Functionele Agrobiodiversiteit (FAB)

26407BiodiversiteitNr.38BRIEFVANDEMINISTERVANLANDBOUW,NATUURENVOEDSELKWALITEITAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,14januari2009Hierbijbiediku,medenamensdeministervanVROM,hetrapport«BeleidsevaluatieFunctioneelgebruikvanbiodiversiteitindelandbouw–Terugblikkenenvooruitzien»aan.1IndebeleidsbriefBiodiversiteit(TK,2004–2005,nr.26407)hebbenwijaangekondigdeenstimuleringsbeleidtevoerenophetgebiedvanfunctio-neleagrobiodiversiteit.Tevensisdaarinaangegevendatditbeleidzalwordengeëvalueerd.Afgelopenseptemberisdezeexduranteevaluatieafgerond.Hierbijpresenterenweudebeleidsevaluatieenhetvervolg-beleidophetgebiedvanfunctioneleagrobiodiversiteit.Dealgemenebevindingenuitdebeleidsevaluatieoverhetgevoerdestimuleringsbeleidzijnpositief.Wijwillendanookdeingezettelijnvoort-zettenenoponderdelenversterken.DoelstellingFunctioneleagrobiodiversiteitDelandbouwsectorverkeertineentransitieprocesnaarduurzameland-bouw.DelandentuinbouwinNederlandstaanvoordeuitdagingommetbehoudvanhogeopbrengstentekomentotmindergebruikenafhanke-lijkheidvanhulpstoffenof-middelenals(kunst)mest,bestrijdingsmid-delenenberegening.HetRijkstreeftnaardezeduurzame,concurrerendeenmaatschappelijkverantwoordelandbouw.Functioneleagrobiodiversiteit(FAB2)kanhiereenprominenterolinspelen.Hetfunctioneelgebruikvannatuurlijkeprocessenvanbiodiversi-teitindelandbouwbestaatuiteensamenspelvandevolgendeonder-delen:–Levendebodem;natuurlijkeziektenenplaagregulatie,waterbergingennutriëntenkringlopen–Gezondeplanten;ziektenresistentieplanten/veredeling–Sterkedieren;weerstand/veerkrachtenselectie–Natuurlijkeomgeving;bijdrageaaneenmooiennatuurlijklandschap.DitsamenspeldraagtbijaangezondebedrijvendietegeneenstootjeTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1270120809tkkst26407-38ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.2DefinitieFunctioneleAgrobiodiversiteit(FAB):«Hetgeheelaanplantaardigeendierlijkegenetischebronnen,bodem-enmicro-organismen,insectenenanderefloraenfaunainagro-ecosystemen,alsmedeelementenvannatuurlijkehabitatsdierelevantzijnvooragrarischeproductiesys-temen».«Begeleidendebiodiversiteit»(debiologischeenlandschappelijkeelementendievoortvloeienuit,danwelafhankelijkzijnvanlandbouwpraktijken)valtbuitendezedefinitie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,26407,nr.381 kunnenineconomisch,sociaalenecologischopzicht.ToepassingvanFABkanervoorzorgendatnutriëntenbeterbenutwordendoordatbodembio-diversiteitdebodemgezondhoudt.Hetgebruikvanchemischegewas-beschermingsmiddelenkanverminderdwordendoordatnatuurlijkevijandenvanplagenzichinakkerrandenophouden.DitconceptdraagttevensbijaaneenaantrekkelijkerlandschapenFABkandaarmeedestad-landrelatieversterken.DaarnaastkanFABbijdragenaanhethalenvandoelstellingenophetgebiedvanklimaatverandering,bodem(EuropeseBodemstrategie),water(KaderRichtlijnWater)enbiodiversiteitsbehoud.HetuiteindelijkedoelvanhetFAB-beleidisdathetgebruikvanagrobiodi-versiteitintegraalonderdeelwordtvandebedrijfsvoeringvanelkegrond-gebondenagrarischeondernemer.Tevensmoethetophetgebiedvandedriep’s(people,planet,profit)renderenvoorzoweldesectoralsdemaat-schappij.Daarvoormoetennogweldenodigebelemmeringenwordengeslechtzoalsblijktuitdeevaluatie.ConclusiesevaluatieVanaf2004iseenstimuleringsbeleidgevoerdomdesectortestimulerenenteondersteunenbijhettoepassenvanFABindelandbouw.DitbeleidisgeëvalueerddoorCREMenNovioConsult.Hierondervolgendeconclu-siestenaanzienvandevolgendeelementenvanhetstimuleringsbeleid:1)Kennisontwikkelingenverspreiding,2)Ondersteunenvanpilots,3)Belemmeringenwegnemen1)Kennisontwikkelingen-verspreidingDeinzetopkennisontwikkelingen-verspreidingisgeziendebeleidsfasewaarinhetonderwerpzichbevondeffectiefgeweest.HetbesefdatFABbijdraagtaandeverduurzamingvanhetproductieprocesdringtbreeddoor.Welbestaaterbehoefteaanmeerkennisontwikkelingenpraktijk-toetsing.InmiddelshebbenLTOenNAJKsamenmetderijksoverheidhetStimuleringsprogrammaAgrobiodiversiteitenDuurzaamBodemgebruikindeLandbouw(SPADE)geïntroduceerd.Spadeiseenbelangrijkinstru-mentvoordraagvlakvergrotingenverspreidingvankennis.Kennis-verspreidingnaarhetonderwijsisachtergeblevenenblijfteenaandachts-punt.2)OndersteunenvanpilotsViaprovincialepilots(SGB1enILG2)enlandelijkepilotszijnermeerbedrijvenaandeslaggegaanmethettoepassenenontwikkelenvanFAB.DeeerstelandelijkepilotdieisuitgevoerdbetreftLTO-FAB(HoekscheWaard).Indezepilotisveelwaardevollekennisopgedaanenzijnaanspre-kenderesultatengeboekt.Zoishetgebruikvangewasbeschermingsmid-delenvoorbestrijdingvanluisinaardappelenengraanineenaantaljarenmet100%gereduceerd.DezepilotheeftondertusseneenvervolggekregeninhetzogenaamdeLTO-FAB2project.DaarnaastzijnerinhetkadervanhetILGzestiennieuwepilotsopgezetwaarmeespreidingingebiedenensectorenwordtgerealiseerd.Inmiddelswordenerweerdiversenieuweprojectenindeverschillendeprovinciesopgestart.Hiermeewordtruimschootsvoldaanaandedoel-stellingvannegenpilotsuitdebeleidsbrief.3)BelemmeringenwegnemenTijdensdebeleidsperiodeheeftookhetwegnemenvanbelemmeringendenodigeaandachtgekregen.Hetbetrefthierbeleidsmatigebelemme-1StimuleringsregelingGebiedsgerichtBeleid.2InvesteringsbudgetLandelijkGebied.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,26407,nr.382 ringenvantegenstrijdigeregelgeving.Daarnaastbestaaternogeenscheveverhoudingtussendekostendragers(agrarischeondernemers)endegenendiedebatenvanFABontvangen(samenleving).OplossingvanditvraagstukkandedrempelomFABteintegrerenindegangbareland-bouwverlagen.StimuleringsbeleidAlgemeneconclusievandeonderzoekersisdatdebeleidsbriefBiodiversi-teitenhetdaarinaangekondigdebeleidophetjuistemomentdejuistestimulansisgeweestomdebenuttingvanFABtevergroten.Hierbijwordtopgemerktdattransitiestijdkosten,ondernemersmoetendenieuweaanpaklerenvertrouwen.MededaaromdientdesturingsfilosofievangezamenlijkoptrekkenvansectorenRijktewordenvoortgezet.VaneenpioniersfasegaatFABnuovernaareenfasevanuitbouwenuitroldieeenstructureleenstrategischeaanpakvereist.BovenstaandeconclusiesonderschrijvenwijvanharteenwijzijndanookgraagbereiddeverdereuitbouwvanFABdieinmiddelsplaatsvindtteondersteunenmetdevolgendebeleidsacties.BeleidsactiesOmFABsuccesvolensociaal-economischverantwoordtekunnenlatenintegrerenindebedrijfsvoeringvanagrarischeondernemersenomdaar-voordraagvlakenondersteuningindesamenlevingterealiseren,zullendeministeriesvanLNVenVROMdekomendetijdaandeslaggaanmetdestrategischeuitwerkingvanFABvoordemiddenlangetermijnopbasisvandezebeleidsbrief.HetRijkzalovereenkomstigdeaanbevelingenverderinzettenophetstimulerenenondersteunenvandeverderetoepassingvanFABdoordesector.Hiervoorzalingezetwordenopversterkingvandevolgendestrate-gischeelementen:a)Verderekennisontwikkelingen-verspreidingb)MonitoringresultatenFABc)FinancieringenvermaatschappelijkingvanFAB.a)Verderekennisontwikkelingen-verspreidingIndekomendejarenstrevenweernaaromdekennisoverFABteverbre-den.Voordetoepassingvanakkerrandentenbehoevevaneengroten-deelsnatuurlijkeplaagbeheersingopakkerszalopkortetermijnmeerkennisdienentewordenontwikkeldengetoetst,zodathetgebruikvanakkerrandenverderuitgeroldkanwordennaargrondgebondenagrarischeondernemersbinnenenbuitendepilots.Debodemwordtdoorgrondgebondenagrarischeondernemersintoene-mendematealsbepalendeproductiefactorgezienwaaropdebedrijfs-strategiemoetwordenafgestemd.Daaromzaldekomendebeleids-periodedekennisontwikkeling,toetsingenverspreidingophetgebiedvanbodemprioriteitkrijgen.VoorkennisontwikkelingisditjaareenvervolggegevenaanhetDLO-programmavoorfunctioneleagrobiodiversiteitgerichtopzowelbovengrondsalsondergronds,dattot2011zaldoorlopen.DaarnaastvindenerophetgebiedvanduurzaambodembeheeronderzoekenplaatsvanuitdeministeriesvanLNVenVROM.Praktijkgerichteontsluitingvannieuwekennisiseenaandachtspuntomverspreidingvandeontwikkeldekennisookdaadwerkelijkterealiseren.InhetkadervanhetILGzullenerdoordeprovinciesdekomendevijfjaartientallenpilotswordenuitgevoerdwaarbijoppraktijkschaalervaringTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,26407,nr.383 wordtopgedaanmetagrobiodiversiteitbovengrondsenduurzaambodemgebruikindelandbouw.OokheeftdelandelijkepilotFABditjaareenvervolggekregen,welkezallopentot2011.HierinzalzoweldebodemalsFABbovengronds(onderandereakkerrandenenscouten)aandachtkrijgen.OphetgebiedvankennisverspreidinghebbenwijsamenmetdesectorditjaarhetstartseingegevenvoorSpade.Ditprogrammazetzichinomkennistebundelen,teverspreidenenkennisvragenvanuitdesectoroptepakken.DekennisverspreidingviahetonderwijszalaandachtkrijgenviadeinzetvandeGroeneKennisCoöperatie.Daarnaastzijndekennismake-laarsvanSpadeookactiefinhetonderwijs.OphetgebiedvanFABisookeldersinEuropakennisenervaringopge-daan.OmdezekennisteontsluitenisdoorNederlandhetinitiatiefgenomenomhet«EUlearningnetworkFAB»optezetten.DitnetwerkbiedtkansenomhetonderwerpopdeEuropeseagendatezettenentotinternationalekennisuitwisselingtekomen.b)MonitoringWijzetteneropinomhetrendementvanFABinzichtelijktemakenenzullendaartoeindicatorenlatenontwikkelendielatenzienopwelkewijzeenmateagrobiodiversiteitbijdraagtaanverduurzamingvandegrond-gebondenlandbouwopbedrijfs-engebiedsniveau.OvereenkomstigdeaanbevelingenzalbijdeopzetvandeILG-pilotsaanmonitoringexplicietaandachtwordenbesteed.Ookviadeprojecten-moduleinhetSpade-projectzalinzichtwordenverschaftindevoortgangenaardvandepilots.DaarnaastzalerinhetkadervanSpadeookeennulmetingeneennametingwordengedaan,omtemonitoreninhoeverreondernemerswelkenietbetrokkenzijnbijpilotsgebruikmakenvanFAB.OpdezewijzekanhetdraagvlakvanFABwordengemeten.c)FinancieringenvermaatschappelijkingDeMKBA«kwaliteitsimpulsGroenblauwedooraderingHoekscheWaard»geeftaandaterbijmaatregelenopgebiedsniveaueenscheveverhoudingbestaattussenkostendragers,deagrarischeondernemers,endegenendiedebatenontvangen,betrokkenpartijenindesamenleving.Deprimaireverantwoordelijkheidvoordeverduurzamingvandebedrijfs-voeringligtbijdeagrarischeondernemer.Deverdereontwikkelingentoepassingvanfunctioneleagrobiodiversiteitvraagtookomeenfacilite-renderolvandeoverheid.Inoverlegmetallebetrokkenactorenzullenwijnagaanwelkefinancie-ringsinstrumentenkunnenzorgdragenvooreenverantwoordeverdelingvankostenenbaten(opregionaalennationaalniveau)binnendeEuro-pesebeleidskaders.Hierbijzullendebevindingenvandetaskforce«Finan-cieringLandschapNederland»wordenmeegenomen.DaarnaastwordterinhetkadervanhetGemeenschappelijkLandbouwBeleidgekekenopwelkewijzeondernemersdieFABalsmaatschappelijkeprestatietoepasseninhunbedrijfsvoeringhiervoorkunnenwordenbeloond(Kamerstukken28625,nr.60,12september2008,HoutkoolschetsEuropeesLandbouwbeleid2020).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,26407,nr.384 TotslotMetbovengenoemdeactiviteitenbeogenwijdekomendejarendebenut-tingvanagrobiodiversiteitindelandbouwteversterkenendaarmeedeontwikkelingnaareenduurzame,concurrerendeenmaatschappelijkverantwoordelandbouwopdelangeretermijnteondersteunen.DeministervanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit,G.VerburgTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,26407,nr.385