Beoordeling voorstel Europese Commissie voor verlengen opschorting vrijwaringsmaatregelen op Oekraïens ijzer en staal

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 045Situatie in OekraïneNr. 205 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL ENONTWIKKELINGSHULP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 maart 2025Op 7 maart jl. publiceerde de Europese Commissie een voorstel voor hetverlengen met drie jaar van de huidige opschorting van vrijwaringsmaat-regelen op Oekraïens ijzer en staal.1 Gezien het belang dat het kabinethecht aan het tijdig informeren van uw Kamer, de voorziene snelheid vanhet Brusselse onderhandelingsproces, en het feit dat het voorliggendevoorstel een reeds bestaande opschorting verlengt, heb ik ervoor gekozenu per brief een appreciatie van het voorstel te doen toekomen in plaatsvan per BNC-fiche.Deze brief zal eerst de inhoud en motivatie van het voorstel bespreken,om vervolgens de impact van het voorstel in te schatten en daarna deNederlandse positie ten aanzien van het voorstel toe te lichten.Inhoud van het voorstelSinds 2018 heeft de EU vrijwaringsmaatregelen ingesteld op de importvan bepaalde staal- en ijzerproducten, om economische schade voorEuropese staalproducenten te voorkomen. Het nu voorliggende voorstelvoorziet in het verlengen van de huidige opschorting van vrijwarings-maatregelen op staal- en ijzerproducten afkomstig uit Oekraïne. Daarmeewordt voorkomen dat Oekraïne met de tarieven onder de vrijwaringsmaat-regelen wordt geconfronteerd bij de export van ijzer en staal naar de EU.De opschorting was onderdeel van het eerste pakket aan autonomehandelsmaatregelen voor Oekraïne, dat op 4 juni 2022 in werkinggetreden is.2 De maatregel is vervolgens onderdeel geweest van de tweeéénjarige verlengingen van de autonome handelsmaatregelen.3 Dezemaatregelen lopen per 5 juni a.s. af.1Register of Commission Documents - COM(2025)1072Verordening (EU) 2022/8703Verordening 2023/1077 en 2024/1392. kst-36045-205ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2051 De duur van de nu voorgestelde verlenging van de opschorting is vooreen aanvankelijke periode van drie jaar na inwerkingtreding, metdaaropvolgende stilzwijgende verlengingen van nogmaals drie jaar. DeRaad of het Europees Parlement kan verlenging voorkomen door uiterlijkdrie maanden voor het verstrijken van een driejarige periode aan te geventegen verlenging te zijn.In het voorstel wordt aan de Commissie een uitvoerende bevoegdheidtoegekend om tijdelijk de opschorting te kunnen pauzeren voor eenspecifiek product als dat nodig is. Dit is een nieuwe bevoegdheid tenopzichte van de huidige autonome handelsmaatregelen en biedt meerhandelingsperspectief mocht de opschorting onverwacht toch totproblemen bij de Europese staalsector leiden.Motivatie van het voorstelDe Europese Commissie motiveert het voorstel met een beroep op denoodzaak om Oekraïne economisch te blijven steunen. De Russischegrootschalige invasie van Oekraïne heeft een blijvend negatief effect opde Oekraïense economie. Deze opschorting van importheffingen opOekraïense producten komt tegemoet aan het verzoek van Oekraïne aande EU om steun te verlenen aan het behoud van de Oekraïense handels-positie en verdieping van de handelsrelatie met de EU. De autonomehandelsmaatregelen hebben volgens de Commissie Oekraïense bedrijvenflexibiliteit en zekerheid geboden, maar deze lopen per 5 juni a.s. af.Exporten van staal en ijzer blijven een belangrijke inkomstenbron voor deOekraïense economie, ondanks dat veel staalfabrieken door Rusland bezetof verwoest zijn. Dit voorstel verzekert daarom de markttoegang tot de EUvoor Oekraïense staal- en ijzerproducenten.Impact van het voorstelEr is geen verandering ten opzichte van de status quo te verwachten,aangezien op dit moment Oekraïne reeds uitgezonderd is van devrijwaringsmaatregelen. De impact hiervan op de Nederlandse staal- enijzersector is klein geweest, gezien de relatief kleine volumes vanOekraïense staal- en ijzerexporten naar de EU en Nederland als gevolgvan de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne.Nederlandse positie ten aanzien van het voorstelEssentie Nederlands beleid op dit terreinHet kabinet heeft de grootschalige Russische invasie van Oekraïne tenscherpste veroordeeld. De Russische oorlog tegen Oekraïne is de grootstegeopolitieke inbreuk op de internationale politieke en economischestabiliteit sinds de Tweede Wereldoorlog en een flagrante schending vanhet internationaal recht. De voortdurende Russische agressie vraagt omonverminderde steun aan Oekraïne. Dit geldt ook voor steun aan deOekraïense economie, die hard wordt geraakt door de oorlog die in hetland woedt.Het kabinet verwelkomde in 2022, 2023 en 2024 de (verlenging van de)autonome handelsmaatregelen, omdat tijdelijke opschorting vanimportheffingen op Oekraïense producten maatregelen mogelijk een deelvan de negatieve economische consequenties voor Oekraïne als gevolgvan de oorlog kunnen mitigeren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2052 Beoordeling en inzet ten aanzien van het voorstelGelet op het blijvende belang van economische steun, zal het kabinet devoorgestelde verlenging van de opschorting van vrijwaringsmaatregelenop ijzer en staal steunen. Het kabinet zal tijdens de onderhandelingenvragen stellen over de betrokkenheid van lidstaten bij verdere verlen-gingen van de opschorting van de vrijwaringsmaatregelen en bij heteventueel pauzeren hiervan.Daarnaast is het voor het kabinet van belang om, naast deze maatregelenop ijzer- en staalproducten, ook de andere elementen uit de autonomehandelsmaatregelen te bestendigen. Deze maatregelen verlopen op 5 junia.s. Nederland zal in Brussel aandacht blijven vragen voor aanvullendevoorstellen om ook de andere elementen van de handelsmaatregelen,waaronder verbeterde markttoegang voor Oekraïense landbouwpro-ducten, zo goed mogelijk te bestendigen.De Commissie is nu bezig uit te werken hoe de autonome handelsmaatre-gelen opgevolgd kunnen worden; het voorliggende voorstel regelt ditenkel op het gebied van staal en ijzer. Tijdens de onderhandelingen overde laatste verlenging van de autonome handelsmaatregelen heeft deCommissie toegezegd aan de slag te gaan met permanente wederzijdsetariefliberalisatie met Oekraïne onder artikel 29 van het Associatieakkoord,waarmee ook opvolging van de autonome handelsmaatregelen op hetgebied van landbouwgoederen veilig zou worden gesteld. Hier ligt echternog geen concreet voorstel op voor. Ik zal uw Kamer uiteraard informerenzodra de Commissie hier een voorstel voor doet. Ondertussen zal hetkabinet zich in Brussel inzetten voor bestendiging en waar mogelijkverbreding van Oekraïense toegang tot de Europese markt, in lijn met demotie-Paternotte en Kamminga.4Eerste inschatting krachtenveldNaar verwachting zal binnen de Raad een gekwalificeerde meerderheidvan de lidstaten het voorstel steunen. Ook binnen het Europees Parlementlijkt er steun te bestaan voor dit voorstel. In het verleden was ditonderdeel van de autonome handelsmaatregelen niet controversieel.Overige beoordelingen en implicatiesAangezien het voorstel voor de verlenging van de opschorting van devrijwaringsmaatregelen identiek is aan het gedeelte van de autonomehandelsmaatregelen dat hierop ziet, zijn de oordelen ten aanzien vanbevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit ongewijzigd vergelekenmet deze oordelen voor de huidige autonome handelsmaatregelen.5Hierbij werd positief geoordeeld over de bevoegdheid (gebaseerd opartikel 207, lid 2 van het EU-Werkingsverdrag). Het subsidiariteitsbeginselis en was niet van toepassing, gezien de exclusieve bevoegdheid van deUnie op het terrein van de gemeenschappelijke handelspolitiek (artikel 3,lid 1, sub e) van het EU-Werkingsverdrag). Het oordeel ten aanzien van deproportionaliteit is positief. De voorgestelde opschorting van vrijwarings-maatregelen op ijzer en staal is proportioneel aan het doel om handels-routes zo veel mogelijk open te houden en economische banden metOekraïne te verdiepen. Hierbij is een duur van drie jaar – met daaropvol-gende mogelijke verlengingen van steeds drie jaar – een redelijketijdsperiode, met het oog op de mogelijke duur van de Russische oorlog4Kamerstuk 21 501-02, nr. 30295Kamerstuk 36 045, nr. 178Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2053 tegen Oekraïne en de noodzaak tot zekerheid en voorspelbaarheid voorOekraïense staal- en ijzerproducenten. Ook de aan de Commissietoegekende uitvoeringsbevoegdheid om de opschorting tijdelijk teschorsen in geval van (een dreiging van) ernstige schade voor deEU-industrie is mogelijk en wenselijk. De appreciatie ten aanzien van definanciële implicaties en de gevolgen voor de regeldruk en administra-tieve lasten is ook ongewijzigd vergeleken met de beoordeling van dehuidige verordening. Er zijn geen financiële implicaties ten opzichte vande status quo, en ook levert de verlenging geen extra regeldruk enadministratieve lasten op.Wat de geopolitieke consequenties betreft, is het voorstel van belang omde Oekraïense economische positie te blijven ondersteunen. Dit isnoodzakelijk om de Oekraïense militaire positie ten opzichte van Ruslandniet te laten verzwakken.UitvoeringsaspectenBij de implementatie van de inhoud van het voorstel zijn geen problemenvoorzien. Wel kost de handhaving inspanningen van de Douane die doormiddel van het prioriteren van de verschillende fiscale controles zijngevonden in de huidige personele capaciteit.De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp,R.J. KleverTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 045, nr. 2054