Toegankelijke medische specialistische zorg

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 765Kwaliteit van zorgNr. 905 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 maart 2025Met deze brief informeer ik uw Kamer in de aanloop naar het commissie-debat Medisch Zorglandschap van donderdag 20 maart 2025 over destand van zaken rondom de uitvoering van de afspraken in het Regeerpro-gramma die gaan over toegankelijke medisch specialistische zorg.Het ziekenhuis dichtbij als uitgangspuntIk vind het belangrijk dat iedereen in Nederland, ongeacht zijn of haarwoonplaats, toegang heeft tot goede zorg, of het nou gaat om een relatiefeenvoudige beenbreuk, of over een complexe chirurgische operatie aande organen.De ziekenhuizen dichtbij, in de eigen regio, vormen het hart van hetmedisch zorglandschap. Daar mogen we trots op zijn. Maar we moeten erook zuinig op zijn, juist in tijden waarin de zorg onder druk staat. Hetmedisch zorglandschap is volop in beweging. Het zorgaanbod veranderten dat is ook nodig om de toestroom van patiënten van zorg te kunnenvoorzien en het groeiende personeelstekort op te kunnen vangen. Ditbrengt complexe uitdagingen met zich mee, die om een gezamenlijkeaanpak en meer samenwerking vragen. Daarom werk ik aan de volgendepunten, zoals beschreven in het regeerprogramma:1.Het ziekenhuis dichtbij wordt het uitgangspunt van ons ziekenhuisland-schap. Hier kun je terecht voor je ziekenhuiszorg. Als het complex ofeen academisch vraagstuk wordt ga je naar een groter en gespeciali-seerder ziekenhuis. In een multidisciplinair team wordt er bekekenwelke zorg verder weg en welke zorg dichtbij gegeven wordt. Hetziekenhuis dichtbij heeft hiervoor meer (financiële) zekerheid nodig.2.Meer samenwerking. Ik maak afspraken met zorgverzekeraars, grote enkleine ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra over een beteresamenwerking.3.Meerjarige financiële zekerheid. Ik spreek met zorgverzekeraars af datzij streven naar het maken van meerjarige financiële afspraken met kst-31765-905ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9051 ziekenhuizen, zodat ziekenhuizen meer zekerheid kunnen bieden overhun financiële toekomst, wat medewerkers meer zekerheid geeft om teblijven en ervoor zorgt dat patiënten minder vaak naar een anderziekenhuis verder weg hoeven te reizen voor ziekenhuiszorg.4.Beschikbaarheid van acute en medisch specialistische zorg in iedereregio goed geregeld. Ik maak een handreiking voor het overleg in deregio over het aanbod van acute en medisch specialistische zorg en ikga de regelgeving aanpassen die gevolgd moet worden als eenziekenhuis overweegt het aanbod van acute zorg op een bepaaldelocatie te beperken.5.Acute zorg uit de marktwerking. Ik ga de spoedeisende hulp (SEH), deacute verloskunde en intensive care zorg (IC-zorg) bekostigen op basisvan een vast budget (met inkoop in representatie).Stand van zaken uitwerking onderdelen RegeerprogrammaIk ben weer volop in gesprek met partijen om concrete afspraken temaken over verdergaande samenwerking, meerjarige inhoudelijke enfinanciële afspraken en de toegankelijkheid in het Aanvullend Zorg enWelzijnsakkoord (AZWA). Hierover zal ik u verder informeren zodra ik hetonderhandelaars akkoord aan de Kamer toe kan zenden.In mijn brief over marktwerking in de zorg, die ik ook voor het debat aanuw Kamer stuur, ga ik uitgebreider in op onder andere meerjarigefinanciële zekerheid in de zorg. In de brief Voortgang toekomstbestendigmedisch specialistisch zorglandschap1 heb ik u geïnformeerd over hetversterken van samenwerking in de medisch specialistische zorg. Ook hebik u geïnformeerd over budgetbekostiging in de brief Advies NZa overbudgetbekostiging acute zorg2. Zodra de gesprekken in het AZWA zijnafgerond, zal ik u informeren over de afspraken op het gebied van meersamenwerking en meerjarige financiële zekerheid.In deze brief informeer ik u over de verdere uitwerking van onderdelen uithet Regeerprogramma gericht op toegankelijke medische specialistischezorg en ga ik in op een aantal moties, toezeggingen en amendement dieraken aan het medisch zorglandschap.1. Beschikbaarheid van acute zorg in iedere regio goed geregeld Het is belangrijk dat acute zorg voor iedereen dichtbij beschikbaar blijft.Daarom wil het kabinet ervoor zorgen dat de beschikbaarheid van acutezorg in iedere regio goed geregeld is. Ik richt me daarom op het invoerenvan strengere regels voor veranderingen van het zorgaanbod, kaders voorhet goede gesprek in de regio en betrokkenheid van burgers en het lokaalopenbaar bestuur, een passend kwaliteitskader en het uit de marktwerkinghalen van de acute zorg. Hieronder ga ik hierop verder in.a. Verbeteren van het gesprek in de regio over verandering van hetaanbod van medisch specialistische zorg In het kader van de beschikbaarheid van acute zorg heeft Uw Kamer op19 december 2024 de motie Dobbe (SP) aangenomen.3 Deze motieverzoekt het kabinet met spoed een voorstel naar de Kamer te sturen datgemeenten, personeel en patiënten instemmingsrecht geeft bij fusiesen/of sluitingen van (delen) van ziekenhuizen. Ik heb deze motie op18 december jl. ontraden, onder verwijzing naar een brief van de Minister1Kamerstuk 31 765, nr. 8982Kamerstuk 29 247, nr. 4563Kamerstuk 31 765, nr. 888.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9052 van VWS van 18 juni 2024.4 In deze brief is uiteengezet dat een dergelijkinstemmingsrecht niet goed uitvoerbaar is.Ziekenhuisbestuurders moeten kunnen staan voor de kwaliteit van de zorgin hun ziekenhuis. Tegelijkertijd deel ik de opvatting van uw Kamer dat debetrokkenheid van gemeenten, personeel en patiënten bij fusies en/ofsluiting van (delen van) ziekenhuizen van essentieel belang is. Alsgemeenten, personeel en patiënten moeten instemmen met een sluitingen één of meer van deze partijen stemt niet in met de sluiting van eenafdeling, kan de situatie ontstaan dat een ziekenhuis gedwongen wordtom zorg te leveren, terwijl dat praktisch gezien niet mogelijk is. Bijvoor-beeld door personeelstekort. Als een zorgaanbieder de zorg niet andersmag organiseren bij personeelsschaarste, kan hij zijn verantwoorde-lijkheid om goede en veilige zorg aan patiënten te leveren nietwaarmaken. Wel zoek ik naar mogelijkheden om de invloed van betrokkenpartijen te versterken. In het Regeerprogramma is opgenomen dat hetkabinet de wet- en regelgeving aan gaat passen die gevolgd moet wordenwanneer een ziekenhuis overweegt om een afdeling acute zorg ten dele ofgeheel te sluiten. Omdat hier tijd voor nodig is, stelt het kabinet tot die tijdeen handreiking op voor wat er in de tussentijd nodig is om te voorkomendat de beschikbaarheid van de zorg in het geding komt. Ik heb toegezegduw Kamer hierover in de eerste helft van 2025 meer informatie toe tezenden. Hieronder geef ik u de stand van zaken.In de afgelopen periode heb ik verschillende gesprekken gevoerd metvertegenwoordigers van ziekenhuizen en het lokaal openbaar bestuurover wat hun voorstellen, suggesties en aanbevelingen zijn om hetbesluitvormingsproces te verbeteren. Op basis van onder andere dezegesprekken wordt momenteel de handreiking opgesteld. Ik benvoornemens nog deze maand de internetconsultatie van de concept-handreiking te starten, zodat iedereen die dat wil input kan leveren.Aanvullend kijk ik wat nodig is om deze handreiking in de praktijk te latenwerken.Ik wil de handreiking na de zomer presenteren en zal daarna waar nodigde bestaande regelgeving aanpassen met betrekking tot de procedure diegevolgd moet worden bij wijzigingen in het aanbod van specifiek acutezorg.b. Aanscherping regels om SEH’s en afdelingen acute verloskunde open tehouden Zoals ik hierboven heb beschreven wil het kabinet de regelgevingaanpassen die gevolgd moet worden als een ziekenhuis overweegt hetaanbod van acute zorg op een bepaalde locatie te beperken. Dit gaat overhet betrekken van belanghebbenden bij het besluitvormingsproces overwijzigingen in het aanbod. Daarnaast heb ik u in dat kader aangegeven datde regels voor ziekenhuizen om afdelingen spoedeisende hulp en acuteverloskunde die niet gevoelig zijn voor de 45 minutennorm gelijkgetrokken worden met de regels voor afdelingen die hier wél gevoeligvoor zijn5. Dat betekent dat alle ziekenhuizen met een SEH of afdelingacute verloskunde en de zorgverzekeraars zich tot het uiterste moeteninspannen om deze afdelingen open te houden. Daarbij blijft uiteraard welleidend dat de kwaliteit van de zorg geborgd moet kunnen worden.Momenteel werk ik aan de aanpassing van de regelgeving (in ieder gevalhet Uitvoeringsbesluit en de Uitvoeringsregeling Wkkgz) die dit regelt enoverleg ik met de betrokken overheidspartijen zoals de IGJ, de NZa en het4Kamerstuk 31 765, nr. 857.5Kamerstuk 29 247, nr. 445 en Kamerstuk 31 765, nr. 881.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9053 RIVM om tot een nieuw voorstel te komen. Mijn inzet is erop gericht omna de zomer dit voorstel gereed te hebben voor internetconsultatie.2. Acute zorg uit de markwerking (SEH, acute verloskunde en IC) Op 25 november 2024 heb ik de NZa om een advies gevraagd over hoebudgetbekostiging voor de spoedeisende hulp en acute verloskunde zosnel mogelijk kan worden ingevoerd.In de brief van 20 februari jl. Advies NZa over budgetbekostiging acutezorg6 heb ik aangegeven dat de NZa twee mogelijke scenario’s schetstvoor de invoering van budgetbekostiging voor de spoedeisende hulp enacute verloskunde. De invoering van budgetbekostiging is volgens de NZaop zijn vroegst mogelijk vanaf 2027, onder andere vanwege mijnrandvoorwaarde van budgetneutraliteit. Ik heb met partijen gesprokenover de mogelijkheid om, vooruitlopend op een aanpassing in debekostiging, de spoedeisende hulp en acute verloskunde per 2026 alzoveel mogelijk uit de marktwerking te halen. Ook heb ik aangegeven datik uw Kamer op zeer korte termijn zal informeren over de wijze waarop ikbudgetbekostiging wil invoeren voor de SEH. Dat doe ik in een afzonder-lijke brief. Op 1 juli van dit jaar verwacht ik van de NZa antwoorden op deuitvoeringsvraagstukken die randvoorwaardelijk zijn om budgetbekos-tiging voor de spoedeisende hulp en acute verloskunde mogelijk temaken. Pas daarna kan ik een definitief besluit nemen. Voor budgetbekos-tiging van de IC-zorg ben ik voornemens de aanvraag voor een uitvoe-ringstoets op korte termijn aan de NZa te sturen.De doorontwikkeling van het Kwaliteitskader Spoedzorgketen voor deverschillende varianten van acute zorg afdelingen in ziekenhuizen isbelangrijk om te zorgen dat de acute zorg die bekostigd wordt, ook vangoede kwaliteit is. Dit heb ik eerder al benoemd in de brief Terugkoppelinggesprek Zuyderland en moties debat Zuyderland 7. Ik streef ernaar om inhet aanvullend zorg- en welzijnsakkoord af te spreken dat de partijen aande Landelijke Spoedzorgtafel het kwaliteitskader doorontwikkelen, envaststellen welke kwaliteitseisen gelden voor verschillende levels vanSEH’s in ziekenhuizen.Stand van zaken moties, toezeggingen en amendementIC-capaciteitDe motie van de leden Diederik van Dijk/Bushoff8 verzoekt de regering ommet de gereserveerde middelen uit het IZA de opschaling van deic-capaciteit tot 1.150 bedden alsnog doorgang te laten vinden, en deKamer uiterlijk eerste kwartaal 2025 te informeren over hoe dit wordtuitgevoerd. Ik kan u hierover het volgende melden.Tijdens de COVID-19-Pandemie is een landelijke materiële infrastructuurvan 1.700 IC-bedden opgebouwd. Naast voldoende materiële capaciteit,zet ik ook in op voldoende personeel en de juiste organisatie van deIC-zorg. Op basis van het IZA zijn aan het kader medisch specialistischezorg middelen toegevoegd om partijen structurele financiële ruimte tegeven voor de opschaling tot 1.150 IC-bedden. Partijen moeten hiervervolgens wel samen afspraken over maken, waarbij ook de beschik-baarheid van personeel een rol speelt. De afgelopen jaren hebbenveldpartijen geprobeerd om samen afspraken te maken over een hogere6Kamerstuk 29 247, nr. 4567Kamerstuk 31 765, nr. 881.8Kamerstuk 36 600 XVI, nr. 93Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9054 beschikbaarheid van IC-bedden. Dit is tot nu toe niet gelukt. Ik heb daaromhet Zorginstituut op 20 januari jl. per brief gevraagd om hierin een rol tepakken. Het Zorginstituut heeft toegezegd om gezamenlijk met alleveldpartijen een plan van aanpak op te stellen om toekomstbestendigeafspraken te maken over een flexibele organisatie van de IC-zorg. Daarbijis afgesproken om het benodigde volume, de ethische overwegingen, deimpact van het op- en afschalen van IC-zorg op de rest van de zieken-huiszorg, en het maatschappelijk belang onderwerp van gesprek te latenzijn. Als de veldpartijen de opleverdatum van een kwaliteitsproduct niethalen, kan het Zorginstituut mogelijk haar doorzettingsmacht gebruiken. Ikverwacht dat dit traject begin 2026 afgerond zal zijn. Hiermee beschouw ikde motie van de leden Diederik van Dijk/Bushoff als afgedaan.Inzet rondom de maatregel om afspraken te maken over de beloning vanmedisch specialistenIk heb u recent geïnformeerd9 dat ik streef naar een beloningsmodel in dezorg dat transparant en evenwichtig is. En dat dit moet aansluiten op demaatschappelijke verwachtingen over de efficiënte inzet van publiekemiddelen. Eerder heb ik u laten weten dat ik met de Federatie MedischSpecialisten (FMS) over dit onderwerp heb gesproken en hen hebgevraagd zelf de door uw Kamer gewenste besparing van 150 miljoeneuro (amendement Bontenbal c.s.) vorm te geven, dat deze gesprekkennog geen resultaat hebben opgeleverd en ik daarom de mogelijkhedeninventariseer om met eigen instrumentarium invulling te geven aan dewens van de Kamer. Dit houdt concreet in dat verkend wordt of wetgevingvoorbereid kan worden die gericht is op het normeren en maximeren vande verdiensten van medisch specialisten, op een vergelijkbare wijze hoedit is geregeld binnen de bezoldiging van topfunctionarissen die vallenonder de Wet Normering Topinkomens (WNT).Dit zou dan nieuwe wetgeving kunnen betreffen, buiten de WNT, specifiekgericht op de beroepsgroep van de medisch specialisten. Ik richt mijhierbij op zowel medisch specialisten in loondienst als vrijgevestigdemedisch specialisten. Ik benadruk dat dit traject een zorgvuldige analysevraagt. Parallel aan dit traject blijf ik in constructief gesprek met allebetrokken partijen waarbij ik blijf inzetten op bestuurlijke afspraken overdit onderwerp. Ik verwacht dat ik uw Kamer voor de zomer nader kaninformeren.TransgenderzorgNaar aanleiding van twee moties10 is de Gezondheidsraad in 2024gevraagd om in kaart te brengen wat wetenschappelijk bekend is over de(lange termijn)gevolgen van puberteitsremmers en genderbevestigendehormoonbehandelingen voor de fysieke en mentale gezondheid. Ook isgevraagd advies uit te brengen waarbij de Nederlandse aanpak verge-leken wordt met de aanpak in andere landen, en met zorgstandaarden engeldende wet- en regelgeving. Op 5 februari 2025 is de commissie van deGezondheidsraad geïnstalleerd. De voorlopige planning is om hetgevraagde advies begin 2026 te publiceren.Zeldzame aandoeningenNaar schatting heeft 6% tot 8% van de Nederlandse bevolking eenzeldzame aandoening. Ondanks dat deze zeldzame aandoening zeldzaamzijn, zijn er in totaal circa 8000 zeldzame aandoeningen. Door de kleinepatiëntaantallen per zeldzame aandoening is het van belang de kennis en9Kamerstuk 36 600 XVI, nr. 16310Kamerstuk 36 410 XVI, nr. 89 en Kamerstuk 31 016, nr. 370Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9055 expertise te bundelen, niet alleen binnen Nederland, maar ook binnenEuropa.De motie van leden Paulusma en Bushoff verzoekt het kabinet om tekomen tot een nationaal plan zeldzame aandoeningen en voor de zomervan 2025 met de Kamer te delen. Ik verken verschillende opties omuitvoering te geven aan de motie. Ik zal u hierover voor de zomerinformeren.Daarnaast wil ik in deze brief mededelen dat de beleidsvisie zeldzameaandoeningen11 aangescherpt is ten opzichte van de Beleidsvisie 2022,mede op basis van een internetconsultatie. Ik erken expertisecentra voorzeldzame aandoeningen (ECZA’s) in Nederland. Met deze erkenning kaneen ECZA zich vervolgens aansluiten bij een Europees Referentie Netwerk(ERN). In de ERNs werken experts uit 27 EU-landen samen voor beterezorg voor zeldzame aandoeningen, onder andere door advisering bijcasuïstiek, het verzamelen van data en het ontwikkelen vanzorg-standaarden. In Nederland zijn ruim 350 expertisecentra toegekend.De aanscherpingen komen voort uit ervaringen en wensen van depatiëntenkoepel VSOP, de Nederlandse Federatie van UniversitairMedische Centra (NFU) en VWS. De wijzigingen zijn vooral gericht opverduidelijking van de Beleidsvisie, verbetering van de transparantie ende aanscherping van het proces. De aangepaste Beleidsvisie geldt vanaf1 april 2025. Ziekenhuizen hebben voor de erkenningsronde van 2025 tot1 april van dit jaar de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen.Spaarne GasthuisTijdens het debat over het Integraal Zorgakkoord van 4 december jl. heb iku toegezegd u te informeren over de toekomstplannen van het SpaarneGasthuis. Het Spaarne Gasthuis heeft locaties in Haarlem Noord, HaarlemZuid en Hoofddorp. Het Ministerie van VWS staat in goed contact met hetziekenhuis. Op 30 januari jl. zijn medewerkers van VWS op bezoekgeweest in het Spaarne Gasthuis. De raad van bestuur heeft toegelicht dater met het oog op de toenemende zorgvraag en de schaarste aanpersoneel keuzes nodig zijn en dat er verschillende toekomstscenario’s optafel liggen. Op 26 februari jl. organiseerde het ziekenhuis een bijeen-komst voor haar stakeholders. Bij de regiobijeenkomst waren partnersaanwezig vanuit de huisartsen, VVT instellingen, GGZ, verloskundigen,gemeenten en zorgverzekeraars. Het Spaarne Gasthuis heeft tijdens deregio bijeenkomst aangeven wat de uitdagingen zijn voor een ziekenhuismet drie locaties en dat twee scenario’s worden overwogen: eenspoedeisende hulp, afdeling acute verloskunde, intensive care enbeddenhuis in Haarlem Zuid dan wel in Hoofddorp. Op de locatie waar hetbeddenhuis niet komt, komt een dagziekenhuis. In beide gevallen blijft inHaarlem Noord een zorgfunctie behouden. Het Spaarne Gasthuis heeftaangegeven in de besluitvormingsfasewederom een brede bijeenkomst te organiseren met de regiopartners.Daarbij is de betrokkenheid van gemeenten, personeel, partners in deregio en patiënten bij wijzigingen in het zorgaanbod van essentieelbelang.11Staatscourant (2024), Beleidsvisie expertisecentra zeldzame aandoeningen 2025, Ministerievan Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Nr. 39439Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9056 Tot slotWe staan voor een grote opgave als het gaat om de houdbaarheid van dezorg. Daarom zet ik in op meer samenwerking, meerjarige financiëlezekerheid, goede beschikbaarheid van acute en medisch specialistischezorg in iedere regio en het uit de marktwerking halen van de acute zorg.Het doel hiervan is om passende zorg van goede kwaliteit voor patiëntente bevorderen, te zorgen voor de houdbaarheid van het zorglandschap –ook op de langere termijn – en om de professionele inzet van de zorgpro-fessionals en het middelen zo effectief mogelijk in te richten.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M-F. AgemaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 765, nr. 9057