Memorie van toelichting

32044WijzigingvanhetWetboekvanStrafvorderinginverbandmetdeinvoeringvaneenregelingbetreffendeherzieningtennadelevandegewezenverdachte(Wetherzieningtennadele)Nr.3MEMORIEVANTOELICHTINGInhoudsopgaveI.ALGEMEEN1.Inleiding2.Hoofdlijnenvandevoorgestelderegeling2.1.Dewenselijkheidvanherzieningtennadele2.2.Samenvattingvandevoorstellen3.Buitenlandsrecht4.Constitutioneleenverdragsrechtelijkeaspecten4.1.DeGrondwetenhetStatuutvanhetKoninkrijkderNederlanden4.2.HetEVRM4.3.HetIVBPR4.4.DeUitvoeringsovereenkomstvanSchengenendeEuropeseOvereen-komstinzakedetoepassingvanhetnebisinidem4.5.HandvestEU5.Grondenvoorherzieningtennadele5.1.Inleiding5.2.Naderoverhetnovum5.3.Naderoverdefalsa6.Deuitsprakendievoorherzieningvatbaarzijn7.Desoortstrafbarefeitenwaarbijherzieningtennadelemogelijkwordt8.Hetvereistedatherzieninginhetbelangisvaneengoederechtsbede-ling;particuliereopsporing9.Verjaardestrafbarefeiten10.Inhetalgemeenslechtséénherkansing11.Kringvanpersonendieherzieningtennadelekunnenaanvragen12.Procedureenrechtsbijstand12.1.Detoepassingvanopsporingsbevoegdhedenendwangmiddelen12.2.HetrechtsgedingbijdeHogeRaadendefeitenrechter12.3.Rechtsbijstand13.Hetbewarenvangegevensenvoorwerpen14.Overgangsrecht(artikelII)15.FinanciëleparagraafII.ARTIKELSGEWIJSTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1343130809tkkst32044-3ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.31 I.ALGEMEEN1.InleidingDitwetsvoorstelheefttotdoelonherroepelijkeuitsprakenvandestraf-rechteringevalvanernstigemisdrijventennadelevandegewezenverdachtetekunnenherzien.EnigetijdgeledenisondermeerdoordeRotterdamsepolitieenhetRotterdamseparketindemediagepleitvoordeintroductievandemogelijkheidvaneenherzieningtennadele.1EnkeleledenvandeTweedeKamerhebbenzichdestijdsdaarbijaangesloten.2Herzieningtennadelevandegewezenverdachtekenteenaantalverderopindezetoelichtingnogtebenoemenbezwaren,redenwaaromdezevormvanherzieningnietonproblematischis.Ikbenvanoordeeldatineenaantalwelomlijnde,zeerzwarezakendevoordelenvaneenherzieningtennadelezwaarderwegendandedaaraanverbondennadelen.Deinterna-tionaleverdragenbiedenondervoorwaardenruimtevoorhetopenstellenvandemogelijkheidvanherzieningtennadele.Tegendezeachtergrondmaaktditwetsvoorstelineenbeperktaantalgevallenherzieningtennadelevandegewezenverdachtemogelijk.HetoorspronkelijkewetsvoorstelzoalsdataandeRaadvanStateisvoor-gelegd,isopadviesvandeRaadgesplitstineenwetsvoorstelbetreffendeherzieningtenvoordeleeneenwetsvoorstelbetreffendeherzieningtennadele.Hetvoorliggendewetsvoorstelbetreftdusdeherzieningtennadele.Hetanderewetsvoorstelbetreftdehervormingvandebestaanderegelingvanherzieningtenvoordele.Eengezamenlijkebehandelingvanbeidewetsvoorstellenverdientdevoorkeur.Weliswaarisherzieningtennadelevaneenandereordedanherzieningtenvoordele,enbevattenderegelingenvanbeideherzieningsvormenindebeidewetsvoorstelleninhoudelijkeenprocedureleverschillen,maardatneemtnietwegdatderegelingvandeherzieningtennadele,alsvoorzieninhetvoorliggendewetsvoorstel,voortbouwtopderegelingvanherzieningtenvoordele,zoalsdezeinhetanderewetsvoorstelwordthervormd.Overhetconceptvanhetoorspronkelijkewetsvoorstelzijnadviezen3ontvangenvandevoormaligepresidentvanendeprocureur-generaalbijdeHogeRaad,vandeRaadvoorderechtspraak,deNederlandseVereni-gingvoorRechtspraak,hetCollegevanprocureurs-generaal,deNeder-landseOrdevanAdvocaten,hetCollegebeschermingpersoonsgegevensenvandehooglerarenCrombag,VanKoppen,enWagenaar.Hetgaatomwaardevolleadviezenwaarinhet(oorspronkelijke)wetsvoorstelopeengedegenwijzevancommentaarisvoorzien.Deadviezenhebbengeleidtoteenaantalaanpassingeninhetwetsvoorstelenindememorievantoelichting.Opdeadviezenzal–waarnodiguitgebreid–wordeninge-gaaninparagraaf2,alsmedeopdieplaatsenindezememorievantoelich-tingwaardeonderdelenwaaroverisgeadviseerdwordenbelicht.DeRaadvanHoofdcommissarissenenhetKorpsbeheerdersberaadhebbenaangegevenaftezienvandemogelijkheidomoverhet(oorspronkelijke)wetsvoorstelteadviseren,omdathetwetsvoorstel«geenbeheersmatigeconsequentiesbevat».Voorzovernietuitdrukkelijkandersisvermeld,hebbenallegenoemdeartikelenbetrekkingophetWetboekvanStrafvordering.2.Hoofdlijnenvanderegeling2.1.WenselijkheidvanherzieningtennadeleHoeweldediscussieoverdeherzieningtennadeleallangerspeelt,heeftdezeeennieuweimpulsgekregendoorrecenteontwikkelingenophet1ZieF.Jensma,OMheeftrechtoptweedekans,HoofdofficierHenkKorvinusoverhetheropenenvanstrafzaken,NRC27juni2007,blz.7.2KamerstukkenII2006/07,31031VI,nr.8,blz.13.3TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.32 terreinvanhetforensischebewijs,waaronderdetoenemendemogelijk-hedenvanDNA-onderzoek.Doordergelijknieuwbewijs,datbijvoorbeeldaanhetlichtkankomendooronderzoekdooreen«coldcase-team»,kaneeneerdergegevenvrijspraakofontslagvanallerechtsvervolgingomstredenraken.1Argumentvóóreenherzieningtennadeleisondermeer,dateendergelijkeherzieninginhetbelangkanzijnvandemateriëlewaarheid.Ookpleitendebelangenvanslachtoffersennabestaandenvoordeintroductievandeherzieningtennadele.Voorhenishetimmersmoei-lijkteaanvaardendatgeenbestraffingmogelijkisvaneenverdachtedieonherroepelijkisvrijgesproken,ookalisernaderhandzeerbelastendbewijsmateriaalaanhetlichtgekomen.Vrijsprakendietenonrechtezijngegevenstichtengeenvrede.Voortsishetdenkbaardateenrechteropeendwaalspoorisgezetdoorstrafbaargedragvandeverdachte.Dezekanbijvoorbeeldeengetuigehebbenbedreigd,waardoordegetuigetengunstevandeverdachtemeineedheeftgepleegd.Hetisinditsoortgevallennaarmijnmeningnietgewenstdateenverdachte(blijvend)kanprofiterenvanzijneigenstrafbaregedragalsgevolgwaarvandevrij-spraakalshetwarebesmetis.InhetVerenigdKoninkrijkwordtinditverbandwelgesprokenover«taintedacquitttals»(besmettevrijspraken).Aandeanderekantkunnenookernstigtenemenbezwarenwordenaangevoerdtegeneenherzieningtennadelevandegewezenverdachte.ZohebbenP.A.M.MevisenT.Kooijmanseropgewezendathetenkelebestaanvandemogelijkheidvaneenherzieningtennadele,zoalsdezeauteurshetuitdrukken,«kanaanzettentothetvoortzettenvanrechtmatigeenonrechtmatige,heimelijkeennietheimelijkeopsporingendegewezen,nietveroordeeldeverdachtegeenrust,indezinvanafweertegendezeactiviteiten,aanheteerdereonherroepelijkniet-veroordelendgewijsdekanontlenen».2Ookwanneermenslechtsinbeperktemateopsporingtoelaatnaeenonherroepelijkevrijspraak,ishetnietuitgeslotendatprivé-personenzullenproberennieuwbelastendbewijstevergareninverbandmeteenherzieningtennadele.VanhetOpenbaarMinisteriemagwordenverwachtdathetzakengoedenzorgvuldigvoorbereidvoordeterechtzittingaanbrengt.Naarmatedievoorbereidingdeugdelijkeris,zullenernadienmindernieuwepuntenaanhetlichtkomen.Hoewelooknadeinvoeringvandeherzieningtennadele,naarhetCollegevanprocureurs-generaalinzijnadviesaangeeft,dehoofdregelzalblijvendateenvrijspraakeenvrijspraakis,enhoeweleropmagwordenvertrouwddathetOpenbaarMinisterie,geletopzijnmagistratelijkerol,prudentmetdemogelijkheidvanherzieningtennadelezalomgaan,magmendeogennietsluitenvoorhetrisicodathetenkelebestaanvandemogelijkheidvanherzieningtennadeleindepraktijkwordtopgevatalseenherkansingdiedenoodzaakvaneengoedeenzorgvuldigevoorbereidingvandezaakzoukunnenverminderen.Hetzichvoordoenvandatrisicoismetdevoorgestelderegelingnietlangermeer–zoalsnu–uittesluiten.Hoewelonterechtgegevenvrijsprakengeenvredekunnenstichten,geldtanderzijdsdatdemogelijkheidvanherzieningtennadelehetvrede-stichtendeeffectenhetgezagvanrechterlijkeuitsprakenkanaantasten,doordatzakenweeropnieuwterdiscussiekomentestaan.Ditprecaireevenwichtmaakthetnaarmijnoordeelnoodzakelijkdataandedoorditwetsvoorstelgeïntroduceerdemogelijkheidvanherzieningtennadelewezenlijkebeperkingenwordengesteld.Voortskunnenerdoordemogelijkheidvanherzieningtennadeleverwachtingenwordengewektbijslachtoffersennabestaandendienietofalleenbijuitzonderingwaargemaaktkunnenworden.Iseenmaalherzie-ningtennadelemogelijk,danisdekansreëeldatsommigeslachtoffersennabestaandenzullenblijvenaandringenopnieuwopsporingsonder-zoek,ookwanneerergeenconcreteenreëleaanwijzingvooreennovumofanderegrondtotherzieningaanwezigis.1Indezememorievantoelichtingzalkortheidshalvewordengesprokenovereenonherroepelijkevrijspraak.Maarookeenonherroepelijkontslagvanallerechtsver-volgingalsbedoeldinhetvoorgesteldeartikel482akantennadelevandegewezenverdachtewordenherzien.2P.A.M.Mevis,T.Kooijmans,Herzieningtennadele,EenstudienaardewenselijkheidenmogelijkheidvanherzieningtennadeleinhetNederlandsestrafprocesrecht,Kluwer2003,blz.125.ZieookW.F.vanHattum,Herzieningtennadele.WatdekwestieJoranvanderSlootonsdaaroverkanleren,NJB2008,blz.682–684.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.33 Tenslottegeldtnietalleennaeenveroordeling,maarooknaeenvrij-spraakhetadagium«litesfinirioportet».Aaneenstrafprocesmoeteenseeneindekomen.Hetzalduidelijkzijndatdehierbovenweergegevenvoordelennauwgezettegendedaarweergegevennadelenmoetenwordenafgewogen.Inbepaaldegevallenwegendevoordelennaarmijnmeninguiteindelijkzwaarderdandenadelen.Bijzeerernstigemisdrijvenishetbelangvandesamenlevingbijeencorrectievaneenonterechtevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolgingzoevidentgroot,datdebelangenvandegewezenverdachtedaarvoormoetenwijken.Vanwegedezwaarwegendebezwarendieinhetalgemeenaanherzieningtennadelezijnverbonden,ishetevenwelgewenstderegelingvanenigestringentebeperkingentevoor-zien.IkwijserdaarbijopdatinveelEuropeselandenherzieningtennadeleisuitgeslotenofzeerbeperktmogelijkis.ZowordenindeherzieningsregelingdierecentinEngelandenWalesisingevoerd,talvanbeperkendevoorwaardenverbondenaandeherzieningtennadele.Verschillendeaspectenvandieregelingzijn–vertaaldnaardeNeder-landsesituatie–overgenomenindevoorgestelderegeling.Alsinspiratie-bronvoordevoorgestelderegelingheeftbovendieneeninDuitslandaanhangigwetsvoorstelgediend.Indeindatwetsvoorstelvervatterege-lingwordenbelangrijkevoorwaardengesteldwatbetreftdeernstvanhetfeitendebewijskrachtvanhetnieuwebewijs(ziehierovernaderinpara-graaf3).DeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakisvoorstandervaneenzeerbeperktemogelijkheidvanherzieningtennadele,waardoorhetonderbijzondereomstandighedenmogelijkwordtaperteonjuisthedenwaardoordebeslissingvaneenstrafrechteronhoudbaarwordt,teniettedoen.Dezeverenigingheeftbegripvoordeintroductievaneenregelingbetreffendedeherzieningtennadele,maarmeentdatditweleeningrijpendestapisdiestrikteprocedurelewaarborgenvereistenwordtbeperkttotuitzonder-lijkegevallen.Deverenigingisbezorgddatsprakezalblijkentezijnvaneenhellendvlak.DeRaadvoorderechtspraakmeentdatintroductievandemogelijkheidvanherzieningtennadelevandegewezenverdachteeeningrijpendeveranderinginonsstrafprocesrechtis.DeRaadisvanoordeeldatdeformuleringvandegrondenvoordezevormvanherzieningzominmoge-lijkruimtedienttelatenvoorverschilininterpretatie.DeNederlandseOrdevanAdvocatenraadtinvoeringvandeherzieningtennadeleaf.DeOrdemeentdateenvoordeelvanintroductievanherzie-ningtennadelezondertwijfelisdatdeverdachtedienaeenonherroepe-lijkevrijspraakvaneenernstigmisdrijfalsnogbekent,ofjegenswieonomstotelijkbewijsaanwezigisdathijdedaderis,kanwordenvervolgd.MaardenadelenvanherzieningtennadelewegenvoordeOrdezwaarder.DeOrdewijsteropdatherzieningtennadelezichslechtssporadischzalvoordoen.DeOrdemeentdatgevallendiezichbijhogeuitzonderingvoordoengeenwetgevingrechtvaardigen.MetdeOrdebenikvanoordeeldatherzieningtennadeleserieustenemenbezwarenkent.Tochmeenikdatintroductievaneenzeernauwomlijndemogelijkheidvanherzieningtennadeleomdehierbovenweergegevenredenengerecht-vaardigdis.Beslissendismijnsinziensoferbehoeftezalbestaanaandemogelijkheidvanherzieningtennadeleindienzichdaarvooreengrondvoordoet,enniethetaantalprecedenten,zoalsinhetadviesvandeOrdealsmaatstafdoorklinkt.HetCollegevanprocureurs-generaalheefteerderalgepleitvoorinvoeringvanherzieningtennadelevandegewezenverdachte.HetCollegegeeftinzijnadviesaanmetinstemmingkennistehebbengenomenvanhetvoor-nemenherzieningtennadelemogelijktemakenbijinbeginselalleenzeerzwaremisdrijvenwaarbijhetrechttotstrafvorderingnietverjaart.WelTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.34 heefthetCollegeinzijnadviesopeenaantalpuntengevraagdombijstel-lingenverruimingvandevoorgestelderegeling.Ikmeentemogenconcluderendatdezeernauwomlijnderegelingvoorherzieningtennadelevandegewezenverdachte,alsvoorgesteldinditwetsvoorstel,inhoofdlijndoordeadviezenwordtondersteund,eneenevenwichtinhoudttussendedoordeNederlandseOrdevanAdvocatenenhetCollegevanprocureurs-generaalingenomenposities.2.2.SamenvattingvandevoorstellenbetreffendedeherzieningtennadeleAlvorensdehoofdlijnenvandevoorgestelderegelingtebeschrijven,merkikopdatherzieningtennadelewatbetreftdegrondenwaaropdezekanplaatsvindenenwatbetreftdeprocedurediedaartoekanleiden,nietmoetwordenaangemerktalshet«spiegelbeeld»vandeherzieningtenvoordele.Herzieningtennadeleiseeningrijpendrechtsmiddelwaaraandeindevorigeparagraafweergegevennadelenkleven.Herzieningtenvoordelekentdezenadelennietofinveelminderemate.Daarommoeteenregelingvanherzieningtennadelewatbetreftdeherzieningsgrondenrestrictieverwordeningerichtdanderegelingvanherzieningtenvoor-dele.Enomdezeredenishetgerechtvaardigdengewenstdatopeenaantalpuntenverschillenindeprocedureleopzetvanbeideregelingenwordenaangebracht.Dehoofdlijnenvandevoorgestelderegelingbetreffendeherzieningtennadelevandegewezenverdachtezijndevolgende.•Herzieningtennadelevandegewezenverdachtekanoptweegrondenplaatsvinden.Deeerstegrondisdaternahetonherroepelijkwordenvandeeinduitspraaknieuwbewijsaanhetlichtisgekomendatheternstigevermoedendoetrijzendatdeverdachte,alsderechterdaarmeebekendzouzijngeweest,zouzijnveroordeeld(novum).Detweedegrondisdatersprakeisvanéénofmeerzogenaamde«falsa»;wanneerisvastgestelddatersprakewasvanbijvoorbeeldvalsontlas-tendbewijsmateriaalenheternstigevermoedenbestaatdatalsdevalsheidaanderechterbekendzouzijngeweest,hetonderzoekvandezaakzouhebbengeleidtoteenveroordelingvandegewezenverdachte(paragraaf5).•Herzieningtennadeleopgrondvaneennovumisalleenmogelijkwanneerersprakeisvannieuwtechnischbewijsofvaneengeloof-waardigebekentenisvandegewezenverdachteofdiensmedever-dachte(ziehetvoorgesteldeartikel482aenparagraaf5.2).•Tervoorkomingvanlichtvaardigevervolgingenisbovendienvereistdatersprakeisvanzeersterkbewijstegendegewezenverdachtedattijdensdeberechtingvandeverdachtenietaanderechterbekendwas.Hetbewijsmoetzodanigzijndatheternstigevermoedenrijstdaterbijbekendheidmethetbewijseenveroordelingzouzijngevolgd(para-graaf5).•Eenaanvullendevoorwaardeisdatdeherzieninginelkeindividuelezaakinhetbelangisvaneengoederechtsbedeling.Hetisdaardoormogelijkomvanwegeopportuniteitsredenenaftezienvanhetalsnogvoortzettenvandevervolging.Bijvoorbeeldwanneerdegewezenverdachtetengevolgevaneenongelukincomaisgeraaktennietteverwachtenvaltdathijuitdezecomazalontwaken(paragraaf8).•HerzieningtennadeleisinbeginselalleenmogelijkbijzeerzwaremisdrijvenwaarbijhetrechttotstrafvorderingvanwegedeernstvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.35 hetfeitnietverjaart.Hetgaathierbijomdemisdrijvenwaaropeenlevenslangegevangenisstrafisgesteldenwaarbijeendodevalttebetreuren(paragraaf7).Opdezehoofdregelbestaateenuitzonderingbijbepaaldefalsa(procedureletekortkomingen).Daarvankanbijvoor-beeldsprakezijnbijeenmeinedigegetuigenverklaringofeenvalsgeschrift.Bijditsoortfalsaiseralshetwareeen«geïnfecteerde»uitspraakenisherzieningtennadelemogelijkongeachtdeernstvanhetfeit,mitsaanbepaaldevoorwaardenisvoldaan.Reedsverjaardedelictenkomennietinaanmerkingvooreenherzieningtennadele.•Hetdienttegaanomeen(eind)uitspraakvandestrafrechterinNeder-land.Hetinternationale(straf)rechtbiedtgeenruimtevoorherzieningvanuitsprakenvaneenbuitenlandserechter(paragraaf6).•Hoofdregelisdateenvorderingtotherzieningtennadelealleenkanwordeningediendbijeenvrijspraakofbijeenontslagvanallerechts-vervolging.Eenherzieningvandestrafmaattennadelevandegewezenverdachteisnietmogelijkgemaakt.Ditligtandersinhetgevalvaneenomgekochterechter,omdatdeomkopingtotdoelkanhebbenomeenlagerestraftekrijgen(paragraaf6).•HerzieningtennadeleisuitsluitendopinitiatiefvanhetCollegevanprocureurs-generaalvanhetOpenbaarMinisteriemogelijk(para-graaf11).•Zolanghetonherroepelijkevonnisofarrestnietisvernietigd,isdetoepassingvandwangmiddelentegendegewezenverdachtestriktgenormeerd.Hetisnaarmijnmeningnamelijknietgewenstdatgewezenverdachtenooknaeenonherroepelijkevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolgingkeeropkeerwordenblootgesteldaan«fishingexpeditions».Omdezeredenisvoorzienineentoetsings-procedurewaarbijvoorafgaandetoestemmingvanhetCollegevanprocureurs-generaalnoodzakelijkis.Bovendienistegendegewezenverdachtegerichtopsporingsonderzoekalleentoelaatbaarwanneerderechter-commissariseennaderonderzoekindeafgeslotenzaakstart(paragraaf12).•Tegengegaandienttewordendatpersonendieonherroepelijkzijnvrijgesproken(ofontslagenvanallerechtsvervolging)blootgesteldwordenaanongebreideldeopsporingsactiviteiten(bijvoorbeeldinverbandmetburgeropsporing).Daaromzijnresultatenvanonderzoekdatnietvolgensdewettelijkeregelsisverrichtinbeginseluitgeslotenvanhetbewijsindeherzieningszaak(paragraaf8).•Indiendeherzieningsaanvraaggegrondwordtverklaard,wordtdezaakverwezennaareenrechtbank,metdemogelijkheidvanhogerberoepencassatie.Ervolgtduseenvolwaardignieuwprocestegendegewezenverdachteintweefeitelijkeinstanties(paragraaf12).Omeindeloosdoorprocederentevoorkomenishetnaarmijnmeninggewenstherzieningvaneeneerderalherzieneuitspraakinhetalgemeenuittesluiten.Heefthetherzieningsprocesopnieuwtoteenonherroepelijkevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolginggeleid,dangeldtalshoofd-regeldatnietnogmaalseenherzieningtennadelekanwordengevorderd.Dezehoofdregelgeldtechternietbijbepaaldefalsa(paragraaf10).Omdatverschillendebuitenlandseregelingenvoorditwetsvoorstelinspi-ratiebronzijngeweestgaikinparagraaf3dieperinopbuitenlandsrechtbetreffendedeherzieningtennadele.Vervolgenskomtinparagraaf4aandeordeinhoeverreinternationaleverdragenruimtebiedenvooreenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.36 herzieningtennadele.Daarnagaiknaderinopdevoorstellenbetreffendedeherzieningtennadele(paragrafen5totenmet14).Nadefinanciëleparagraaf(15)volgtdeartikelsgewijzetoelichting.3.BuitenlandsrechtEenoverzichtvanbuitenlandsewetgevingbetreffendedeherzieningtennadeleisondermeertevindenindestudievanP.A.M.MevisenT.Kooij-mansoverdeherzieningtennadele.1Bovendienisrecentdeaanherzie-ningtennadelegewijdeafscheidsredevandehoogleraarP.J.P.Takverschenen.2UithetdoorMevisenKooijmansgegevenoverzichtblijktdathetinstituutvandeherzieningtennadelewelbestaatinScandinavi-schelandeneninlandenmeteenPruisischeenOostenrijks-Hongaarserechtstraditie.DaarentegeniseenherzieningtennadeleinhetalgemeennietmogelijkinlandenmeteenRomaans-Franserechtstraditie.TotvoorkortwasinlandenmeteenAnglo-Amerikaanseachtergrondgeenherzie-ningtennadelemogelijk.Zoalshiernaaandeordekomtishierinechtereenkenteringtebespeuren.GrondenIndebuitenlandseregelingenkunnengrofwegtweegrondenvooreenherzieningtennadelewordenonderscheiden.Allereerstkangrondtotherzieningzijndatersprakeisvanzogenaamde«falsa»,datwilzeggendatersprakeisgeweestvanvalsegeschriftenofverklaringen,ofeenandereprocedureletekortkoming.Eenanderegrondvooreenherzieningkanzijn,datersprakeisvaneen«novum»,datwilzeggeneennieuwfeitdatdegegevenvrijspraakachterafkwestieusmaakt.Inveelbuitenlandsestelselskomencombinatiesvandezeherzieningsgrondenvoor.Eenvoorbeeld:OostenrijksrechtOpgrondvanparagraaf355vandeOostenrijkseStrafprozeßordnungisnietalleenherzieningtennadelemogelijkbijbepaaldefalsa,maarookbijtweesoortennova,teweteneenbekentenisvandeverdachteofanderenieuwe«feitenofbewijsmiddelen».Meerconcreetzijndegrondentotherzieningvolgensparagraaf355:«1.dasErkenntnisdurchFälschungeinerUrkundeoderdurchfalschesZeugnis,BestechungodereinesonstigestrafbareHandlungdesAnge-klagtenodereinerdrittenPersonherbeigeführtwordenist,oder2.derAngeklagtespätergerichtlichoderaußergerichtlicheinGeständnisderihmbeigemessenenTatablegtodersichandereneueTatsachenoderBeweismittelergeben,diealleinoderinVerbindungmitdenfrühererho-benenBeweisengeeigneterscheinen,dieBestrafungdesAngeklagtenzubegründen.»Ergeldenwelaanvullendevoorwaarden.Zoisopgrondvanpara-graaf355vandeOostenrijkseStrafprozeßordnungherzieningtennadelenietmogelijkwanneerhetfeitverjaardis.NieuweontwikkelingeninlandenmeteenAnglo-AmerikaanseachtergrondInlandenmeteenAnglo-Amerikaanseachtergrondwastotvoorkortgeenherzieningtennadelemogelijkvanwegedezogenaamde«doublejeopardylaw».Hetontbrekenvandemogelijkheidvanherzieningtennadelestaatechterterdiscussie.Aanleidinghiertoezijnenkelegerucht-makendemoordzaken,waarinnaeenvrijspraaknieuwbewijsaanhetlichtkwam.Zoleiddedepubliekeverontwaardigingoverdezogenaamde«babyDeidreKennedy-zaak»3ertoe,datrecentinsommigedelenvanAustraliëdemogelijkheidvaneenherzieningtennadeleisingevoerdbijernstigestrafbarefeiten.41P.A.M.Mevis,T.Kooijmans,a.w.,blz.55e.v.2P.J.P.Tak,Herzieningnavrijspraak,WolfLegalPublishers2009.3EenzekereCarrollwasin1985vrijgesprokenvandemoordopdebabyDeidreMareeKennedy.VeertienjaarlaterkwamernieuwbewijsaanhetlichtwaaruitzoublijkendatCarrollhadgelogenovereenalibi.Hijwerdvervolgdwegensmeineed,nl.dathij«inajudicialproceeding[namely,histrialformurder,he]knowinglygavefalsetestimonytotheeffectthathe...didnotkill...DeidreKennedy,andthefalsetestimonytouchedamatterwhichwasmaterialtoaquestionthendependingin[histrialformurder]».DeHighCourtvanAustraliaoordeeldeechterdatdezenieuwevervolginginstrijdwasmetdedoublejeopardyprinciple(RvCarroll[2002]HCA55;213CLR635;194ALR1;77ALJR157(5December2002).4ZiedeCriminalCode(DoubleJeopardy)AmendmentBill2007(Queensland)endeCrimes(AppealandReview)Amendment(DoubleJeopardy)Bill2006(NewSouthWales).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.37 RecentzijnbovendientweeregelingenbetreffendedeherzieningtennadeleingevoerdinEngeland,WalesenNoord-Ierland.Deeersteregelingbetreftdezogenaamde«taintedacquittals»(besmettevrijspraken)indeCriminalProcedureandInvestigationsAct1996(section54totenmet57).Dezeregelingmaakteenvrijspraakonderomstandighedenvernietigbaarbijbepaaldefalsa,namelijkwanneerdegewezenverdachteisveroordeeldwegensintimidatievanjuryledenof(potentiële)getuigen,danwelanderevormenvan«interference»metdezepersonen.Welmoetdanaanaanvul-lendevoorwaardenzijnvoldaan,waaronderdereëlemogelijkheiddaterzonderde«interference»geenvrijspraakzouzijngevolgd.EnkelejarengeledenisinEngeland,WalesenNoord-Ierlandbovendieneentweederegelingtotstandgekomendiebijbepaaldeernstigefeiteneenherzieningtennadelemogelijkmaaktwanneerersprakeisvan«newandcompellingevidence»(ziePart10vandeCriminalJusticeAct2003).Vooraldezelaatsteregelingisinteressant,omdataandetotstandkomingeenuitge-breidediscussievoorafisgegaandie–ondanksdeverschillentussendediverserechtssystemen–ookrelevantisvoorhetNederlandsedebat.Kenmerkendvoorderegelingisdatmenheeftgetrachtdebezwarentegenherzieningtennadelezoveelmogelijkteondervangen.•Volgenssection78,derdelid,vandeCriminalJusticeActdienthet«newandcompellingevidence»aandevolgendeeisentevoldoen:«(a)itisreliable,(b)itissubstantial,and(c)inthecontextoftheoutstandingissues,itappearshighlyproba-tiveofthecaseagainsttheacquittedperson.»•Voorwaardeisdatherzieningopportuunisvanuithetoogpuntvande«interestofjustice».Onzorgvuldigeopsporingkandaarbijbijvoorbeeldeencontra-indicatiezijn.Hetzelfdegeldtvoorhettijdsverloopsindshetstrafbarefeitwaarvoordeverdachteeerderonherroepelijkisvrijge-sproken.•Ergeldengedetailleerdevoorschriftenvoorde«procedureandevidence».Zogeldtalshoofdregeldateen«investigation»alleenmagwordengestartwanneerpolitieambtenarenmeteenbepaalderangeenschriftelijkverzoekdaartoehebbeningediendbijde«DirectorofPublicProsecutions».Dezelaatstefunctionarisdienttetoetsenof:«(a)thereis,orthereislikelyasaresultoftheinvestigationtobe,sufficientnewevidencetowarranttheconductoftheinvestiga-tion,and(b)itisinthepublicinterestfortheinvestigationtoproceed».•Ergeldengedetailleerdevoorschriftenoverhetgebruikvandwang-middelen.NieuweontwikkelingeninDuitslandInitiatievenopwetgevendterreinzijnerookinDuitsland.Begin2008isbijde«Bundesrat»eenwetsvoorstelingediendinverbandmeteenverrui-mingvandemogelijkhedenvaneenherzieningtennadelebijzeerernstigestrafbarefeiten(nr.16/7957).OpzichzelfisooknualnaargeldendDuitsrechtineenbeperktaantalgevalleneenherzieningtennadelemogelijk,namelijkwanneerersprakeisvanbepaalde«falsa»ofwanneerdeverdachteeengeloofwaardigebekentenisheeftafgelegd(ziepara-graaf362vandeStrafprozeßordnung).Volgenshetwetsvoorstelzouherzieningtennadelebovendienbijbepaaldelevensdelicteneninternatio-naledelicten(zoalsmisdrijventegendemenselijkheid)mogelijkmoetenzijn«wennaufderGrundlageneuer,wissenschaftlichanerkanntertechnischerUntersuchungsmethoden,diebeiErlassdesUrteils,indemdiedemUrteilzugrundeliegendenFeststellungenletztmaliggeprüftwerdenkonnten,nichtzurVerfügungstanden,neueTatsachenoderBeweismittelbeige-brachtwerden,diealleinoderinVerbindungmitdenfrühererhobenenBeweisenzurÜberführungdesFreigesprochenengeeignetsind».TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.38 Alsargumentvoordevoorgesteldewetswijzigingwordtondermeergewezenopdeontwikkelingvannieuweforensischeonderzoeks-technieken,waaronderhetDNA-bewijs.Denieuwetechnischemogelijk-hedenmaken–zowordtindetoelichtingophetwetsvoorstelgesteld–eennieuweafwegingnoodzakelijktussenrechtszekerheidenmateriëlerechtvaardigheid.Zoalsinparagraaf2.1aandeordeisgekomen,iseendergelijkenieuweafwegingookopzijnplaatsinNederland.Eenbelang-rijkevraagdaarbijis,inhoeverredeinternationaleverdragenruimtebiedenvooreenherzieningtennadele.Daaraanisdenuvolgendepara-graafgewijd.4.Constitutioneleenverdragsrechtelijkeaspecten4.1.DeGrondwetenhetStatuutvanhetKoninkrijkderNederlandenVooralbijherzieningtennadelekandevraagwordengesteldofditzichverdraagtmethetnebisinidem-beginselvolgenshetwelkniemandandermaalmagwordenvervolgdvooreenfeitwaarover(tezijnenaanzien)albijonherroepelijkeuitspraakvanderechterisbeslist.DeGrondwetenhetStatuutvanhetKoninkrijkderNederlandenzwijgenoverditbeginsel.Hetbeginseliswelgecodificeerdinartikel68vanhetWetboekvanStrafrecht.Hetbeginselbehelstnaardekerngenomeneenverbodopeentweedebehandelingvaneenaldoorderechterafgedanestrafzaak.Aangenomenwordtweldatdaarvanbijherzieninggeensprakeis,omdathetdaarbijveeleergaatomeenheropeningvaneenstrafzaak.Maarookbijeenruimereopvattingvanhetbeginselwordtaandestrek-kingdaarvannietafgedaandoorherzieningtoelaatbaarteachteninbijzonderegevallen.Artikel68Srstelt–blijkensdezinsnede«behoudensvoorzoverrechterlijkeuitsprakenvoorherzieningvatbaarzijn»–buitentwijfeldathetindatartikelgecodificeerdebeginselgeenbeletselvormtvoorherziening.Datgeldtdusookvooreentotbijzonderegevallenbeperkteregelingvanherzieningtennadele,zodradezeregelingindewetwordtopgenomen.Deconclusiemagzijndattegenintroductievaneenbeperktemogelijkheidvanherzieningtennadelevandegewezenverdachtegeenconstitutionelebezwarenbestaanendatartikel68Srenhetdaaraantengrondslagliggendebeginselevenminbeletselenopwerpen.Inhetvervolgvandezeparagraafwordtbezienwelkeverdragsrechtelijkeaspectenvoordeherzie-ningtennadelevanbetekeniszijn.4.2.HetEVRMHetnebisinidem-beginselisneergelegdinartikel4,eerstelid,vanhetZevendeProtocolbijhetEuropeesVerdragtotbeschermingvanderechtenvandemensendefundamentelevrijheden(EVRM).Detekstvanditartikellidluidt:«NiemandwordtopnieuwberechtofgestraftineenstrafrechtelijkeprocedurebinnenderechtsmachtvandezelfdeStaatvooreenstrafbaarfeitwaarvoorhijreedsonherroepelijkisvrijgesprokenofveroordeeldovereenkomstigdewetenhetstrafprocesrechtvandieStaat.»DitprotocolisdoorNederlandnietgeratificeerd.EenklachttegenNederlandvanwegeeen(vermeende)schendingvanhetnebisinidem-beginselzoudaaromdoorhetEuropeesHoftotbeschermingvanderechtenvandemensendefundamentelevrijheden(EHRM)niet-ontvankelijkwordengeacht.InenkeleuitsprakenheefthetEHRMover-wogendatditbeginselnietgeachtwordttevensdooreenanderEVRM-artikel,bijvoorbeeldartikel6(fairtrial),tewordenbestreken.1OokindienhetbovengenoemdeprotocoldoorNederlandzouzijngeratificeerd,zouhetzich,geletopartikel4,tweedelid,vandatprotocol,nietverzettentegendeinvoeringvandemogelijkheidvanherzieningtennadele.Dit1Vgl.bijv.deniet-ontvankelijkheidsbeslissingvanhetEHRMvan9februari2006indezaakRabust.Duitsland,appl.nr.43371/02endeniet-ontvankelijkheidsbeslissingvanhetEHRMvan14september1999indezakenPonsettit.FrankrijkenChesnelt.Frankrijk,appl.nrs.36855/97en41731/98.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.39 artikellidgeeftdemogelijkheidvaneenheropeningvaneenstrafzaakzaakindien«eraanwijzingenzijnvannieuweofpasaanhetlichtgekomenfeiten,ofindienersprakewasvaneenfundamenteelgebrekinhetvorigeproces,diedeuitkomstvandezaakzoudenofzoukunnenbeïnvloeden».BlijkenshetExplanatoryReportbijhetZevendeProtocolomvatdeterm«newornewlydiscoveredfacts»tevens«newmeansofproofrelatingtopreviouslyexistingfacts»(paragraaf30).VolgensvastejurisprudentievanhetEHRMwordtinartikel4vanhetZevendeProtocoleenduidelijkonderscheidgemaakttussenenerzijdseentweede–verboden–vervolgingenanderzijdsde–weltoegestane–«resumptionofatrialinexceptionalcircumstances»,bijvoorbeelddoorde«reopening»vaneenzaaknadatnieuwbewijsmateriaalisopgekomenofeenfundamenteelgebrekaanhetlichtisgekomen(ziebijvoorbeeldEHRM20juli2004,Nikitint.Rusland,appl.nr.50178/99).Dekernvraagisderhalveofsprakeisvaneen«nieuwevervolging/berechting»danwelvan«heropening»vaneenzaak.Determ«reopening»dientindezecontextnietalteletterlijktewordenopgevat,aangeziendezeblijkensdejurisprudentievanhetEHRMverschillendevormenkanomvatten.ZoheefthetEHRMinhetzojuistvermeldearresttenaanzienvanhetRussi-sche«supervisoryreview»overwogendatditgelijkistestellenmet«reopening»vaneenzaak,nudezekanwordenaangemerktalseenvoort-zettingvandeeerdereprocedure,omdat«theultimateeffectofthesuper-visoryreviewwouldbetoannulldecisionspreviouslytakenbycourtsandtodeterminethecriminalchargeinanewdecision».Geziendetekstvanartikel4vanhetZevendeProtocolendejurispru-dentievanhetEHRM,verzetditartikelzichniettegendeinvoeringvaneenherzieningtennadelezolangdezemaarnietkanwordenaangemerktalseennieuwevervolgingofberechting.ZoalshierbovenaandeordeisgekomenzijnerverschillendelidstatenvandeRaadvanEuropa,zoalsDuitsland,OostenrijkeneenaantalScandinavischelanden,diedemoge-lijkheidvanherzieningtennadelekennen.VanbelangisvoortsdathetEHRMeenaantalmalenheeftaangenomendatartikel6EVRMpasvantoepassingiswanneererindenationaleprocedureeendefinitievebeslissingisgenomenoverdeherzienings-aanvraag.PasnadeheropeningvandezaakiservolgenshetEHRM,zoalsblijktuithethierbovenvermeldearrest,sprakevaneen«determina-tionofacriminalcharge».WeltoetsthetEHRMofdeprocedureinzijngeheelvoldoetaandeeisendievoortvloeienuitartikel6EVRM.Ondanksdebovengenoemdebeperkingenwatbetreftdereikwijdtevanartikel6EVRMbeoordeelthetEHRMdaarbijwelofersprakeisvan«tothemaximumextentpossible,afairbalancebetweentheinterestsofanindi-vidualandtheneedtoensuretheeffectivenessofthesystemofcriminaljustice»(EHRM24mei2007,Radchikovt.Rusland,appl.nr.65582/01,rechtsoverweging43).DithoudtvolgenshetEHRMondermeerindatdeherzieningsprocedurenietloutergebruiktmagwordenvooreennieuwebehandeling,maardathetmoetgaanomdecorrectievanjuridischemisslagenenfoutebeslissingen.Bovendienkanartikel6EVRMinhetgedrangkomenwanneerdeherzieningsprocedurewordtgebruiktalstweedekansnaeenslechtpolitieonderzoek.HetEHRMoverweegtinhetzojuistaangehaaldearrest(rechtsoverweging60):«Otherwise,theburdenoftheconsequencesoftheinvestigativeauthorities»lackofdiligenceduringthepre-trialinvestigationwouldbeshiftedentirelyontotheappli-cantand,moreimportantly,themereallegationofashortcomingorfailureintheinvestigation,howeverminorandinsignificantitmightbe,wouldcreateanunrestrainedpossibilityfortheprosecutiontoabuseprocessbyrequestingthereopeningoffinalisedproceedings».Vanbelangistevensdeonschuldpresumptie,zoalsvervatinartikel6,tweedelid,EVRM.InverschillendezakenheefthetEHRMoverwogendatTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.310 ditbeginselondermeerinhoudtdatwanneereenverdachteeenmaaldefinitiefisvrijgesproken«eventhevoicingofsuspicionsregardinganaccused’sinnocenceisnolongeradmissible».1Dezezakenspeeldenechterwelineenanderecontextenbetreffendekwestievanschadever-goedingenaanvrijgesprokenverdachteninverbandmetonderganevoor-lopigehechtenis.Zoalsuitdebovenstaanderechtspraakblijkt,achthetEHRMeen«reopening»vaneenstrafzaakopgrondvannieuwbewijsweltoelaatbaar,ookalwasersprakevaneendefinitievevrijspraak.DitwijsteropdathetEHRMeenherzieningtennadeleinbeginselnietinstrijdachtmetdeonschuldpresumptie.4.3.HetIVBPRHetnebisinidem-beginselistevensneergelegdinartikel14,zevendelid,vanhetInternationaalVerdraginzakeburgerrechtenenpolitiekerechten(IVBPR).Detekstisvrijwelidentiekaandievanartikel4,eerstelid,vanhetZevendeProtocolbijhetEVRM.HetIVBPRkentechtergeenbepalingvergelijkbaarmethettweedelidvanartikel4,vanhetZevendeProtocol.Opheteerstegezichtlijktartikel14,zevendelid,vanhetIVBPRaaneenherzieningtennadeleindewegtestaan.Indezebepalingnamelijkwordtgesteld:«Niemandmagvooreentweedekeerwordenberechtofgestraftvooreenstrafbaarfeitwaarvoorhijreedsovereenkomstigdewetenhetprocesrechtvanelklandbijonherroepelijkeuitspraakisveroordeeldofwaarvanhijisvrijgesproken».HettoezichthoudendComitévanhetIVBPR(hetcomitévoorderechtenvandemens)legtartikel14,zevendelid,IVBPRechterrestrictiefuit.IndeGeneralCommentvan13april1984(nr.13)steltditComité:«InconsideringStatereportsdifferingviewshaveoftenbeenexpressedastothescopeofparagraph7ofarticle14.SomeStatespartieshaveevenfelttheneedtomakereservationsinrelationtoproceduresfortheresumptionofcriminalcases.ItseemstotheCommitteethatmostStatespartiesmakeacleardistinctionbetweenaresumptionofatrialjustifiedbyexceptionalcircumstancesandaretrialprohibitedpursuanttotheprincipleofnebisinidemascontainedinparagraph7.ThisunderstandingofthemeaningofnebisinidemmayencourageStatespartiestoreconsidertheirreservationstoarticle14,paragraph7.»RecentheefthetComitéditnogeensbevestigdindeGeneralCommentnr.32,uitgegevenop23augustus2007.VolgenshetComitéstaatartikel14,zevendelid,vanhetIVBPRnietindewegaan«theresumptionofacriminaltrialjustifiedbyexceptionalcircumstances,suchasthediscoveryofevidencewhichwasnotavailableorknownatthetimeoftheacquittal».GeziendezeGeneralCommentsverzetartikel14,zevendelid,vanhetIVBPRzichniettegendeinvoeringvaneenmogelijk-heidvanherzieningtennadeleinhetNederlandsestrafprocesrecht.Ookwanneermenzouaannemendatdetekstvanartikel14,zevendelid,vanhetIVBPRondanksdebovengenoemdeGeneralCommentseenherzieningtennadeleuitsluit,iserruimtevooreenherzieningtennadelegezienhetdoorNederlandgemaaktevoorbehoudbijdezebepaling.Ditvoorbehoudluidtvoorzoverrelevant:«TheKingdomoftheNetherlandsacceptsthisprovisiononlyinsofarasnoobligationsarisefromitfurthertothosesetoutinarticle68oftheCriminalCode(...)astheynowapply.»Vanbelangbijditvoorbehoudisdatingevolgeartikel68vanhetWetboekvanStrafrechthetverbodvandubbelevervolginggeldt«behoudensdegevallenwaarinrechterlijkeuitsprakenvoorherzieningvatbaarzijn».Detekstvanhetvoorbehoudzelfbiedtdaaromruimtevoordeinvoeringvanherzieningtennadele.VanbelangdaarbijisdateendergelijkeuitbreidingvandereikwijdtevanhetvoorbehoudnietinstrijdismethetvoorwerpendoelvanhetIVBPRgeziendestrekkingvandebovenstaandeGeneralComments.DeconclusieluidtdanookdathetIVBPRnietindewegstaataandeinvoeringvandemogelijkheidvaneenherzieningtennadele.1Zieo.a.EHRM11februari2003,O.t.Noorwegen,appl.nr.29327/95,overweging39,EHRM25augustus1993,Sekaninat.Oostenrijk,appl.nr.13126/87,overweging30.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.311 4.4.DeUitvoeringsovereenkomstvanSchengenendeEuropeseOvereenkomstinzakedetoepassingvanhetnebisinidemHetnebisinidemisvoortsnogvervatinartikel54vandeUitvoerings-overeenkomstvanSchengenenindeEuropeseOvereenkomstinzakedetoepassingvanhetnebisinidem.Indevakliteratuurwordtaangenomendatdezeverdragendeinternationaleerkenningvanvonnissenvandelidstatenbeogentewaarborgenenzichnietverzettentegeneenherzie-ninginnationaalverbandvaneenvonnisvandenationalerechter.1DoorhetHofvanJustitieEGzijnmetbetrekkingtotartikel54Uitvoerings-overeenkomstvanSchengenenkeleuitsprakengedaan.ZoalsdeRaadvoorderechtspraakinzijnadviesaangeeft,blijktdaaruitvannietsdatindewegzoukunnenstaanaanhetscheppenvandemogelijkheidvanherzieningtennadelevandegewezenverdachte.4.5.HandvestEUTenslottebevatookhetEU-Grondrechtenhandvesteennebisinidem-bepaling(artikelII-110).DetekstisvrijwelidentiekaandievanhetEVRM,metdienverstandedathetnietlangergaatomeenstrafrechtelijkeproce-durein«dezelfdestaat»maar«indeUnie».GezienhetbovenstaandebiedtookhetHandvestruimtevoordeinvoeringvandeherzieningtennadeleinhetNederlandsestraf(proces)recht.Almetalstaandeinternationaleverdragennietindewegaandeinvoe-ringvaneennaderomlijndemogelijkheidvaneenherzieningtennadele.5.Grondenvoorherzieningtennadele5.1.InleidingInditwetsvoorstelisaansluitinggezochtbijdetweeherzieningsgrondendie,naarinparagraaf3aandeordekwam,veelalzijnvoorzieninderege-lingenvanlandendieherzieningtennadelekennen.Hieronderwordendezetweegrondennadertoegelicht.5.2.NaderoverhetnovumInhetvoorgesteldeartikel482a,eerstelid,ondera,ishetnovumvoorzienalsgrondvoorherzieningtennadele.Dezeherzieningsgrondkentzijnevenknieinderegelingvandeherzieningtenvoordele(zieartikel457,eerstelid).Inbeidegevallendienterspraketezijnvaneenernstigvermoedendatalshetnovumbekendzouzijngeweest,eenandereuitspraakzouzijngevolgd.InaansluitingbijhethierbovenbeschrevenDuitserechtenhetindatlandaanhangigewetsvoorstelishetnovumbeperkttoteennaderhandafge-legdegeloofwaardigebekentenisvandegewezenverdachteéntotnieuwtechnischbewijs.Verklaringenvangetuigenkunnengeennovumindezinvanhetvoorgesteldeartikel482a,eerstelid,ondera,opleveren.Ditheeftverschillenderedenen.Indeeersteplaatsleertdeervaringdatherinneringenindeloopdertijdvervagen,waardoorgetuigenverklaringenminderbetrouwbaarworden.Bijherzieningszakenisdoorgaanssprakevanrelatiefoudezaken.Deherzieningkomtimmerspasaandeordewanneereerstdenormalestraf-vorderlijkeprocedureisdoorlopen,watettelijkejareninbeslagkannemen.Uitsociaal-wetenschappelijkonderzoekblijktdaternaverloopvantijdinformatieaanhetgeheugenkanwordentoegevoegddieuitanderebronnenafkomstigis.Degetuigekandanmetveelzekerheidstellendathijzichbepaaldegebeurtenissenherinnert,terwijldezeherin-1P.A.M.Mevis,T.Kooijmans,t.a.p.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.312 neringtochnietaccuraatis.Dekansop«ruis»waardooreengewezenverdachtetenonrechtevanietswordtbeschuldigd,isdaaromreëel.Daarkomtbijdatgetuigenverklaringeninhetprocesdattotdeonherroepelijkevrijspraakheeftgeleid,veelalaleenrolhebbenkunnenspelen.Indetweedeplaatsbestaatdekansdatslachtoffersennabestaanden,diezichnietkunnenvindenineengegevenvrijspraak,getuigenvoorhunkarretjekunnengaanspannen.Ookdaardoorisdekansoponterechtebeschuldigingenreëel.Debezwarendieertoehebbengeleiddatgetuigenverklaringengeennovumkunnenopleveren,doenzichbijnieuwtechnischbewijsnietvoor.Hierbijgaathetimmersomrelatief«hard»bewijs,datbovendienmindersnelwordtaangetastdoordetanddestijds.BijdittechnischbewijskanondermeerwordengedachtaannieuwDNA-bewijsofaannieuweanalysesvanbloedsporen.Erisnietvoorgekozenomdesoortentechnischbewijsdiezijntoegelatenlimitatiefoptesommen,omderuimtetebiedenaannieuweontwikke-lingenophetterreinvandeforensischeexpertise.Zozijnerdelaatstejarennieuwemethodenontdektombloedsporenteanalyserendoordeontwikkelingvandriedimensionalereconstructiemethoden.Ookwordtgewerktaannieuwetechniekenophetterreinvandedactyloscopieenhetmateriesporenonderzoek(zoalshetvezelonderzoek).Hoewelhetkangaanomverschillendesoortentechnischbewijs,geldtwelalsalgemenevoorwaardedathetonderzoekdienttezijnuitgevoerdvolgensdebinnendedesbetreffendeexpertisegeldendebetrouwbaarheidsnormenendemethodeindeforensischewetenschapdienttewordenerkend.Bovendieniseropgrondvanhetvoorgesteldeartikel482aalleensprakevaneennovumindienheternstigevermoedenontstaatdatindienhetgegevenbekendzouzijngeweest,dezaakzouzijngeëindigdineenveroordelingvandegewezenverdachte(vooreenmisdrijfwaaropnaardewettelijkeomschrijvinglevenslangegevangenis-strafisgesteldendatheeftgeleidtotdedoodvanhetslachtoffer).Hetnieuwegegevendientduszo«krachtig»tezijn,dathierdoorhetbovenge-noemdeernstigevermoedenontstaat.Doornieuweforensischetechniekenkanhetbestaandebewijsmateriaalineenanderlichtkomentestaan.ZowerderindezogenaamdeVivaldi-zaak,betreffendeeengewapendeovervalopeensupermarktwaarbijééndodeviel,bestaandcelmateriaalopnieuwonderzocht.DoordatdeDNA-techniekinmiddelswasvoortgeschreden,bleekbijhetnieuweonderzoekdatdekansdathetmateriaalvaneenwillekeuriganderdandevrijgesprokenverdachteafkomstigwasnietéénophonderdduizendwas(zoalsaanvankelijkwasaangenomen),maaréénophetmiljard.Ookditsoortherwaarderingenvanbestaandbewijsmateriaalopgrondvaneennieuweonderzoekstechniek,blijkenduitdeskundigenrapporten,levereneengegevenopdateenherzieningsgrondvormtindegevallenwaarindaardoorheternstigevermoedenontstaatdatdeverdachteopbasisdaarvanzouzijnveroordeeld.Opzichzelfgaathetbijbekentenissenom«zachter»bewijsdanbijhettechnischebewijs.Ookhetgeheugenvangewezenverdachtenisimmersfeilbaar.Bovendienkomthetvoordatverdachtenmisdrijvenbekennendiezijniethebbenbegaan.Daarstaattegenoverdatwanneereengewezenverdachtenaeenonherroepelijkevrijspraakalsnogeenbekentenisaflegt,demaatschappelijkebehoefteaaneenherzieningtennadelegrootkanzijn.TedenkenvaltaandeBillyDunlop-zaak,diezichinEngelandheeftafgespeeld.Indiezaakliepde(onherroepelijk)vrijgesprokenverdachteherhaaldelijkoptescheppenoverdeperfectemoorddiehijhadbegaan.Voorslachtoffersennabe-staandenvaltnietteverterendatineendergelijkesituatiegeenbestraf-fingmeermogelijkis.Dooralsnogeendergelijkmisdrijftebekennenwektdegewezenverdachtezoveelmaatschappelijkeonrustop,datdezezijn«rechtoprust»verspeelt.WeldienthettegaanomeengeloofwaardigeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.313 bekentenis.Gewezenverdachtendievanuiteenpathologischziektebeeldfeitenbekennendiezijniethebbengepleegd,dienentegenzichzelftewordenbeschermd.HetCollegevanprocureurs-generaalachthet«vreemd»daterbeper-kingenwordengesteldaandegegevenswaaruitvaneennovumtennadelevandegewezenverdachtekanblijken.Ookbijherzieningtenvoor-delevandegewezenverdachtewordengeenbeperkingenaangelegdindegegevenswaaruitvaneennovumkanblijken,aldushetCollege.Ikmeendatherzieningtennadeleietsandersénietsveelingrijpendersisdanherzieningtenvoordele.Alleenalomdezeredenishetinzijnalge-meenheidnoodzakelijkenwenselijkdataandemogelijkheidvanherzie-ningtennadele,geziendedaaraanverbondennadelen,beperkingenwordengestelddiebijherzieningtenvoordelenietzijnvoorzien.HetCollegemeentdateennovumtennadelevandegewezenverdachteookuiteengetuigenverklaringmoetkunnenwordenafgeleid.Hetargumentdatgetuigenverklaringennaverloopvantijdminderbetrouwbaarworden,vindthetCollegegeenargumentomherzieningtennadeleopgrondvaneengetuigenverklaringopvoorhanduittesluiten.Hetwijsteropdatvervolgingvoorbijvoorbeeldoorlogsmisdrijvenofzedenmisdrijvenvooreenbelangrijkdeelkanstoelenopgetuigenverklaringenovergebeurte-nissenuiteensomsververleden.Hoewelikbegriphebvoordeargu-mentenvanhetCollegedieikinmijnafweginghebbetrokken,zieikdaarinvooralsnogonvoldoenderedenomgetuigenverklaringenteerkennenalsgegevenwaaruiteennovumtennadelevandegewezenverdachtekanwordenafgeleid.Bijherzieningtennadeleligtereenonher-roepelijkevrijspraakdieisgegevenineenstrafzaakwaarinalopsporings-onderzoekisverricht,inhetkaderwaarvanookgetuigenkunnenzijngehoord.Datisvaneenandereordedandesituatiewaarineenopspo-ringsonderzoekwordtgestartnaaraanleidingvaneenverklaringvaneengetuigediezoveeljaarnahetmisdrijfnaardepolitiestapt.Deomstandig-heiddatherinneringenvangetuigennaverloopvantijdinhetalgemeenminderbetrouwbaarplegenteworden,speeltookbijzakenwaarinnoggeenvervolgingisingesteld,eenrol.Datdieomstandigheidindatgevalgeenvervolgingsbeletseloplevert,wilnognietzeggendatdieomstandig-heidbijhetomlijnenvandemogelijkheidvanherzieningtennadelegeengewichtindeschaalkanleggen.IkwijserdaarbijopdatdeuitsluitingvangetuigenverklaringenmedestoeltophetnietdoorhetCollegeinzijnadviesgeadresseerderisicodatgewezenverdachtenmetonterechtebeschuldigingenkunnenwordengeconfronteerd.Ikachthetomdezeredenenverdedigbaardeingrijpendemogelijkheidvanherzieningtennadelevandegewezenverdachtetebeperkentothetgevalwaarinernieuwenhardtechnischbewijstegendegewezenverdachtebeschikbaarisgekomenofhetgevalwaarindegewezenverdachtealsnogeengeloof-waardigebekentenisheeftafgelegd,inwelkgevalhijeenherzienings-procedureaanzichzelftewijtenheeft.IkwijserdaarbijopdatookinhethierbovenbesprokenDuitsewetsvoorstelgetuigenverklaringengeengrondvoorherzieningtennadelekunnenvormen.5.3.NaderoverdefalsaDevoorgestelderegelingvanartikel482amaaktherzieningtennadelemogelijkbijviersoortenfalsa,teweteneenvalsstuk(eerstelid,onderb),eenmeinedigegetuigenverklaring(eerstelid,onderc),bepaaldemisdrijvendiedegewezenverdachtemetbetrekkingtotzijnstrafzaakheeftbegaan(eerstelid,onderd)eneenomgekochterechter(tweedelid).DeregelinghaaktopditpuntaanbijdeDuitseregelingbetreffendeeenherzieningtennadeleindeparagrafen362en370vandeStrafprozeßord-nung.Invoorkomendegevallenzullendefalsaeengevolgzijnvanstraf-baargedragvandegewezenverdachte.DeverdachteheeftbijvoorbeeldTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.314 eenstukvervalstofeengetuigeomgekochtwaardoordezeeenmeinedigeverklaringaflegt.Maarookeenderdekandezestrafbarefeitenhebbenbegaan.Bovendienishetmogelijkdatdegetuigespontaaneenmeine-digeverklaringheeftafgelegd.Voorwaardeisdatéénvandehierbovengenoemdevierfalsakomtvasttestaan.Berichtenindemediadatgetuigenonderdrukzoudenzijngezetendaardoormeinedigeverklaringenzoudenhebbenafgelegd,zijndusnietvoldoende.Deherzieningtennadeleiseenzozwaarrechtsmiddel,datdeprocessueleonregelmatigheidinvoldoendematedientvasttestaan.Staatvastdatersprakeisvaneenvandebovengenoemdefalsa,danwordtdaardoorhetgezagvanderechtspraakernstigaangetast.Derech-terlijkeuitspraakisalshetwaregeïnfecteerd.Indiegevallenwaarindefalsazijnontstaandoorstrafbaargedragvandegewezenverdachteishetbovendienonwenselijkdatdezeblijvendkanprofiterenvanzijneigenstrafbaregedragingen.Daarommaaktdevoorgestelderegelingbijdezefalsainruimemateeenherzieningtennadelemogelijk.Deherzieningtennadelewordtdaarbijnietbeperkttotzeerernstigestrafbarefeiten;herzie-ningwegensfalsaismogelijkongeachtdeernstvanhetstrafbarefeitwaarvoordegewezenverdachteoorspronkelijkwasberecht.Zoalshier-onderzalblijken,isditeenuitzonderingopdehoofdregeldateenherzie-ningtennadelealleenmogelijkisbijmisdrijvenwaaropeenlevenslangegevangenisstrafisgesteldenwaarbijeendodevalttebetreuren.Indemeestegevallenzullendebovengenoemdefalsaookeennovumopleveren.Zokaneengetuigenverklaringwaarvanachterafdemeinedig-heidkomtvasttestaaneennovumopleveren,wanneeruitdemeinedig-heidvolgtdatdeverdachtetenonrechteisvrijgesproken.Deredenombijherzieningtennadeledesondanksdevierbovengenoemdefalsaalsaparteherzieningsgrondenoptenemenis,datditvanbelangisvoorhettoepassingsbereikvanderegeling.Bijdefalsaiseenherzieningtennadeleinruimerematemogelijkdanbijeennovumdatwettelijkniettevenseenfalsumis:indatgevalisherzieningalleenbijzeerernstigemisdrijvenmogelijk.Bijdeherzieningtenvoordeleligtditoverigensinzoverreanders,datdezeherzieningsvormnietafhankelijkisvandeernstvanhetfeit.Daaromisindevoorgestelderegelingbetreffendedeherzie-ningtenvoordelegeenapartebepalingenopgenomenbetreffendedefalsa.DeomgekochterechterErzijninNederlandgeengevallenbekendwaarineenrechterisomge-kocht.Mochtzichdituitzonderlijkegevalooitvoordoen,hetgeenmijhoogstonaannemelijkvoorkomt,danmaaktdevoorgestelderegelingherzieningtennadelemogelijkongeachtdegegevenuitspraak,endusooknaeenveroordeling.Omkopingvaneenrechterkanimmersooktotdoelhebbeneenlagerestraftebewerkstelligen.Hetisnaarmijnmeningongewenstdateengewezenverdachtedaarvanblijvendzoukunnenprofi-teren.Daarommaaktdevoorgestelderegelingvoorditgevaleenuitzon-deringopdehoofdregeldateenherzieningtennadelenietmogelijkisbijeenveroordeling.Deaantastingvanhetgezagvanderechtspraakisinhetgevalvaneenomgekochterechterzoextreemdateenherzieningtennadelealtijdmogelijkdienttezijn,ongeachtdeernstvanhetfeitendegegevenuitspraak.MeinedigegetuigenenvalsestukkenHetgezagvanderechtspraakwordtookaangetastwanneerersprakeisvaneenmeinedigeverklaringofeenvalsstuk.Dezeaantastingisechterminderextreemdaninhetgevalvaneenomgekochterechter.Isinhetgevalvaneenomgekochterechterdegegevenuitspraakperdefinitiedubieus,dathoeftnietzotezijningevalvaneenmeinedigegetuigeofTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.315 eenvalsstuk.Hetisbijvoorbeeldmogelijkdathetbewijsinhetgegevengevalzozwakwas,daterhoedanookgeenveroordelingzouzijngevolgd.Aangezienherzieningtennadelenietopportuuniswanneerdegegevenuitspraaknietterdiscussiestaat,isbijdezetweefalsaalsaanvul-lendevoorwaardegestelddatheternstigevermoedenbestaatdatwaredezemeinedigheidofvalsheidaanderechterbekendgeweesthetonder-zoekvandezaakzouhebbengeleidtoteenveroordelingvandegewezenverdachte.Indezegevallengeldtdusweldehoofdregeldateenherzie-ningtennadelenietmogelijkisnaeenveroordeling.DegewezenverdachteheeftmetbetrekkingtotzijnstrafzaakbepaaldemisdrijvenbegaanTenslottevoorzietdevoorgestelderegelingerindatalsdegewezenverdachtebepaaldemisdrijvenheeftbegaanmetbetrekkingtotzijnstraf-zaak–hijheeftbijvoorbeeldeengetuigezodanigbedreigddatdezenietnaardepolitiedurfdetegaanomeenbelastendeverklaringafteleggen–herzieningtennadelemogelijkisongeachtdeernstvanhetstrafbarefeitwaarvoordegewezenverdachteeerderwerdvrijgesproken.Voorwaardeisweldatheternstigevermoedenbestaatdatindiendeverdachteditmisdrijfnietzouhebbenbegaandezaakzouzijngeëindigdineenveroor-delingvandegewezenverdachte.Anderszoudeherzieningtennadelegeenzinhebben.6.DeuitsprakendievoorherzieningvatbaarzijnHetligtvoordehandomnietvanalleeinduitsprakenherzieningtennadelemogelijktemaken.Zoisdetoepassingvanhetinstrumentvandeherzieningnietopportuunwanneerdeinartikel349genoemdeuitspraken(betreffendedezogeheten«formelevragen»)isgegeven.Indatgevalstaatartikel68vanhetWetboekvanStrafrechtnamelijknietaaneenhernieuwdevervolgingindewegomdaternoggeen(inhoudelijke)uitspraakisgegevenoverhetfeit.Isbijvoorbeelddeinleidendedagvaar-dingnietigverklaard,danisookalnaargeldendrechteennieuwevervol-gingmogelijk,zonderdatdaarvoorhetinstituutvandeherzieninghoefttewordengebruikt.Hetzelfdegeldtbijdeandere«formele»uitspraken,tewetendeonbevoegdheidvanderechter,deniet-ontvankelijkheidvanhetOpenbaarMinisterieendeschorsingvandevervolging.Indevoorgestelderegelingzijnookveroordelingeninhetalgemeenuitgeslotenvanherzieningtennadele.Geenherzieningtennadeleismogelijkinbijvoorbeeldhetgevalwaarindegewezenverdachteisvrijge-sprokenvanmoordenvoordesubsidiairtenlastegelegdedoodslagisveroordeeld.Weliswaarishetdenkbaardaternieuweomstandighedenaanhetlichtkomendiehetopleggenvaneenzwaarderestrafofdetoepassingvaneenzwaarderestrafbepalingrechtvaardigen,maargeziendenadelenvanherzieningtennadeleishetnietwenselijkomditinstru-mentlouterteraanpassingvandestrafmaatofkwalificatieintezetten.Daarkomtbijdatdemaatschappelijkebehoefteaanherzieningtennadeleinzulkegevallenookveelminderis,omdatdegewezenverdachteinelkgevalalisveroordeeld.Zoalshierbovenaandeordeisgekomen,isopdezehoofdregeleenuitzonderinggemaaktinhetgevalvaneenomge-kochterechter,vanwegedeextremeaantastingvanhetgezagvanderechtspraakdiedeomkopingtotgevolgheeft.Zoalsaandeordeisgekomenindememorievantoelichtingbijhetwets-voorstelhervormingherzieningtenvoordele,isherzieningvaneenuitspraakvandebuitenlandserechterstrijdigmethetsoevereiniteits-beginsel.Datgeldtookvoorherzieningtennadele.Daaromisinhetvoor-gesteldeartikel482adevoorwaardeopgenomendathetdienttegaanomeeneinduitspraakvanderechterinNederland.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.316 7.HetsoortstrafbarefeitenwaarbijherzieningtennadelemogelijkwordtZoalshierboveninparagraaf4.2aandeordeisgekomen,leidthetEHRMuithetrechtopeeneerlijkprocesafdateenherzieningtennadelealleentoegestaaniswanneerhetbelangvaneeneffectieverechtsbedelingzwaarderweegtdandebelangenvanhetindividu.Bijdezebelangen-afwegingdienttewordenmeegewogendatdeherzieningtennadelediepkaningrijpeninderechtspositievandegewezenverdachte.Openstellingvandemogelijkheidvanherzieningtennadelebrengtmeedathetprocesvoordegewezenverdachteooknaeenonherroepelijkeniet-veroorde-lendeuitspraakmogelijknietisafgelopen.Hijkanalsnogwordengecon-fronteerdmeteenhernieuwdevoortzettingvandevervolging.Enookwanneerhet(nog)niettoteenhernieuwdevoortzettingvandevervolgingisgekomen,kandegewezenverdachtetervoorbereidingvaneenherzieningsaanvraaginvoorkomendegevallenwordenblootgesteldaanopsporingsactiviteitenwaardoordiensrechtop«rust»ernstigwordtverstoord.Gezienhetingrijpendekaraktervanherzieningtennadelemoetdezeherzieningsvormnaarmijnmeninginbeginsel–defalsauitgezon-derd–alleenbijzeerernstigemisdrijvenmogelijkworden.Hetgehan-teerdecriteriumishierbijdathetdienttegaanomeenmisdrijfwaaropeenlevenslangegevangenisstrafisgesteld.Dezemisdrijvenzijnzoernstigdatdewetgeverrecent(bijwetvan16november2005,Stb.595)deverja-ringstermijnvoordezefeitenheeftlatenvervallen,omdathijmeendedatpersonendiezulkeernstigemisdrijvenhebbenbegaannietaaneenjusti-tiëlevervolgingmogenontsnappenwanneerer(nieuw)bewijstegenhenisgevonden.Dezemisdrijvenwordenimmersnietzosnelvergeten:ooknajarenblijftdemaatschappelijkeverontwaardiginggroot,terwijlslacht-offersennabestaandenveelalgeconfronteerdblijvenmethunpsychischewonden(KamerstukkenII2001/02,28495,nr.3,blz.3).Dezeargumentenvoordeafschaffingvandeverjaringstermijngaanookopvoordeherzie-ningtennadele.Misdrijvenwaaropeenlevenslangegevangenisstrafstaatzijninhetalgemeenzoernstigdathetbelangvandesamenlevingbijbestraffingdaarvanzozwaarweegtdatdebelangenvandeindividuelegewezenverdachtedaarvoormoetwijken.Opdehoofdregeldatalleenherzieningtennadelemogelijkisbijmisdrijvenwaaropeenlevenslangegevangenisstrafisgesteld,maakthetwetsvoorsteleenuitzonderingbijdefalsadieinartikel482azijngenoemd.Indezegevallenis,somsookdoorstrafbaargedragvandeverdachte,eenjuridischemisslagontstaanwaar-doorersnellereeninbreukoprechtenvandeverdachtegerechtvaardigdisdanandershetgevalzouzijn.HetCollegevanprocureurs-generaalonderschrijftdealdusinderegelingaangebrachtebeperkingen.OpadviesvandeRaadvoorderechtspraakisbovendienindetekstvanhetwetsvoorstelaangegevendathetmetlevenslangegevangenisstrafbedreigdemisdrijfdedoodvanhetslacht-offertotgevolgheeftgehad.Dithangthiermeesamendathetrechtopleveninhetalgemeenwordtbeschouwdals«hoogsterechtsgoed».Valtergeendodetebetreurendanwegendevoordelenvaneenherzieningtennadeleinmijnogennietoptegendenadelendaarvan,tenzijersprakeisvaneenuitspraakdie«geïnfecteerd»isdoorfalsa,zoalseenbedreigdegetuige(zieparagraaf5.3).8.Hetvereistedatherzieninginhetbelangisvaneengoederechtsbedeling;particuliereopsporingHoeernstighetstrafbarefeitinabstractoookis,tochkaninsommigeconcretegevalleneenherzieningtennadelenietopportuunzijn.Bijvoor-beeldomdatdegewezenverdachtezoernstigziekisdatteverwachtenvaltdathijalvoorhetbeginvanhetproceszaloverlijden.OmrekeningteTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.317 kunnenhoudenmetditsoortomstandighedenisinhetvoorgesteldeartikel482adevoorwaardeopgenomendatdeherzieningtennadeleinhetbelangisvaneengoederechtsbedeling.Eenvergelijkbaarvereistekomtookinbuitenlandseregelingenbetreffendedeherzieningtennadelevoor.BijvoorbeeldinhetrechtvanEngeland,WalesenNoord-Ierlanddathierboveninparagraaf3aandeordekwam.Daarisvoorzienindevoor-waardedatdeherziening«intheinterestofjustice»dienttezijn.Rele-vantefactorenzijndemogelijkheidvaneeneerlijkproces,hettijdsverloopnahetbeweerdelijkbeganemisdrijf,dezorgvuldigheidvandeopsporingtijdensheteerdereprocesendewijzewaaropdejustitiëleautoriteitenzichhebbengekwetenvanhuntaaknaheteerdereproces.Inhetvoorlig-gendewetsvoorstelishetcriteriumvandegoederechtsbedelingnietnaderuitgewerkt.Datzou–geletopdevelefactorendiehierbijeenrolkunnenspelenendiedoordewetgevertevorennietallekunnenwordenvoorzien–ongewenstzijn.Hetligtvoordehanddatindejurisprudentiebijdeinvullingvanhetcriteriumookdehierbovengenoemdeenhier-ondernogtenoemenfactorenbetrekken.Zozalbijeenzeeroudfeitherzieningtennadeleinhetalgemeenmindersnelopportuunzijndanbijfeitendieredelijkrecentzijnbegaan.Istijdensheteersteprocesonzorg-vuldigopgespoord,danisdatgeenabsoluutbeletselvoorherzieningtennadele.Deeerlijkheidvanhetprocesisechterweleenfactordiemeeweegtbijdetoetsingaanhetcriteriumvaneengoederechtsbedeling.VolgenshetEHRMdient,naarhierboveninparagraaf4.2naarvorenkwam,hetbuitengewonerechtsmiddelvandeherzieningtennadeleniettewordenmisbruiktalstweedekansnaeenslechtopsporingsonderzoek.Bijdeinvullingvanhetcriteriumbetreffendedegoederechtsbedelingistevensvanbelangofdejustitiëleautoriteitenvoldoendezorgvuldighebbengehandeldnadatheteersteprocestegendegewezenverdachtewasafgerond.Hebbenzijzichbijvoorbeeldvoldoendeingespannenomdeherzieningszaakbinneneenredelijketermijnaftehandelen?AndersdandeNederlandseOrdevanAdvocatenlijktteveronderstellen,isdezefactordusweldegelijkinderegelingverdisconteerd.Nogeenanderefactoris,ofmetde(hernieuwdevoortzettingvande)vervolgingnogwelinredelijkheideenmetdestrafrechtsplegingnatestrevendoelwordtgediend.Isbijvoorbaatduidelijkdathetgeziendepersoonlijkeomstan-dighedenvandeverdachtenietopportuunisomeeneventueelopteleggenstraftenuitvoerteleggen,danmoet,naarikmeen,ooknietmeeraanherzieningtennadelewordenbegonnen.Ditkanzichbijvoorbeeldvoordoenwanneerbijvoorbaatvaststaatdatbijveroordelingvandegewezenverdachteeendoorhem(dan)ingediendgratieverzoekzouwordentoegewezen.GeletopdeveelheidvandezojuistgenoemdefactorenherkenikmijnietinhetinhetadviesvandeNederlandseOrdevanAdvocatenopgeroepenbeeldalszoualleenhetteverwachtenover-lijdenvandegewezenverdachteeenredenkunnenopleverenominhetbelangvaneengoederechtsbedelingvanherzieningaftezien.Indienersprakeisvaneenonherroepelijkevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolging,dandientdezeuitspraakinbeginseltewordengeres-pecteerdenisopsporingalleentoegestaanvoorzoverdevoorgestelderegelingdaarruimtevoorbiedt.Particuliereopsporinginweerwilvaneenonherroepelijkevrijspraakwordtindevoorgestelderegelingtegenge-gaan.Deresultatenvanregeloverschrijdendeopsporingwaarbijeenrechtvandegewezenverdachteisgeschonden,mogennietindeherzienings-zaakwordengebruikt(zieartikel482a,vierdelid).Bijdeinvoeringvandemogelijkheidvanherzieningtennadelemoetwordentegengegaandateeneenmaalvrijgesprokenverdachtewordtgeconfronteerdmetopsporingsactiviteitenvanparticulierendiedegegevenvrijspraaknietkunnenaccepteren.MetdeNederlandseOrdevanAdvocatenenhetCollegevanprocureurs-generaalstelikvastdatparticuliereopsporinginveelgevallennietkanwordenverhinderd.Tedenkenisvooralaanopspo-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.318 ringdooronderzoeksjournalistenenparticuliererecherchebureaus.Ikwijseropdatdetoenamevanparticuliereopsporingeenontwikkelingisdiezichooklosvandeinvoeringvaneenmogelijkheidvanherzieningtennadelevoordoet,almoetwordenerkenddatdezeontwikkelingdoordeinvoeringvandiemogelijkheidkanwordengestimuleerd.Maaromdatindegevallenwaaropditwetsvoorstelbetrekkingheeftbijregel-overschrijdendeopsporingeenonherroepelijkerechterlijkevrijspraakwordtgenegeerd,achtikopnemingvaneenstrengerbewijsuitsluitings-criteriumdaningewonestrafzakenisvoorzien,gerechtvaardigd.Indeartikelsgewijzetoelichtingopartikel482a,vierdelid,zalnaderopditthemawordeningegaan.9.VerjaardestrafbarefeitenDevoorgestelderegelingmaakteenherzieningtennadeleopgrondvaneennovumalleenmogelijkbijstrafbarefeitendiezoernstigzijndatdezevolgensdebestaandewettelijkeregelsnietverjaren.Indatgevalkanzichdusnietdesituatievoordoendathetstrafbarefeitalisverjaard.Ditligtandersbijdefalsa.Bijfalsakanhetwelgaanomeenstrafbaarfeitdatreedsisverjaard,omdatherzieningtennadelewegenseenfalsumindevoorgestelderegelingnietisbeperkttotstrafbarefeitenwaaropnaardewettelijkeomschrijvinglevenslangegevangenisstrafisgesteld.Uitgangs-puntvandevoorgestelderegelingisdatalshetstrafbarefeitisverjaard,ergeenherzieningtennadelewegenseenfalsummogelijkis(ziehetvoorgesteldeartikel482b,derdelid,onderb).Deratiovanhetverjarings-instituutisimmersdatbijdemeestefeitennaverloopvantijddestraf-behoeftedooft.Hetisdannietmeeropportuuneenburgerteconfron-terenmetdevervolgingwegenseenoudfeit.Voorzoverdesamenlevingnogenigbelangheeftbijeenstrafvervolgingweegtditnietoptegenhetbelangvandeverdachteommetrusttewordengelaten.Nietvaltintezienwaaromditlaatstebelangbijgewezenverdachten–datwilzeggenverdachtendiealeensvervolgdzijn–minderzwaarzoumoetenwegendanbijverdachtendienognietvervolgdzijn.Ikmeendathettegendeelhetgevalis:hetfeitdateenverdachtealeensvervolgdiszonderdatditheeftgeleidtoteenveroordeling,iseenredenomextragewichttoetekennenaandiensrechtommetrusttewordengelaten.Deafwegingdiebijdetotstandkomingvanderegelingbetreffendedeverjaringisgemaaktmoetbijdeherzieningwordengerespecteerd.10.InhetalgemeenslechtséénherkansingGezienhetadagium«litesfinirioportet»ishetwenselijkomterughou-dendtezijnbijdeintroductievandemogelijkheidvaneenherzieningtennadele.Isdevervolginginverbandmeteenherzieningtennadelealhernieuwdvoortgezetgeweest,dangeldtnogklemmenderdatereeneindemoetkomenaanhetstrafproces,ookalkomternadehernieuwdevrijspraakopnieuwbelastendbewijsmateriaalaanhetlicht.Menkannietaanhetherzienblijven.Ditgeldtinhetalgemeenookwanneerernaeenherzieningtenvoordeleeenonherroepelijkevrijspraakisgevolgdeneralsnogbelastendbewijsmateriaalaanhetlichtkomt.Daaromgeldtalshoofdregeldatalsineenstrafzaakeenherzieningheeftplaatsgevonden,ergeennieuweprocedureinverbandmeteenherzieningtennadeletegendeverdachtekanwordenopgestart(ziehetvoorgesteldeartikel482b,derdelid,onderc).Opditpuntmaakthetwetsvoorstelechtereenuitzonderingvoordefalsa.Zoishetdenkbaardateengewezenverdachtegetuigenbedreigtomeenherzieningtenvoordeletebewerkstelligen.Wordtdeverdachtedanvrijgesprokenomdatdegetuige,alsgevolgvandebedreiging,meinedigheeftverklaard,danishetonbevredigenddatde(dangewezen)verdachtekanblijvenprofiterenvanzijneigenmisdrijf.InTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.319 datgevalheefthijaanzichzelftewijtendathijnogmaalswordtgeconfron-teerdmeteenstrafprocesinverbandmeteenherzieningtennadele.11.KringvanpersonendieherzieningtennadelekunnenaanvragenHerzieningtenvoordelekanwordenaangevraagddoordeprocureur-generaalbijdeHogeRaadofdoorderaadsmanvandegewezenverdachte.Isdegewezenverdachteinmiddelsoverleden,dankunnenookdeinartikel479genoemdenabestaandeneenaanvraagdoentotophef-fingvandeveroordelingtegendeoverledene.Bijdeherzieningtennadeleiseraanleidingdekringvanpersonenanderstetrekken.Deherzie-ningtennadeleisnamelijknaarhaaraardeenandereproceduredandeherzieningtenvoordele.Vergelekenmetdelaatstgenoemdeherzienings-vormheeftdeherzieningtennadeleinsterkematehetkaraktervaneen«action-publique».Andersdanbijeenherzieningtenvoordeledientbijeenherzieningtennadeletewordennagegaanofeenhernieuwdevoort-zettingvandeeerderevervolgingwelopportuunis.Vanwegedezeredenenisinhetvoorgesteldeartikel482abepaalddathetinitiatiefvooreenherzieningbijhetCollegevanprocureurs-generaalvanhetOpenbaarMinisterieligt,ennietbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.Vanwegehetingrijpendekaraktervandeherzieningtennadeleisdebevoegdheidomeenherzieningtennadeleaantevragennietopge-dragenaandeofficiervanjustitie,maaraanhetCollegevanprocureurs-generaal.HetCollegevanprocureurs-generaalgeeftinzijnadviesaanereenvoor-keurtehebbenomdebevoegdheidtothetindienenvandeherzienings-aanvraagbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadneerteleggen.EenvoordeelisvolgenshetCollegedatdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadmetdebenodigdedistantiede«aanvraag»totherzieningtennadelekanbeoordelen.OokzoueenvoordeelzijndatdaardoordeschijnkanwordenvermedendathetCollegetezeerbetrokkenisbijdezaak.InOM-beleidsregelszouvervolgenskunnenwordenvoorzienineenproce-durevolgenswelkehetOpenbaarMinisteriedoortussenkomstvanhetCollegeeen«concept»vaneenherzieningsaanvraagaandeprocureur-generaalbijdeHogeRaadkanvoorleggen.InzijnadviesplaatsthetCollegebijdevoorgestelderegelingdekanttekeningdathetopportuniteitsbeginselindeuitzonderlijkegevallenvanherzieningtennadelevandegewezenverdachte,vrijwelgeenrolspeelt.HetzouvolgenshetCollegeomeenbewijsvraaggaandienaarzijnaardbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadthuiszouhoren.HetCollegeiswatbetreftdeindevolgendeparagraafbeschrevenonderzoeksprocedurewaarindeprocureur-generaalbijdeHogeRaadgeenrolheeft,vanoordeeldatnietgoedvaltintezienwaarom,zoalsinhetwetsvoorstelhervormingherzie-ningtenvoordeleisvoorzien,deprocureur-generaalbijdeHogeRaadweleenonderzoektervoorbereidingvaneenaanvraagtotherzieningtenvoordelezoukunnenleiden,maargeenonderzoektervoorbereidingvaneenaanvraagtotherzieningtennadele.TenslottemeenthetCollegedatdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadindienhijditnodigachtadviesmoetkunneninwinnenvaneencommissieindienhetgaatomherzieningtennadele.Datisookinhetwetsvoorstelhervormingherzieningtenvoor-delevoorgesteld.Ikwilvooropstellendathetdenkbaarzouzijnomdeprocureur-generaalbijdeHogeRaaddebevoegdheidteverlenentotindieningvandeherzieningsaanvraag.Ditstandpuntwordtookindevakliteratuurwelingenomen(P.A.M.MevisenT.KooijmansinNJB2008,blz.1935–1936alsmedeF.W.BleichrodtinStrafblad2008,blz.513e.v.).HoewelikderedeneringvanhetCollegegoedkanvolgen,blijfikomdevolgendeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.320 redeneneenvoorkeurhoudenomdebevoegdheidtotindieningvaneenherzieningsaanvraagbijhetCollegevanprocureurs-generaalneerteleggen.•Andersdanbijherzieningtenvoordeleligtbijherzieningtennadelehetaccentophetalsnogvoortzettenvandevervolging.Initiatiefnementotvoortzettingvandevervolgingzoucontrasterenmetdeonafhankelijkepositievandeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.•Zoalsinparagraaf8uiteenisgezet,moetdeherzieningtennadelevandegewezenverdachte,ookuitverdragsrechtelijkperspectief,inhetbelangzijnvaneengoederechtsbedeling.Alleenaldaaruitvolgtdathetbijherzieningtennadelenietlouteromeenbewijsvraaggaat,zoalshetCollegeinzijnadviesstelt.•Ookindevoorgestelderegelingblijftdeprocureur-generaalbijdeHogeRaaddegenedieonafhankelijkenmetdistantieinzijnconclusieadviseertofdeonherroepelijkevrijspraakmoetwordenherzien,waarnadeHogeRaaddaaroverdebeslissingneemt.Voorhetkunnenbenuttenvandezeonafhankelijkeadviseringishetnietnodigbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadookdebevoegdheidneerteleggenzelfdeaanvraagintedienen.•DeschijnvaneentegrotebetrokkenheidvanhetCollegekannietwordenvermedendoorhetOpenbaarMinisterieinplaatsvaneenaanvraageenconceptaanvraagtelatenindienen,zoalshetCollegeinzijnadviesvoorstelt.Ookdeindieningvaneenconceptaanvraagkandeschijnvaneentegrotebetrokkenheidwekken.•HetwetsvoorstelvoorzietindemogelijkheidvoorhetCollegevanprocureurs-generaalomtervoorbereidingvandeherzieningsaanvraagopbasisvaneenzeersterkeverdenkingbijderechter-commissaristevorderendatnaderonderzoekwordtingesteld,waarbijtegendegewezenverdachtegerichtebevoegdhedenkunnenwordeningezet.Dezeregelingzalindevolgendeparagraafnaderwordenuitgewerkt.Opdezeplaatsisvanbelangdatiker,omdezelfderedenalshierbovenaangegeven,vanhebafgezienomdeprocureur-generaalbijdeHogeRaaddebevoegdheidteverlenenbijdeHogeRaadtevorderennaderonderzoektoetestaan.Bijhetnaderonderzoekinverbandmeteenherzieningtennadeleligthetaccentophetvergarenvannieuwbewijsopgrondvaneenzeersterkenieuweverdenking.InschakelingvanhetOpenbaarMinisterieenderechter-commissarisligtdanmeervoordehand.Bovendienkanhetgevaarvoorcollusiereëelzijnwanneerernieuw,voordegewezenverdachtebelastend,bewijsmateriaalaanhetlichtkomt.Ermoetdansnelopgetredenkunnenworden.DeHogeRaadisdaarvoornietdegeëigendeinstantie.Eenenigszinstheoretischevraagisofookdegewezenverdachtedemogelijkheidmoethebbeneenherzieningtennadeleaantevragenwanneerhijmeenttenonrechtetezijnvrijgesprokenofontslagenvanallerechtsvervolging.Nietuittesluitenvaltdatdegewezenverdachtedaaraaninuitzonderlijkegevallenbehoeftekanhebben.Tedenkenvaltaangewezenverdachtenmeteensterkebehoefteaanstrafen/ofpublici-taireaandacht.Ditsoortsubjectievewensenrechtvaardigtechternietzondermeertoepassingvandeherzieningtennadele.Ikmeendattoepas-singdaarvanalleenopportuunisindienditinhetalgemenebelangwenselijkisinverbandmeteengoederechtsbedeling.Daaromisindevoorgestelderegelingnietrechtstreeksaandegewezenverdachtedemogelijkheidverleendeenherzieningtennadeleaantevragen.WelkandezehetOpenbaarMinisterievrageneendergelijkeherzieningteenta-meren.Geziendebezwarendieaanherzieningtennadelezijnverbonden,isaanslachtoffersennabestaandennietdemogelijkheidgegevenrechtstreeksherzieningtennadeleaantevragen.Zoudezemogelijkheidwordenopen-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.321 gesteld,danzoudekansreëelzijndaterbijdezepersonenverwachtingenwordengewektdienietwaargemaaktkunnenworden.Zokaneenslacht-offerofnabestaandemoeilijkinschattenofaldannietaandewettelijkeeisenvoorherzieningtennadeleisvoldaanenofeenhernieuwdevoor-zettingvandevervolgingopportuunis.Bovendiendientherzieningtennadeleeenuitzonderlijkkaraktertehebben,waardoorereenstrengeopportuniteitstoetsdienttewordengehanteerd.Dezestrengetoetskaninhetgedrangkomenwanneermenslachtoffersofnabestaandenrecht-streeksdemogelijkheidzougevenherzieningtennadeleteentameren.Datneemtnietwegdatbijinvoeringvandevoorgestelderegelingslacht-offersennabestaandenweldemogelijkheidhebbenomhetOpenbaarMinisterieteverzoekenherzieningtennadeleaantevragen.12.ProcedureenrechtsbijstandDeherzieningsprocedurekentverschillendefasen:1.Erisnoggeenherzieningtennadeleaangevraagd,maarerwordtalweleendergelijkeaanvraagvoorbereid.2.Eriseenherzieningsaanvraagingediend,maardeHogeRaadheeftdaarnoggeenbeslissingopgenomen.3.DeherzieningsaanvraagwordtgegrondverklaardendeHogeRaadverwijstdezaaknaardefeitenrechter.Inaldezefasenrijstdevraaginhoeverreerdwangmiddelenenopsporingsbevoegdhedenmogenwordentoegepastdietegendegewezenverdachtezijngericht.Uitgangspuntvandevoorgestelderege-lingisdatinheteersteentweedegevaldetoepassingvanopsporings-bevoegdhedenstriktgenormeerdis.Isdeherzieningsaanvraageenmaalgegrondverklaard,danisnaarmijnmeningeenmeervergaandopspo-ringsonderzoekgelegitimeerd.Dehoofdlijnenvandevoorgesteldeprocedurezijnverderalsvolgt.EenherzieningtennadelekanplaatsvindenopinitiatiefvanhetCollegevanprocureurs-generaal.HetCollegedientindedaartoestrekkendevorderingaantegevenopgrondvanwelkegegevensherzieningwordtaange-vraagdenuitwelkebewijsmiddelendiegegevensblijken.Isdeaanvraagniet-ontvankelijk,bijvoorbeeldomdatdezegeenbewijsmiddelenbevatwaaruitvaneengrondvoorherzieningkanblijken,ofkennelijkonge-grond,dankandeHogeRaaddezeafwijzenzondereenbehandelingopdeterechtzitting(ziehetvoorgesteldeartikel482b,derdeenvierdelid).Indeanderegevallenwordtdeaanvraagopdezelfdemanierbehandeldalsbijeenherzieningtenvoordele(ziehetvoorgesteldeartikel482b,vijfdelid).Dithoudtindatdezaakwordtbehandeldopdeopenbareterechtzit-ting,waarbijdeprocureur-generaalzijnconclusieneemt.Deverdedigingkrijgtdegelegenheidopdezeconclusietereageren(zieartikel468,vierdelid,inverbindingmetartikel482b,vijfdelid).AchtdeHogeRaadhetherzieningsverzoekongegrond,danisdezaakdaarmeeafgedaan.Ingevalvaneengegrondverklaringvanhetverzoekvindtereennieuweberech-tingplaats.12.1.DetoepassingvanopsporingsbevoegdhedenendwangmiddelenNaarmijnmeningmoetvoorkomenwordendateengewezenverdachteooknaeenonherroepelijkevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolgingwordtblootgesteldaanongelimiteerdeopsporingsactiviteiten.Ditzouindruisentegendestrekkingvanhetnebisinidem-beginsel,terwijlbovendienderechtsvredeteveelinhetgedrangzoudenkomen.Daaromis,zoalsgezegd,uitgangspuntvandevoorgestelderegelingdatzolanghetonherroepelijkevonnisofarrestnietisvernietigd,alleeninbeperktemateopsporingsbevoegdhedenendwangmiddelengerichttegendeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.322 gewezenverdachtekunnenwordentoegepast.Eenalgemeenverbodopde–tegendegewezenverdachtegerichte–inzetvanbevoegdhedenendwangmiddelenindefasevóórdevernietigingvandeniet-veroordelendeuitspraakzounaarmijnmeningechternietgewenstzijn.Eendergelijkverbodzouertoekunnenleidendatdoorgaansalleenbewijsmateriaaldat«spontaan»aanhetlichtisgekomen,meezoumogenwegenbijdeherzieningsaanvraag.TedenkenvaltaandereedseerdergenoemdeBillyDunlop-zaak,deeerstezaakdieinEngelandheeftgeleidtoteenherzie-ningtennadele.IndiezaakscheptedeonherroepelijkvrijgesprokenDunlopuitvoeriginkroegenopoverdedoorhemgepleegdemoord.Ookverklaardehijalsgetuigetijdenseenopzijndochterbetrekkinghebbendefamilierechtelijkeprocedure:«IhaveacceptedthatIhaveproblemsandIhavespokenwiththePrisonDoctorandIhaveadmittedthatIwasrespon-sibleforthedeathofJulieH.IstoodtrialatNewcastleCrownCourtforhermurderandwasacquitted.IdeniedtheoffenceandIacceptthatIlied.»1Hoeovertuigendditsoortbekentenissenooklijken,ervaringenuithetverleden(Puttensemoordzaak/Schiedammerparkmoord)lerendatbekennendeverdachtennietaltijddewerkelijkedaderszijn.Eenherzieningsvorderingopgrondvanalleeneenbekentenisisdaaromonwenselijk.Hetligtomdezeredenvoordehandomvoordatereeneventueleherzieningsvorderingwordtgedaaneersteenaanvullendonderzoekteverrichten,omtekunnennagaanofdebekentenisgeloof-waardigis.Hetkanwenselijkzijnookdegewezenverdachteindatkaderteverhoren.Ookbijandernieuwbewijs,zoalsDNA-bewijsdatnaaraanleidingvaneenanderstrafrechtelijkonderzoekaanhetlichtkomt,zalerinvoorkomendegevalleneenaanvullendopsporingsonderzoekmoetenwordenverrichtomtekunnenbeoordelenofdegewezenverdachteinderdaadschuldigis.Pasdaniseengefundeerdevorderingtotherzieningmogelijk.P.A.M.MevisenT.Kooijmanshebbenerterechtopgewezendatwanneermendergelijknieuwopsporingsonderzoekgeheelenaluitsluit,maarbetervandehelemodaliteitvandeherzieningtennadelekanwordenafgezien,omdateenwettelijknovumdannauwelijksoptesporenis.2Omdezeredenhebikervoorgekozenomindevoorgestelderegelingwatbetreftdefasevóórdevernietigingvandevrijspraakenigopsporingsonderzoekmogelijktemaken,enditonderzoekstrikttenormeren.Welkonderzoekwordttoegestaanhangtindevoorgestelderegelingafvandefasevanhet(herzienings)proces.Ditwordthierondernaderuitgewerkt.DefasewaarindeHogeRaadgeenbeslissingheeftgenomenoverdeherzieningsaanvraagDevoorgestelderegelinghoudtindaterdooropsporingsambtenarengeenbevoegdhedengerichttegendegewezenverdachtemogenwordenuitgeoefend(artikel482c,eerstelid).Indiendeofficiervanjustitiedeinzetvandezebevoegdhedengewenstoordeelt,kanhijbijderechter-commissariseenvorderingindienentoteennaderonderzoek(artikel482c,tweedelid).Vooreendergelijkevorderingisvoorafgaandetoestem-mingnodigvanhetCollegevanprocureurs-generaal.DevoorgestelderegelingsluitinditverbandaanbijderegelingbetreffendedeinstemmingvanhetCollegevanprocureurs-generaalbijdetoepassingvanbijzondereopsporingsbevoegdhedeninartikel140a.Erisdusvoorzienineendubbeletoetsing:eerstdoorhetCollegevanprocureurs-generaalendaarnadoorderechter-commissaris.BovendienkandevorderingtotnaderonderzoekalleenwordeningediendentoegewezenindienerernstigrekeningmeemoetwordengehoudendatdeHogeRaadeenherzieningsaanvraaggegrondzalachtenendetoepassingvandebevoegdhedeninhetbelangvanhetonderzoekdringendnoodzakelijkis.Indienaandezevoorwaardenisvoldaan,kanderechter-commissarisdezelfdebevoegdhedenuitoefenenalstijdenshetgerechtelijkvooronder-1ZiedeuitspraakvandeCourtofAppeal(CriminalDivision)indeDunlop-zaak,[2006]EWCACrim1354.2P.A.M.MevisenT.Kooijmans,a.w.,blz.138.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.323 zoek.Eeninbewaringstellingvande(gewezen)verdachteisechteralleentoegestaanbijvluchtgevaarofcollusiegevaar.OpdezegrondenkanookdeHogeRaaddegevangenhoudingofgevangennemingbevelenindienerbijdeHogeRaadeenherzieningsverzoekaanhangigis.Terbeschermingvandegewezenverdachteheeftdezebepaaldebevoegd-heden,waaronderdeinzageinde(nieuwe)processtukkenenhetrechtoprechtsbijstand.Zoweldeofficiervanjustitiealsdegewezenverdachtekanberoepinstellentegendebeslissingdiederechter-commissarisneemtopdevorderingvandeofficiervanjustitie.Wanneerderechter-commissarisbesluiteenvorderingtotnaderonderzoektoetewijzenkandegewezenverdachtedezebeslissingaanvechtenbijderaadkamervanderechtbank.HetCollegevanprocureurs-generaalmeentdatdeprocedurebijderechter-commissaristotgevolgheeftdatderechter-commissarisfeitelijkmedebeslistoverdetoegangtotdeherzieningsaanvraagbijdeHogeRaad.HetCollegevindtditongewenst.InreactiedaaropstelikvooropdatdeHogeRaadoverdeherzieningsaanvraagbeslist.Datisookhetgevalalsdeaanvraagisingediendnaeenafwijzendebeslissingvanderechter-commissarisopdevorderingtotnaderonderzoek.Onderzoekisindatgevalpastoelaatbaarnagegrondverklaringvandeherzieningsaanvraag.HetbewijsmateriaaldathetOpenbaarMinisterieaanleidinggaftoteenvorderingtotnaderonderzoekzaldanopzichzelfheternstigevermoedenmoetenwekkendatdegewezenverdachtezouzijnveroordeeld.HetdoorhetCollegeaangedragenalternatief,datdeprocureur-generaalbijdeHogeRaadhetnaderonderzoekaanderechter-commissariszoumoetenopdragen,stuitafopdeoverwegingendieikindevorigeparagraafaangaf.DefasewaarindeHogeRaadeenherzieningsaanvraaggegrondheeftverklaardIseenherzieningsverzoekdoordeHogeRaadgegrondverklaard,danisdaarmeeeenverdergaandopsporingsonderzoekgelegitimeerdomdatdandoordeHogeRaadisvastgestelddatersprakeisvanéénvandeherzieningsgronden.Hetvoorgesteldeartikel482g,tweedelid,biedtdaaromruimemogelijkhedentotonderzoek.Ookindezefasekunnenvrijheidsbenemendedwangmiddelenalleenbeperktwordentoegepasttenopzichtevandegewezenverdachte,namelijkalleenbijvluchtgevaarofcollusiegevaar.12.2.HetrechtsgedingbijdeHogeRaadendefeitenrechterDevoorgestelderegelingsluitwatbetreftdeprocedurebijdeHogeRaadinbelangrijkemateaanbijdebestaanderegelingbetreffendedeherzie-ningtenvoordele.Ergeldtechterweleenspecifiekeregelingoverdeverwijzingnaardefeitenrechteringevalvaneengegrondeaanvraagvanherzieningtennadele.Bijeenherzieningtenvoordelewordt,indieneenherzieningsaanvraaggegrondwordtgeacht,dezaakinhetalgemeenverwezennaareengerechtshof,metdemogelijkheidvanberoepincassatie.Ervindtdaardoorbijééninstantiefeitelijkonderzoekplaats.Ikmeendathetbijeenherzieningtennadelegewenstistevoorzienin(hernieuwde)berechtingintweefeitelijkeinstanties.Vanwegedegrotebelangendieophetspelstaanbijherzieningtennadeleeninverbandmetdecorrectievanvergissingenligthetvoordehandom,indieneenaanvraagtotherzieningtennadelegegrondwordtgeacht,dezaakeerstteverwijzennaareenrechtbank,metmogelijkheidvanhogerberoepencassatie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.324 12.3.RechtsbijstandVanwegehetingrijpendekaraktervaneenherzieningtennadeleiseengoederechtsbijstandaandegewezenverdachteessentieel.Daaromvoor-ziethetvoorgesteldeartikel482iinkostelozerechtsbijstandzolangdeherzieningsprocedureloopt.DitgeldtzowelvoorhetgedingbijdeHogeRaadbetreffendedeaanvraagtotherzieningalsvoorhetgedingnaeeneventuelegegrondverklaringvaneenherzieningsverzoek.13.HetbewarenvangegevensenvoorwerpenMethetoogopdemogelijkheidvanherzieningtennadelevandegewezenverdachtekanhetvanbelangzijndatgegevensenvoorwerpenmetbetrekkingtotdestrafzaakbewaardblijven.Inparagraaf10vandememorievantoelichtingbijhetwetsvoorstelhervormingherzieningtenvoordeleisgeconcludeerddatdebewaarregelingenvangegevensenvoorwerpendievanbelangkunnenzijnvoorherzieningtenvoordele,inhetalgemeenadequaatzijn.Dezeconclusiegeldtookvoordeherzieningtennadele.BijDNA-profielen,dedaarbijbehorendegegevensenhetdaarbijbijbehorendecelmateriaal(verderkortheidshalve:DNA-gegevens),alsmedebijvingerafdrukkenvloeituitditwetsvoorstelechterdenoodzaakvaneenextravoorzieningvoort.AandachtverdientdatdethansgeldendebewaarregelingenvanenerzijdsjustitiëleenstrafvorderlijkegegevensenanderzijdsDNA-gegevensenvingerafdrukkenindiezinvanelkaarverschillendatjustitiëleenstrafvorderlijkegegevensooknaeenonher-roepelijkevrijspraakwordenbewaard.VoorDNA-gegevensenvingeraf-drukkengeldtthansdatdezenaeenonherroepelijkevrijspraakwordenvernietigd(vgl.artikel16vanhetBesluitDNA-onderzoekinstrafzakenenartikel9vanhetvoorgenomenBesluitidentiteitsvaststellingverdachtenenveroordeelden).Deredenvanditverschilisdatjustitiëleenstrafvor-derlijkegegevensvanbelangkunnenzijnomopeenlatermomentvollediginzichttekunnenhebbeninhetstrafrechtelijkverledenvanbetrokkene(KamerstukkenI2008/09,31436,E,blz.2).Omdatjustitiëleenstrafvorderlijkegegevensooknaeenonherroepelijkevrijspraakbewaardblijven,kunnenzijookwordenbenutinhetuitzonderlijkegevalvanherzieningtennadelevandegewezenverdachte.DatgeldtbijdehuidigestandvanzakennietvoorDNA-gegevensenvingerafdrukken.DaaromzullenhetBesluitDNA-onderzoekinstrafzakenenhetvoorgenomenBesluitidentiteitsvaststellingverdachtenenveroordeeldenteruitvoeringvanditwetsvoorstelindiezinwordengewijzigddatdezegegevensonderdriehierondertebesprekenvoorwaardenooknaeenvrijspraakwordenbewaard.Ditisnoodzakelijkvoorhetgevalwaarinsporenmateriaalinde,meteenvrijspraakafgesloten,strafzaakopnieuwwordtonderzocht.DatsporenmateriaalmoetkunnenwordenvergelekenmetdevingerafdrukkenenhetDNA-profielvandegewezenverdachte.Diemoetendanwelzijnbewaard.Omdatdehoofdregelvanvernietigingvandezegegevensnaeenvrijspraakonverminderdwenselijkis,zullendriewezenlijkebeper-kingenwordenaangebracht:•Indeeersteplaatswordendezegegevensalleenbewaardingevaldevrijspraakbetrekkingheeftopeenmisdrijfdatdedoodvaneenandertengevolgeheeftgehad.Dergelijkevrijsprakenkunnenvolgensditwetsvoorstelopgrondvaneennovumwordenherzien.•Indetweedeplaatszalwordenbepaalddatdeindezegevallenbewaardegegevensuitsluitendmogenwordengebruiktinhetuitzon-derlijkegevalvaneenherzieningsproceduretennadelevandegewezenverdachte.Zijmogenvoorgeenanderdoelwordengebruikt.Metnamemogenzijnietwordengebruiktvoorhetvoorkomen,opsporen,vervolgenenberechtenvananderestrafbarefeitendanhetfeitwaarvoordegewezenverdachteisvrijgesproken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.325 •IndederdeplaatszaldezelfdebewaartermijnwordenvoorzienalsdiegeldtvoordeDNA-gegevensvanverdachtenenveroordeelden.Doorderegelingaandezerestrictievevoorwaardentebinden,wordtdevergelijkingmetgegevensbuitenhetverbandvandezaakwaarineenvrijspraakisgevolgd,uitgesloten,terwijltegelijkwordtverzekerddatinhetuitzonderlijkegevaldatherzieningtennadelezichvoordoet,dezeherzieningnietopvoorhandkanafstuitenophetontbrekenvancrucialeinformatie.HetaanbrengenvandezojuistbeschrevenbeperkingenmetbetrekkingtothetbewarenvanDNA-gegevensenvingerafdrukkenvanverdachtendieonherroepelijkzijnvrijsproken,isookvanuitverdragsrechtelijkoogpuntnoodzakelijkengewenst.InS.enMarpertegenhetVerenigdKoninkrijk(EHRM4december2008,appl.nrs.30567/04en30566/04)oordeeldehetEHRMdathetbewarenvandezegegevenshetrechtopeerbiedigingvandepersoonlijkelevenssfeeralsbedoeldinartikel8,eerstelid,EVRMbeperkt.Dezebeperkingmoetopgrondvanhettweedelidvandatartikelkunnenwordengerechtvaardigd.DeinhetarrestvanhetEHRMcentraalstaanderegelingvanEngelandenWalesvoldeeddaaraanniet,omdatdezeregelingvoorzaginhetongelimiteerdbewarenvanvingerafdrukkenenDNA-profielenmetbijbehorendcelmateriaalvanelke(vrijgesprokenofnietvervolgde)verdachtevanelkstrafbaarfeit.Dealdusbeschikbaregegevenskondenbovendienongelimiteerdvoordeopsporing,vervolgingenberechtingvanbetrokkenewordengebruikt,dusookenvooralbuitenhetkadervandezaakdieleiddetotdevrijspaakofdebeslissingniettevolgen.HetEHRMoordeeldedatde«blanketandindiscriminatenatureofthepowersofretention(...)failstostrikeafairbalancebetweenthepublicandprivateinterest»endatdebeperkingvanhetrechtopeerbiedigingvandepersoonlijkelevenssfeerderhalvedisproportioneelwasendaaromnietopgrondvanartikel8,tweedelid,EVRMkonwordengerechtvaar-digd.DezeuitspraakvanhetEHRMlaatruimtevoordehierbovenbeschrevenrestrictieveregeling.DoordatdevingerafdrukkenenDNA-profielenmetbijbehorendcelmateriaalvangewezenverdachtenalleenwordenbewaardbijmisdrijvendiededoodvaneenandertotgevolghebben,tenbehoevevanalleenherzieningtennadeleenvooreenbeperktetijd,blijftNederlandruimschootsbinnendegrenzenvanartikel8EVRM.HetCollegebeschermingpersoonsgegevensvraagtinzijnadvieswaaromdebewaartermijnenvanDNA-gegevensenvingerafdrukkennietinditwetsvoorstelwordenopgenomen.Deredendaarvanisdatderegelsoverdebewaartermijnenvandezegegevensophetniveauvaneenalgemenemaatregelvanbestuur(hetBesluitDNA-onderzoekinstrafzakenenhetvoorgenomenBesluitidentiteitsvaststellingverdachtenenveroordeelden)zijnvoorzien.Zijwordendoormiddelvaneenteruitvoeringvanditwets-voorstelbenodigdwijzigingsbesluitaangepastlangsdehierbovenbeschrevenlijnen.DeRaadvanStateenhetCollegebeschermingpersoonsgegevensplaatsenkanttekeningenbijhetbewarenvanDNA-gegevensenvingeraf-drukkeninelkemeteenvrijspraakafgeslotenstrafzaakbetreffendeeenmisdrijfdatdedoodvaneenandertengevolgeheeftgehad.DeRaadmeentdathetbewarenvanonderandereDNA-gegevensinallegevallenvaneenvrijspraakvaneenfeitdatdedoodtengevolgeheeftgehadtenbehoevevandemogelijkheiddatineenenkelgevalherzieningtennadeleinbeeldzoukunnenkomen,disproportioneelis.Hijwijstopdemogelijk-heidcelmateriaalenvingerafdrukkenvandegewezenverdachteaftenemenmetgebruikmakingvandeproceduredieinhetvoorgesteldeartikel482cisvoorzien.HetCollegebeschermingpersoonsgegevensvraagtofhetdoelomDNA-gegevensenvingerafdrukkenbeschikbaartedoenzijnvoorherzieningtennadele,inredelijkheidnietopeenvoordeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.326 gewezenverdachtemindernadeligewijzekanwordenbereikt,nudepersoon«inprincipebeschikbaar»isvoorafnamevancelmateriaalofvingerafdrukken.Vooropstaatdedoelstelling,dienietdoordeRaadenhetCollegewordtbestreden,omindegevallenwaarindaarvooraanleidingisbijdebedoeldemisdrijvenDNA-gegevensenvingerafdrukkenvanvrijgesprokenverdachtenvooronderzoekbeschikbaartehebben.VooreenafwegingtussendehierbovenvoorgestelderegelingenhetalternatiefdatdoordeRaadenhetCollegeisaangedragen,ishetvolgendevanbelang.Vrijge-sprokenverdachtenhebbenerrechtopom–inbeginsel–metrusttewordengelaten.Datisderedenwaarominditwetsvoorsteleenhogedrempelisingebouwd,wileenherzieningsproceduretennadelekunnenwordeningezet.Uitgangspuntvanhetvoorgesteldeartikel482c,waarnaardeRaadinditverbandverwijst,isdatergeenbevoegdhedengerichttegendegewezenverdachtemogenwordeningezet,tenzijerernstigrekeningmeemoetwordengehoudendateenherzieningsaanvraaggegrondzalwordenbevonden.Datbetekentdatvaneengewezenverdachte–alsuitgangspunt–geencelmateriaalenvingerafdrukkenmogenwordenafgenomen,tenzijerernstigrekeningmeemoetwordengehoudendateenherzieningsaanvraaggegrondis.Hetprobleemisechter,metnamealsereennieuweonderzoekstechniekwordtontwikkeldwaarmeehetcelmateriaalvandegewezenverdachteen/ofoudsporen-materiaalopnieuwkanwordenonderzocht,datdeDNA-gegevensenvingerafdrukkenvandegewezenverdachteinvoorkomendegevallenbenodigdzijnomtekunnenkomentothetoordeeldaterernstigrekeningmeemoetwordengehoudendatindezaaktegendezeverdachtevaneennovumsprakeis.Deprocedurevanhetvoorgesteldeartikel482ce.v.biedt,andersdandeRaadveronderstelt,inzulkegevallengeensoelaas.OmtochtekunnenvoldoenaandedoelstellingominzulkegevallenDNA-gegevensenvingerafdrukkenvandegewezenverdachtevooronder-zoekbeschikbaartehebben,zoudencelmateriaalenvingerafdrukkenookvanhemmoetenwordenafgenomeningevallenwaarinernoggeenaanwijzingisvaneennovum.Hetvoordeelvandevoorgestelderegelingisdatbijhetontstaanvannieuwetechnischeonderzoeksmethodendegewezenverdachtenietrecht-streeksmethernieuwdstrafvorderlijkoverheidsoptredenwordtgecon-fronteerd,tenzijuithetonderzoekvandebewaardeDNA-gegevensenvingerafdrukkenalsnogheternstigevermoedenvaneennovumzourijzen.HetalternatiefvandeRaadenhetCollegeheeftalsnadeeldatdegewezenverdachtemethernieuwdstrafvorderlijkoverheidsoptredenwordtgeconfronteerd,indezindathij,ookzondereenernstigvermoedenvaneennovum,enwellichtzelfszonderdateenconcrete,nieuweverden-kingtegenhembestaat,toch(opnieuw)celmateriaalenvingerafdrukkenmoetafstaan,terwijluithetonderzoekdaarvanwellichtgeennieuweaanknopingspuntenvooreennovumvolgen,enhijdusachterafnodelooslastigisgevallen.Bijafwegingmeenikdatdevoorgestelderegelingminderingrijpendisdanhetaangedragenalternatief,endaaromdevoor-keurverdient.Randvoorwaardeiswel,zomoetwordenbenadrukt,datdebewaardegegevensuitsluitendmogenwordenaangewendvooronder-zoekindestrafzaakdiemeteenvrijspraakisafgesloten.Zijmogennietinanderestrafzakenwordengebruikt.DatiseengrootverschilmetbewaardeDNA-gegevensenvingerafdrukkenvanveroordeelden:diemogenwelinanderestrafzakenwordengebruikt.Sterker:hetisvooralmethetoogopgebruikinanderestrafzakendatdezegegevenswordenbewaard.EenanderverschilmetDNA-gegevensenvingerafdrukkenvanveroordeeldenis,datdezegegevensbijvrijgesprokenenalleenwordenbewaardalsdestrafzaakeenmisdrijfbetreftdatdedoodvaneenandertengevolgeheeftgehad.Bijveroordeeldenkanhetinbeginselelkmisdrijfbetreffenwaarvoorvoorlopigehechtenisistoegelaten.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.327 Overigensmoet,zokaninreactieopeenopmerkingvanhetCollegebeschermingpersoonsgegevensnogwordenopgemerkt,ookhetcelmateriaalwordenbewaard.Metdatcelmateriaalkunnendeopge-slagenDNA-profielenopnieuwwordenbepaald.Hetopnieuwvervaar-digenvandeDNA-profielenisnodigophetmomentdatdetechnischeontwikkelingenertoedwingendatdezeprofielenmetbehulpvanmeerenanderekenmerkenwordenbepaald.14.Overgangsrecht(artikelII)Inhetstrafprocesrechtgeldtalshoofdregeldatdewetdiegeldttentijdevanhetdesbetreffendestrafvorderlijkehandelenmeteennadeinwerking-tredingvandezewetmoetwordentoegepast.Hetinartikel1,eerstelid,vanhetWetboekvanStrafrechtneergelegdeverbodvanterugwerkendekrachtgeldtnietophetterreinvanhetstrafprocesrecht.Weldienthetstrafvorderlijkeoverheidsoptredenplaatstevindeninovereenstemmingmetdealgemenebeginselenvaneenbehoorlijkestrafrechtspleging.Dezehoudenondermeerindatdeoverheidgerechtvaardigdeverwachtingenvanburgersdientterespecteren.OmdatNederlandthansnietdemoge-lijkheidvaneenherzieningtennadelekent,istenaanzienvanpersonendieonherroepelijkezijnvrijgesprokenofontslagenvanallerechtsvervol-gingdeverwachtinggewektdatdezeuitspraakniettennadelevanhenkanwordenherzien.DaarommaakthetvoorgesteldeartikelIIinzoverreeenuitzonderingopdebovenstaandehoofdregeldatgeenherzieningtennadeleplaatsvindtvaneenuitspraakdieonherroepelijkisgewordenvoorhettijdstipwaaropditwetsvoorstel,natotwettezijnverheven,inwerkingtreedt.HetCollegevanprocureurs-generaalbepleitomderegelingvanherzie-ningtennadeleonmiddellijkewerkingtoetekennen.HetCollegemeentdatnietkanwordenvolgehoudendateengewezenverdachtevaneenmoordwaarvoorhijvoordedatumvaninwerkingtredingonherroepelijkisvrijgesproken,degerechtvaardigdeverwachtingmagkoesterendatdeoverheidnietzaltrachtenhemalsnogvoorzijndaadtevervolgen«alsdeweteenmaaldiemogelijkheidbiedt».ZoalshetCollegeopmerktzouderegelingonmiddellijkewerkingkennenalsdenormaleregelsvanstrafvor-deringzoudenwordengevolgd.Voormijweegtechterzwaardatherzie-ningtennadeleeenzeerzwaarrechtsmiddelisdatingrijptopderechts-positievandegewezenverdachte.Hetisgebruikelijkenwenselijkom,bijverkregenrechtenvandeverdachteburger,ookineerbiedigendewerkingtevoorzienalshetgaatomregelingendiehetvervolgingsrechtvanhetOpenbaarMinisterieraken.IkwijsinditverbandophetovergangsrechtvanartikelIIIvandewetvan16november2005,Stb.595(opheffingverja-ringstermijnbijzeerernstigedelicten),volgenshetwelkzwaremisdrijvendievoorafgaandaandedatumvaninwerkingtredingvandiewetreedszijnverjaard,nietalsnogkunnenwordenvervolgddoordatopdiedatumdevoordezemisdrijvengeldendeverjaringstermijnenzijnverruimdofafgeschaft.OokkanwordengewezenophetovergangsrechtvanartikelXIIIvandewetvan22december2005,Stb.2006,11volgenshetwelkinhetbuitenlandbeganeenaldaarnietstrafbarevrouwelijkegenitaleverminking,begaandooreenpersoondiepasnahetfeiteenformelebandmetdeNederlandserechtsordeheeftverkregen,inNederlandalleenvervolgbaarisgewordeningevaldezeverminkingnadedatumvaninwerkingtredingvandiewetisbegaan.OmdezeredenenmeenikdathetinartikelIIvanditwetsvoorstelvoorzieneovergangsrechtgerechtvaar-digdenwenselijkis.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.328 15.FinanciëleparagraafOmdatditwetsvoorstelherzieningtennadelealleeninuitzonderlijkegevallenmogelijkmaakt,kunnendekostenvanditwetsvoorstelbinnendekadersvandebegrotingvanhetMinisterievanJustitiewordenopge-vangen.II.ARTIKELSGEWIJSArtikel12,derdelid(alsvoorgesteldinartikelI,onderdeelA)Zoalsinparagraaf11aandeordeisgekomen,ligthetinitiatiefvoorherzieningtennadelebijhetOpenbaarMinisterieenkunnenslachtoffersofnabestaandenzoeenherzieningniet(rechtstreeks)aanvragen.InlijnhiermeemaaktdeinartikelI,onderdeelA,voorgesteldewijzigingexpli-ciet,dateenherzieningtennadeledoorslachtoffersennabestaandenevenminkanwordenbewerkstelligdviadebestaandeprocedurevanartikel12betreffendehetbeklagvanderechtstreeksbelanghebbendeoverhetnietvoortzettenvandevervolging.ZoalshetCollegevanprocureurs-generaalinzijnadviesaangeeft,staatdezemogelijkheidnaeenonherroepelijkevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolgingookthansnietopen.Artikel482aDitartikelisuitgebreidtoegelichtindeparagrafen5totenmet8.Inaanvullingdaaropverdienendevolgendepuntennadereaandacht.Eerstelid,aanhefOpgrondvanheteerstelidligthetinitiatiefvoordeindieningvandeherzieningsaanvraagbijhetCollegevanprocureurs-generaal.HetCollegekaneenprocureur-generaalmachtigendezebevoegdheiduitteoefenen(ziehetvoorgesteldeartikel482b,eerstelid).Dezebepalingsluitaanbijartikel133vandeWetopdeRechterlijkeOrganisatie,waarineenalge-meneregelingisgegevenvandemachtigingdoorhetCollegevanprocureurs-generaalbevoegdhedenvanditcollegeuitteoefenen.Watbetrefthetcriteriumdatherzieninginhetbelangvaneengoederechtsbedelingdienttezijn,adviseertdeRaadvoorderechtspraakeenniet-limitatieveopsommingoptenemenvaneenofmeervandefactorendiedaarbijeenrolkunnenspelen.MetdeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakmeenikechterdatermeevolstaanmoetwordendezefactorenindememorievantoelichtingtebeschrijven.Datlaatsteisinparagraaf8gebeurd.HetCollegevanprocureurs-generaalmeentdathetwettelijkecriteriumdatherziening«inhetbelangvaneengoederechtsbe-deling»moetzijn,kanwordengemist.HetCollegewijsteropdatinheteerstelidalisaangegevendateenuitspraak«kan»wordenherzien,watmedezouimplicerendatdaarvaninhetbelangvaneengoederechtsbe-delingkanwordenafgezien.Hetverdientechterdevoorkeurhetcriteriuminheteerstelidtenoemen.Hetgaathierperslotvanrekeningomeenverdragsrechtelijkvereiste.Indienindeoorspronkelijkestrafzaakalleendoodslagwastenlastegelegd,daarvooreenveroordelingisgevolgd,endegewezenverdachtenadieneenmoordbekent,kandeveroordelingniettennadelevandegewezenverdachtewordenherzien,zokaninreactieophetadviesvandeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakwordenopgemerkt.Indatgevalbehelstdeuitspraakimmersgeenvrijspraakofontslagvanallerechtsvervolging.Voortsmoetwordenopgemerktdatmet«vrijspraak»inheteerstelid,aanhef,eenalgehelevrijspraakvooreenbepaaldfeitisTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.329 bedoeld.Herzieningtennadeleisdusuitgesloten,zokaninreactieophetadviesvanhetCollegevanprocureurs-generaalwordenopgemerkt,alsdegewezenverdachteindeoorspronkelijkezaakvanmoordisvrijgesproken,envoordesubsidiairtenlastegelegdedoodslagisveroordeeld.Zoalsinparagraaf6isaangegeven,kanherzieningtennadeleinhetalgemeennietwordenbenutopeenveranderinginkwalificatieofstrafmaattebewerk-stelligen.Eerstelid,onderaInditonderdeelwordthetnovumomschreven.MethetCollegevanprocureurs-generaalkanwordenvastgestelddatvoordevraagofheternstigvermoedenrijstdatdezaakzouzijngeëindigdineenveroordelingvandegewezenverdachte,deoorspronkelijketenlasteleggingnietbeslis-sendis.Alsalleeneenmoordwerdtenlastegelegd,endegewezenverdachtedaarvoorisvrijgesproken,danisherzieningookmogelijkindienheternstigevermoedenrijstdatvoorhetzelfdefeitveroordelingvoorgekwalificeerdedoodslagzouzijngevolgd,ookalwasditniettenlastegelegd.Welmoetheteromgaandateenveroordelingzouzijngevolgdvooreenmisdrijfwaaroplevenslangegevangenisstrafisgesteldendatdedoodtotgevolgheeft.Eenvrijspraakvoormoordkandusniettennadelevandeverdachtewordenherzienalsopgrondvaneennovumheternstigevermoedenrijstdatdegewezenverdachtezouzijnveroordeeldvoormishandelingdiededoodtengevolgeheeftgehad.NaaraanleidingvanhetadviesvanhetCollegekanernogopwordengewezendatalsopgrondvannieuwbewijssprakeblijkttezijnvaneenfeitencomplexdatnietkanwordengezienalshetzelfdefeitalswaarvoordegewezenverdachteonherroepelijkisvrijgesproken,deverdachtekanwordenvervolgd.Hetgaatdanimmersomvervolgingvooreenanderfeit.Eerstelid,onderbtotenmetd,entweedelidDeinheteerstelidomschrevenfalsaoverlappenvooreendeel.Zoishetmogelijkdatdegewezenverdachtedoordebedreigingvaneengetuigeheeftbereiktdatdegetuigezichindedesbetreffendestrafzaakheeftschuldiggemaaktaanmeineed.Indatgevalzijndeinheteerstelid,ondercend,omschrevenherzieningsgrondenbeidevantoepassing.Ookishetmogelijkdatdegewezenverdachtedoorhetaanbiedenvangiftenheeftbewerkstelligddathijwerdberechtdooreenomgekochterechter.Indatgevalzijndeinheteerstelid,onderd,entweedelidomschrevenherzieningsgrondenbeidevantoepassing.Ondanksdezeoverlapishetnoodzakelijkdevoorzieneherzieningsgrondeninheteerstelidteonder-scheiden.Zoisingevaldegewezenverdachteeengetuigedoorbedrei-gingertoeheeftgebrachtgeenverklaringafteleggen,alleendeherzieningsgronduitheteerstelid,onderd,vantoepassing,ennietdieuitheteerstelid,onderc.Bovendienisdeherzieningsgrondvanhettweedelid(omgekochterechter)andersdandeandereherzieningsgrondenookvantoepassingbijeenveroordeling,omdatderechterookkanzijnomge-kochtteneindeeenlagerestraftebewerkstelligen(ziehierbovenindeparagrafen5.3en6).Deinheteerstelidentweedelidomschrevenfalsadienenvasttekomenstaan.Nietvereistisdatdefalsadooreen–bijeenonherroepelijkeuitspraakgegeven–bewezenverklaringvanderechterzijnkomenvasttestaan.Eendergelijkeeistestellenzounaarmijnmeningalsnadeelhebbendateerstdeuitkomstvandeprocedurebetreffendehetmisdrijfdatheeftgeleidtotdeverkeerdevoorstellingvanzakenmoetwordenafgewachtvoordateenoordeelkanwordengegevenoverdeherzienings-aanvraag.Voordegewezenverdachtezouditkunnenbetekenendathijpasnajarenweetwaarhijaantoeis.Welisvereist,zokaninantwoordopdevraagvandeRaadvoorderechtspraakwaaropditpuntdegrensligtTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.330 wordenopgemerkt,dathetzichvoordoenvanhetfalsumbuitenredelijketwijfelis.Daarvooristenminstevereistdataandebewijsminima,diekrachtenshetWetboekvanStrafvorderinggeldenvoordedooreenrechtertijdensdeberaadslagingineengewonestrafzaaktebeant-woordenbewijsvraag,isvoldaan.Watbetreftdeherzieningsgrondvanheteerstelid,onderc,isbijvoorbeeldnietvoldoendedatdegetuigezelfnaderhandverklaartdatdiensonderedeafgelegdeverklaringonwaaris.Datzalbevestigingmoetenvindenintenminsteeniganderbewijsmiddel.TenslottekannaaraanleidingvanhetadviesvandeNederlandseVereni-gingvoorRechtspraaknogwordenopgemerktdathetvereistevaneenvaststellingookeldersinhetwetboekvoorkomt(artikelen257g,tweedelid,en557,derdelid)energeenaanwijzingenzijndatdetoepassingvandatvereistedaarproblemenoplevert.Watbetreftheteerstelid,onderd,wijsthetCollegevanprocureurs-generaaleropdathetgevalwaarineengetuigenietheeftverklaardomdathijzichbedreigdheeftgevoeld,geenherzieningsgrondoplevert.Deredenvoordekeuzeisdatalleendaadwer-kelijkebedreigingengrondtotherzieningmoetenzijn.Eenandereredenvoordezekeuzeisdatgetuigenverklaringeninbeginselgeenherzienings-grondvormen,tenzijdeverdachtedoorhetbegaanvaneenmisdrijfhetuitblijvenvaneengetuigenverklaringheeftbewerkstelligdenditdeuitkomstvandestrafzaakheeftbeïnvloed.Derdelid,onderaHetderdelid,ondera,bepaaltdateennovumkanstoelenopeen«geloof-waardige»bekentenisvandegewezenverdachte.HetCollegevanprocureurs-generaalmeentdathetbijvoeglijknaamwoord«geloofwaar-dige»kanwordengemist,omdateenbekennendeverklaringvandegewezenverdachtedienietgeloofwaardigis,nietalseen«bekentenis»kanwordengekwalificeerd.DitonderdeelvanhetadviesvanhetCollegeisnietovergenomen,omdathetwenselijkisdatdewettekstondubbel-zinnigduidelijkmaaktdatongeloofwaardigebekentenissengeengrondvoorherzieningtennadelekunnenzijn.Datisookvanbelangomdatartikel29,derdelid,bepaaltdatdeverklaringenvandeverdachte,bepaal-delijkdiewelkeeen«bekentenis»vanschuldinhouden,inhetproces-verbaalvanverhoorzoveelmogelijkinzijneigenwoordenwordenopge-nomen.Artikel29,derdelid,isuiteraardookvantoepassingbijongeloofwaardigebekentenissen,omdateenoordeeloverdegeloofwaar-digheidvandeverklaringvandeverdachteisvoorbehoudenaanderechter.Hetiswenselijkeenonderscheidtussendeartikelen29en482aindewettekstteexpliciteren.ZoalsdeRaadvoorderechtspraakinzijnadviesaangeeft,kaneen«bekentenis»nietalleeninhoudendatdegewezenverdachtehetfeitwaarvanhijeerderwerdvrijgesprokentochheeftbegaan,maarinvoorko-mendegevallenookdateenstrafuitsluitendeomstandigheid,waarvandeaannemelijkheideerdertoteenontslagvanallerechtsvervolgingleidde,zichtochnietheeftgedaan.InreactieophetadviesvandeRaadvoorderechtspraakkanwordenbevestigddateennaderhandgedanebekentenisvandegewezenverdachteniet(uitsluitend)magstoelenopeenverklaringvaneenofmeergetuigendiedegewezenverdachtehetfeithebbenhorenbekennen.ZoalsdeNederlandseOrdevanAdvocatenaangeeft,kaneenbekentenisookdevruchtzijnvanparticuliereopsporing.Indiendezebekentenisdoorregeloverschrijdendhandelenisverkregen,magdezenietvooreenherziening(saanvraag)tennadelevandegewezenverdachtewordengebruikt.GevolgisgegevenaanhetadviesvandeRaadvoorderechtspraakomookeenbekentenisvaneengewezenmedeverdachtedietezijnenaanzientotherzieningtennadelezoukunnenleiden,grondtelatenzijnvoorherzieningtennadelevandegewezenverdachtediezelfgeenbekentenisTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.331 heeftafgelegd.Hetgaatdaarbijimmersomhetzelfdefeitwaaraanbeidenzichalsdaderhebbenschuldiggemaakt.Omdezeredenwordtinhetderdelid,ondera,ookbegrepeneengeloofwaardigebekentenisvaneenpersoondievoorhetzelfdefeitisvrijgesprokenofontslagenvanallerechtsvervolging.Derdelid,onderbHetderdelid,onderb,bepaaltdateennovumkanstoelenopderesul-tatenvantechnischonderzoekdatisverricht.Hetspreektvoorzichdatdatonderzoekovereenkomstigdegeldendevoorschriftenmoetwordenverricht.Hetkangaan,zoalshetCollegevanprocureurs-generaalstelt,omtechnischonderzoekdatexplicietindewetisgeregeld,zoalshetDNA-onderzoekinstrafzaken.Technischonderzoekdatnietexplicietinwetisgeregeld,maardatopbasisvanalgemenestrafvorderlijkevoor-schriftentoelaatbaaris,danweldatmagwordenverrichtbijdetoepas-singvaneenanderewettelijkebevoegdheid,isevenzeertoegelaten.TedenkenvaltaanonderzoekaaneenvoorwerpmetgebruikmakingvantechnischehulpmiddelendoorhetNederlandsForensischInstituut.Hetmoetgaanom«hardbewijs».Geziendezwaarwegendenadelenvaneenherzieningtennadele(zieparagraaf2.1)ishetnietgewenst,zokaninreactieophetadviesvandeRaadvoorderechtspraakwordengesteld,omlouterenalleenopgrondvaneennieuwedeskundigenverklaringeenherzieningsprocedureteentameren,zonderdatersprakeisvannieuwtechnischbewijs.Watditbetreftligtdelatbijeenherzieningtennadelehogerdanbijeenherzieningtenvoordelealsvoorzieninhetdesbetref-fendewetsvoorstel.DitkanwordentoegelichtaandehandvandePuttensemoordzaak.Indiezaakwaseengewijzigdinzichtvanéénvandegehoordedeskundigenbetreffendedesleeptheoriegrondvooreenherzie-ningtenvoordele.Zoudendaarentegenineenvergelijkbarecasusdeverdachtenalmeteeninfeitelijkeaanlegzijnvrijgesproken,danzouergeengrondzijnvooreenherzieningtennadelewanneereendeskundigenasluitingvanhetonderzoekaandehandvandeindiezaakgebezigde«sleeptheorie»zouhebbenverklaarddatdeverdachtenvermoedelijktochdedaderswaren.Ditzoualleenhetgevalzijngeweestwanneeropgrondvannieuweforensischetechniekenheternstigvermoedenzouzijnontstaandatdeverdachtendemoordzoudenhebbenbegaan(ofopgrondvaneenbekentenisvandegewezenverdachte).VierdelidIndienonderzoekisverrichtdateenregeloverschrijdendkarakterheeft,endaarbijeenrechtvandegewezenverdachteisgeschonden,mogendeuitdatonderzoekvoortkomendebewijsmiddelennietindeherzieningszaakwordengebruikt(paragraaf8).Daarbijmoetwordengedachtaanhetgevalwaarindooropsporingsambtenareninstrijdisgehandeldmetartikel482c,eerstelid.Watbetreftparticuliereopsporingkanwordengedachtaanonrechtmatighandelenjegensdegewezenverdachte.Datkanzichvoordoenalsdoorparticulierenjegensdegewezenverdachtestrafbarefeitenwordenbegaan,zoalsbedreiging,stalking,diefstalofhetplaatsenvaneenverborgencameraindienswoning.Maarookonrecht-matighandelendatgeenstrafbaarfeitoplevertvalt,indiendithandeleninbreukmaaktopeenrechtvandegewezenverdachte,onderhetcrite-rium,aangezienartikel6:162BWeenwettelijkvoorschriftbevatwaarmeeindatgevalnietinovereenstemmingisgehandeld.DeRaadvoorderechtspraakvraagtwaaromonrechtmatigverkregenbewijsindeherzieningsprocedureanderswordtbeoordeelddanineengewonestrafzaakhetgevalis.HetCollegevanprocureurs-generaalmeentdatopditpuntindeherzieningsproceduremoetwordenuitgegaanvandevoorgewonestrafzakengeldendejurisprudentieinzakeartikel359a.IkstelTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.332 vooropdathetdenkbaarzouzijngeweestominditwetsvoorstelaanslui-tingtezoekenbijderegelsdieingewonestrafzakengeldenmetbetrek-kingtotdeuitsluitingvanonrechtmatigverkregenbewijs.Maarookbijnadereafwegingmeenikdateenstrengereregelinggerechtvaardigdis,omdaterinhetgevalvanditwetsvoorsteleenonherroepelijkevrijspraakligt,diedegewezenverdachteaanspraakgeeftommetrusttewordengelaten.Dooronderzoekshandelingendiedewettelijkegrenzenover-schrijden,wordtdeze,inhetindividuelegevaldooreenrechterverleende,aanspraakoprust,genegeerd.Datisernstigerdanhetgevalwaarindealgemeneaanspraakvanburgersoprustdoorregeloverschrijdendoptredenwordtverstoord.Onrechtmatigebewijsverkrijgingnaeenonher-roepelijkevrijspraakkanomdezeredenalsernstigerwordenbeoordeelddandezelfdeonrechtmatigebewijsverkrijgingineengewonestrafzaak.Hetcriteriumuithetvierdelidisinzoverrestrengerdandeopartikel359agebaseerdejurisprudentie,datvoordeuitsluitingvanonrechtmatigverkregenbewijsmateriaalnietisvereistdat«doordeonrechtmatigebewijsgaringeenbelangrijk(strafvorderlijk)voorschriftofrechtsbeginselinaanzienlijkemateisgeschonden»(HR30maart2004,NJ2004,376).Voldoendeisdatdebewijsgaringnietmetdewettelijkevoorschriftenovereenstemtenjegensdeverdachteonrechtmatigis.Dat–buitenhetonderzoekalsbedoeldinartikel482eom–geenopsporings-bevoegdhedengerichttegendegewezenverdachtemogenwordeningezet,zoalsartikel482c,eerstelid,voorschrijft,iseenzowezenlijkvoor-schriftdatvoorbewijsuitsluitingnietookisvereistdatditvoorschriftinaanzienlijkematewordtgeschonden.Ookwatbetreftonrechtmatigebewijsgaringdoorparticulierenishetvierdelidstrengerdandevoorgewonestrafzakengeldendejurisprudentie.Hetenkelefeitdatpolitieenjustitiedirectnochindirectbetrokkenzijngeweestbijdeonrechtmatigebewijsvergaringdooreenparticulier(vgl.HR18maart2003,NJ2003,527enHR14november2006,NJ2007,179),isopzichzelfgeenredenomhetbewijsmateriaaltoetelaten.IkachtdeconclusievandeNederlandseOrdevanAdvocatendateenanalysevandebestaandejurisprudentiezouuitwijzendathetvierdeliddegewezenverdachtegeenenkelebescher-mingzoubieden,inditlichtonjuist.OverigenszijnnaaraanleidingvanhetadviesvandeRaadvoorderechtspraakinhetvierdeliddewoorden«eenrechtvandegewezenverdachte»opgenomeninplaatsvan«eenfundamenteelrechtvandegewezenverdachte».Hetisbijnaderinziennietwenselijkonduidelijkheidtelatenbestaanoverwelkerechteninditverbandalsfundamenteelzoudenmoetenwordenaangeduid.Ookhetrechtopeerbiedigingvandepersoonlijkelevenssfeeriseenrechtalsbedoeldinhetvierdelid.DeRaadvoorderechtspraakpleitervooreenvoorzieningalsinhetvierdelidooktetreffenbijdeherzieningtenvoordele.Particulierenkunnenookregeloverschrijdendeonderzoekshandelingenplegenmethetoogopeenherzieningtenvoordele,waarbijderechtenvaneenanderepersoonvanwietenonrechtewordtvermoeddathijdedaderis,kunnenwordengeschonden.Hoeonwenselijkeendergelijkesituatieookis,wanneerdaaruitblijktdatiemandonschuldigvastzit,ishetnietverdedigbaarditgegevenbuitenbeschouwingtelaten.VijfdelidZoalsinparagraaf7uiteenisgezet,isherzieningtennadeleopgrondvaneennovumalleentoegelatenbijmisdrijvenwaaroplevenslangegevange-nisstrafisgesteldendatdedoodvaneenandertotgevolgheeftgehad.NaaraanleidingvanhetadviesvandeRaadvoorderechtspraakisinhetvijfdelidbepaalddatmedeplichtigheidaan,pogingtotenvoorbereidingvanhetmisdrijfgeengrondvoorherzieningtennadelekunnenzijn.Opmedeplichtigheidaan,pogingtotenvoorbereidingvanhet–metlevens-langegevangenisstrafbedreigde–misdrijfisgeenlevenslangegevange-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.333 nisstrafgesteld.Bovendienhoeftbijpogingtotenvoorbereidingvanhetmisdrijfgeendodelijkslachtoffertezijngevallen.Omdatartikel129bepaaltdatondermisdrijfwordtbegrepenmedeplichtigheidaan,pogingtotenvoorbereidingvandatmisdrijf«voorzovernietuitenigebepalinghettegendeelvolgt»moet(inhetvijfdelid)eenbepalingwordenopge-nomenwaaruitvoortvloeitdatartikel129hiernietvantoepassingis.Artikel482bDitartikel,datvooreenbelangrijkdeelistoegelichtindeparagrafen9totenmet12,betrefthetnaderonderzoekdattervoorbereidingvandeherzieningsaanvraagdoorderechter-commissariskanwordenverricht.Hetartikelstaatonderzoekdatisgerichttegendegewezenverdachteinverbandmeteenfeitwaarvandezeeerderonherroepelijkisvrijsproken,uitsluitendonderstriktevoorwaardentoe.EersteentweedelidOpgrondvanheteersteliddienthetCollegevanprocureurs-generaalofeendooreenprocureur-generaaldiedaartoedoorhetCollegeisgemach-tigd,devorderingin.Heteersteentweedelidbevattenprocedure-voorschriftendiegoeddeelsdezelfdezijnalsdiegeldenvoordeherzie-ningtenvoordele(zieartikel460alsvoorgesteldinhetwetsvoorstelhervormingherzieningtenvoordele).Eenverschilisdathettweedelidopgavevanbewijsmiddelenvoorschrijft.VanhetCollegevanprocureurs-generaalkanwordenverlangddathijdegegevensdieaandeaanvraagtengrondslagliggenindevormvaneenofmeerwettigebewijsmiddelenaanbiedt.Inhetgevalvaneennovummoetdatbewijsmiddeltenminsteeengegevenalsbedoeldinartikel482a,derdelid,bevatten.Derdelid,onderbHetderdelid,onderb,bepaaltdatdeaanvraagwordtafgewezenalshetstrafbarefeitisverjaard.Ishetstrafbarefeitnognietverjaard,danwordtdeverjaringgestuitdooreenvorderingtoteenherzieningtennadeleofdooreenvorderingtoteennaderonderzoekdoorderechter-commissariszoalsbedoeldinartikel482c,tweedelid.Deindieningvaneendergelijkevorderingkanimmerswordenaangemerktalseendaadvanvervolgingindezinvanartikel72,eerstelid,vanhetWetboekvanStrafrecht.Voortsismetbetrekkingtothetderdelid,onderb,vanbelangdatdegewezenverdachtegedurendedeherzieningsprocedurekankomenteoverlijden.Bijherzieningtenvoordelekandeaanvraagnahetoverlijdenvandegewezenverdachtewordeningediend(endeherzienings-procedurewordenvoortgezet)doordenabestaanden,omdatéénvandedoeleindenvandeherzieningtenvoordelederehabilitatieisvandegenedietenonrechteveroordeeldis.Bijdeherzieningtennadeleligtditanders.Gezienhetpersoonlijkekaraktervandevervolgingendestrafishetnaargeldendrechtnietmogelijkomeenoverledenverdachtenadiensoverlijdentevervolgenentebestraffen(artikel69vanhetWetboekvanStrafrecht).Hetvoortzettenvandevervolginginverbandmeteenherzie-ningtennadeleheeftdusgeenenkelezin.Daarombepaalthetderdelid,onderb,datdeherzieningsaanvraagniet-ontvankelijkisindiendegewezenverdachteophetmomentvanhetdoenvandeaanvraagover-ledenis.Overlijdtdegewezenverdachtenadateenaanvraagtoteenherzieningtennadelegegrondisverklaardendezaakverwezenisnaareenrechtbank,dandienthetOpenbaarMinisterieindedesbetreffendestrafzaakniet-ontvankelijktewordenverklaard.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.334 Derdelid,onderdDeaanvraagwordtopgrondvanhetderdelid,onderd,nietontvankelijkverklaardindiendezenieteenonherroepelijkeeinduitspraakvanderechterinNederlandbetreft.DesuggestievandeNederlandseVerenigingvoorRechtspraakomdaaraantoetevoegendatdeeinduitspraakeenvrijspraakofeenontslagvanallerechtsvervolgingmoetbetreffen,isnietovergenomen,omdatdeuitspraakinhetinartikel482a,tweedelid,bedoeldegevalookeenveroordelingkanbetreffen.VijfdelidHetvijfdelidverklaartenkeleprocedurelevoorschriftenuithetwetsvoor-stelhervormingherzieningtenvoordelevanovereenkomstigetoepassingopdeherzieningtennadele.Hetbetreftvoorschriftenoverdebehande-lingopdeterechtzitting,deconclusievandeprocureur-generaal,deafwij-zingvandevorderingendekennisgevingaanhetslachtoffer.Artikel482cEerstelidZoalsinparagraaf12.1uiteenisgezet,isuitgangspuntdatvoorafgaandaandevernietigingvanderechterlijkeuitspraakslechtsinbeperktemateopsporingsbevoegdhedenendwangmiddelentegendegewezenverdachtekunnenwordentoegepast.Omdezeredenvoorziethettweedelidindemogelijkheidombijderechter-commissariseenvorderingintestellentothetverrichtenvannaderonderzoek.Alsaandestringentevoor-waardenvanhettweedelidisvoldaan,kanderechter-commissarisdevorderingtoewijzenenhetgevraagdeonderzoekmettoepassingvanartikel482everrichten.Dezeregelinglaatonverletdatderegulierebevoegdheden,naarhetCollegevanprocureurs-generaalinzijnadviesopmerkt,kunnenwordenuitgeoefendindiendezenietdegewezenverdachtebetreffen.Eenvoor-beeldkanditverduidelijken.Alsvaststaatdathetslachtofferisvermoord,endepersoondieisvervolgduiteindelijkisvrijgesproken,kanhetonder-zoeknaardezemoordwordenvoortgezetalsdaarvooreenopsporings-indicatieaanwezigis.Hetkanimmerszijndatalsnogeenanderdandegewezenverdachtealsdaderinbeeldkomt.Sporenmateriaaldateerderisverzameld,kanopgrondvanderegulierebevoegdhedenopnieuwwordenonderzocht,bijvoorbeeldmetgebruikmakingvannieuwetech-nieken.Hetverrichtenvandergelijkonderzoekisvolgenshetgeldenderechttoegelaten.Ditwetsvoorstelbrengtdaaringeenverandering.Nukanhetgebeurendatdegewezenverdachtebijhetvoortgezetteonderzoekopnieuwalsdaderinbeeldkomt.Heteerstelidsteltbuitentwijfeldatindiesituatiegeenbevoegdhedengerichttegendegewezenverdachtemogenwordeningezet;diebevoegdhedenkunnenopgrondvanartikel482ealleeninhetkadervanhetnaderonderzoekdoorderechter-commissaris,wordenuitgeoefend.Hetverbodisbeperkttotbevoegdhedendie«tegendegewezenverdachte»wordenuitgeoefend.Dezebeperkingmaaktmogelijkdatvoorafgaandaandeinhettweedelidbedoeldevorderingnaderonderzoekofvoorafgaandaandeherzienings-aanvraagbevoegdhedenmogenwordenaangewenddieniettegendegewezenverdachtezijngericht.Tedenkenvaltaanhetgevalwaarinsporenmateriaalopnieuwforensischwordtonderzochtterwijlerredelij-kerwijsgeenanderdandegewezenverdachtealsdaderinbeeldkanzijn.Degrensligtbijbevoegdhedendiegerichttegendeverdachtewordenuitgeoefend.Diemogennietbuitenhetinartikel482egeregeldenaderonderzoekwordentoegepast.Tedenkenvaltaanaanhoudingenverhoorvandegewezenverdachte,inbeslagnemingvanvoorwerpendiehijinzijnTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.335 bezitheeft,hetdoorzoekenvanzijnwoning,hetafluisterenvantelecom-municatiebijeenvermoedendatdegewezenverdachtedaaraandeel-neemt,hetafnemenvanzijnvingerafdrukkenofzijncelmateriaalmethetoogopeenDNA-onderzoek,stelselmatigeobservatievandegewezenverdachte,infiltratie,endergelijke.Methetcriteriumdatdebevoegd-hedennietgerichttegendegewezenverdachtemogenwordenuitgeoe-fend,isgedoeldopzoweldebevoegdhedendievolgensdetekstvandebepalingwaarinzezijnvervatmetbetrekkingtoteen«verdachte»kunnenwordenuitgeoefend,maarookdebevoegdhedendiebijeenverdenkingvaneenstrafbaarfeitkunnenwordenuitgeoefend,voorzoverzijgerichttegendegewezenverdachtezoudenwordeningezet.Doordezinsnede«behoudenshetbepaaldeinartikel482e»isverzekerddatopsporingsambtenarentegendegewezenverdachtegerichtebevoegdhedenmogenuitoefenenindienzijditinopdrachtdoenvanderechter-commissarisinhetkadervanhetdoorhemuitgevoerdenaderonderzoek(artikel482einverbindingmetartikel177).Tenslottemoetwordenbenadruktdatheteersteliduitsluitendhet–zeerbeperkte–onderzoeknaardeaanwezigheidvaneenherzieningsgrondbetreft.Watbetrefthetnovumisditonderzoekdusalleenbijdemeesternstigemisdrijveninweerwilvaneenonherroepelijkevrijspraakmoge-lijk.TweedeenderdelidHettweedelidregelthetinparagraaf12.1toegelichtenaderonderzoekdoorderechter-commissarisindienernieuwbelastendbewijsmateriaalaanhetlichtisgekomen.Inaanvullingdaarophetvolgende.Indefasewaarineenvorderingnaderonderzoekdoorderechter-commissarisistoegewezen,isuitsluitendderechter-commissarisbevoegdtothetuitoe-fenenvanbevoegdhedendietegendegewezenverdachtezijngericht.Uithetverbandmetheteerstelidvolgtdatparallelleopsporinginzoverredusnietistoegelatenenuithetverbandmetartikel482a,vierdelid,datderesultatendaarvannietmogenwordengebruikt.DeofficiervanjustitiediedevorderingdoetmoetopgrondvanhettweedeliddoorhetCollegevanprocureurs-generaalof–opgrondvanartikel482b,eerstelid,dooreengemachtigdlidvandatCollege–zijnaangewezen.Bovendienbehoeftdevorderingvandeofficiervanjustitieopgrondvanhetderdelidvooraf-gaandeinstemmingvanhetCollege.HetCollegekanzichdaarbijlatenadviserendooreentoetsingscommissie,zoalsnuookalgebeurtingevallenwaarindeinstemmingvanhetCollegewordtverzochtopgrondvanartikel140a.VierdetotenmetzevendelidUithetvierdelidvloeitvoortdatdegewezenverdachtezospoedigmoge-lijkopdehoogtewordtgesteldvandevorderingtotnaderonderzoek.Opgrondvanhetzesdelidwordtdegewezenverdachteoverdevorderinggehoord,tenzijderechterreedsaanstondsvanmeningisdatvoordetoewijzingvandevorderinggeengrondbestaat,endevorderingomdezeredenopgrondvanhetvijfdelidafwijst.Inhetbelangvanhetonderzoekkanopdehoorplichteenuitzonderingwordengemaakt.Datkanbijvoor-beeldvanbelangzijnwanneererreëelgevaarbestaatvoorcollusie.Omdezeredenisbepaalddatalshetbelangvanhetonderzoekzulksdringendvordert,vanhethorenvandegewezenverdachteoverdevorderingvandeofficiervanjustitiekanwordenafgezien.Inhetconceptvanhetoorspronkelijkewetsvoorstelwasvoorzienindemogelijkheidhethoren«opeenlatertijdstip»tedoenplaatsvinden,maarikonderschrijfhetoordeelvandeNederlandseOrdevanAdvocatendathetgeendoelzoudienendegewezenverdachteoverdevorderingtehorenalsdezealistoegewezen.ToewijzingvandevorderingisimmerseenvereisteommetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.336 hetnaderonderzoektebeginnen.Hetzevendelidvoorzietindemogelijk-heidvanbijstanddooreenraadsmanbijhetverhoor.Diebijstandbrengtmeedatderaadsmanindegelegenheidwordtgestelddenodigeopmer-kingentemaken.Artikel482dDitartikelbetreftdebeslissingvanderechter-commissarisoverdevorde-ringeennaderonderzoekteverrichten.Inheteerstelidisvoorgeschrevendatdebeschikkingvanderechter-commissarisaandegewezenverdachtewordtbetekend.Dithoudtverbandmetdeinhettweedelidvoorzienemogelijkheidvoordegewezenverdachteomhogerberoepintestellenbijderechtbank.Opgrondvanartikel555vindtdebetekeningoplastvanhetOpenbaarMinisterieplaats.OpadviesvanhetCollegevanprocureurs-generaaliserinvoorziendatderechter-commissarisbetekeningvandebeschikkingaandegewezenverdachtekanuitstellenindienhetbelangvanhetonderzoekditdringendvordert.Opgrondvanhettweedelidkannaastdegewezenverdachteookdeofficiervanjustitiebijderechtbankhogerberoepinstellentegendebeschikkingvanderechter-commissaris.Hetbetrefteenraadkamerprocedure.Dedaarvoorgeldendealgemeneregels(artikelen21–25)zijnvantoepassing.Artikel482eEerstelidHeteerstelidregelthetnaderonderzoekdatdoorderechter-commissariskanwordenverrichtindienaandevoorwaardenvanartikel482c,tweedelid,isvoldaan.Hetkanhierbijbijvoorbeeldgaanomeennaderonderzoekterverificatievaneen,nahetonherroepelijkwordenvaneenvrijspraak,afgelegdebekentenisvandegewezenverdachte.Ervaringenuithetverleden(o.a.Schiedammerparkmoord)lerenimmersdatonschuldigeverdachtenonderinvloedvanpsychologischeprocessenernstigemisdrijvenkunnenbekennendiezijniethebbenbegaan.Hetisdaaromgewenstdateenbekenteniseerstwordtgeverifieerd,voordatereenbesluitwordtgenomenoverdeindieningvaneenherzieningsaanvraag.OokkaneengetuigenverhoornodigzijnomdebewijskrachtvannieuwDNA-bewijstekunnenbeoordelen.Heteerstelidmaaktdergelijkonder-zoekmogelijk.Opgrondvanheteerstelidmagderechter-commissarisinbeginselgeenonderzoekshandelingenverrichtenzolangernoghogerberoepopenstaattegendebeschikkingoftotdatereenbeslissingisgenomenoverhethogerberoep.Dezeregel,dieontleendisaanhethuidigeartikel226a,derdelid,lijdtechteruitzonderingwanneerhethogerberoepwordtinge-trokkenofwanneerhetbelangvanhetonderzoekgeenuitstelvandeonderzoekshandelingengedoogt.Ditlaatstekanzichbijvoorbeeldvoor-doenwanneerdevreesbestaatdatereengetuigedienogmoetwordenverhoord,zalgaanonderduiken.TweedeenderdelidVolgenshettweedelidishoofdregeldatderechter-commissarisbijhetinheteerstelidbedoeldeonderzoekgebruikkanmakenvandekrachtenshetWetboekvanStrafvorderingaanhemtoekomendebevoegdheden.Vanbelangdaarbijisdatderechter-commissariskrachtensartikel177opdrachtenkangevenaandeindatartikelgenoemdeopsporingsambte-naren.Derechter-commissariskanondernaderinhettweedelidbepaaldevoorwaardenookdeinbewaringstellingvandegewezenverdachtebevelen.Zoalsinparagraaf12.1aandeordeisgekomen,isdetoepassingvanvrijheidsbenemendedwangmiddelentenaanzienvandegewezenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.337 verdachteinbeperktematemogelijkzolangdeHogeRaadnognietoverdeherzieningsaanvraagheeftgeoordeeld.Daarommaakthettweedeliddetoepassingvandebewaringalleenmogelijkbijvluchtgevaarofcollusiegevaar.Deformuleringvandezegrondenvoordebewaringisontleendaanartikel67a.Verdergeldenalsnaderevoorwaardendatvoorhetkunnengevenvaneenbeveltotbewaringvoorafgaandverlofvanderechtbankisvereist,welkverlofisgegevenopdedaartoestrekkendevorderingvandeofficiervanjustitie.Dezevoorwaardeisgesteld,omdatdebeslissingomdeonherroepelijkvrijsprokenverdachtealsnogvasttezettenandersuitsluitenddooréénrechter–derechter-commissaris–zouwordengenomen.Hetisdebedoelingdatderechtbankderechtmatigheidendeopportuni-teitvandebewaringtenvolletoetst.Andersdanindertijdhetgevalwasbijhetvoorgaandverlofvanderechtbankvooreendoorzoekingdienthetdusnietomeenautomatismetegaan.Hierbijmoetwordenbedachtdat,vanwegedehogedrempelvooreenherzieningtennadele,alleeninuitzonderlijkegevallenhetinhettweedelidbedoeldeverlofzalwordengevorderd.Dekansdatroutinematigverlovenzullenwordenverleendisinditlichtbezienklein.Debewaringkanopgrondvanhettweedelidinverbindingmetartikel64,eerstelid,maximaalveertiendagenduren,welketermijnopgrondvanhetderdelideenmaal(metmaximaalveertiendagen)kanwordenverlengd.Tegendebeslissingvanderechtbankomverloftotbewaringteverlenen,isgeenrechtsmiddelopengesteld.Ookoverdebewaringinregulierestrafzakenkanalleentotaanderechtbankwordengeproce-deerd.Bovendienisdedrempelomtekunnenstartenmeteennaderfeitelijkonderzoek–debewaringisuitsluitendbinnenhetkadervandatonderzoekmogelijk–hoog(zieartikel482c,tweedelid).Indienvrijheids-benemingvanlangereduurdanmaximaaltweemaalveertiendagennoodzakelijkwordtgeoordeeld,biedtartikel482feenvoorziening.DanishetdeHogeRaaddiehangendedeherzieningsaanvraageenbeveltotgevangenhoudingvandereedsinbewaringgesteldeverdachtekanafgeven.VoorwaardeisdatbijdeHogeRaadeenaanvraagtotherzieningisgedaan.VierdeenvijfdelidDezeartikelledenbevattenenkeleprocedurelevoorschriftendieophetbeëindigenvanhetonderzoekbetrekkinghebben.Artikel482fDitartikelregeltdemogelijkheidvoordeHogeRaadomnadatdeherzieningsaanvraagisingedienddegevangennemingofgevangenhou-dingvandegewezenverdachtetebevelen.Eenbeveltotgevangenhou-dingkanaandeordezijnindegevallenwaarinderechter-commissarismetverlofvanderechtbankopgrondvanartikel482eeenbeveltotbewa-ringvandegewezenverdachteheeftgegeventijdenshetindatartikelbedoeldeonderzoek.Evenalsinartikel482ehetgevalis,zijndegrondenvoordegevangennemingengevangenhoudingbeperkttotvluchtgevaarencollusiegevaar.Heteerstelidbepaaltdathetbeveltotzestigdagennadebeslissingopdeherzieningsaanvraagvankrachtblijft.Dezeaanartikel66,tweedelid,ontleendevoorzieningbiedtruimteom–indiendatnood-zakelijkwordtgeacht–hetdaarheenteleidendatderechternaarwiedezaakverwezenwordt,instaatkanwordengesteldeenaansluitendbeveltotgevangenhoudingtegeven(opgrondvanartikel482g,tweedeenvierdelid).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.338 Artikel482gEerstelidNagegrondverklaringvandeherzieningsaanvraagzaldestrafzaakopgrondvanheteerstelidinderegelwordenverwezennaarderechtbank(zieparagraaf12.2).Ervolgtdaneengeheelnieuwefeitelijkebehandelingbijderechtbank,metdemogelijkheidvanhogerberoepencassatie.TweedelidNetalsbijdeherzieningtenvoordelewordtinherzieningrechtgedaanopdeoorspronkelijketenlastelegging.Dezekanechterwelgewijzigdwordenbinnendegrenzenvanartikel68vanhetWetboekvanStrafrecht(zieartikel482g,tweedelid,inverbindingmetartikel311).Hetismogelijk,zokaninreactieophetadviesvandeRaadvoorderechtspraakwordenopgemerkt,dathetgedingnaherzieningeruiteindelijktoeleidtdatdegewezenverdachtewordtveroordeeldwegenseenfeitwaaropgeenlevenslangegevangenisstrafisgesteld.Ditkanzichbijvoorbeeldvoor-doenwanneerdeverdachte,naeenonherroepelijkevrijspraak,heeftbekenddathijeenmoordheeftgepleegd,opdiegrondeenherzienings-aanvraaggegrondwordtverklaard,maardefeitenrechterinherzieninguiteindelijktothetoordeelkomtdatersprakewasvandoodslagofvanzwaremishandelingdiededoodtotgevolgheeftgehad.Eendergelijkeuitkomstzalzichalleeninhoogstuitzonderlijkegevallenvoordoen.Eenherzieningsaanvraagwegenseennovumkanalleengegrondwordenverklaardalsheternstigevermoedenrijstdatdegewezenverdachtezouzijnveroordeeldvooreenmisdrijfwaaroplevenslangegevangenisstrafisgesteldendatdedoodtengevolgeheeftgehad.WatbetreftdeprocedureinherzieningwegenseenfalsumkaninantwoordopeenvraagvandeRaadvoorderechtspraaknogwordenopgemerkt,datdeverdachteinherzieningdusgeenszinsvoor«omhetevenwelkfeit»kanwordenveroordeeld:hijkanslechtswordenveroor-deeldvoorhetoorspronkelijktenlastegelegdefeit,waarbijdetenlaste-leggingkanwordengewijzigd,maarnietzodanigdatgeensprakemeerisvanhetzelfdefeit.DeNederlandseVerenigingvoorRechtspraaksteltzichinhetuitgebrachteadviesophetstandpunt,datinherzieningalleeneenfeittenlastegelegdmagworden,waaroplevenslangegevangenisstrafstaat,zondersubsidiairen.Ditzouechtertotmaatschappelijkongewensteuitkomstenleiden.Zozouinhetzojuistgenoemdevoorbeeldbetreffendedegewezenverdachtedieeenmoordbekendemaareendoodslaghadgepleegd,dezeverdachtenietgestraftkunnenwordenwegensdedood-slag.Opdatfeitisnamelijkgeenlevenslangegevangenisstrafgesteld.Inplaatsdaarvanzoudegegevenvrijspraakinstandblijven,terwijlwelvastzoustaandatdeverdachtezichschuldigheeftgemaaktaaneenernstiglevensdelict.Aandenabestaandenvaltditnietuitteleggen,terwijlditookzouleidentotmaatschappelijkeonrustengevaarvooreigenrichting.Uitgangspuntisdatdedrempelvooreenherzieningtennadelehoogdienttezijn,vanwegedezwaarwegendenadelenvaneendergelijkeherziening(zieparagraaf2.1).Isdezedrempelechtergenomeneneenherzieningsverzoekgegrondverklaard,danbrengthetbelangvandemateriëlewaarheidmetzichdathetonderzoeknaarhettenlastegelegdefeittenvollegevoerdkanworden,metdemogelijkheidomooksubsidiairtenlastegelegdefeitendaarbijtebetrekken.DerdelidHetderdelidcorrespondeertmetartikel476,tweedelid,zoalsvoorgesteldinhetwetsvoorstelhervormingherzieningtenvoordele.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.339 VierdelidNetalsindeeerderefasenvandeherzieningsprocedurekanvoorlopigehechtenisopgrondvanhetvierdelidalleenwordentoegepastbijvlucht-gevaaren/ofcollusiegevaar(zieookdeartikelsgewijzetoelichtingopdeartikelen482een482f).Artikel482hInhetuitzonderlijkegevalwaarindeHogeRaadineersteaanlegvanhetstrafbaarfeitkennisneemt(bijvoorbeeldingevaleenambtsmisdrijfdatdooreenministerisbegaan),vindtnadegegrondverklaringvandeherzieningsaanvraagdeberechtingvandegewezenverdachteopgrondvanditartikeldoordeHogeRaadplaats.Vooreennaderetoelichtingwordtverwezennaardeartikelsgewijzetoelichtingopartikel477,zoalsvoorgesteldinhetwetsvoorstelhervormingherzieningtenvoordele,welkartikelvoorzietineencorresponderendebepalingvoorberechtingvandegewezenverdachtedoordeHogeRaadnagegrondverklaringvaneenaanvraagtotherzieningtenvoordele.Artikel482iDitartikelvoorzietinkostelozerechtsbijstandvoordegewezenverdachteinelkefasevandeprocedurevanherzieningtennadele.Hetartikelistoegelichtinparagraaf12.3.ArtikelII(overgangsrecht)Ditartikelistoegelichtinparagraaf14.DeministervanJustitie,E.M.H.HirschBallinTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,32044,nr.340