,maardezeneemtaf.Hetcijfervanmaartverschijnteindapril.Datzijndecijfersdieikopditmomentheb.MevrouwBlanksmavroegofereenoplopendemargewastussendein-enuitleentarievenvandebanken,hoedatprecieszitenwaaromderentenietdaalt,terwijldeECBderenteverlaagdheeft.Bankenmoetenzichopverschillendemarktenfunden:deinterbancairegeldmarkt,despaargeld-marktendemarktvoorbankobligaties.OpdeinterbancairegeldmarktgeldentarievendieopdeECB-rentegebaseerdzijn.DeECB-renteisinder-daadgedaald.Tarievenopdemarktenvoorspaargeldenobligatieszijnechtergestegen.Debankengevenaandathungemiddeldefundings-kostenzodoendezijngestegen.Deinleentarievenliggendaaromnuhoger.Deuitleentarievenzijninsommigegevallengestegen,maargemid-deldisdatniethetgeval.Erisdusgeeneenduidigbeeld.Voorkredietenlagerdan1mln.zijndetarievengedaaldsindshetuitbrekenvandekredietcrisisinseptember2008.VolgensDeNederlandscheBankgeldtdatvoorallelooptijden.Datzouookgeldenvoorkredietenbovende1mln.Ikhoudditbij,wantikbenergnieuwsgierighoeditzichindekomendeperiodeontwikkelt.Doorverschillendewoordvoerderswerdgevraagdhoehetzitmetdeomvangvandeafwijzingenvandekredietaanvragen.Dathoudiknietbij.HetEIMheeftindecemberdezogenaamdeFinancieringsmonitorMKBuitgebracht.Daaruitbleekdatin200812%isafgewezen.Datisongeveerhetzelfdealsin2005,toenwashet11%.Bedrijvengevenaandatdesituatieverslechterdis,maardatergeensprakeisvaneenschokkendeontwikkeling.IkhouddieFinancieringsmonitorbijenlaatdatonderzoekregelmatigherhalen.Ikhebhetdanweloverdekredietendiezijnafge-wezen.Ikhebhetnietoverdekredietaanvragersdienietverderzijngekomendanheteerstegesprek.Daarkomikstraksopterug.Omhetbijhoudendaarvandoordebankentelatendoen,islastig.Veelgesprekkenhebbennamelijkeenoriënterendkarakter.Somsheefteenondernemerzijnplanzelfsnauwelijksrond.Danishettochdevraagwatjewelennietmeetelt.Ikwiltweedingendoen.IndeeersteplaatswilikhetEIM-onderzoekoverdeFinancieringsmonitorMKBherhalenvoorheteerstehalfjaarvan2009enlatervoorhettweedehalfjaarvan2009.Indetweedeplaatswilikderegistratievanafwijzingengraagalsaandachts-puntinbrengenbijhetnationaalmeldpunt.Menmoetdatergenskwijt.Alsikhetverplichtbijdebankenneerleg,krijgikweergedoeoveradministratievelasten.DankrijgikruziemetdestaatssecretarisenmetdeKamer;datgaatdusniet.Alswijhetalsaandachtspuntbijhetnationaalmeldpuntneerleggen,denkikdathetopdegoedeplekligt.Daarzalikstraksooknogopterugkomen.InreactieopdeheerEliaszegikdathetGlobalFinancialStabilityReportvanhetIMFeenkrimpvandekredietverleningvoorspeltvoordeeuro-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18614 zonealsgeheel.VoorNederlandstaatergeenvoorspellingin.Ikhebalaangegevendatikdekredietverleningnauwgezetindegatenhoud.AlsdekredietverleningzichinNederlandslechtontwikkelt,wilikuiteraardookwetenwatdaarvandeoorzakenzijn.Wijhebbenenkelemaatregelengenomenvoorhetovereindhoudenvandebanken.Zohebbenzijdemogelijkheidomhunbuffersoppeiltehouden.Datisvooriedereenvanbelang.Ikhebveelgesprekkengevoerdmetbedrijvenenbanken.Devraagisnatuurlijkwelkeaanvullendemaat-regelenpassendeneffectiefzijn.Wijhebbeneenaantaldingengedaan:hetvergrotenvandeliquiditeit,hetversneldbetalendoordeoverheid,hetgevenvanmeertijdombtwtebetalen,hetgevenvandemogelijkheidtotversneldeafschrijvingenhetinvesterenininnovatieenduurzaamheid.NugaathetvooraloverhetgebruikvandegarantstellingopkredietenviahetBBMKB,deGO(garantieondernemingsfinanciering),deEKVendemicro-financiering.UiteraardzijnwijbezigomsamenmetFinanciënEIB-finan-cieringbinnentehalenvoorNederlandsebedrijven.DatisprimagedaandoorING.IkweetdatervoordeRabobankopditmomentookzakenindepijplijnzitten.Ikdenkdathetvanbelangisdatmeerderebankenhieraanmeedoen.Hetbetekentookdatervoorindividuelegroterebedrijven,bijvoorbeeldASML,goedehoopisdatookdeEIBgaatinstappenalsvervolgopdelening.Ikdenkdusdathetgoedisdatwijhiermeeverder-gaan.IkvindhetechtnoodzakelijkdathetBBMBKendeGOwordengebruikt.Tweepuntenzijnvanbelang.Indeeersteplaatshebbendebankentegen-overmijop6maarthetcommitmentuitgesprokenomderegelingechttegaangebruiken.Daarhoudikzeaan,wantikvindechtdathetmoet.Wathebbenwijeraanomeenregelingtemakendienietgebruiktwordtdoordiegenendiedatmoetendoen?Hettweedepuntishetverbeterenvandevoorlichting.Datgaatinderichtingvandebedrijvenendebanken.Opditmomentwordteencampagnegestartdiemetnamegerichtisopboek-houders,accountantsenadviseursvanbedrijven.Opdiemanierwillenwijermeerbekendheidaangeven.Deinitiatievendieeralliggenzalikdaarinmeenemen.ToenmevrouwSmeetsvroegofhetnietveelteingewikkeldis,dachtikbijmezelf«hoekandatnu?»Wijhebbenenkelemalenperjaaroverlegmetdebankenoverdeuitvoeringvanderegeling.Ingewikkeldheidhebiktotnutoenognietgezien.DebenuttingvanhetBBMKBisgestegenvan350mln.naar600mln.perjaar.Datwijsttochnietopgroteproblemen.Erzijnweldriefaciliteitendiehetwatcomplexermaken.Datzijndespecialesegmenten,zoalsstarterseninnovatievebedrijven.Diewillenwijextrafaciliteren.Debankenhebbennatuurlijkookervarendatzijietsmoetendoenaandiebijzonderefaciliteitenvoordiesegmenten.Waarjekuntvereenvoudigen,moetjedatdoen.Datzalikookzekerdoen.InreactieopdeheerVanderHamzegikwelkeaanpassingenzijngevraagd:openstellenvoordezorgsectoreninbrengenvanhetvermogenvandedga.Datwordtopditmomentbesproken.Hetisdebedoelingdatikdaareindmeiverdermeeben.IklaatdatuiteraardaandeKamerweten.Dankomikophetborgstellingkredietvoordescheepsbouw.Ookdebankengevenhierbijeenaantalknelpuntenaan.Menwildaarvooreenandereinhoud.Ikbendaaroveropditmomentingesprek.Ikwileengarantstellingdievoordebankenacceptabelis,maardieweldescheeps-bouwhelpt,wantdaarvoorishetbedoeld.Datbetekentdatikonderanderekijknaardehoogteendeonvoorwaardelijkheidvandegarantie.Datzijndetweeknelpuntenwaaromhetgaat.Ikhadgehooptomditeindaprilrondtehebben,maarerisnuinmeieengesprekgeplandtussenmijendebanken.Daarinzalmetnameditonderdeel,maarookdeandereaanpassingenaandeordekomen.Ikwiluiteraarddatditgewoongere-geldwordt.Nuzijndeorderportefeuillesnogvol.Descheepsbouwiseensectorwaaropwijongelooflijktrotskunnenzijn.IndeafgelopenjarenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18615 heeftdezesectorzichzonderoverheidssteun-behoudensinnovatie-subsidies–uiteenenormdalomhoogwetenteworstelen.Iktrefoverdehelewereldscheepsbouwersaan.Hetkandusnietzozijndathiereentikwordtuitgedeeld.Ikbenzeergemotiveerdomditonderwerpzosnelmogelijkaftehandelen,zodatwijeenregelinghebbendiehanteerbaarisvoordebanken,maardietotdegewensteoplossingenleidtvoordescheepsbouw.Opditmomentbesprekenwijwelkeknelpuntenzichbijdeduurzameenergieprojectenvoordoenenwatwijdaaraankunnendoen.Hetdoelvanderegelingisnatuurlijkdathetwerkt.Demarktmoetzijnwerkdoen.Jegrijptalleeninalserspecifiekeknelpuntenzijn.Debestaandefinancieringsinstrumentenzijnbestemdvoorgezondebedrijvendievoorbankentochietsteriskantzijn.Datzijnvaakbedrijvendiewillengroeien,maarwaarbijalsgevolgvandeinvesteringendiedaarvoornodigzijndeverhoudingtussenheteigenvermogenenhetvreemdvermogenuitbalansisgeraakt.Ikweetdathetmaareendeelvandebedrijvenbetreft,maardatzijnweldebedrijvenwaarvanwijhetmoetenhebben.Juistvoorderegelingendiewijhebben,metnamehetBBMKBinclusiefdeuitbrei-dinggroeifaciliteit,geldtdatdeteruglopendeconjunctuureennegatieveinvloedheeftophetgebruikvanderegelingeninlaagconjunctuuriserminderbehoefteaanenwordtermindergeïnvesteerd.Deregelingenwordenveelgebruiktvoorgroei-investeringenenbedrijfsoverdracht:diezijninderdaadforsteruggevallen.Belemmeringenmoetenwijoplossen.Ikhebaangegevenopwelkemanierwijdatmoetendoen.IkhebvoorafmethetmkbenVNObesprokenwaaraanzijbehoeftehebben.ZijhebbenjuistbehoefteaangarantieregelingenalshetBBMKBendeGO.Erzijnpositievegeluiden,maarwijmoetenechtindegatenhoudenofwijeralzijn.Ikhouddevingeraandepols.Alsblijktdathetonvoldoendeis,grijpenwijin.MevrouwSmeetsvroegwaaromerzoweiniggebruikwordtgemaaktvandeBBMKB-regeling.Ikhebdaarvoorzojuistaleenredenaangegeven.Deverruimingwordtechterwelgebruikt.Metnamestartersmakenerveelgebruikvan.EenopdevijfkredietendieonderhetBBMKBwordtverleend,betrefteenkredietalsgevolgvandeverruimderegeling.JezietweldathetBBMKBmeeademtmetdeconjunctuur;datisnueenmaaleenfeit.DeheerEliasvroegofdeborgstellingsprovisieinhetBBMKBnietverlaagdkanwordenvanwegedeuitzonderlijkeomstandighedenenofdebetalingkanwordenuitgesteld.HetBBMKBisnietkostendekkend.Gemid-deldwordterelkjaaropdeBBMKB-portefeuille1,25%verliesgeleden.Ikdenkdatalsgevolgvanderecessiedeverliezenditjaarwelwatgroterzullenzijn.Alsjedandepremiegaatverlagen,nemendieverliezentoe.Ikwilechterweldievraaginsamenspraakmetdebankenserieusonder-zoeken.Ikwuifhetnietwegenwilerverdernaarkijken.Bijlaterebetalingmoetenbankengeenextraadministratievelastenkrijgen;danspannenwijhetpaardachterdewagen.GaatmendeGO-regelingwelgebruiken?Erkomenperdagvijftottientelefoontjesbinnenvanbedrijvenenbankenovercasussen.Datlooptdus.Erisveelvoorlichtingovergegevenaanbankenenerisveelvraagnaar.Beginmeiwordendeeerstegarantiesbesproken.DankanikdeKameraangevenofallelopendeaanvrageninderdaadtoteentoekenninghebbengeleid.Hetzijnoverigensgeengemakkelijkeprojecten.Dedoorlooptijdisechtlangerdaneenpaardagen;somsweleenaantalweken.MevrouwSmeetsvroegwaaromerzoweiniggebruikvanwordtgemaakt.Hetwordtgebruiktvoorrisicokapitaalenvooraandeleninachtergesteldeleningen.Datbetekentdaterdoordeminderegroeivandeinvesteringenenbedrijfsoverdrachten,mindergebruikvanenaanspraakopdieregelingwordtgemaakt.Diegroeifaciliteitwordtomdieredenenmindergebruikt.Datwilnietzeggendatjezemoetafschaffen.AlsdesituatieverandertendeinvesteringenweerdoorgaanendebedrijfsoverdrachtenweeraandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18616 ordezijn,hebjediegroeifaciliteitnodig.Ikwilditzekerinhetassortimenthouden,alsikdatzomagzeggen,alishetmaarvooreennietaltegrotegroepbedrijven.Sindskortzijnwijbegonnenmetspotjesomviaeenreclamecampagneeenenanderonderdeaandachttebrengen.Hetaantalvragendatbinnenkomtbijhetbedrijvencontactcentrumstijgtbehoorlijk.Desiteantwoordvoorbedrijven.nlwordtmetzo’n40000bezoekersperweekgoedbezocht.Datbetekentdatdebekendheidvanderegelingentoeneemt.MevrouwGesthuizenhadhetoverde100%-garantiestelling,bijvoorbeeldviahetNIB.Datgaanwijdusechtnietdoen.Wijzijngeenbankier.Wijgaannietalleprikkelsweghalen,wantdankunnenwijbeterzelfbankiergaanspelenendatgaanwijdusnietdoen.Ermoeteenprikkelzijnomzorgvuldigtebankieren.HetNIBbehandeldeslechtseenbeperktdeelvanhettotaalvandeleningen,metnamedatwatmetachtergesteldeleningentemakenhad.Datisgeenoplossingvoorhetmkb.Metdeborgstelling-regelingvoorhetmkbiseraleenhogeregarantie.Danpratenwijalover90%vanhetongedektedeelvanderegeling.Ikdenkdusdatwijditnietmoetengaandoen.Doorverschillendewoordvoerdersisgesprokenoverdeintermediair.Ikvindheteenheelinteressantegedachte.Ikvindweldathetinitiatiefbijhetbedrijfslevenmoetliggen.Hetmoetprivaatvormgegevenworden,nietpubliek.IkdenkdatikdaarmeeaansluitbijdevragendiedoordeKamerzijngesteld.Ikwilhetookgraaglatenaansluitenbijdebestaandestructuren,zoalsAntwoordvoorbedrijven.Ikwilhetookgraaglatenaansluitenbijeeneventueelmeldpunt.IkgacontactopnemenmetMKB-Nederlandoverdemanierwaaropwijdathetbestekunnenvorm-geven.Ikvinddathetprivaatmoetwordenopgepaktmetondersteuningvandeoverheid.Totdatlaatstebenikuiteraardbereid.Deinterventieteamszieikalseenvariantopdeintermediair.Ikwilerbestnaarkijken,maarwijmoetenervooroppassendatwijdezakennietdubbelopgaandoen.Ikvindheteengoedinitiatief.HetkomtvandebankeninLimburg.Ikvindhetprimadatmendaardieverantwoordelijk-heidneemt.Ookhiergeldtdathetaanknopingspuntbijdeprivatesectormoetliggen.IkzalhetmeenemeninhetoverlegmetMKB-Nederland.Maarikherhaaldatwijhetnietdubbelopmoetengaandoen;datlijktmenietverstandig.Alsnieuweinitiatievennodigzijn,watiknietuitsluit,isdeeerstevraagwatdekapitaalmarktzelfkandoen.Daarnamaakjeeenanalysevandeknelpunten.Daarbenikopditmomentmeebezig,samenmetMKB-Nederlandendebanken.Datzijndiewerkgroepenwaaroveriksprak.Ietsnieuwsmoetzoveelmogelijkaansluitenbijbestaandeinstru-menteneninfrastructuren,bijdebankenenbijSenterNovem.AlswijdeGO-regelingwillenaanpassen,moetenwijdatdoeninsamenspraakmetenaanhakendbijdatgenewatwijhebben.Wijmoetengeennieuwinstru-mentmaken.Ikvoelermeervooromietsaantepassendanomietsnieuwstebedenken.Naareventuelenieuwezakenalseenindustriebank,eennieuweNIBeneenmkb-fondsgajepaskijkenalsjehetanderepadhebtafgelopen.DatbrengtmeophetvoorstelvandeheerVanGijzel.Datbetreftdusproblemendiebankenondervindenbijdefinancieringbijdeverkoopvankapitaalgoederen.Daarvoorzoudenhogerentepercentageswordengevraagd.Ikhebvoorgesteldomdesbetreffendecasussendoortenemenopproblemenentebekijkenwelkeoplossingendaarbijpassen.Dathoeftvanmijzekerniethetoprichtenvaneenbanktezijn.Datishartstikkeingewikkeld.Jemoetbekijkenhoedatsimpelerkan.Alseenklantmeteenmatigekredietwaardigheidgefinancierdmoetworden,kanikmijgoedvoorstellendatdaarvooreenhogerisicopremiegevraagdwordt.Datlijktmealleszinslogisch.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18617 MevrouwGesthuizen(SP):Ikneemaandatdeministernietverderingaatopeennationaleinvesteringsbank.Ikwiltochnogietsvragen.Ikzietochweerhetdoorgeslagenvertrouwenengeloofinmarktwerkingnaarvorenkomen.Geziendeproblemendieernumetdediverserege-lingenzijn,verwachtiknietzoveelheilvanallenogoptetuigenrege-lingen.Erisonmiskenbaargeenwilbijdebanken–endatkangedeeltelijkterechtgenoemdworden–omrisico’saantegaanomdatersprakeisvaneeneconomischecrisis.Ofdekredietcrisisofdeeconomischecrisisdiedaarvanhetgevolgisdaarvandeoorzaakis,maaktnietzoveeluit:problemenzijnproblemen.Debankenlopenhetrisicoendenkennueenmaalalscommerciëleinstellingen:zijwillenwinstmaken.Deoverheidheeftalshetgoedisoogvoormeerbelangenzoalswerkgelegenheid,hetvoortbestaanvanonderzoekenontwikkelingeneconomischegroeiinalgemenezin.DevoormaligeNIBsleepteheelwatbedrijvendoorcrisesheen.IsdeministerhetmetmijeensdatderedendietoendoordeministervanFinanciënwerdgegeven,namelijk«wijzullennietmeerzulkedramatischecriseskrijgenalserzijngeweest»,eenverkeerderedenwas?Iszijhetmetmijeensdatdeprivatiseringvandebankveelmeerwasingegevendoorideologiedandatdezegebaseerdwasopeengoedeanalysevandewerkelijkheid?Devoorzitter:IkgeefevenmevrouwBlanksmahetwoord,wantzijmoetweg.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Ja,ikmoetnaareenspoeddebat.IkbenheelbenieuwdofdeministernogingaatopdeRegio-naleOntwikkelingsmaatschappijen.Ikzalhaarantwoordnetnietkunnenhorenendatvindikheeljammer.Gaatzijhetpositiefomarmen?MinisterVanderHoeven:LaatikdeeerstevraagvanmevrouwBlanksmabehandelen.WijhebbenvierROM’s.Daarmeezijnwijingesprek.Jezietdatzeeenrolspeleninparticipatiestot2,5mln.Zeverlenengeenkrediet,wantdaarvoorzijndebankenenhebbenwijderegelingen.DeROM’sdoenoverigenswelmeemetdegroeifaciliteiten,bijvoorbeeldindevormvanparticipaties.Datgaikzekermethenbespreken,maarzijgaannietvoorbankspelen,wanthetzijngeenbanken.MevrouwBlanksma-vandenHeuvel(CDA):Hetbelangrijksteisdatzijvoldoendearmslaghebbenomhunparticipatievermogeninbedrijventekunnenrealiseren.WijhebbeneenpaletaanRegionaleOntwikkelings-maatschappijen.Diezijnnietallemaalopgelijkewijzegekapitaliseerd.Deeenkangemakkelijkerzo’ntaakopzichnemendandeander.Iservoldoendekapitaalomdieactiviteittekunnenexploiteren?MinisterVanderHoeven:Ikhebbinnenkorteenoverlegmetdedirec-teurenvandevierRegionaleOntwikkelingsmaatschappijen.Ditpuntstaatdanopdeagenda.Ookhiergeldt:schoenmakerhoudtubijuwleest.EenRegionaleOntwikkelingsmaatschappijisgeenbankdiekredietenverstrekt.Zijmoetzichhoudenaanhaarparticipatietaakendaarbinnenmoetenzebekijkenofzevoldoendearmslagheeft.IkvoelhelemaalnietsvoorwatmevrouwGesthuizenzegt.Ikvoelernietsvooromopeengegevenogenblikdietaakweerovertenemen.Wijhebbentemakenmetmarktordening.Daarinlaatjeeenaantalzakenoveraandemarkt.Latenwijonsnietswijsmaken:diebedrijvenwillenookwinstmaken.Daarvoorzijnzebedrijvengewordenendaarvoorzijnhetondernemers.Alszijnietinstaatzijnhunondernemingzodanigteleidendatzewinstmaken,moetenzijzichafvragenofzenogwelmoetenblijvenbestaan.Juistineencrisissituatieenineenrecessiezaleenaantalbedrijvenhetnietredden.JemoetalsbedrijfzelfdeteringnaardeneringTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18618 zetten.Eenbedrijfmoetzelfbekijkenhoedeverhoudingeruitziettusseneigenenvreemdvermogen.Eenbedrijfmoetzelfbekijkenofhetniettesnelgroeitenofdekostennietuitdeklauwenlopen.Datmoetenzezelfdoen!Datishetrisicovandeondernemer.Ikbenhetermeeeensdatjedaarhulpbijnodighebtineenaantalgevallen.Debankenspelendaarbijeenrol,netalsdeoverheidalsersprakeisvanmarktfalen.IkgaechterniethetsocialistischeideevanmevrouwGesthuizenovernemenomdehelebankensectortenationaliseren.Wijhebbengenoeggedaan.Wijhebbendesectorovereindgehouden.Datmoestookwanthetisdefinan-ciëleruggengraatvanonzeeconomie.VanuitEuropawordtheelnauwtoegezienofwijonsdaaraanhoudenenofwijgeenraredingendoenrondomstaatssteun.WatmevrouwGesthuizenheeftvoorgesteldgaanwijnietdoen.MevrouwGesthuizen(SP):IkwilwelopmerkendatjuistmetnamehetlidWijnindetijdvandeprivatiseringvandeNIBnogergkritischevragenhad.Hijvroegzichafofdietaakwelzomaargeprivatiseerdzoumogenworden.Ikhebdeministerechtereenheelsimpelevraaggesteld.Iszijhetmetmijeensdatderedendiedestijdswerdgegeven,namelijkdatergeencrisesmeerzoudenkomenenwijdusgeenNIBmeernodighadden,eenbeetjeeendommeredeneringwas?MinisterVanderHoeven:DeNIBhadeenbepaaldeenbeperktetaakrondomachtergesteldeleningen.DeNIBhadgeenuitgebreidetaakwaarveelbedrijvengebruikvanmaakten.Alsikmenietvergis,kwamenerongeveer30of40bedrijvenvoorinaanmerking.Wijhebbennumeteenheelanderesituatietemaken.Ikvinddatjedehuidigecrisis–wantdieontkenikniet–metdejuisteinstrumententegemoetmoettreden.Alsblijktdatinstrumentennietvoldoendezijn,benikdeeersteomaantegevendathetandersmoet,maarhetmoetwelpassenbijdehuidigestandvanzaken.DankomikopdeNMaendetijdelijkeopslag.DeNMaziettweemogelijkeverklaringenvoorhetvoortbestaanvandeopslagaanhetmkb.Bedrijvenkunnengeenvuistmakentegendeindividuelemarktmachtvanbanken.Degrootstedriebankenhebben85%vandemarktinhanden.Datlevertmogelijkvolggedragop.Alsdeenebankietsdoet,volgendeanderenmisschien.DaniserechtergeensprakevanovertredingvandeMededingingswet.Hetrapportgeeftwelhetbelangaanvanvoldoendeconcurrentieopdebankmarkt,zegikooktegenmevrouwGesthuizen.DaarzietdeNMaoptoeendatwordtookmeegewogenbijtoekomstigemogelijkefusieverzoeken.DeNMaroeptineenrapportdaarnaastdebankenopomtegenovermkb-bedrijventransparantertezijnoveralleaspectendieeenrolspelenbijkredietverleningendekostendaarvan.Ikbenhetdaarzeermeeeens.Bedrijvenhebbenzelfookderolomzichkritischeroptestellentegenoverhunbank.Inmijngesprekkenmethetmkbzalikdaaropwijzen.Ikmijngesprekkenmetdebankenzalikopdieandereaspecteningaan.IkbenhetoverigenseensmetwatonderanderedoordeheerMaasgezegdisenwaardeheerEliasaanrefereerde.Kortheidshalvelaatikhethiermaarevenbij.StaatssecretarisHeemskerk:Voorzitter.Ikdankdewoordvoerdersvoorhuninbreng.IkzouhetonverstandigvindenalswijcollectiefHengelogaanbeschul-digenvanverkeerdedingen,zekermetdezenieuwevoorzitterdieookikgraagwelkomheet.Hengeloiseenvandevijfgebiedenwaareenborg-stellingspilotlooptvoorkredietentot€35000.Ergeldt80%borgstellingvoorbankenen4%premie.DepilotiseenvervangingvanhetBesluitbijstandzelfstandigen(Bbz)enbiedtmensendestapnaaronafhankelijk-heid.InanderedelenvanNederland,dusbuitendezevijfgebieden,speeltTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18619 Qreditsdierol.IkmochtinRoosendaaleenkredietviaQreditsuitreikenaaneenmevrouwdieeenmoeilijkkredietverledenhadendaardoornietvoorkredietinaanmerkingkwambijbanken.Zijkondaarmeehaarkapperszaakopeenbetereplekuitbreiden.Hetiszomooialsiemandondankseenmoeilijkverledeneenstapkanzettenomeendroomdaad-werkelijkwaartemaken.Indataspectfaaltdemarkt.DeoverheidisdaaroptweemaniereningestaptenikdenkdaterverwarringisoverHengelo.Hetisnietdebedoelingomdaaropdestoelvandebankiertegaanzitten.Deministerheeftalietsgezegdoverhetoverstappen.Eenmarktwerktpasgoedalstransparantiswatervoorwelkeprijstekoopis.Alshetjenietbevalt,moetjekunnenoverstappenendemededingingsregelsmoetengehandhaafdworden.ErzijngeenovertredingenvandeMededingingswetgeconstateerdinhetrapportoverdebanken.Eriswelgeconstateerddatermeerinzichtgebodenkanwordenindiemarkt.Eeneventuelenummerportabiliteitkandaarbijhelpen.Dankunjejebankrekeningnummermeenemennaarjenieuwebank.IkhebaleerderineenAOgerefereerdaandeoverstapservicediebankenbieden.DaarzittenEuropeseaspectenaan,zoalseenEuropeesbankrekeningnummer.IkzaldeministervanFinanciënvragenomdeKamernogeenseenupdatetegevenoverdeoverstapservice.Ikwilerwelopwijzendatoverstappenjuistindefinanciëlesectornietzoaantrekkelijkis.Reputatieaspectenspeleneengroterolindefinanciëlesector.Juistoudeklantenwordenerinmoeilijketijdendoorheengesleept.Bankenzijnwatgemakkelijkermetnieuweklanten.Nuiknietmeerbijeenbankwerk,ismijnadviesomalsbedrijfonderpandenterugtevragenalshetgoedgaat.Alshetslechtgaat,kunjedieonderpandenweeraanbieden.Datisveeleffectieverdanvanbanknaarbankhoppen.Datishettotaalpakketwaarnaargekekenwordt.ExportiscruciaalvoorNederland.Alsdewereldeconomieinstort,krijgendeexporteurshelaasookklappenteverwerken.Zijkrijgentemakenmetvormenvanprotectionisme.Aandehandelskantvalthetnogmee,zoalsikineenbriefaandeKamerhebaangegeven.Inhetfinancieelprotectio-nismezieikgrotererisico’s.Bankentrekkenzichterugophunthuis-marktenofinnationalebedrijven.DatislastigvoorNederlandseexpor-teurseninvesteerdersinbijvoorbeeldChinaomdatdaarminderNederlandsebankenzitten.Hetisooklastigvoorlandendieeenmindergoedebanksectorhebben.KijknaarwatergebeurtinOost-Europaofinontwikkelingslanden.Indiezinzieikfinancieelprotectionismealseenrisicoindekomendetijden.Daarmeekrijgenookdeexporteurstemakenendaarinspeeltdeexportkredietverzekeringeenbelangrijkerol.Wathebbenwijgedaan?Deoverheidheeftdelimietennietverlaagd.Commerciëlepartijenhebbendatwelgedaan.Doordelimieteninstandtehoudenwaarderisico’stoenemen,faciliterenwijexporteurs.Wijhebbenookeenaantalzakenuitgebreid.InheteerstecrisispakketdatnaardeKamerisgestuurd,isdatuiteengezet.WijhebbendeEKVuitgebreidvoordeééntransactiepolissen–polissenopindividueletransacties–opOost-EuropaenRuslandomdatjezagdatdiemarktwegviel.Totnutoeiserinditjaarvoorongeveer100mln.vandieregelinggebruikgemaakt.DeregelingstaatnognietopenvoorOost-EuropeselandendielidzijnvandeEuropeseUnie.DaarvoormoetnamelijkeenontheffingwordenverkregenvandeEuropeseCommissieendiewordtalleenverstrektalsexporteursenkredietverzekeraarsverklarendatergeendekkingsmogelijkhedenmeerzijnindiemarkt.DieverklaringenzijnnognietontvangendoordeStaat.Datverbaastmijeigenlijkenikzalnogeenseenaansporinggevenomdatweltedoen.DerisicoafdrachttussendeStaatenAtradiusisophetstaatsgedeelteaangepast.Atradiusisdebelangrijkstespeler,maarerzijnervierenindiezinishetduseenbehoorlijkconcurrerendemarkt.HetisnumogelijkdatdeStaatookvoorkleinetransactiesopdeminderrisicovollemarkteneenherverzekeringverstrekt.Degrenswas250mln.enisnuverlaagdtot100TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18620 mln.Datiseenantwoordopdeterugtrekkendemarkt.Wijkijkenooknaardefundingproblematiekvanbankenvoordegroterekapitaalsgoederen-transactiesdooreenoverheidsgarantieteverstrekkentenbehoevevanpartijenindekapitaalmarkt.Hetkanvoorhendaardooraantrekkelijkerzijnomteparticipereninexportfinanciering.Dieregelingwordtmomenteeluitgewerkt.Hetisallemaalvrijtechnischencomplexdaaromzalikhetnogeenkeeruitschrijven.MevrouwOrtegasteldeeenvraagoverdeherbeoordelingvandelimietendoorAtradius.Datisinnovember2008geweest.Wijhebbendaareendebatovergehadenoverdevraagofereenzwartelijstwas.Hetkabinetisnatuurlijktegenzwartelijsten.Innovember2008zijn20000limieteningetrokken.2000bedrijvenhebbengereclameerdenhebbenhunfinan-ciëlegegevensnogeensoverlegd.1000bedrijvenzijnvervolgenshersteld.Ookanderekredietverzekeraarskijkennatuurlijkkritischer.Datiseendoorgaandproces.Zemoetendatookdoen,wantjezietdatkrediet-verzekeraarsnuopveelzakenverliesmaken.Zeblijvendusriskantedingendoen,anderszoudenzegeenverliesmaken.UitgesprekkentussenhetministerievanEZ,hetministerievanFinanciën,debedrijvenendebelangenbehartigersblijktdaterwelbegripisvoorwatAtradisgedaanheeft.DecommunicatieendeaanpakvanAtradiushadechterechtveelbetergekund.DatstaatbuitenkijfenwijhebbenAtradiusdaaropaange-sproken.DeheerVanderVliesenmevrouwBlanksmavroegenofwijnietmeermoetendoenvoordeagrarischesector;inderdaadeenkrachtvanNeder-landalsexportland.Demaatregeleninhetjanuaripakket–extradekkingvoorOost-Europaendegarantiesvoordefundingopdekapitaalmarkt–zijnnietexclusiefvoorbepaaldesectorengenomen,maarvoorallesectoren.Zezijndusookgerichtopdeagrarischesector.KassenbouwerszijnjuistgeholpenmetdeuitbreidingvandeEKVnaarOost-EuropaenRusland.Voordeleverantiesvanvoedingsmiddelenenandereconsump-tiegoederenzalgebruikgemaaktwordenvanomzetpolissen,waaropookeenverruimingis.Ikkrijgwelsignalendatdeexportkredietverzekerings-marktmoeilijkloopt.Daaromzijnergesprekkengaandetussenhetminis-terievanFinanciënenhetministerievanEZendekredietverzekeraarsovereenmogelijkerolvandeoverheidophetterreinvandeprivatekort-lopendeomzetpolissen.Wijkijkenooknaardedekkingvanhetwerkkapi-taal.DeKamerkrijgtdaarovereenvoorstelalswijovertuigdzijnvandetoegevoegdewaardediedeStaatheeft.Ikzegdatmetenigeterughou-dendheid.NatuurlijkishetprettigalsdeStaatallerleiexport-kredietverzekeringenoverneemtenallerleiextragarantiesgeeft,maardatkanforsindepapierenlopen.Ikbenzeerkritischophetzomaaraangaanvanallerleigarantiesinlandenensectorenwaarinprivatepartijenhetooknietwillendoen.Zokanikhetook:privatepartijenwillenbijnaallerisico’safstotennaardeStaat.Omdatdeexportzobelangrijkisenomdatanderelandenookbepaaldedingendoen,kijkikerheelkritischnaar,samenmetdeministervanFinanciën.DeKamerkrijgtdeconclusiesdaarvantoege-stuurd.NaderegedachtewisselingMevrouwGesthuizen(SP):Voorzitter.Ikdankdebewindspersonenvoorhunantwoorden.DeministerzegtdatdecijfersvanDNBgecorrigeerdzijnvoorhetopdebalansplaatsenvanbepaaldekredieten.Ikzouhetwelprettigvindenalsikvanhaarhetoverzichtdatzenetvoorlasopschriftzoukunnenkrijgen.Ikzouweluitgelegdwillenkrijgenhoeprecieswordtgecorrigeerd.Datzoumijninzichtvergrotenendanwetenwijhoehetzitmetdiespecialpurposevehicles,wantergensziteengat.MinisterVanderHoeven:Ikzegditmeteentoe.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18621 MevrouwGesthuizen(SP):Danku.IkdankdeministerookvoorhaartoezeggingoverdeEIM-onderzoeksmonitor.IkmoetheeleerlijkzeggendateenaantalmensenvanMKB-Nederlandtochweleenbeetjemoestlachenomdegegevensvan2008;diezijneigenlijkverouderd.IkhebeenheeldikmapjeoverdeEKVmetveelmailsvanbedrijvenenbranche-verenigingen.DiebedrijvenhebbendeervaringdatalszijbijFinanciënoverdieEKVgaanpratenenAtradiusdaarbijookaantafelzit,ergezegdwordtdatergeenprobleemiswanterisaltijdnogweleenbepaaldesupermarktinMoskouwaarvoornogdekkingis.Erzijnjuistheelveelindividuelebedrijvendietegeneenmuuraanlopen.Daarvoorisdedekkingverlaagdenzijkunnengewoonnietmeerexporteren.Ikwijseropdatinveellandenomonsheeninmiddelswelvanallesdoordeoverheidisgeregeld.IkzouEZwillenvragenerbijFinanciënnogeenswatdrukoptezetten.MevrouwSmeets(PvdA):Voorzitter.Ikdankdebewindspersonenvoorhunantwoordenenvoorhetgevoelvanmeelevenmetdeondernemerdatzijuitstralen.Zijziendatereenwezenlijkprobleemis.Ikbenblijdatdeministergemotiveerdisomdescheepsbouwerdoorheentetrekken.Destaatssecretarisisalzesjaargeenbankiermeer.Hijzegtweldathijvanuitzijnverledenweetwaterspeelt,maarerisveelveranderd.Ouderelatieswordenerooknietdoorheengesleept.Ikkrijggenoegverhalentehorenwaaruitdatblijkt.Datwildeikwelevenkwijt.Deministerheeftgezegddatzijinhetgesprekmetdebankenenhetmeldpuntdeinterventieteamstersprakezalbrengen.IkzieEZookeigenlijkalseensoortformateurvandiecoalities.EZmoetdaarindestimulansgeven.Ikvraagmewelafwanneerdeministerdatgesprekmetdebankenheeft.Zijheeftop6maarteengesprekgehadentoenhebbendebankenallerleiintentiesuitgesprokenomdezaaktengoedetedoenkeren,maarwanneerishetvervolggesprek?DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.Ikhebveelverstandigedingenuitdemondenvandebewindspersonengehoord.Zijproberenhetevenwichttebehoudendooraandeenekantrechttedoenaangoedeinvesteringendiesomswordengestuitdoorteveelfaalangstbijbankenenaandeanderekanthebbenzijgeenoverspannenverwachtingenvanwatdiebankenzoudenmoetendoen.Wijzittenineenrecessie.Datheefteenzelfreinigendeffectopdemarkt.Erzijnbedrijvendiefaillietmoetengaan.IkzagdeontsteltenisbijmevrouwGesthuizen,diedaarvanschrok.Datiseencultuurclash.Somsisdatheelergnuttigvooreensamenleving.Ikbegrijpdatderegeringerweldegelijkietsaanwildoenalshetechtdoor-slaat.MevrouwGesthuizen(SP):MijnschrikwasgebaseerdophetfeitdatdeministervanEconomischeZakenzeidatbedrijvendiehetnietreddenhetblijkbaarnietgoedgenoegdoen,terwijlwijjuistconstaterendatgezondebedrijvennietaankredietkunnenkomen.Zijwordendiecrisisingesleeptendatisniethuneigenschuld.DeheerVanderHam(D66):Ikbengeenpionvanderegering,maaropditpuntgeefikdeministergelijk.Aanbedrijvendieobjectiefgoedinves-terenenmooieproductenleverenwillenderegeringenD66steunverlenenofwijwillendebankenoproepenhentesteunen.Erzijnechterookheelveelbedrijvendieophetrandjezitten.Diemoetjedurvenlatenomvallen.Datishetzelfreinigendvermogenvandemarktendatmoetjezijnganglatengaan.Erzijnwattoezeggingengedaanoverbrievenenevaluatiesdiewijgaankrijgen,bijvoorbeeldoverdegarantieondernemingsfinanciering.Daarkijkenwijnaaruit.Ikhoopdatderege-ringindetussentijddeinformatievoorzieningopplustzodaterdaadwer-kelijkgebruikvanwordtgemaakt.IkhadnogeenvraaggesteldoverdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18622 EuropeseInvesteringsbank.ZijnanderebankenookbezigomtezorgendatdeEIBmeerkredietenbeschikbaarstelt?Opdatpunthebiknoggeenantwoordgekregen.MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie):Voorzitter.Ikwildebewinds-personenbedankenvoorhetbeantwoordenvandevragen.DeChristen-Unieisenthousiastoverdemanierwaaropdebewindspersonenomgaanmetdezeproblematiek.Zezettenhierheelnauwgezetenuitgebalanceerdopin.Deministerheeftaangegevendatzijscherptoezietopdekrediet-verleningenhetheleprocesgoedmonitort.Zeheeftookietsgezegdovergezondebedrijven.Ikhadhetdaarinmijneigenbijdrageookalover.Ikbedoeldanbedrijvenwaarvanzoweldesolvabiliteitalsdeliquiditeitperfectinordeis.Ditsoortbedrijvenmoetweldemogelijkheidkrijgenomdemoeilijkesituatieteoverbruggen.Deministerwilooknietdatditsoortgezondebedrijvenomvalt.Ikmeendegehoordtehebbendatzijhiervoorookmaatregelenheeftgenomen.Ikwilgraagwetenwatvoormaatre-gelendatzijn.Inditkaderwiliktochnogeensaandachtvragenvoordeeenzijdigeaanpassingvandekredietovereenkomst.Ikweetdatbankenderisico’slopenenrisico’sherbeoordelen.Tochwilikaandeministervragenofzijinhetoverlegmetdebankenhiernogaandachtvoorvraagtenditnogmaalsbespreekbaarmaakt.Ikvindhetjammerdaterweervertragingisopgetreden,maarikheberallevertrouwenindathetgoedkomtmetdescheepsbouwendatdeministerditvoortvarendgaatmonitoren.DeheerVanderVlies(SGP):Voorzitter.Ikdankdebewindsliedenvoorhunantwoorden.Ikhebvoorbeidennogeenvraag.Deministerstraaldeenthousiasmeenengagementuitoverdegarantiestellingvoordescheepsbouw.Ikdaaghaaruit–inallevriendelijkheidgezegduiteraard–omalszijinmeieengesprekheeftervoortezorgendatereenconcurre-rendpakketkomttenopzichtevanderelevantescheepsbouwlanden.Daarzalhetopspringen.AlsjebekijktwatDuitslandenFrankrijkdoen,zullenwijdeconcurrentiekrachtmoetenonderbouwenenopvijzelen,andersgaanwijdeslagmogelijkerwijsverliezenendatzoujammerzijn.Destaatssecretarissprakoverdeexportkredietgarantievoordeagrarischesector.HijheeftergewagvangemaaktdatoverlegwordtgevoerdendatdeconclusiesnaardeKamerkomen.Mijnsimpelevraagis:wanneer?Vanwegedeaardvandeproblematiekkandatnietlangmeerduren.DeheerElias(VVD):Voorzitter.Deoverheidisgeenbank.Dathebbenwijdeministernadrukkelijkookhorenzeggen.Welzaldeoverheidhetmaxi-maledoenombinnendatuitgangspuntsmeerolieindekredietverleningtekrijgenenookeenbeetjeteduwen,tesleurenentetrekken.Watonsbetreftblijftdeministerdrukkenbijdebankenomhenertoetebewegendetekenendestijdsbetertegaanverstaan.Zijmoetenmeeraandachtkrijgenvoordeklant,betercommunicerenenbetersnappenhoedesamenlevingnaarhenkijkt.Watdatbetreftvondikdebijeenkomstvangisterenwelinteressant.DestaatssecretarisheeftAtradiusaanhetjasjegetrokken,maarwatwashetresultaat?Wanneerkomthijeventueelmetzijnvoorsteloverdeprivatekortlopendeomzetpolissen?OokdekwestieronddeagrarischesectorheeftvoordeVVD-fractiegroteprioriteit.MinisterVanderHoeven:Voorzitter.DevraagvanmevrouwGesthuizenhebikalbeantwoordenikhebhaareentoezegginggedaan.DankomikopdeopmerkingvanmevrouwSmeetsoverEZalsformateurvancoalities.Vandeenekantbenikhetdaarmeeeens,maaraandeanderekantniet.Ikvoelmeervoorderolvaninformateur.Uiteindelijkmoetenzehetzelfdoen.Hetheeftooktemakenmetmarktordeningenmetdieverantwoordelijkheden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18623 TegendeheerEliaszegikdatikhetoliespuitjezalgebruikenwaardatmogelijkis.OverhetvervolggesprekmetdebankenzalikdeKamerinformeren.Watmijbetreftisdatinmeigepland.Indetussentijdvindteenaantalvervolg-gesprekkenplaatsmetdebanken,ookophetniveauvandedirecteur-generaalOndernemen&Innovatie,mevrouwBergkamp.OokdeheerLandheerzitdaarbij.Hetisdusnietzodaternietsgebeurt.Wijbekijkenuiteraardookoferophetpuntvandeadministratievelastennogietsmoetgebeuren.Wijhebbeniniedergevalhetdigitaalmeldenalmogelijkgemaakt.Erhoeftverderslechtseenborgstellinggemeldtewordenvoorhetverkrijgenvandestaatsgarantie.Erisgeentoetsingvooraf.Alleenbijverliesdeclaratiewordthetbancairedossieropgevraagdengetoetst.Daarnaastzijnernogeenaantalanderezaken.Hetbleekoverigensweldatdebankenzelfinternebankprocedureshebbengeschapenmetbetrek-kingtothetBBMKB.Datpuntneemikookmee,wantdaarkanmisschienookzelfwelwatgesaneerdwordendoordebanken.DeheerVanderHamheeftgelijk.Jemoetgeenoverspannenverwach-tingenhebben.Erzitgeenaan-enuitknopopdiecrisis.Inhetkadervandefaciliteringenderandvoorwaardelijkesfeercreërenwijeenaantalmogelijkheden.Deeconomieheeftookeenzelfreinigendvermogen.Jezietdatnaeenenormehausseeenaantaldingengebeurendiejeechtnietkuntvoorkomen.InformatieoverhetgebruikvandeEIBhebikgegeven.SamenmetFinan-ciënproberenwijverderefinancieringvoorNederlandsebedrijvenbinnentehalen.Ikhouduiteraardindegatenwatermetdieeersteleningvan300mln.aanINGgedaanwordt,wantdieisspecifiekvoorhetmkbbedoeld.DeRabobankzitindewachtkamer.IkhebookbegrependathetvoorindividuelegroterebedrijvenmogelijkisdatdeEIBinstapt.Daarvoorhoudikdevingeraandepols.HetsignaalvanmevrouwOrtegaoverdeeenzijdigeaanpassingvandekredietvoorwaardendoordebankenhebikookgehoord.IkhebookgehoorddatzedatzelfhebbengezegdbijdehoorzittingindeKamer.Iksteldatverderaandeordeindevervolggesprekkendieikheb.Dankomikopdegarantiestellingvoordescheepsbouwenhetconcurre-rendeaspecttenaanzienvananderelanden.Ikzaldaarzeerzekernaarkijken,maarikkijknatuurlijkwelnaarhettotaalpakket.Wijhebbenname-lijkookeenaantalinnovatieregelingenspecifiekvoordescheepsbouwgecreëerdomopdiemanierhetlevelplayingfieldophetpuntvandeconcurrentieteverstevigen.Wijmoetendaarbijnatuurlijkaltijdhetverhaalvandestaatssteunindegatenhouden.Dezekwestiehebikzeergoedopmijnnetvliesstaan.Alsikdaaruitben,zalikdeKamerdaaruiter-aardoverinformeren.IkbenheteensmetdeheerEliasoverdetekenendestijds.Diemoetjealtijdverstaan.Inhetrapportvandecommissie-Maaswordtdeterm«klant»tochnogvooraluitgelegdals«individueleconsument».Demkb’erskrijgennietaltijddeaparteaandachtdiezeverdienen.Ikbenblijdatjuistinditoverlegaandeordeisgekomendatditeenpuntis.InreactieopmevrouwOrtegazegikdathetBBMKBookgebruiktkanwordenvooreentijdelijkeverliesfinanciering.Eriseenvoorwaarde:eenbedrijfmoetvoldoendecontinuïteitsperspectiefhebben.DatsluitnietuitdatalsersprakeisvantijdelijkeverliezenhetBBMKBwelkanwordentoegepast,bijvoorbeeldbijeenreorganisatieplandatgefinancierdmoetwordenomderecessiedoortekomen.Hetkanwel,maareenbedrijfmoetvoldoendecontinuïteitsperspectiefhebben,andersgaathetfeestnietdoor.StaatssecretarisHeemskerk:Voorzitter.InreactieopdeopmerkingvanmevrouwSmeetszegikdaterzekerietsisveranderdsinds2003.WijleerdenaltijdhetvoorbeeldvanJoopvandenEnde.HijbegonalsclownengingerbijnaaanonderdoormetTV10.DaarnawerdhetEndemolenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18624 washeteenfantastischeklant.Hijgingnietwegomdatjuistindemoei-lijketijdendebankooknietwasweggelopen.Datisdekunstendeles.Hetcausaleverbandtussenmijnvertrekbijdebankendeveranderingendaarna...Ikhebdaarnuttigedingengedaan,maarikwasnietzonuttigdatikditallemaalhadkunnenvoorkomen.DeheerVanderHam(D66):Hijbegonalstimmermanvolgensmij.Daarnawerdhijpasclown.StaatssecretarisHeemskerk:Latenwijhopendathetcausaleverbandmethetfeitdaternutweeoud-bewindspersonenzittenweldegoedekantopwerktvooreenbrederepubliekeafwegingendeklantgerichtheid.DankomikopdeEKV.DewoordvoerdersmerktenopdaterinanderelandenvanallesgebeurtenvroegenmijofikAtradiuswelaanhetjasjehebgetrokken.JuistomdatwijmeteenmetAtradiuszijngaanspreken,isdecommunicatieverbeterd.2000bedrijvenhebbengereclameerden1000daarvanzijnhersteld.Hetaanhetjasjetrekkenheeftdusgeholpen.Ikherhaaldatzwartelijstennotdonezijn.MevrouwGesthuizenzegtdatanderelandenvanallesdoen,maarmijnstellingisdatwijookheelveelextradoen.Waarmarktpartijenhunlandenlimietenverlagen,houdtdeStaatzeinstand.Jedoetmeeraanderisicokant.Wijhebbenhetaantallandenuitgebreidendeomvangvoordeherverzekeringverlaagdendaarmeehebbenwijextraruimtegeboden.Wijkijkennaareenoverheidsgarantiediehelptbijdefundingvankapitaalgoederentransacties.Datzijnallemaaldingendiewijnualextradoen.TegendeheerVanderVlieszegikdathijinjuniberichtkrijgtoverdemogelijkeoverheidsrolbijkortlopendeomzetpolissenendeeventueledekkingvanwerkkapitaal.Wijbekijkenookwatanderelandendaarindoen;DenemarkenenFrankrijkdoenbijvoorbeeldwat.Behalvedatikwilwetenwatdeambtenaren,deverzekeraarsenhetbedrijfslevenervanvinden,wilikerweleensecondopinionoplatenuitvoeren.Ikwilechtdriekeernadenkenvoordatwijalsoverheidonverantwoorderisico’sinonzeboekennemen.HetwordtnogzwaarweerenjebentalsStaatzomaareenpaarhonderdmiljoenopeentransactieineenlandkwijt.DanzaldeKamerookaanmijenaandeheerBosvragenhoewijmetdebelastingcentenzijnomgegaan.Toezeggingen–DeministervanEZstuurtdeKamervooreindmeieenbriefwaarineenaantalonderwerpenaandeordekomt,waaronderdecomplexiteitvanderegelingen,deintermediair,deaanvraaggarantieregelingenendevervolgafspraakmetdebanken.–DestaatssecretarisvanEZvraagtaandeministervanFinanciënomdeKamereenupdatetesturenoverdeoverstapservicevandebanken.–DestaatssecretarisvanEZstuurtdeKamervooreindjunieenbriefoverdeEKV.Devoorzitter:MevrouwGesthuizenheeftalietsaangekondigd.Misschienkanzijzeggenwatzijgaatdoen?MevrouwGesthuizen(SP):HetVAOisaangemeldbijderegelingvanwerkzaamheden.Datwaseenvooraankondiging.IkbenwelvoornemensomeenVAOaantevragenvoorvandaag.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18625 Devoorzitter:Ikbedankdebeidebewindspersonenenhunambtelijkeondersteunersenhetpubliekopdepublieketribunevoorhunaanwezig-heid.Iksluitdevergadering.DevoorzittervandealgemenecommissievanEconomischeZaken,TimmerDevoorzittervandealgemenecommissievanFinanciën.BlokDegriffiervandealgemenecommissievanEconomischeZaken,FrankeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.18626