Ontwikkelingen rondom verspreiding coronavirus

4Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusAan de orde is het debat over de ontwikkelingen rondomde verspreiding van het coronavirus.De voorzitter:Ik was vergeten iedereen van harte welkom te heten, deKamerleden, de minister voor Medische Zorg, de mensenop de publieke tribune, maar ook de mensen die op eenandere manier dit debat volgen. Dit debat gaat over deontwikkelingen rondom de verspreiding van het coronavi-rus. Ik geef de heer Hijink als eerste spreker het woord. Hijspreekt namens de SP-fractie. De spreektijd is zes minuten.De heer Hijink (SP):Voorzitter. Minimaal 38 mensen in ons land zijn inmiddelsbesmet met het coronavirus. Wereldwijd hebben wij hetover meer dan 90.000 mensen, waarvan er helaas 3.200,en waarschijnlijk wel meer, aan het virus zijn overleden. Bijde bestrijding van het virus moeten wij wat de SP betreftnuchter kijken naar wat effectief is. Wij nemen geen extrememaatregelen als het niet nodig is, omdat het gewone levenzo veel mogelijk door moet gaan. Maar tegelijkertijd moetenwij ook klaarstaan om wél ingrijpende maatregelen tenemen, juist als het nodig is, om verdere verspreiding vanhet virus te voorkomen.Wij kunnen in ons land bij dit soort uitbraken rekenen opde kennis, de expertise en de voorgestelde aanpak vanzowel het RIVM als de GGD. Dankzij de inzet van onzehuisartsen en het personeel in ziekenhuizen wordt alles opalles gezet om patiënten de best mogelijke zorg te geven,ook al is de druk, zeker op de huisartsen, enorm toegeno-men.De SP heeft heel veel vragen. Zo luiden de huisartsen denoodklok doordat de basiszorg in gevaar komt door de extradrukte als gevolg van het coronavirus. Er is gebrek aanbeschermende middelen, bijvoorbeeld mondkapjes, omzichtzelf en het personeel goed te beschermen. Wij kunnenniet accepteren dat huisartsen naar de Gamma of deBouwmarkt moeten om zichzelf te beschermen tegen ditsoort gevaar. Dat is niet acceptabel. Ik vraag de minister ofhij het daarmee eens is. In Amsterdam zien wij op ditmoment dat tandartsen behandelingen schrappen en pati-ënten naar huis sturen omdat zij — dan heb ik het over dereguliere zorg — niet de behandeling kunnen geven die zijmoeten geven. Mijn vraag aan de minister is wat hij hieraangaat doen. Waarom wijst hij de maatregelen af die bijvoor-beeld in Frankijk en Duitsland zijn genomen om mondkapjesen andere beschermende maatregelen te behouden voorzorgverleners? Waarom wijst hij dergelijke maatregelen af?Wij begrijpen ook dat op dit moment een herverdeling vancoronatesten plaatsvindt tussen ziekenhuizen. Dat isnatuurlijk verstandig. Maar kan de minister duidelijk makenof er ook voor de langere termijn voldoende testenbeschikbaar zijn en dat straks dus niet de voorraad aantesten gaat bepalen of wij iedereen die wij eigenlijk zoudenwillen testen, ook daadwerkelijk kunnen testen?Ook hoor ik graag van de minister wat hij gaat doen omhet dreigende tekort aan grondstoffen voor geneesmiddelenaan te pakken. Wij mogen straks niet in de situatie komendat er een tekort is aan antibiotica, bloedverdunners enandere geneesmiddelen.De SP wil ook opheldering over de capaciteit in ziekenhui-zen. De minister laat in een brief weten dat hij ziekenhuizenheeft geadviseerd om bij een grotere uitbraak te bekijkenof coronapatiënten opgevangen kunnen worden in verpleeg-huizen. Mijn vraag is: hoe dan? Er zijn lange wachtlijsten.Sterker nog, 560 ziekenhuisbedden worden elke dagopnieuw bezet gehouden door oudere mensen die eigenlijkergens anders terecht zouden moeten kunnen, bijvoorbeeldin een verpleeghuis. De heer Distel van het RIVM heeftafgelopen dinsdag in een briefing gezegd dat dit stuk in debrief anders gelezen moet worden, namelijk dat ouderendie al in een verpleeghuis wonen, daar zorg zouden kunnenkrijgen als zij in het verpleeghuis besmet zouden wordenmet het virus. Ook dit lijkt mij heel ingewikkelde en risicovol.Ik hoor graag van de minister hoe het nu echt zit en ookwaarom de communicatie hierover zo rommelig is gegaan.In het advies van het Outbreak Management Team lezenwij dat ziekenhuizen ook op zoek zouden moeten gaan naarextra bedden, bijvoorbeeld in kazernes of in tenten vanDefensie. Het feit dat zij dit nu nog moeten gaan doen, wektbij ons de indruk dat die plannen er klaarblijkelijk nog nietliggen. Graag hoor ik van de minister of dat klopt. Kan deminister toelichten of de ziekenhuizen standaard draaiboe-ken klaar hebben liggen voor dit soort uitbraken, of moetendie plannen, nu wij eigenlijk al in het midden van de stormzitten, nog gemaakt worden? Hoe reageert de minister ophet sluiten van afdelingen van ziekenhuizen, nadat eenbesmetting bij een patiënt is vastgesteld? Hoe voorkomenwij dat dit meer gebeurt? Hoe wordt de zorg in de regioopgevangen als dit op meer plaatsen gebeurt, zoals we nuhelaas zien? Hoe voorkomt de minister dat dergelijkeingrepen — die natuurlijk soms nodig zijn om het virusverder te beperken — de continuïteit van zorg in de regioniet bedreigen? Overweegt de minister bijvoorbeeld om dezorg voor mensen met een besmetting in één regio of zelfsop landelijke schaal te concentreren? Specialisten zeggentegen ons: beter tien patiënten met het virus in één zieken-huis op één locatie, dan in tien ziekenhuizen één patiënt. Ikvraag aan de minister hoe hij daarnaar kijkt en of hij bijvoor-beeld ook overweegt om het calamiteitenziekenhuis inUtrecht hiervoor beschikbaar te stellen.Voorzitter. Kan de minister financiële steun toezeggen aanziekenhuizen die als gevolg van deze virusuitbraak in pro-blemen komen? De prijzen van ontsmettingsmiddelen enverbandmiddelen stijgen hard. Er kan ook sprake zijn vaneen hoger ziekteverzuim in ziekenhuizen. Het tijdelijk sluitenvan afdelingen of van zelfs het hele ziekenhuis, zoals weook al hebben gezien, kan natuurlijk financiële gevolgenhebben. Ik wil aan de minister vragen of hij ziekenhuizentegemoet gaat komen als zij als gevolg hiervan in de pro-blemen komen. Zo ja, hoe gaat hij dit dan doen?Voorzitter. Wij krijgen vooralsnog niet de duidelijkheid ofbij alle mensen die besmet zijn, ook daadwerkelijk eenherleiding is te vinden naar een besmet gebied, bijvoorbeeldin Noord-Italië. Kan de minister uitleggen waarom dit insommige gevallen zo lang duurt? Ik hoorde de heer VanDissel zeggen dat dit komt doordat mensen aan de beade-ming liggen. Het is dan moeilijk om te praten. Maar er zijn60-4-15 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer natuurlijk in de omgeving wel degelijk mensen die kunnenaangeven of er een link is met besmet gebied en wat degevolgen daarvan zijn.Veel mensen maken zich ook zorgen over de groep van 900leden van studentenvereniging Vindicat uit Groningen, dieafgelopen weekend nog heeft besloten om met z'n allen tegaan skiën in Noord-Italië. Dat is een tamelijk onverant-woord besluit, als je het mij vraagt. Welke maatregelenworden genomen om deze groep op te vangen en in degaten te houden als deze groep komend weekend terug-komt? Kan de GGD in Groningen dergelijke aantalleneigenlijk wel aan?Tot slot wil de SP nog van de minister weten wat de standvan zaken is als het gaat om de organisatie van grote,internationale evenementen. Op dit moment is het zo datde organisatie zelf bepaalt of die uitgesteld of afgesteldmoeten worden. Ik hoor graag wanneer de minister diebesluitvorming gaat overnemen, zodat hij bepaalt welkevenement doorgaat en welk evenement beter op een latermoment kan worden gehouden.Voorzitter. Daar moet ik het omwille van de tijd bij laten.De voorzitter:Dank u wel, meneer Hijink. Dan geef ik nu het woord aande heer Jansen namens de PVV.De heer Jansen (PVV):Voorzitter. Voor de PVV zijn twee zaken van wezenlijk belangvoor iedereen in Nederland. Ten eerste is dat maximalebescherming van onze burgers tegen dit verschrikkelijkecoronavirus. We hebben niet de illusie dat je dit buiten dedeur houdt, want het is er al. Maar, neem nu wel de juistemaatregelen om verdere verspreiding te beperken. Op diemaatregelen kom ik later terug en dan zal ik ook aan deminister vragen om daarop te reageren.Het tweede punt is dat we Nederlanders die al besmet zijn,zo goed mogelijk moeten behandelen om ze er weerbovenop te helpen. Laten we tegelijkertijd opletten dat wehet niet onnodig erger maken. Behandeling door professi-onals in een ziekenhuis, noodhospitaal of regionaleopvanglocatie, heeft onze voorkeur. Lopen we door thuis-quarantaine niet extra risico ten opzichte van ziekenhuisop-name? Hoe ziet de minister dit?Al een maand geleden zei de PVV dat het geen kwestie wasvan óf het coronavirus Nederland zou bereiken, maar vanwanneer dit zou gebeuren. De experts hielden tot op hetlaatste moment nog vol dat de kans daarop nihil was. Hetis inmiddels wel duidelijk dat ze daarmee fout zaten. Tochluistert de minister nog steeds naar deze experts in plaatsvan dat hij zelf een conclusie trekt op basis van de gebeur-tenissen in binnen- en buitenland. Wij vragen ons dan af:waarom? Durft hij soms niet impopulaire, maar noodzake-lijke maatregelen te nemen? We werden beticht van paniekzaaien. Onze moties om proactief te handelen en onzeinwoners te beschermen en te informeren, werden wegge-stemd. Maar het coronavirus is een tikkende tijdbom en detimer staat bijna op nul. Er is geen enkele regie. De ministerwijst naar het RIVM, het RIVM wijst naar de huisartsen, dehuisartsen wijzen naar de GGD en bij de GGD staat iedereenin de wacht.De heer Renkema (GroenLinks):Zojuist zei de PVV dat experts steeds hebben gezegd datde kans nihil zou zijn dat we het virus hier zouden krijgen.Dat is absoluut niet waar. We hebben steeds informatiegekregen van het RIVM. Er zijn drie briefings geweest, ookdankzij de PVV, die ze in de procedurevergadering heeftaangevraagd. Prima. Daar is heel duidelijk gemaakt wat deontwikkeling van het virus is. Waarom zegt de PVV dit hier?Waarom gebruikt de PVV hier woorden die ertoe leiden datmensen zich nu meer zorgen gaan maken dan nodig is?Een van de elementen van het debat vandaag zal zijn: hoezorgen we ervoor dat wij het hoofd koel houden? Daarpassen deze bewoordingen absoluut niet bij.De heer Jansen (PVV):De PVV gaat uit van realisme. Daarom gaan wij zo meteeneen aantal maatregelen aankondigen en de minister vragendaarop te reageren. In antwoord op de eerste vraag: hetRIVM heeft bij de allereerste technische briefing wel degelijkaangegeven dat de kans dat het virus Nederland zoubereiken, nihil werd geacht. Inmiddels weten we dat datgewoon niet waar is. Dat is precies de reden waarom ikdeze opmerking hier maak. Ik wil ook nog wel een andervoorbeeld noemen waar ik straks in mijn tekst ook nog opterugkom. Er zijn gevallen van besmetting van mensen inNederland die geconstateerd zijn op het moment dat zieken-huizen afweken van een richtlijn die was opgesteld doorhet RIVM. Dat zijn de voorbeelden waarbij wij twijfel hebbenof wij op dit moment wel de juiste maatregelen nemen;maatregelen die noodzakelijk zijn om dit verder te voorko-men.De heer Renkema (GroenLinks):Afsluitend wat mij betreft. Zojuist werd het RIVM betichtvan onwaarheden. Daar distantieer ik mij absoluut van. Ikben bij die briefing geweest en dat is daar niet gezegd.De heer Jansen (PVV):Dat is de mening van mijn collega. Ik heb die opmerkingwel gehoord en ik heb die zelfs genoteerd. De opmerkingis ook terug te vinden in de notulen.Mevrouw Van den Berg (CDA):Even een aanvulling op wat meneer Renkema naar vorenbrengt. Ten eerste heb ik een andere herinnering aan detechnische briefing. Laat ik het daarop houden. Maar ik vindook de toonzetting van de PVV toch wel schofferend vooralle zorgverleners, artsen, het RIVM en de GGD, die deafgelopen weken alleen maar 24/7 aan het werk zijn. Datwil ik toch graag even kwijt.De heer Jansen (PVV):In reactie daarop: ik denk dat er geen partij is als de PVVdie het altijd opneemt voor onze mensen in de zorg, vooronze mensen die keihard werken, voor onze helden. Ookde afgelopen periode hebben zij keihard hun best gedaan.Maar zij moeten wel worden geregisseerd door iemand diede leiding neemt. Dat zou deze minister moeten doen. Hij60-4-25 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer moet zich niet laten leiden door wat de experts hem advise-ren, maar hij moet zelf besluiten nemen. Dat moet hiergebeuren. De experts adviseren ons alleen maar daarin.De heer Veldman (VVD):We hebben als Kamer het genoegen gehad drie keer doorde heer Van Dissel van het RIVM in een technische briefingbijgepraat te worden over wat er aan de hand is. Volgensmij is dat zelfs drie keer door de PVV aangevraagd, waar-voor dank. Dat geeft ons als Kamerleden de ruimte om metdeskundigen het gesprek te voeren over wat er aan de handis en over wat er nodig is. In die technische briefings heeftde heer Van Dissel van het RIVM heel helder geschetst inwat voor fase we nu zitten en welke maatregelen daarbijpassend zijn. Stelt de heer Jansen hier nu dat het RIVMtekortschiet? Stelt de heer Jansen hier nu dat hij vindt dater verdergaande maatregelen moeten worden getroffen inde fase waarin we nu zitten?De heer Jansen (PVV):Daar kom ik inderdaad zo op terug. Wie op dit moment inonze ogen tekortschiet in de maatregelen die genomenworden, is de minister. De minister laat zich adviseren doorhet RIVM. Wij denken dat de minister zelf het voortouwmoet nemen en dat hij ook impopulaire maatregelen moetnemen om te voorkomen dat mensen in onzekerheid verke-ren over het verdere verloop van het coronavirus. Wij ziendeze zaken graag terug in het antwoord zo meteen van deminister. Dat is waar de PVV zich op het moment sterk voormaakt.De heer Veldman (VVD):Ik heb geprobeerd heel goed te luisteren en ik hoop tocheen beetje gehoord te hebben dat de heer Jansen zegt dathij zich wil aansluiten bij de adviezen van de experts.Tegelijkertijd hoor ik hem zeggen dat de minister moet gaanhandelen. Kan de heer Jansen aangeven waar de ministerheeft afgeweken van de adviezen van de experts?De heer Jansen (PVV):Ik kom in de loop van mijn betoog terug op de maatregelen.De minister laat zich op dit moment volledig leiden doorde experts. Iedere keer opnieuw is er een gebeurtenis. Erkomt een persconferentie en dan wordt er gereageerd opeen gebeurtenis. Wat wij op dit moment bij deze ministermissen, is dat hij zelf vooruitdenkt. Regeren is vooruitzien.We moeten niet reageren op situaties, maar we moeten erzelf actief voor zorgen dat wij de mensen de juiste informa-tie geven, op de juiste momenten en in de juiste hoeveel-heid, zodat ze precies weten wat er staat te gebeuren. Danworden ze ook niet onzeker. Dan worden ze ook niet verrastdoor maatregelen die genomen gaan worden. Dat ontbreektop dit moment, de regierol.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik hoor de PVV-fractie hier heel grote woorden gebruikenrichting de minister, maar ook richting experts. Daar stoorik mij aan. De PVV-fractie, de heer Jansen, zei zojuist: deminister moet zich niet laten leiden door experts. Mijn vraagaan de heer Jansen is: door wie zou hij zich wel moetenlaten leiden? Door de PVV-fractie misschien?De heer Jansen (PVV):Ik heb net volgens mij al aangegeven dat de experts onsadviseren, de Kamer adviseren, de minister adviseren. Maaruiteindelijk moet de minister ook zelf zijn plan trekken enmisschien constateren dat het goed is om een aantal stap-pen te zetten om de mensen nu al te attenderen op wat ereventueel kan gebeuren en welke maatregelen we dán gaannemen, in plaats van iedere keer maar te zeggen: ik luisternaar de experts, ik neem deze adviezen van de expertsvolledig over, maar ik weiger eigenlijk zelf een stap verderte zetten en de mensen meer gerust te stellen, meer teinformeren. Dat mis ik hier.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Wat volgens mij nu gebeurt is dat er een coronavirus is inNederland dat van dag tot dag ontwikkelingen met zichmeebrengt en dat er van dag tot dag wordt gekeken naarpassende maatregelen. Daarbij wordt niet alleen gekekennaar het heden, maar ook naar scenario's voor de toekomst.Deze minister, de zorgverleners in het land, het RIVM, deGGD's, doen dat allemaal op basis van experts, op kennis,op expertise die ze hebben. Wat de PVV-fractie hier zegt is:ik wil niet het coronavirus bestrijden, maar ik wil hetangstvirus aanwakkeren. Daar stoor ik me aan. Dit kan echtniet. We moeten in de aanpak van dit serieuze probleemvaren op de kennis van de mensen in het land die echtverstand van zaken hebben en niet het angstvirus aanwak-keren.De voorzitter:Dan is dit punt duidelijk gemaakt.De heer Jansen (PVV):Ook hier wordt weer de angstkaart gespeeld. Het is onzinnigom dat hier te vermelden. Het enige wat wij doen is kijkennaar de ontwikkelingen. We kijken naar de eerste besmet-ting van een week geleden, we kijken naar het aantalbesmettingen nu en er komen iedere dag besmettingen bij.Vanmorgen weer twee, dat waren medewerkers, werkzaamin de zorg, in ziekenhuizen, waar een patiënt met het coro-navirus is opgenomen. Dat zijn dingen die ons ongelofelijkzorgen baren. Daar moeten we op dit moment als Nederlandactie op ondernemen en op dit moment hebben wij het ideedat de minister extra stappen zou kunnen zetten om dat tebewerkstelligen.De voorzitter:Mevrouw Diertens is nog niet aan de beurt geweest. Dangeef ik u het woord.Mevrouw Diertens (D66):Ik wou toch de PVV vragen of zij geen vertrouwen hebbenin de feiten die op dit moment op wetenschappelijke basis,als onderlegger voor het beleid dat nu gevoerd wordt, metquarantaine en al dat soort zaken, naar voren wordengebracht. Want juist al die wetenschappers, al die expertszijn bezig en werken nu zo hard om het virus in te dammen,wat ook een succesvolle methode tot nu toe is. Laten wedaar dan ook een beetje begrip voor hebben en daar ookvertrouwen in hebben. Ik denk dat dat vertrouwen heel erg60-4-35 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer noodzakelijk is voor de mensen die ons op dit momentbehulpzaam zijn.De heer Jansen (PVV):Wij hebben absoluut vertrouwen in de adviezen die wekrijgen van de experts, net zoals iedereen dat hier heeft.Maar wat ons ook opvalt, na alle technische briefings —het is logisch maar helaas — is dat de informatie die wekrijgen vaak verouderd is, een aantal dagen, soms weleenstwee weken. Bij de laatste presentatie zagen we een sheet,gedateerd 11 februari. Daarna kwam de informatie van 13februari en uiteindelijk kwam er wat informatie overNederland. Wat we ook hebben gezien in alle drie de brie-fings is dat er nog steeds vragen zijn, ook bij de experts,net zoals die bij ons leven in de Tweede Kamer, net zoalsdie ook leven bij de minister. Maar we kijken ook naar lan-den om ons heen en we zien dat er een aantal landen zijndie maatregelen hebben genomen die verder gaan dan deWHO adviseert. We zien landen die bij wijze van sprekenop dit moment 120 scholen sluiten, kijk naar Frankrijk. Wezien in Noord-Italië dat alle scholen en universiteiten dichtzijn tot 15 maart. Dat zijn maatregelen die ze nemen dieheel ver gaan. Ik hoor vanochtend ook de reactie dat mis-schien het recht op onderwijs in het geding komt. Maar hetzijn wel goede maatregelen, want je voorkomt wel op datmoment dat de uitbraak nóg verder doorwoekert. Dat zijnde zaken waarvan wij op dit moment in Nederland ookzeggen: neem nu goede maatregelen, gebaseerd op deinformatie die wij hebben, maar denk ook na hoe we ver-dergaan, al naargelang de ontwikkeling van dit virus, alnaargelang de ontwikkeling van het aantal besmettingenen het aantal slachtoffers dat eventueel gaat vallen. Latenwe hopen dat het er geen enkele is in Nederland, maar kijknaar de landen om je heen. Je moet als politiek stappendurven zetten op het moment dat die noodzakelijk zijn.Mevrouw Diertens (D66):Waar ik me nu echt heel erg aan stoor, is dat u toch heelselectief bent in wat u goede maatregelen vindt. U haaltallerlei praktijkervaringen in andere landen erbij waarvanniet wetenschappelijk of door experts bewezen is dat datook dé goede maatregelen zijn. Ik wil daar geen kwalificatieaan hechten, omdat ook door onze experts wetenschappelijkwordt bekeken wat belangrijk is en wat niet belangrijk is.Ik vind dat u nu eigenlijk wat krenten uit de pap aan hetplukken bent: nou, daar doen ze dit en daar doen ze dat. Ikben ervan overtuigd dat onze wetenschappers, dat onsRIVM al dat soort data bestudeert en bezig is om daar degoede maatregelen uit te nemen.De voorzitter:Dank u wel.De heer Jansen (PVV):Ook landen om ons heen hebben steekhoudende argumen-ten om die maatregelen te nemen. U zet ze nu weg als lan-den die gewoon maar wat aanmodderen en maar wat doen,al is het maar om massahysterie te voorkomen. Onzin! Dezelanden nemen die besluiten gebaseerd op de gebeurtenis-sen, gebaseerd op de besmettingen in hun land, gebaseerdop het aantal slachtoffers dat daar valt. Dat is goed, wantdat betekent namelijk dat je als politiek je verantwoordelijk-heid neemt en ook vooruitdenkt. Dat zouden we met z'nallen hier moeten doen in plaats van nu alleen maar de PVVaan te vallen. Denk nou eens gewoon constructief mee.Bent u het met mij eens dat onze bevolking, onze inwonersontzettend onwetend zijn over de stappen die wij gaannemen, eventueel de scenario's die erachter hangen enwanneer welke stap aan bod gaat komen? Dat is tochhelemaal niet bekend? Als je dan kijkt ... Voorzitter, sorrydat ik het even wat langer doe.De voorzitter:Nee, dat mag.De heer Jansen (PVV):Als je dan kijkt naar de situatie in Engeland: in Engelandhebben ze heel simpel één A4. Bovenaan staan zevenstappen en onderaan staan een aantal mogelijkheden: hoete handelen als je het idee hebt dat je besmet bent en hoekun je het voorkomen. De zeven stappen die bovenaanstaan zijn essentieel. Daar staat precies bij: we beginnenmet voorlichting en al naar gelang de ontwikkelingenschalen we op. Dat is hier helemaal niet bekend, bij demensen niet. Misschien wel bij de minister en misschienwel bij de experts, maar onze inwoners, onze burgers wetenhier helemaal niets van af, en dat moet veranderen.De voorzitter:Ik zie jullie weer staan, want jullie zijn allemaal geweest.Op dit punt is er genoeg gewisseld, lijkt mij. Anders verval-len we echt in herhaling. Ik wil dus een beroep op julliedoen om niet opnieuw dezelfde vragen in de een of anderevorm te stellen. De heer Jansen heeft ongeveer een minuutgesproken en hij heeft nog vijf minuten. Ik ga naar de heerRenkema voor één vraag en dan geef ik de heer Jansen degelegenheid om zijn bijdrage af te ronden.De heer Renkema (GroenLinks):Ik begrijp u, maar we zitten hier wel in de kern van hetdebat: vertrouwen wij op onze deskundigen? Ik heb geenvraag, maar ik wil wel iets zeggen. Ik vind het volstrektkwalijk dat vijf minuten geleden werd gezegd dat wij tijdensbriefings onvolledige informatie zouden hebben gehad,onjuiste informatie zouden hebben gehad of verouderdeinformatie zouden hebben gehad. Ik vraag — toch een vraag— om afstand te nemen van die uitspraak.De heer Jansen (PVV):Ik kan niet anders constateren dan dat de informatie die wehebben gekregen, ook afgelopen week nog, voor een grootdeel te oud was. 11 februari, 13 februari; we leven hierverdorie wel op 5 maart. Waar hebben we het over met z'nallen?De voorzitter:Oké. Mevrouw Van den Berg. Of de heer Veldman? Ik zie uboos kijken. We zijn net begonnen, dus die boosheid sparenwe voor later op de dag. Ja? De heer Veldman.60-4-45 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer De heer Veldman (VVD):Boos nog wel. Voorzitter toch! De heer Jansen haalt er inzijn betoog een aantal dingen extra bij en daarom sta ikhier weer. Hij verwijst naar een aantal maatregelen die inandere landen getroffen zijn en stelt vervolgens dat we dathier ook moeten doen. Dat is precies wat de heer Van Disselvan het RIVM in die technische briefing aan ons heeft uitge-legd: dat we hier in Nederland passende maatregelennemen, horend bij de fase waar we in zitten. De heer VanDissel heeft ook expliciet gezegd: ik kan niet uitsluiten datook in Nederland dat soort maatregelen misschien nodigzijn, maar nu niet. Op basis van welke kennis zegt de heerJansen dan dat het nu wel moet?De heer Jansen (PVV):Als de VVD de moeite had genomen om mij een stukjelanger te laten praten ...De voorzitter:Nou, daar krijgt u straks ...De heer Jansen (PVV):... dan hadden ze namelijk precies gehoord wat ik zeg overandere landen en over maatregelen. Misschien dat hijdaarna nog een keer de vraag wil stellen.De voorzitter:Prima, daar krijgt u straks de gelegenheid toe.De heer Veldman (VVD):Dan wacht ik dat rustig af.De voorzitter:Prima. Mevrouw Van den Berg.Mevrouw Van den Berg (CDA):Ik zou de PVV willen vragen om de opmerkingen wat meerin vragende vorm te maken dan gewoon zo stellig te zeggendat het RIVM geen passende maatregelen voorstelt en geengoede acties onderneemt. Ik kan alleen maar in die zin devragen van meneer Veldman ook ondersteunen.De voorzitter:Goed. Ik stel voor dat u verder gaat, meneer Jansen.De heer Jansen (PVV):Ja. Ik heb volgens mij al zes vragen gesteld, voorzitter.De voorzitter:Goed.De heer Jansen (PVV):Voorzitter. Het wordt tijd voor één regisseur in deze crisisen die moeten we nu regelen. Landen om ons heen, meneerVeldman, hebben veel verdergaande maatregelen genomendan wij. Waarom zij wel en wij niet? In wiens belang zijneigenlijk de huidige slappe maatregelen die deze ministerneemt? Is het voor onze burgers, voor de economie of dienthet misschien een politiek doel? Deze slappe maatregelenzijn de oorzaak van ten minste twee besmettingen inNederland, die niet waren bemerkt als de ziekenhuizenvolledig de richtlijnen van het RIVM hadden opgevolgd.Hoe kan dit in vredesnaam? Wat gaat de minister hieraandoen? Of laat hij ook dit zomaar op zijn beloop?Waarom speelt de minister geen open kaart naar de mensenin het land? Iedereen mag toch weten wat ons te wachtenstaat, afhankelijk van de zwaarte van de uitbraak? Tot 60%van de Nederlanders kan besmet raken. Dat zijn ruim 10miljoen mensen. 10 miljoen! Hebben we wel zo veelbehandelplekken, personeel, beschermingsmiddelingen,apparatuur et cetera? Kunnen de huisartsen dit wel aan?Zij worden namelijk naar voren geschoven om op huisbe-zoek te gaan en al dan niet na overleg vast te stellen of ersprake kan zijn van een besmetting. Van alle kanten horenwe dat ze over onvoldoende beschermingsmiddelenbeschikken. Niet voor niets luiden ze daar ook allemaal denoodklok over.Dan de maatregel om verpleeghuizen in te zetten voor extracapaciteit. Wat een totaal gebrek aan realiteitszin. Zelfs alshet alleen gaat om mensen die er al zitten, zoals ons vande week werd verteld, dan nog ga je kwetsbare ouderenniet blootstellen aan extra risico's. Dit kan toch serieus nietde bedoeling zijn, minister? Het zijn toch wel deze mensendie ons land hebben opgebouwd na de oorlog en daaromveel meer aandacht en bescherming verdienen? Graag eenreactie.De minister zei dat we goed waren voorbereid. De scenario'szouden klaarliggen. Misschien kan de minister ons nu danook vertellen met hoeveel besmettingen we in de verschil-lende scenario's rekening moeten houden, en hoeveelpotentiële slachtoffers. Wanneer gaan we dit communicerenaan onze burgers om ze voor te bereiden? Onze burgershebben toch het recht dit te weten en te kunnen vertrouwenop ons? Alles draait om onze burgers actief informeren.Om de boel goed op de rit te krijgen stelt de PVV de vol-gende maatregelen voor.1. Kom met een negatief reisadvies voor alle risicogebiedenwaar het coronavirus actief is, communiceer dat duidelijkvia alle kanalen aan de burgers en ontraad de mensen tenstelligste om af te reizen daarnaartoe.2. Verbied vluchten met mensen uit risicogebieden waarhet coronavirus een grote brandhaard is, te landen inNederland. Denk aan Hubei, denk aan Zuid-Korea, denkbijvoorbeeld aan Noord-Italië, om maar een paar voorbeel-den te noemen.3. Verplicht meldplicht en veertien dagen quarantaine vooriedereen die terugkomt uit het een groot risicogebied waarhet coronavirus een brandhaard is.4. Test altijd op het coronavirus bij mensen die zich meldenmet luchtwegklachten, ook als ze niet direct te linken zijnaan risicogebieden of in aanraking zijn gekomen met men-sen die er wel zijn geweest.5. Licht de mensen uitgebreid en eerlijk voor. Werk metscenario's en communiceer duidelijk welke maatregelendaarbij horen. Communiceer ook welke gevolgen dit heeft60-4-55 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer voor aantallen besmettingen en verwachte slachtoffers.Onder het mom van geen paniek willen zaaien wordt nualles onder de pet gehouden.Graag een reactie op deze punten. Want nemen we dezemaatregelen nu niet, dan gaat die tijdbom af. Dat laat dePVV nooit, maar dan ook nooit gebeuren! Bij al deze maat-regelen staat wat ons betreft de veiligheid van onze burgersvoorop.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Jansen. Dan geef ik nu het woord aanmevrouw Sazias namens 50PLUS.Mevrouw Sazias (50PLUS):Voorzitter. In tegenstelling tot de spreker van de PVV vindt50PLUS dat we eigenlijk best goed op streek zijn met deinformatievoorziening en de maatregelen. Want dit is eennieuw virus. Wij krijgen dit allemaal nieuw over ons heen,en dit is ook een lerende situatie. Wat ik alleen werkelijkniet begrijp, is hoe het mogelijk is dat, met al deze maatre-gelen en informatie, er toch gewoon 900 studenten afreizennaar Noord-Italië om daar vrolijk te gaan skiën. Ik ben ookbenieuwd hoe de GGD in Groningen dat gaat opvangen. Ikvind ook dat de rector erop aangesproken zou moetenworden dat dit een volkomen onverantwoorde actie is,waarmee ze de volksgezondheid in Nederland in gevaarbrengen.Ik zei al: dit is een nieuw virus, een nieuwe ontwikkeling,waarvan we moeten leren. We hebben natuurlijk ook deuitbraak van SARS gehad. In hoeverre hebben we van dieuitbraak kunnen leren? Wat gaan we van deze uitbraakleren? Gaan we van hieruit protocollen vaststellen? Wantdit zal echt niet de laatste keer zijn dat er een nieuw virusopduikt, dit komt vast nog een keer voor. Dus wat gaan wijmet al die informatie die we hebben gekregen doen?De heer Jansen (PVV):Zoals u weet hebben wij vragen aan de minister gesteldover het uitreizen van die 900 studenten. Maar bent u ervanop de hoogte dat de GGD Groningen gisteren via socialmedia en via de eigen website heeft gereageerd welkemaatregelen zij daarop gaat nemen?Mevrouw Sazias (50PLUS):Die heb ik even gemist, meneer Jansen.De heer Jansen (PVV):De minister zal daar ongetwijfeld antwoord op kunnengeven.Mevrouw Sazias (50PLUS):Ik hoop op antwoord van de minister, dank u wel.Mevrouw Van Esch (PvdD):Gelukkig hoor ik 50PLUS praten over het voorkomen vaneen volgende uitbraak, iets wat wij als Partij voor de Dierenook al bij de vorige bijeenkomst over het coronavirus heb-ben aangegeven. Ik ben benieuwd of 50PLUS het ook metons eens is dat we ook naar de oorzaak, internationalehandel in wilde dieren, moeten gaan kijken. Want daarmeekunnen we echt een volgend virus voorkomen. In Chinazijn ze daar nu mee bezig, maar volgens mij moeten wedaar in Nederland en de Europese Unie nu echt aan gaanwerken, om daarmee een volgend virus te voorkomen. Ikben benieuwd naar uw visie.Mevrouw Sazias (50PLUS):Ja, als het gaat om werken met wilde dieren en dat soortzaken die een gevaar op kunnen leveren, zeker. Maar aande andere kant is het ook zo dat in deze globaliserendewereld het heen en weer reizen echt niet minder gaat wor-den. Dus wat dat betreft moeten we daar wel gewoonrekening mee houden in de toekomst. Nogmaals, ik geloofniet dat dat minder gaat worden. We blijven gewoon reizenover de wereld. Dat is gewoon deze tijd.Mevrouw Van Esch (PvdD):Ik denk het ook, helaas. Maar het gaat er ons vooral om hoewe al dat gesleep met dieren over de hele wereld kan wor-den voorkomen. De virussen komen van oorsprong vanuitdieren en worden overgedragen op mensen. Dus als je dieinternationale handel aanpakt, kun je wel degelijk proberenom dit soort virussen te voorkomen. Hopelijk kunnen we50PLUS daarin als medestander zijn, want daarin moetenwe echt stappen zetten.Mevrouw Sazias (50PLUS):50PLUS is zeker geen voorstander van gesleep met dieren.Maar zelfs al zou je er niet mee slepen, dan nog. Want jeziet dat het coronavirus van een markt in Wuhan komt. Dusdan nog zou je daarmee, gelet op het reizen van mensen,problemen hebben. Ik ben bang dat je dat helemaal kuntvoorkomen.De voorzitter:Goed, gaat u verder, mevrouw Sazias.Mevrouw Sazias (50PLUS):Goed. Ik had het over SARS en wat we daarvan leren enwat we weer leren van deze uitbraak. Want denk nou nietdat dit nooit weer voor gaat komen.In ziekenhuizen maken ze zich zorgen over de voorraden.Daar is ook al eerder over gesproken. De NederlandseFederatie van Universitair Medische Centra waarschuwdevorige week al dat de centra problemen hadden. Vooralvan groot belang voor het ziekenhuispersoneel is dat diezich voldoende kunnen beschermen. Wij zijn absoluutvoorstander van een Europees inkoop van medische hulp-middelen, zodat we voorraden in Europa kunnen hebben,die vooral beschikbaar moeten kunnen zijn voor hetmedisch personeel.60-4-65 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer Meneer Hijink had het ook al even over de verpleeghuizen.Het is inderdaad niet zo dat ouderen in verpleeghuizenworden opgevangen in het geval van het Covid-19-virus.Maar als een oudere in een verpleeghuis dat krijgt, dan zouhij daar blijven. Toch heb ik daar vragen bij, want in eenverpleeghuis heb je geen isolatiekamers of beademingsap-paratuur. Hoe zorg je er dan voor dat andere cliënten indatzelfde verpleeghuis goed beschermd worden? Wij heb-ben daar toch onze grootste twijfels over.In Duitsland zijn de contactonderzoeken gestaakt omdatdaar geen capaciteit meer voor is. Hoe zit dat in Nederland?Hoelang kunnen wij dat nog volhouden? Hebben wij genoegcapaciteit voor die contactonderzoeken? Want ik begrijpdat die heel erg arbeidsintensief zijn.Dan nog iets anders, over de informatievoorziening. Ik benbenieuwd hoe het zit met die testen. Ik begrijp dat er men-sen binnenkomen bij de eerste hulp die zeggen: ik hebgehoest vanmiddag; doe mij zo'n test. Zo'n coronatest isingewikkeld. Zou de minister, vooral ook voor de informa-tievoorziening aan de mensen, nog eens willen uitleggenhoe arbeidsintensief zo'n coronatest is? Het is geen zwan-gerschapstest, waarbij je even op een staafje plast en voilà:je weet het. Dus wil de minister nog iets meer zeggen overdie testen en over dat die niet zomaar zonder limiet kunnenplaatsvinden?Ik was even gaan ratelen, voorzitter. Ik zag net dat ik nogvier minuten had, maar daar zijn nu twee minuten af doorde interrupties. Fijn.Eind 2018 is van mijn fractie een motie aangenomen overhet introduceren van een regionaal systeem dat het mogelijkmaakt om informatie uit te wisselen over beschikbare bed-den in ziekenhuizen. Het is niet altijd duidelijk voor huisart-sen en ambulancevoorzieningen waar een bed met de juisteacute ziekenhuiszorg beschikbaar is. De ziekenhuizen inZuidwest-Nederland kunnen nu live volgen hoeveel beddener beschikbaar zijn bij andere ziekenhuizen. Waarom is datniet mogelijk voor de rest van Nederland? Gezien de ont-wikkelingen met het coronavirus lijkt mij dat cruciaal. Ookverzochten we in de motie om het mogelijk te maken omregionale informatie over het aantal beschikbare beddenin crisistijd ook voor aangrenzende regio's en GGD'sinzichtelijk te maken. Wat is daarvan de huidige stand vanzaken?Het OMT, het Outbreak Management Team ... Voorzitter,dit terzijde, maar kunnen we alsjeblieft zorgen dat wegewoon Nederlandse woorden gebruiken? Het OMT heefteen werkgroep ingesteld om zich te buigen over debehandelmogelijkheden bij corona en over het beleid bijgroepen met een mogelijk verhoogd risico op een ernstigbeloop. Ik heb dit gisteren ook al gevraagd bij de technischebriefing. Chloroquine is een oud malariamedicijn, waarvande universiteit in Leuven zegt dat het in elk geval kan helpenom bij de ernstigste gevallen de angel eruit te halen. Het iseen oud medicijn, maar het is goedgekeurd, dus je magervan uitgaan dat het veilig is. Ik vroeg dat bij de technischebriefing, maar dat werd lankmoedig van tafel geveegd. Datvind ik toch jammer. Waarom? In China zijn daar hele goederesultaten mee behaald. Hoe gaat het overleg met anderelanden, bijvoorbeeld China, over de resultaten van medicij-nen? Ik kan me voorstellen dat dat via de Wereldgezond-heidsorganisatie gaat, maar ik vond de manier waarop ditgisteren van tafel werd geveegd, heel erg jammer.Voorzitter, tot zover.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Sazias. Dan geef ik nu het woord aanmevrouw Van den Berg namens het CDA.Mevrouw Van den Berg (CDA):Dank u wel, voorzitter. Laat ik beginnen met complimenten,want we zien dat artsen, verpleegkundigen, de GGD's, hetRIVM, de ambtenaren op het ministerie en de minister zelfzeer hard werken, en dat onze virologen internationaaltoonaangevend zijn. Daar wil ik namens het CDA mijn grotedank en waardering voor uitspreken. Hoe staat het met debeschikbaarheid van de zorgverleners? Want we horen weldat met name de huisartsen overbelast raken. Graag eenreactie.Voorzitter. Dat harde werken is helaas wel nodig. Het isessentieel dat we het virus weten in te dammen; contain-ment, zoals de World Health Organization dat noemt. Wemoeten het virus vroeg in het proces remmen, want het isonbekend, we hebben geen vaccin, we hebben geen collec-tieve basisimmuniteit en we weten nog relatief weinig overde wijze van overdracht en hoe het virus zich ontwikkelt.Daarom herhaalt de directeur-generaal van de World HealthOrganization telkenmale dat agressieve maatregelen nodigzijn. Graag een reactie op de vraag of onze maatregelenvoldoende agressief zijn.Het CDA heeft daarom ook nog enkele andere vragen, teneerste over de relatie met Europa. In de eerste plaats zienwe verschillen binnen Europa. Goed samenwerken binnenEuropa is essentieel.De voorzitter:Misschien kunt u voor de interruptie eerst dit stukje afma-ken.Mevrouw Van den Berg (CDA):Ik begon net aan een nieuw paragraafje.De voorzitter:Oké, dan ga ik naar de heer Jansen.De heer Jansen (PVV):Dank u, voorzitter. Het CDA vraagt aan de minister of onzemaatregelen agressief en hard genoeg zijn. Wat vindt udaar zelf van?Mevrouw Van den Berg (CDA):Wij hebben vanaf dag één vier dingen naar voren gebracht.Ten eerste de communicatie naar de mensen toe. Die is inieder geval enorm toegenomen, maar daar kom ik straksnog op terug. Het volgende punt betreft de verschillenbinnen Europa, waar ik net over begon. Zeker voor de60-4-75 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer mensen in de grensstreek is het moeilijk te begrijpenwaarom in Nederland iets niet gebeurt wat in een anderland wel gebeurt. Dat kan ook alles te maken hebben metrisico-inschattingen, maar daar zouden wij graag wat meerduidelijkheid over willen hebben. Het derde punt is dat alshet RIVM iets adviseert, dat ook heel snel geïmplementeerdmoet worden. Over het vierde punt maken wij ons als CDAal langer zorgen. Dat betreft de medicijnproductie en debeschikbaarheid en de afhankelijkheid van China. Ik wil dusgraag van de minister op sommige punten gewoon nogwat nadere toelichting hebben.De heer Jansen (PVV):Als ik het goed begrijp, wil het CDA dus alleen nadere toe-lichting, maar is voor de rest alles koek en ei.Mevrouw Van den Berg (CDA):Wij willen een nadere toelichting hebben. Daarna zullen wijkijken of wij vinden dat het antwoord van de minister vol-doende is of dat we op basis van wat wij zien en horen tochnog wat andere vragen of opmerkingen daarover hebben.De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Van den Berg (CDA):Voorzitter. In de eerste plaats de verschillen binnen Europa.Goed samenwerken binnen Europa is essentieel. Het is dusook goed dat dat met de repatriëring gebeurde, maar hetis ook belangrijk dat dit op andere gebieden gebeurt, wantsamen sta je sterker. Dat gaat dus over informatie-uitwisse-ling over aantallen, test- en behandelcapaciteit, beddenca-paciteit, kennisuitwisseling omtrent vaccinontwikkeling,maar misschien ook gemeenschappelijke inkoop vanbeschermingsmiddelen en medicijnen om te zorgen dat jeniet tegen elkaar uitgespeeld gaat worden. Kan de ministerde laatste stand geven? Wat doet Nederland samen metEuropa? Waarom is er geen gemeenschappelijke aanpakvan mensen die van buiten de EU komen?Tegen die achtergrond heeft het CDA verschillendeKamervragen gesteld. Het is namelijk niet of in ieder gevalmoeizaam uit te leggen als er vlak over de grens completedorpen worden afgesloten en scholen dichtgaan, terwijlenkele kilometers verderop in Nederland geen maatregelenworden genomen. We begrijpen dat de risico's verschillen,maar kan de minister dit nog eens toelichten? Want voormensen is dit vaak verwarrend. Kan de minister ook toelich-ten waarom er niet meer wordt gemonitord en gehandhaafdom het aantal reizigersstromen te laten afnemen, het risico-gedrag te laten afnemen van de terugkerende reizigers enniet te reizen naar risicogebieden?Voorzitter. Klopt het dat er nu bij ernstige klachten wordtgetest en niet alleen als er indirect of direct contact geweestis met iemand uit besmet gebied? Hebben we voldoendecapaciteit en kunnen we die ook flexibel opschalen? Zijn ernog voldoende testmiddelen?Voorzitter. Je aanpak kan enorm goed zijn, maar als die nietbekend is, bereik je het tegenovergestelde: onzekerheid enzelfs paniek. Want 50% van al het werk is vaak communice-ren en communiceren. Het is goed dat er nu veel meergecommuniceerd wordt, maar we zouden dat als CDA graagwat meer gestructureerd zien; misschien iedere ochtendbij het journaal standaard een update, het nepnieuws ont-zenuwen en weer even herhalen waar mensen terechtkun-nen met alle vragen. Graag een reactie van de minister.Voorzitter. Het is belangrijk dat de informatie eenduidig is.Internationaal horen we dat naast handen wassen bijvoor-beeld ook telefoons en toetsenborden regelmatig schoon-gemaakt zouden moeten worden. Waarom wordt dat adviesin Nederland niet verspreid?Mevrouw Diertens (D66):Ik luister met belangstelling naar dat gezegd is dat we alsEuropa, als Europese landen en ook internationaal meermoeten samenwerken, en dat er meer hulp moet komen.Wat denkt u over bijvoorbeeld het inreizen op Schiphol?Heeft u daar ook een visie op? Ik ben zelf net teruggekomen.Er staat geen enkel bord over ...De voorzitter:Waar bent u geweest, mevrouw Diertens?Mevrouw Diertens (D66):Wat denkt u, mevrouw de voorzitter?Mevrouw Van den Berg (CDA):Op de BES-eilanden, voorzitter.Mevrouw Diertens (D66):Ik ben op Curaçao en Sint-Maarten geweest.Er is geen signaal, geen bord met iets als "denkt u aanhanden wassen" of "corona" of dat soort dingen. Daar zijnook vragen over gesteld. Wat is de visie van het CDA ophoe we meer mensen kunnen informeren als ze aankomenin Nederland?Mevrouw Van den Berg (CDA):Dat is ook de reden waarom ik zeg: vaak is 50% van hetwerk communicatie. Ik denk dat we dat echt nog wel watgestructureerder kunnen aanpakken. Daar zouden wij deminister dus ook toe willen oproepen.De heer Hijink (SP):Mevrouw Van den Berg had het over de grensstreek, ookin Limburg. Wij hebben daar ook zorgwekkende verhalenover gehoord. Ik noem het voorbeeld van mensen die netover de grens in Duitsland wonen maar wel in Nederlandin zorg zijn, en die vervolgens met klachten terugkomen uiteen risicogebied en dan eigenlijk nergens terecht lijken tekunnen. U kent die verhalen waarschijnlijk ook.Mevrouw Van den Berg (CDA):Ja, die ken ik ook.60-4-85 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer De heer Hijink (SP):Nu is mijn vraag aan het CDA: heeft u nu het gevoel dat delokale GGD dit op een goede manier heeft aangepakt? Ofis het verzoek van het CDA aan de regering om op dit puntextra maatregelen te nemen?Mevrouw Van den Berg (CDA):Het CDA heeft antwoorden gekregen op zijn vragen die metname specifiek gingen over de grensregio in Limburg. Wijhebben dan nog wel zorgen over dat de GGD bepaaldeadviezen geeft, maar het dan vervolgens aan de burgemees-ters is om iets wel of iets niet te doen. Daarover zou ik graagmeer duidelijkheid willen hebben. Wat zijn de vrijheidsgra-den als het RIVM of de GGD eenmaal een advies heeftgegeven?De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Van den Berg (CDA):Voorzitter. Hoe zit het met de communicatie op de BES-eilanden — mevrouw Diertens komt van de Koninkrijkslan-den vandaan — en met de samenwerking met de Konink-rijkslanden in het Caribisch gebied?Voorzitter. De benodigde agressieve maatregelen kunnengrote economische effecten hebben. Is de minister bereidom het verzoek om deeltijd-WW te honoreren en zo nodigandere tijdelijke noodmaatregelen te nemen? Wat doen hetkabinet en de ambassades om Nederlandse bedrijven inhet buitenland te helpen? Kan er een telefoonlijn wordengeopend voor het mkb?Daarnaast horen we dat bijvoorbeeld handgel tegen woe-kerprijzen op marktplaats.nl wordt aangeboden. Is deminister bereid om het rekenen van woekerprijzen voor ditsoort producten als economisch delict te bestempelen?Ouders met een ziek kind durven niet meer opa en oma tevragen om op te passen, maar blijven zelf thuis. Is daarbijvoorbeeld al met werkgevers over gesproken?Voorzitter. Hoe staat het met het aanpassen van de draai-boeken? Het Verenigd Koninkrijk is daar zeer open over.Wat zijn de Nederlandse ideeën en besluiten daarover?Voorzitter, ten slotte. Het CDA heeft begin 2019 al gewezenop de te grote afhankelijkheid van China wat betreft bijvoor-beeld antibiotica. Nu lezen we over tekorten. Graag eenupdate van de stand van zaken. Antibiotica helpen niet bijeen virus, maar helpen wel als je als bijeffect een longont-steking krijgt. Van CDA'ers die in de gezondheidszorg wer-ken, horen we dat er nu al een tekort is aan persoonlijkebeschermingsmiddelen, zoals mondkapjes en handalcohol.Komt de gewone zorg, bijvoorbeeld operaties, hierdoor ingevaar? En hoe staat het met de voorraad infuusvloeistof-fen? Is Nederland in staat om, indien noodzakelijk, snel hetnoodziekenhuis op te schalen en bij escalatie ook hetnoodhospitaal in korte tijd te organiseren? En heeft deminister de mogelijkheid om beslag te leggen op middelen?We hadden begrepen dat dat niet zo is, maar het lijkt onswellicht wel noodzakelijk.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Ik geef nu het woordaan de heer Kuzu. Dat is in afwijking van de sprekerslijst,maar de heer Kuzu heeft toestemming van alle woordvoer-ders gekregen om nu alvast te spreken. De heer Kuzunamens DENK.De heer Kuzu (DENK):Dank u wel, voorzitter. En ook dank aan mijn collega's dieer begrip voor hebben getoond dat ik eerder zal spreken.Ik zal na mijn bijdrage ook moeten vertrekken naar Rotter-dam vanwege persoonlijke omstandigheden.Voorzitter. Met bijna 300 miljoen kinderen wereldwijd dieniet naar school kunnen, meer dan 3.000 overledenen inChina, meer dan 100 overledenen in Italië, afgelaste evene-menten en inmiddels 38 vastgestelde besmettingen is dezorg van de samenleving over het coronavirus terecht.Aangezien de overheid de grondwettelijke taak heeft omde volksgezondheid te bevorderen moet alles op alles gezetworden om deze infectieziekte te bestrijden. Ik zie dat heelveel mensen in de zorg dat ook met passie doen. Ik wilrichting al die mensen mijn complimenten en mijn compas-sie uitspreken.Het is nodig om deze infectieziekte te bestrijden vanwegede impact op de volksgezondheid, de impact op de econo-mie en de impact op het sociale leven. Zeg maar gerust:onze manier van leven staat onder druk. Van het kabinet,en specifiek van de minister voor Medische Zorg, wordtdan daadkracht verwacht. Van hem mag verwacht wordendat hij helderheid verschaft. Hij zou aanwezig moeten zijn,de regie moeten pakken en zich moeten laten gelden. Wezagen dat de minister in eerste instantie lange tijd afwezigwas. Misschien was hij er wel op de achtergrond, maar nietop de voorgrond. Dan duikt hij plotsteling wel overal op devoorgrond op. Hij moest zelfs tijdens een live uitzendingop 27 februari tot zijn eigen verrassing een briefje voorlezenom het eerste geval in Nederland bekend te maken. Hij wektdaarmee de indruk dat hij toeschouwer is. Zoals wel vakerluidt de kritiek van DENK op deze minister: de regierol ont-breekt, of het nou gaat om ziekenhuisfaillissementen of hetbestrijden van het coronavirus.Dit debat is wat DENK betreft vooral bedoeld om duidelijk-heid te krijgen, bijvoorbeeld over allerlei wisselende proto-collen. Kom wel naar het werk. Kom niet naar het werk. Meternstige klachten? Of al bij milde klachten? Al dan nietafhankelijk van of je in Noord-Italië bent geweest? Wat ishet nou precies? Ieder bedrijf lijkt zijn eigen beleid te heb-ben. Het ene bedrijf last een medische sabbatical in enstuurt al zijn medewerkers weg. In het Louvre in Parijshouden medewerkers het zelf voor gezien. Uiteraard wordtdaar hevig over bericht.Voorzitter. Als tweede moet er duidelijkheid komen overwisselende berichten vanuit de overheid. Ga naar de huis-arts. Ga niet naar de huisarts, maar bel de huisarts. Daarnawas het: bel niet naar de huisarts, behalve als je klachtenhebt. Wat is het nou precies?60-4-95 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer Als derde moet er duidelijkheid komen over verwarrendecommunicatie over mondkapjes. Er werd gezegd dat ze nietwerken, maar volgens andere berichten werken ze weerwel. Vervolgens zien we ziekenhuizen moord en brandschreeuwen over een tekort aan mondkapjes. Die tweezaken sporen niet met elkaar. Mijn vraag aan de ministeris: werken die mondkapjes nou wel of niet?Als vierde moet er duidelijkheid komen over de vraag of ervoldoende quarantaineplekken in ziekenhuizen zijn. Zo niet,bestaat er dan een plan om, zoals in Italië en Duitsland,noodhospitalen in te richten naast of in de buurt van zieken-huizen?Als vijfde moet er duidelijkheid komen over hoeveel ernstigeen kritieke patiënten ziekenhuizen maximaal kunnen verwer-ken.Als zesde moet er duidelijkheid komen de aanbeveling vande WHO om snel hard in te grijpen. Wat is snel volgens deminister en wat is hard volgens de minister? Vindt hij dathet adequaat gebeurt?Voorzitter, dan een tweede punt. De fractie van DENK ergertzich kapot aan sommige speculanten die proberen eenfinancieel slaatje te slaan uit het coronaverhaal. Voorbeel-den zijn een flaconnetje handgel voor €35 en mondkapjestegen bizarre prijzen. Mijn collega van het CDA sprak er ookover. Wij vinden dit ook echt verwerpelijk. Welke mogelijk-heden heeft de minister om dit soort speculatiegedrag tegente gaan? Kan de Distributiewet, een wet die we eigenlijk alheel lang niet gebruiken en die is bedoeld om schaarste innoodsituaties aan te pakken, hier mogelijk bij helpen?Voorzitter. Mijn laatste punt gaat over zelfverrijking. In 2009was er heftige paniek over de zogenaamde Mexicaansegriep. Daarvoor is zelfs een dubbele vaccinatierondegehouden voor alle kinderen in Nederland. Een paar wekenlater constateerden we dat een paar honderd mensen lichtegriepverschijnselen hadden en er gelukkig niemand isoverleden. De viroloog die toen veelvuldig te zien was optv, zien we nu ook overal opduiken. De desbetreffendeviroloog, die zestien jaar werkzaam was bij het RIVM eneen belangrijk adviseur was van de voorganger van dezeminister, zou via een bedrijf persoonlijk financieel belanghebben gehad bij de productie van vaccins tegen de Mexi-caanse griep. Hoewel er sprake lijkt te zijn van vermeendebelangenverstrengeling, is het altijd door de betrokkeneontkend. Hij zegt er niet aan verdiend te hebben, maar bezitwel 10% van de aandelen. De zaak stinkt wel. Ik zou deminister daarom willen vragen om scherp en alert te zijntegen speculanten en ze geen millimeter ruimte te verschaf-fen om zichzelf te verrijken aan een infectieziekte waar heelveel mensen ongerust over zijn.Voorzitter. Het kabinet moet wat DENK betreft dus driedingen doen. Een. Duidelijkheid verschaffen. Twee. Rusten kalmte bewaren. Drie. Ervoor zorgen dat niemand, maardan ook niemand, zichzelf onnodig verrijkt. Vooralsnogpraten we over een griepachtige infectie die voor de meestemensen in Nederland milde klachten oplevert. Het contrastmet echt gevaarlijke infectieziektes, zoals ebola, is heelgroot. Hopelijk — dit is een hoop die ik uitspreek — kijkenwe over een paar weken hierop terug als op een storm ineen glas water.Dank u wel, voorzitter.De heer Jansen (PVV):Op de valreep, voorzitter. Ik hoor nou net de laatste woor-den: "een storm in een glas water".De heer Kuzu (DENK):Hopelijk.De heer Jansen (PVV):U hoopt dat het dat is. Maar als u kijkt naar de ontwikkelin-gen wereldwijd, als u kijkt naar Noord-Italië, als u kijkt naarhet aantal besmettingsgevallen in Nederland en in de lan-den om ons heen, kunt u toch niet in stand houden dat hetmogelijk een storm in een glas water is? U kunt het welhopen, maar dat is toch niet de praktijk?De heer Kuzu (DENK):Dat is precies de reden waarom ik mijn bijdrage ermeebegon dat 300 miljoen kinderen wereldwijd niet naar schoolkunnen. Er zijn meer 3.000 overledenen in China en meerdan 100 overledenen in Italië. Het is dus echt iets waar weserieus over moeten zijn. Ik spreek de hoop uit — het is eenhoop — dat het in Nederland mee gaat vallen; hopelijk. Datneemt natuurlijk niet weg dat er allerlei maatregelengenomen moeten worden. We moeten ons laten voedendoor experts die veel meer verstand hebben van dit soortzaken dan de politiek. We moeten alert en scherp zijn ende minister moet zijn regierol gaan pakken.De heer Jansen (PVV):290 miljoen kinderen gaan niet naar school vanwege hetvirus. Vindt u dat overtrokken of vindt u dat een juistemaatregel in die omstandigheid in dat land?De heer Kuzu (DENK):Het is vooral vreselijk dat 290 miljoen kinderen niet naarschool kunnen vanwege de uitbraak van een virus waar weheel weinig over weten en waarvan de aard echt serieus isvanwege het aantal mensen dat is overleden. Dat is vrese-lijk. Daarom moeten we er alles aan doen om deze infectie-ziekte zo veel mogelijk in te dammen in Nederland. Ik ziedat heel veel mensen daar heel goed mee bezig zijn. Op dieweg moeten we doorgaan.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Kuzu. Dan geef ik nu het woord aanmevrouw Van Esch namens de Partij voor de Dieren.Mevrouw Van Esch (PvdD):Voorzitter. Paniek moeten we voorkomen. Ik snap dat deminister, het RIVM en de overige betrokken instantieshiermee bezig zijn. Dat is goed, maar er is een balans tussenhet voorkomen van paniek aan de ene kant en preventie-maatregelen aan de andere kant. Ik heb toch het gevoel enheb ook van dichtbij gezien dat de balans helaas de afgelo-pen week doorgeslagen is naar het voorkomen van paniek.Dat kan schadelijke gevolgen hebben.60-4-105 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer Een goede bekende van mij zit momenteel in thuisquaran-taine met het coronavirus. Aan de hand van haar casus hebik toch wel degelijk kritiek op de protocollen van het RIVM,zeker in de fase van vorige week. Mijn kennis heeft namelijkvrienden met het coronavirus en zij heeft hen vorige weeknog gewoon ontmoet. Zij werden niet, zoals een artikel ineen lokale krant schrijft, door de GGD geadviseerd om sindshun terugkomst uit Noord-Italië thuis te blijven, integendeel.Hier volgt hun verhaal. De man werd vorige week nathuiskomst uit Noord-Italië ziek. Hij belde de huisarts, maarwerd niet getest. Hij was namelijk niet in het Italiaansequarantainegebied geweest. Hij heeft tot wel vijf keer toegebeld met de huisarts, met de GGD en zelfs met het RIVM.Hij heeft aangeboden om zelf voor de test te betalen, maarook dat kon niet. Hij had koorts en hoestte in het bijzijn vanzijn partner, die nog de hele week over straat is gegaan enheeft gewerkt. De GGD en het RIVM hebben hen nietgeadviseerd om thuis te blijven. Pas toen het protocol opzondag werd aangepast om mensen na terugkomst uit heelNoord-Italië te testen, mochten zij worden getest. Zij hebbenhier opnieuw zelf voor moeten bellen. De uitkomst: allebeicorona. Zij hebben dus nog een week lang mensen aankunnen steken, zo ook mijn eigen kennis. Ik wil graag eenreactie van de minister hierop. Waarom is het protocol nieteerder aangepast? Waarom werden mensen die in Noord-Italië waren geweest én zich ziek voelden, niet eerdergeadviseerd om thuis te blijven?Voorzitter. Alsof deze gang van zaken nog niet onverant-woord genoeg is, kreeg het stel bij de uitslag van de GGDnog een advies: zeg dit tegen niemand en meld je op jewerk gewoon ziek. Ook tegen mensen die ze hadden gezienén die de symptomen hadden, moesten ze het nog evenstilhouden. Ik vraag aan de minister: wat is de reden voordit wat ons betreft toch wel vreemde advies van de GGD?Voor wie nu denkt dat dit een solitaire casus is: in hetEindhovens Dagblad lezen we dat ook een patiënt uit Hel-mond er zelf op moest aandringen om getest te worden endat de uitslag positief was.Aan degene die ik ken, werd gisteren het advies gegevendat zij het feit dat zij corona heeft aan niemand hoeft tevertellen. Het mag, maar het hoeft niet. Ze hoeft haar con-tacten die ze in de afgelopen week heeft gezien, niet teinformeren. Deze mensen hoeven dus ook niet thuis teblijven. Dit in tegenstelling tot in Duitsland, waar het proto-col is dat mensen die in aanraking zijn geweest met iemandmet corona, juist wel thuis moeten blijven. Is de ministerhet met de Partij voor de Dieren eens dat het protocol inDuitsland dus wel degelijk verdergaat om besmettingen tevoorkomen? Mijn fractie vraagt zich dan ook af of dit kabinetdaadwerkelijk inzet op preventie van verspreiding van dezeziekte, of dat de gezondheidsdiensten vooral bezig zijn methet voorkomen van paniek. Vindt de minister het verant-woord om mensen niet te testen of niet de hele waarheidte laten verspreiden, slechts om onrust te voorkomen? Zorgthet gebrek aan informatie juist niet voor onrust? Ik vraagde minister of deze beperkte aanpak te maken heeft methet tekort aan zorgpersoneel, onder andere bij de GGD. Hetvirus verspreidt zich namelijk sneller dan de proceduresvan de GGD het op dit moment bij kunnen houden. Volgensmij hebben meerdere fracties dit ook aangegeven. Ik benbenieuwd naar de reactie daarop.Voorzitter. Ik ben teleurgesteld in wat de minister preventienoemt. De minister lijkt achter de feiten aan te lopen. Alsik naar de procedure kijk, denk ik dat de kans op een groteuitbraak in Nederland hiermee alleen maar wordt vergroot.Tot slot wil ik benadrukken dat dit coronavirus een opvolgeris in een lange rij zoönosen, ziekten die van dieren opmensen overgaan. SARS, MERS, de Mexicaanse griep, Q-koorts, ebola: allemaal komen ze van wilde dieren of vee,en ze maken vele menselijke slachtoffers. Ik vraag iedereenin deze Kamer erop te reflecteren of de intensieve fok ende internationaal slecht gereguleerde handel in dieren ditgezondheidsrisico waard zijn. De vee-industrie en de handelin wilde dieren zijn een tikkende tijdbom. Het wachten isop een volgende uitbraak. Het is hoog tijd dat we in hetbeleid oorzaak en gevolg aan elkaar gaan koppelen. In hetvorige debat over het coronavirus gaf deze minister aanmet zijn collega van LNV hierover in gesprek te gaan. Wezijn benieuwd: is het al gelukt? Wat zijn de vorderingen opdit punt?Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel.De heer Jansen (PVV):We zijn blij dat de Partij voor de Dieren net als de PVV tochook wat punten van kritiek noemt. Ik had al het idee dat wijhelemaal alleen stonden en dat de rest het allemaal welgoed vond. Maar ik ben wel benieuwd naar het volgende.U heeft een kennis die in thuisquarantaine zit. Bent u bijhaar op bezoek geweest? En zo ja, bent u zelf ook getest ophet coronavirus?Mevrouw Van Esch (PvdD):Ik ben niet bij haar op bezoek geweest.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Van Esch. Dan geef ik nu het woordaan de heer Renkema namens GroenLinks.De heer Renkema (GroenLinks):Voorzitter, dank u wel. Veel mensen hebben iets gezegd ofgeschreven over de basisbehoeften van de mens. Wat ver-bindt ons allemaal? Welke overeenkomsten zijn er tussenmensen? Ik denk dat drie aspecten daarvan wel relevantzijn in het debat van vandaag. De mens wil veilig zijn. Dangaat het over je eigen veiligheid, maar zeker ook over deveiligheid van je directe naasten. Onveilige situaties willenwe vermijden. Het tweede is dat de mens zekerheid wil.Onzekerheid en twijfel vermijden we. Het derde is dat demens zelfbeschikking wil. Als keuzes voor ons wordengemaakt, vinden we dat lastig. Ook die situaties vermijdenwe.We weten over het algemeen als mens maar moeilijk omte gaan met onveiligheid, onzekerheid en machteloosheid.Daar herken ik mezelf ook in. Het nieuwe coronavirus heeftin Nederland inmiddels tientallen mensen besmet en ikmaak me daar zorgen over, niet zozeer voor mezelf maarwel voor de gezondheid van heel veel anderen. Mijn moederbijvoorbeeld is 90 en heeft chronische leukemie. Een long-60-4-115 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer ontsteking zou haar fataal worden. Het ontbreken van eenvaccin — daar moeten we echt nog even op wachten —maakt mensen zenuwachtig, want je wilt immers beschermdworden. Ik begrijp dat heel goed. Maar tegelijkertijd moetenwe ons absoluut niet gek laten maken. De meeste mensenworden gelukkig niet ernstig ziek van dit virus en ook inChina zien we het aantal nieuwe besmettingen nu afnemen.We hebben goede zorgverleners in Nederland en uitste-kende wetenschappelijke instellingen. Ik heb dan ook ver-trouwen in de aanpak van het Rijksinstituut voor Volksge-zondheid en Milieu, het RIVM, en de inzet van onze GGD's.Wel heb ik een aantal vragen aan onze minister, maar ik ziedat de heer Jansen een vraag heeft.De voorzitter:Dat zie ik ook. De heer Jansen.De heer Jansen (PVV):Ik hoor de heer Renkema zeggen dat het aantal besmettin-gen in China afneemt, maar volgens mij was er de afgelo-pen nacht juist weer een toename. Dus is het misschienniet te vroeg om conclusies te trekken dat de dalende trenddaadwerkelijk voortzet of dat het misschien met hiccupsgaat?De heer Renkema (GroenLinks):In de eerste dagen van de uitbraak heb ik grafieken geziendie aangaven dat binnen een aantal weken de helft van dewereldbevolking besmet zou zijn. Toen ging het over desnelle uitbraak in Wuhan en die werd doorgetrokken naarheel China en eigenlijk de hele wereld. Dat is niet het gevalgebleken. Ik denk dat in China op dit moment heel stevigemaatregelen worden genomen en ook moeten wordengenomen en dat China redelijk in staat is om dat soortgrafieken tegen te spreken doordat het aantal nieuwebesmettingen afneemt. Het zal ongetwijfeld per dag verschil-len maar het zijn niet de gegevens die in eerste instantiewerden gepubliceerd en die je op de sociale media konzien, alsof heel China binnen drie weken besmet zou zijn.De heer Jansen (PVV):Het antwoord wordt nu heel erg op China betrokken, maarer zijn natuurlijk veel meer landen waar er juist wel eenenorme stijging is van het aantal besmettingen. Dus bentu niet iets te stellig dat de aanpak van China blijkbaar werkt,zeker omdat, zoals ik zei, het aantal besmettingen de afge-lopen nacht in China weer is toegenomen?De heer Renkema (GroenLinks):Zoals ik net heb gezegd, maak ik mij ernstig zorgen overhet feit dat inmiddels in Nederland tientallen mensenbesmet zijn en maak ik mij ook ernstig zorgen over desituatie in Noord-Italië. Het vraagt dus om hele goedemaatregelen. Tegelijkertijd zeg ik er ter relativering bij datniet iedereen ernstig ziek wordt door dit virus en dat je zietdat maatregelen werken. Er worden dus door landenmaatregelen genomen die werken.Ik ga verder met een aantal vragen aan de minister. HetBeatrixziekenhuis is gesloten geweest voor nieuwe patiën-ten en bezoekers. Toen lag een patiënt al dagenlang meternstige luchtwegklachten in het ziekenhuis en in die tijd iser niet getest op het coronavirus. Dat werd pas in hetnieuwe ziekenhuis waar de patiënt naartoe ging, het Rotter-damse Erasmus, ontdekt. Hoe kan het nou zijn dat een zie-kenhuis deze patiënt niet heeft getest? Het protocol wastwee dagen voorafgaand aan die overplaatsing aange-scherpt door het RIVM en daarin werd ziekenhuizen gead-viseerd om alle patiënten met onverklaarbare longproble-men te testen op corona. Waar ging het nou mis in dezecasus? Op welke wijze deelt het RIVM zijn protocollen metzorgprofessionals en welke lessen trekken we hier uit? Hoedenkt de minister dit misverstand in het vervolg te voorko-men?Juist de intensive care is kwetsbaar gebleken voor een uit-braak van het coronavirus. Patiënten die daar komen, kun-nen blijkbaar het coronavirus onder de leden hebben zonderdat daar direct signalen voor zijn die voortvloeien uit dehuidige casusbeschrijving, namelijk contact met mensenin Noord-Italië. Verschillende ziekenhuizen zijn inmiddelsgetroffen en afdelingen worden gesloten. Die intensive careis wel de kern van onze gezondheidszorg. Is de ministervan plan om extra maatregelen te treffen om juist dieintensive cares te beschermen? Graag een reactie op ditpunt.Dan over de GGD's. We hebben 25 GGD-regio's in Neder-land en ze hebben op dit moment een zeer belangrijke taak,namelijk het monitoren van het virus, testen afnemen envoorlichting geven. Er wordt heel veel werk verzet met namein dat zo arbeidsintensieve bron- en contactonderzoek, maareen GGD-regio omvat tegenwoordig vaak meer dan 600.000inwoners. Ik ontvang signalen dat niet alle GGD's voldoendegeëquipeerd zijn. Er stond vanochtend nog een artikel inde NRC dat daar ook over gaat. Heel veel gemeenten heb-ben de afgelopen jaren bezuinigd op die GGD-taken, dieeen gemeentelijke verantwoordelijkheid betreffen, waarbijjuist de kleinere GGD's een vrij beperkte capaciteit hebben.Sommige hebben maar enkele infectie-artsen en verpleeg-kundigen infectieziekten. Juist deze professionals hebbennu een enorme verantwoordelijkheid en een groot taken-pakket. Ziet de minister ook dat sommige GGD's een tebeperkte capaciteit hebben waardoor het lastig is om alletaken goed uit te voeren en wat gaat de minister met datgegeven doen? Graag op dat punt een reactie.We zitten nu in de fase waarin het ministerie, het RIVM, deGGD's en andere instanties bikkelhard werken om datcoronavirus te beperken. Containment heet dat in het jargonvan de publieke gezondheidszorg. Helaas Engels, ik zeggewoon indammen. Maar op het moment dat er heel veelgevallen komen en onderzoek naar verdere verspreidingniet meer lukt, dan is deze strategie niet meer houdbaar.Dan vraag ik mij af bij hoeveel gevallen met een onbekendeherkomst, dus buiten de casusbeschrijving, we overgaannaar de volgende fase. Welke maatregelen worden danoverwogen? Worden al voldoende voorbereidingengetroffen mocht die fase aanbreken?Huisartsen en ziekenhuizen maken zich zorgen over devoorraad persoonlijke beschermingsmiddelen. Ziet deminister dat hier landelijke coördinatie nodig is? En is deminister het met GroenLinks eens dat als deze crisis achterons ligt, de draaiboeken moeten worden geëvalueerd?Het liefst wil ik dat er zo snel mogelijk een vaccin komt voordit nieuwe virus. Dat is de beste bescherming voor iedereen.60-4-125 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer Als wij mogen afgaan op uitbraken van dit soort virussenin het verleden, dan komt zo'n vaccin er ook. Mijn vraag iswat het kabinet op dit moment doet om dat te bewerkstelli-gen of te bespoedigen.De voorzitter:Vindt u het goed dat u even ...De heer Renkema (GroenLinks):Misschien kan de heer Jansen zijn vraag stellen, daarnarond ik af.De voorzitter:Oké, dan ga ik naar de heer Jansen.De heer Jansen (PVV):Is de heer Renkema het met mij eens — want ik heb dezelfdevragen ook gesteld — dat dit eigenlijk al gecommuniceerdhad moeten worden naar onze burgers? Hadden zij nietrecht op die informatie? Hadden zij niet het recht om teweten dat wij als overheid goed bezig zijn en welke stappenwij wanneer gaan zetten?De heer Renkema (GroenLinks):Nee, dat ben ik niet met de heer Jansen eens. Ik denk datelke fase van deze uitbraak vraagt om nieuwe maatregelen.Op het moment dat de huidige maatregelen niet meereffectief zijn, zul je nieuwe maatregelen moeten overwegen.Maar het lijkt me niet verstandig om nu te zeggen dat overdrie weken misschien wel de scholen in Nederland dichtmoeten of dat over zes weken misschien wel bepaaldeevenementen moeten worden afgelast. Ik wil echter welweten wat in de voorbereiding de scenario's zijn en hoe dieworden voorbereid. Maar om nu te communiceren dat wijwellicht over twee, drie of vier weken iets moeten doen,lijkt mij zeer onverstandig.De heer Jansen (PVV):We hebben het hier helemaal niet over "wellicht". Wijvroegen gewoon om stappen uit te werken en aan te gevenwanneer wij welke stap zetten. Dat is wat wij gevraagdhebben. Volgens mij heeft de burger toch recht op dieinformatie. Hij moet toch weten wat er gebeurt bij eenbepaald aantal besmettingen, of bij een bepaald aantalmensen dat daaraan overlijdt. Het kan toch niet zo zijn datwij de burger eigenlijk in het ongewisse laten en die infor-matie maar onder de pet houden, om vooral geen paniekte zaaien? De mensen moeten toch gewoon weten waar zijuiteindelijk aan toe zijn?De heer Renkema (GroenLinks):Het laatste ben ik volledig met de PVV eens. De mensenmoeten weten waar zij aan toe zijn. Daarom vertrouw ikerop dat de maatregelen die nu genomen worden door hetRIVM en waarover wordt gecommuniceerd, op dit momentals voldoende worden beschouwd en dat, op het momentdat de volgende stap moet worden gezet, het RIVM, deGGD's en ook het ministerie de mensen volledig zulleninformeren. Het lijkt mij niet nodig om alle mogelijke scena-rio's op voorhand toe te lichten en te zeggen: dit zou eenoptie zijn, dat zou een optie zijn. Dat leidt eerder tot eensoort van paniek en tot angstgevoelens, die wij juist moetentegengaan.De voorzitter:Gaat u verder.De heer Renkema (GroenLinks):Dan rond ik af, voorzitter. Ik ben ermee begonnen: als menskrijgen we een gevoel van onbehagen als wij ergens geengrip op hebben, als wij onzeker zijn en ons niet veilig voelen.Toch wil ik waarschuwen voor te veel paniek en ook voorde maatschappelijke ontwrichting die dat met zich zoumeebrengen. Het tegengaan daarvan is ook onze rol alsKamer, net als het weerspreken van desinformatie. Op 24januari bracht het RIVM al een advies uit over de mogelijkecorona-uitbraak in Nederland. De rol van onze Kamer is omhet beleid te controleren en de minister te controleren. Datmoeten wij doen. Maar laten wij met ons allen ook hethoofd koel en het hart warm houden. Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mijnheer Renkema. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Dik-Faber, namens de ChristenUnie.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Voorzitter, dank u wel. Goed dat we vandaag over hetcoronavirus spreken, want de ontwikkelingen gaanrazendsnel. In een week tijd heeft het ECDC, het Europeescentrum voor ziektepreventie en -bestrijding, de kans opbesmetting met het coronavirus bijgesteld. Eerst was hetlaag tot matig, nu is het matig tot hoog.Ik wil dit debat beginnen met waarderende woorden voorhet RIVM, de GGD's, de huisartsen en iedereen die heelhard werkt om de uitbraak van het coronavirus zo kleinmogelijk te houden. Ik wil ook waarderende woorden uit-spreken voor de minister. Ik voel mij als Kamerlid goedgeïnformeerd. Ik vind ook dat de minister goed zichtbaaris en duidelijk communiceert, ook naar de Nederlandsebevolking. Tot slot wil ik in mijn inleiding ook de patiëntenen hun naasten heel veel sterkte toewensen en de patiëntenook beterschap wensen. Ik heb net nog even op de websitevan het RIVM gekeken: het gaat inmiddels om 38 personen.Voorzitter. Als ik mensen om me heen spreek en als ik naarmijn mailbox kijk, dan zijn er toch een paar vragen diesteeds weer terugkomen. De allereerste vraag is: waaromgaan we niet veel grootschaliger testen? In het gesprek methet RIVM bij de technische briefing, is daaraan ook aandachtbesteed. Ook in schriftelijke vragen die door collega's zijngesteld, komt aan de orde dat een test pas effectief is alser symptomen zijn van het virus. Voor dat moment kan hetvirus dus ook niet worden aangetoond. Dat is voor mijhelder, maar ik denk dat het goed is om dat ook duidelijkte communiceren.De tweede vraag die ik vaak hoor, is: waarom neemtNederland geen maatregelen, zoals in het buitenlandgebeurt? Het gaat dan bijvoorbeeld om het afgelasten vangrote evenementen. Afgelopen dinsdag heb ik daar zelf ook60-4-135 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer een aantal vragen over gesteld aan het RIVM. Voor mij ishelder geworden dat dit komt, doordat de situatie in landenanders is. De context in bijvoorbeeld Italië, maar ook inDuitsland, is gewoon anders dan in Nederland. Landennemen dus ook andere passende maatregelen om de ver-spreiding van het coronavirus tegen te gaan. Er zijn ookpolitieke en culturele verschillen; ik kom daar zo nog opterug.Voorzitter. De Nederlandse overheid volgt de adviezen vanhet ECDC en de Wereldgezondheidsorganisatie. Ik denk datdit goed is. Nederlanders hebben ook vertrouwen in dezeaanpak, zo blijkt uit onderzoek waarover ik vanmorgen inde kranten las. Toch is het voor veel mensen onbegrijpelijkdat landen zo verschillend omgaan met de bestrijding vanhet coronavirus. Ik heb de volgende vraag aan de minister:wanneer vindt de volgende EPSCO-Raad plaats? Staat degeharmoniseerde aanpak, waarbij de adviezen van ECDCworden gevolgd, dan ook op de agenda? Wordt daar ookgesproken over voldoende beschermingsmiddelen voorzorgverleners? Ik denk dat een Europese aanpak daarvangerechtvaardigd is.Voorzitter. Via de ROAZ-en is geïnventariseerd of er tekortenzijn aan beschermingsmiddelen. Ik begreep van de ministerdat dit niet het geval zou zijn. Toch krijg ik signalen vanhuisartsen die veel te weinig beschermingsmateriaal heb-ben, met name als het gaat om mondkapjes. Ik hoorde vaneen huisartsenpraktijk, waar een aantal huisartsen werken,dat zij gewoon drie mondkapjes in huis hebben. Dat is nietgenoeg. Wat gaat de minister hieraan doen? Is hij bereidom dezelfde stappen te zetten als de Franse president? DeFranse president heeft bepaald dat beschermingsmateriaalgeconfisqueerd wordt voor zorgverleners.Voorzitter. Een andere zorg is dat huisartsen veel visitesmoeten afleggen, omdat mensen niet naar de praktijkmogen komen. Dit vergt veel tijd en brengt nog meerrisico's met zich mee. Hoe kunnen huisartsen hierbij wordenondersteund? Welke rol kunnen de GGD's, en wellicht ookziekenhuizen, hierbij spelen? Mocht er een grotere uitbraakkomen, dan kunnen huisartsen de extra taken die zij nukrijgen niet meer aan. De eerstelijnszorg is al overbelast.Hoe wordt hierop geanticipeerd?Een andere vraag gaat over de verpleeghuizen. In het adviesvan het Outbreak Management Team staat dat gekekenmoet worden naar alternatieve locaties, zoals verpleeghui-zen, voor verzorging, verpleging en behandeling van pati-ënten. Hoe kijkt de minister hiernaar, juist ook met het oogop de kwetsbaarheid van bewoners van verpleeghuizen?Voorzitter. Ik heb kort nog een aantal punten over het procesvan de afgelopen weken. Een vrouw heeft op de intensivecare van een ziekenhuis gelegen, zonder dat bekend wasdat ze het virus had. Ik sluit mij aan bij de vragen die mijncollega Renkema daarover heeft gesteld. Dan was er depersconferentie van het RIVM. Daarin werd gesteld dat ereen zeer klein risico was dat kinderen het virus zoudenoplopen. Prompt was er een kind dat toch het virus had.Mijn vraag aan de minister is: hoe zit dat nu precies?Ik kijk naar het vervolg van dit proces. Het Outbreak Mana-gement Team adviseert dat we zo lang mogelijk moeteninzetten op het inperken van het virus, maar dat we onsook moeten voorbereiden op vervolgstappen als dit nietmeer lukt. Ik heb de volgende vraag aan de minister: kanhij ons meenemen in hoe dit proces precies gaat verlopen?Gebeurt dit stap voor stap? Vinden er voorbereidingenplaats voor een ernstig scenario, het ernstigste scenario,of wellicht voor allebei?Ik zie een interruptie.De heer Jansen (PVV):Ik heb een heel korte vraag. Mevrouw Dik-Faber zegtnamens de ChristenUnie dat zij voldoende is geïnformeerd.Inmiddels stelt zij dertien vragen. Mevrouw Dik-Faber, bentu voldoende geïnformeerd of heeft u gewoon heel veelvragen, omdat u onvoldoende bent geïnformeerd?Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik voel mij goed geïnformeerd over de stappen die deminister zet en over de aanpak van het RIVM. Ik vind ookdat de informatie die op de website van het RIVM staat,zeer adequaat is. Ik vind het ook goed dat een telefoonnum-mer is opengesteld, waar mensen hun vragen kunnenstellen. Ik heb wel aanvullende verduidelijkingsvragen, envolgens mij mag dat vandaag in dit debat.De voorzitter:De heer Jansen.De heer Jansen (PVV):Heel kort nog. Als u verduidelijkingsvragen heeft, bent udus niet volledig geïnformeerd.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik voel mij wel voldoende geïnformeerd. Ik ben hier vandaagom het debat aan te gaan met de minister.De heer Hijink (SP):Ik hoor mevrouw Dik-Faber de minister uitgebreid compli-menteren met de communicatie naar buiten toe, maar ikhoor daar toch ook heel andere reacties op. Ook dat klunge-lige briefje bij de NOS en hoe dat is gegaan. Maar ik hoormevrouw Dik-Faber ook iets zeggen over de communicatierondom het opvangen van patiënten in verpleeghuizen. Enik hoor haar over de tekorten aan beschermende middelenvoor huisartsen en andere zorgverleners, wat door deminister eerst was ontkend, maar wat in het advies van hetOutbreak Management Team al werd erkend. Van allerleikanten — van huisartsen zelf — krijgen wij te horen dat dietekorten er zijn. Dan kun je toch niet spreken van heel dui-delijke communicatie van de kant van de minister?Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):De minister heeft in zijn brief laten weten dat er gechecktis bij de ROAZ'en, de regionale overleggen ... U kent deafkorting. Gebleken is dat er geen tekorten aan hulpmidde-len waren. Dat heeft mij verbaasd. Ik ga ervan uit dat dezeinformatie klopt en dat de minister zijn oor daar te luisterenheeft gelegd. Die informatie verbaast mij omdat ik van deandere kant, van huisartsenpraktijken, hoor dat ze zich weldegelijk zorgen maken over de beschikbaarheid van zorg-middelen. Ik heb begrepen dat er in ziekenhuizen ineensbeschermingsmiddelen verdwijnen. Die worden, bijvoor-60-4-145 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer beeld door bezoekers, meegenomen. Als ik die verhalenhoor, wil ik die vandaag wel graag onderdeel van het debatmaken. Ik vind het belangrijk dat hierover geen misverstandbestaat. Er moeten gewoon voldoende beschermingsmid-delen in Nederland en binnen Europa zijn. Daarom moetenwe dat ook in Europa op de agenda zetten.De heer Hijink (SP):Ik ben het inhoudelijk erg met mevrouw Dik-Faber eens,maar zij stelde zelf net vast dat de minister communicatiefzo goed bezig was, terwijl ik daar vanuit de zorgsector zelfjuist heel veel kritiek op hoor. Als het gaat over de verpleeg-huizen en wat daarover geschreven is, als het gaat over hetniet-bestaan van zogenaamde tekorten aan beschermendemiddelen, maar die er dus wel zijn, is er juist veel kritiek ophet optreden van de minister. Dan verbaast het mij datmevrouw Dik-Faber inhoudelijk onze zorgen deelt, terwijlde minister uitgebreid complimenten krijgt voor de manierwaarop hij dit heeft aangepakt. Volgens mij botst dat nogal.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Ik neem de brieven van de minister uiterst serieus. Ik neemook de signalen van huisartsen uiterst serieus. Ik wil datvandaag onderdeel van het debat maken, omdat we alle-maal — huisartsen, u en ik, de mensen in het land — vindendat er voldoende beschermingsmiddelen moeten zijn. Ikdenk dat de minister dat ook vindt, maar dat zullen we zovan hem horen. Daarover mag gewoon geen misverstandbestaan. Daarom maak ik dat vandaag onderdeel van hetdebat.De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):Voorzitter. Mijn vraag is ook of het in dit verband en naarde toekomst toe nog zinvol is om te kijken naar de testcapa-citeit. Ik noem de mobiele testcentra, zoals in Duitsland, ofde drive throughs, zoals in Zuid-Korea. Is dat iets wat ookin de scenario's voor Nederland mogelijk aan de orde komt?Het Rode Kruis helpt in Italië bij gezondheidschecks opvliegvelden en het heeft ook hier menskracht en middelenaangeboden. Is de minister hierover in Nederland, naar detoekomst toe, ook in gesprek met het Rode Kruis?Dan mijn overige vragen. De vaccins. Daar wordt op veelplekken aan gewerkt. Het is een wereldwijde opgave in hetbelang van alle landen. In hoeverre is er sprake van eendoor de Wereldgezondheidsorganisatie gecoördineerdeaanpak? Welke rol speelt Nederland of Europa hierbij? Ishet niet goed om de financiering vanuit verschillende landenbij elkaar te brengen om bij te dragen aan de meest kans-rijke vaccins?Tot slot, toch nog even over de publiekscommunicatie. Ikvind dat er echt goed en veel wordt gecommuniceerd doorhet RIVM. Mensen krijgen veel informatie vanuit de media,de GGD, het RIVM en de Rijksoverheid. Deze informatiemoet eenduidig, begrijpelijk en toegankelijk zijn. Maar erkwamen toch nog wel wat woorden voorbij — social distan-cing, transmissies, casusdefinitie — waarvan ik dacht: zijndie voor iedereen te begrijpen? Daarom mijn oproep omdaar toch nog eens goed naar te kijken en deze informatietoegankelijk te laten zijn voor alle personen, bijvoorbeeldook voor mensen met een auditieve beperking. Graag eenreactie van de minister.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Dik-Faber. Dan geef ik nu het woordaan de heer Van der Staaij namens de SGP.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Aziatische griep, SARS, Mexicaanse griep. Vantijd tot tijd zijn zij er weer, nu corona, grote virusuitbrakendie wereldwijd veel mensen doen opschrikken. Als weterugkijken in de geschiedenis zien we aan de ene kantgelukkig heel veel vooruitgang in de gezondheidszorg,dankzij wetenschap en techniek, maar beseffen we aan deandere kant dat we met al ons kennen en kunnen broze,kwetsbare, afhankelijke mensen blijven. Dat stemt ons ookbescheiden of, om het in Bijbeltaal te zeggen, ootmoedig.Ik las van een kerk in Wuhan die een gebed van verootmoe-diging op internet plaatste, met daarin ook de zinsnede dieik toch mooi vind om te citeren: "Wees ons genadig, Here,onze lichamen zijn zwak en kwetsbaar als stof in de wind."Voorzitter. Dat zijn ook tonen die mij aanspreken als jereflecteert zoals de heer Renkema en anderen ook deden,op wat nu ook weer wereldwijd aan de orde is. Gelukkigheeft voor heel velen corona een mild verloop, een ziekte,en ontvangen zieken ook weer genezing. Dat is iets wat wezeker ook niet moeten wegpoetsen. Tegelijkertijd is hetwereldwijd realiteit dat er ook heel wat ernstig zieken zijnen dat mensen in rouw zijn om geliefden die zij zich zagenontvallen. Ver weg in China en in andere landen, maar ookdichterbij, in Italië meer dan 100 doden. Ik wil ook nadruk-kelijk zeggen: in onze gedachten en gebeden leven we methen mee.Op de overheid, op onze regering, rust de verantwoordelijk-heid om in zorg en onrust een verstandige koers te varenen dat is een hele opgaaf. Niet bijdragen aan paniek, maarwel aan alertheid, niet onnodig vergaande maatregelennemen, maar ook niet te afwachtend zijn. Als parlementariërvolg ik dit nauwgezet, maar voel ik ook een zekere terughou-dendheid in het invulling geven, in onze controlerende rol.Onze basishouding is er een van vertrouwen dat op basisvan inzichten en adviezen van deskundigen steeds eenweloverwogen keus wordt gemaakt en passende maatrege-len worden genomen. Zeker als we er nog middenin zitten,hebben we niet een aandrang om alle gemaakte keuzenvan de afgelopen dagen en weken nu eens even goed tegenhet licht te houden.Dat komt op een later moment weer meer aan de orde. Dandenk ik aan een bestuurlijke en medisch-inhoudelijke evalu-atie zoals we die eerder ook zaken. Mag ik inderdaad veron-derstellen, zo vraag ik de minister, dat dat ook deze keerweer het geval zal zijn en dat we ook met alle wijsheidachteraf nog eens goed kunnen terugblikken?Ik heb dat zelf trouwens ook weer gedaan; het is ook altijdnuttig om terug te blikken. Hoe gingen wij zelf als parlement60-4-155 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer om met bijvoorbeeld de maatregelen in het kader van deMexicaanse griep? Toen is daar, in 2011, een overleg overgeweest en was er eigenlijk ook wel kritiek. Zijn we niet tesnel van te sombere scenario's uitgegaan? Hebben we nietonder invloed van de media, van ongerustheid, te snelvergaande maatregelen genomen? Dat was toen weer deles. Dat laat zien hoe het elke keer weer nauw luistert enhoe je ofwel een stap te ver naar de ene kant of een stap tever naar de andere kant kan zetten.Eén les was toen ook dat het bestuurlijk afstemmingsover-leg te weinig in beeld is geweest. Ik vraag aan de ministerof dat nu beter is. Wordt naast het uitbraakmanagement-team ook dat bestuurlijk afstemmingsoverleg goed betrok-ken? En is ook de tegenspraak, ook richting experts, steedsgoed georganiseerd?Voorzitter. Het is goed om vandaag ook te kijken hoe deminister zijn afwegingen maakt in het nemen en voorberei-den van maatregelen. Naast een aantal terechte vragen ofwe nu de goede dingen doen, die zeker aan de orde mogenkomen, toekomstgericht nu, heb ik ook wat meer algemenevragen. De minister spreekt — dat ik hoor steeds terugko-men en dat snap ik en steun ik ook wel — van een stap-voor-stapbenadering, gefaseerd, proportioneel, passend.Maar soms hoor je ook wat kritische tegenstemmen: zouje niet wat meer nadruk op het proactieve, op de effectiviteitmoeten leggen? Moet je dan soms ook niet verdergaandemaatregelen nemen, die misschien wel even wat tegen-spraak kunnen oproepen, maar die wel kunnen helpen omhet virus effectiever in te dammen, bijvoorbeeld op het puntvan reisadviezen? Er zijn ook andere voorbeelden genoemd.Dus behalve een reactie op die concrete vragen zou ik graagook wat breder willen horen hoe de minister dat afweegt,hoe hij met dat spanningsveld omgaat. Want laten we eerlijkzijn: het is nooit wiskunde. Het blijven ook altijd wel weerbestuurlijke keuzes in heel lastige omstandigheden.Mensen vragen zich ook af wat ze zelf kunnen doen omverspreiding van het virus te voorkomen. Het is goed datdaar helder over gecommuniceerd wordt. Ik vind dat oprijksoverheid.nl/coronavirus al heel wat relevante informatiehelder bij elkaar is gebracht. Heel goed om daar steeds ookuiterste zorgvuldigheid in te betrachten. Ik zou ook welwillen beklemtonen dat we ook weer niet moeten doenalsof die website ons precies vertelt wat we in alleomstandigheden moeten doen. Er blijft ook wel altijd eenstuk eigen verantwoordelijkheid. Ik zou dat in het bijzonderook willen linken aan internationale evenementen. Ik zoubijvoorbeeld vrijdag zelf spreken op een internationaleconferentie in Apeldoorn, met deelnemers uit allerlei lan-den. De organisatoren hebben de afweging gemaakt of hetper se nodig is om dat op dit moment te doen. Er zit altijdeen bepaald risico aan. Kan het niet gewoon op een latermoment? Dat is een mooi voorbeeld van een stuk eigenverantwoordelijkheid nemen.Laat dus ook helder zijn dan niet alles wat niet afgeradenwordt door de experts, in een keer allemaal verstandig zouzijn. Er blijft altijd nog ruimte voor eigen verantwoordelijk-heid. Ik heb wel een vraag aan de minister. Wanneer komtzijns inziens bij bijvoorbeeld evenementen de bestuurlijkeverantwoordelijkheid in het geding? Dat we kunnen zeggen:ja, prachtig, maar is het echt nog wel slim op dat op ditmoment te doen? Hoe is dan de bestuurlijke verantwoorde-lijkheidsverdeling? Is helder wie daarvoor aan zet is?Voorzitter, tot slot, want ik zie dat mijn tijd op is, sluit ik meaan bij alle vragen die gesteld zijn over de persoonlijkebeschermingsmiddelen in de zorg. Dat zijn terechte vragen.Het is goed om het daar vandaag nog over te hebben. Danku wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van der Staaij. Dan geef ik nu hetwoord aan de heer Veldman namens de VVD.De heer Veldman (VVD):Voorzitter. Wanneer een nieuw onbekend virus, zoals nuhet coronavirus, waartegen nog geen behandeling of vaccinbestaat en dat zich zeer snel verspreidt, zich openbaart, ishet volstrekt logisch dat er bezorgde reacties uit desamenleving komen, dat er veel vragen zijn en dat deongerustheid toeneemt. Kan ik nog wel naar mijn werk?Moet ik boodschappen inslaan? Moet ik met een mondkapjeover straat? Moeten we scholen sluiten, evenementenafzeggen en havens, luchthavens en grenzen afsluiten?Vanuit onbekendheid en onzekerheid begrijp ik die primairereactie. Die hebben velen en die had ik in eerste instantieook. Maar zo logisch als deze primaire reactie is, zo logischis het en moet het ook zijn om vervolgens te luisteren naardeskundigen. Zij hebben immers de antwoorden op dievragen.Het was uiteraard een illusie om te denken dat we het virusbij de grenzen van Nederland zouden kunnen tegenhouden.Op 27 februari hadden we dan ook de eerste Nederlanderdie besmet was met het coronavirus. Met de komst van hetvirus in Nederland zelf is ook de onrust verder toegenomen.Volgens mij is het belangrijk om binnen de onrust die ernu ontstaat, juist de rust te bewaren, de zaken in perspectiefte blijven zien en de juiste vragen te blijven stellen.Wereldwijd zijn er nu meer dan 90.000 geïnfecteerden enhelaas meer dan 3.000 mensen die eraan overleden zijn.Dat klinkt zonder context als heel erg veel. Als we er hetaantal griepgeïnfecteerden in Nederland van het afgelopengriepseizoen naast zetten — 400.000 geïnfecteerden enongeveer 2.000 mensen extra overleden — ontstaat er aleen ander beeld. Betekent dit dat we rustig achteroverkunnen leunen? Nee, zeker niet. Maar het betekent wel datwe de rust moeten bewaren, niet in paniek moeten rakenen vooral de deskundigen hun werk moeten laten doen.De heer Jansen (PVV):Rust bewaren is natuurlijk altijd goed, maar wanneer wor-den de VVD en meneer Veldman onrustig? Bij hoeveelbesmettingen, bij hoeveel slachtoffers wordt u onrustig endenkt u van: nou, misschien is dit niet zo'n klein akkefietje— zoals u in het verleden weleens zei — maar moeten wemisschien eens een keer wat vaker hierover met elkaar vangedachten wisselen?De heer Veldman (VVD):Ik heb goed nieuws voor de heer Jansen. Ik word nietonrustig, want ik heb een groot vertrouwen in de Neder-landse zorg. Als ik Nederland vergelijk met veel anderelanden, dan staan we er hartstikke goed voor. We hebbenprima huisartsen in Nederland, een enorm netwerk vanhuisartsenzorg, we hebben prima GGD's in Nederland, we60-4-165 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer hebben prima ziekenhuizen in Nederland, we zijn de topvan de wereld. Dus ik maak mij geen zorgen, ik vertrouwop de deskundigen, ik vertrouw op de artsen die we hebben.De heer Jansen (PVV):Schitterend antwoord, maar de vraag was: bij hoeveelbesmettingen en bij hoeveel slachtoffers. Of maakt het ueigenlijk niet uit of het nou 1.000 of 10.000 besmettingenzijn? Het maakt u allemaal niet uit, u bent allemaal vollediggerustgesteld, want wij zijn top of the bill.De heer Veldman (VVD):Dit is een oneigenlijke vraag. Mag ik eens een ander getaltegen de heer Jansen aanhouden? Heeft hij enig idee hoe-veel griepgeïnfecteerden er afgelopen seizoen in de Vere-nigde Staten waren, om maar eens wat grotere getallen tenemen? Heeft hij enig idee?De heer Jansen (PVV):Ik kijk naar de situatie in Nederland, want ik zit hier om deNederlandse burgers te vertegenwoordigen. Aangezien erin Amerika iets meer mensen wonen dan hier, zullen degetallen daar waarschijnlijk maal 100 of maal 200 zijn tenopzichte van het aantal gevallen in Nederland. Maar ik denkdat de heer Veldman mij ongetwijfeld dat antwoord gaatgeven, want anders stelt hij die vraag niet.De heer Veldman (VVD):Zeker, ik zal het de heer Jansen vertellen. 26 miljoen geïn-fecteerden en 14.000 mensen extra overleden. Dat geeftmaar aan dat de vraag die de heer Jansen mij stelt eenoneigenlijke vraag is. Want het gaat niet om het aantalgeïnfecteerden dat we in Nederland hebben, het gaat nietover het aantal mensen dat er misschien helaas aan zaloverlijden. Laten we ons gelukkig prijzen dat dat nu nogniet het geval is en dat de meeste mensen herstellen. Hetgaat erom: zijn wij op de goede manier bezig? Het gaaterom: is onze zorg er klaar voor als er meer geïnfecteerdenzijn? Dan ben ik niet ongerust. Als ik naar de Nederlandsezorg kijk en naar hoe er nu gehandeld wordt, dan stelt mijdat juist gerust, dan zie ik dat er goed gewerkt wordt.De heer Jansen (PVV):Tot slot: het enige wat ik kan constateren is dat de heerVeldman het antwoord niet wil geven of niet kan geven.Dat is het enige wat ik kan constateren.De heer Veldman (VVD):Kijk, het is geen kwestie van willen en ook niet van kunnen,het is een kwestie van de zaken in perspectief zien. Dan ishet dus niet zo absoluut. De absoluutheid die de heer Jan-sen stelt van "bij welk aantal maakt u zich dan ongerust",daar gaat het niet om. Het gaat erom: bij welk aantal danook zijn de professionals in staat om dan adequaat te han-delen. Dát is de vraag die voorligt. Vooralsnog is dat hetgeval. Ik heb er vertrouwen in — daar kom ik zo op — datdat ook in de toekomst zo zal zijn.Want de minister heeft de Kamer en de samenleving afge-lopen weken nauwgezet op de hoogte gehouden. Samenmet het RIVM, de GGD's en andere betrokken partijen isvia verschillende kanalen informatie gegeven, zijn telefoon-lijnen geopend voor diegenen die vragen hebben over hetcoronavirus en vragen welke maatregelen zijzelf moetennemen. De VVD vindt dat de minister op dit moment ade-quaat handelt. Laat ik in het bijzonder de heer Van Dissel,ook vandaag aanwezig, van het RIVM benoemen: wat mijbetreft de juiste man op de juiste plek. Hij straalt rust engezag uit, legt zaken helder uit en is duidelijk over de fasewaarin we nu in Nederland verkeren, welke maatregelendaarbij passen en welke nog niet. Uiteraard ook mijn com-plimenten voor al die mensen bij de GGD's, al die huisartsendie op dit moment snoeihard werken om ook alle vragendie hun bereiken te beantwoorden en al het onderzoek watnodig is te verrichten.Voorzitter. De cruciale vraag — ik zei het net al tegen deheer Jansen — is: doen we nu de dingen die nodig zijn?Niet meer, niet minder. Hierin moeten we varen op dedeskundigen die we hebben. Als ik de heer Van Dissel vanhet RIVM hoor, begrijp ik heel goed waarom wij in dezefase nog geen draconische maatregelen nemen zoals wedie in sommige andere landen wel zien. Ik begrijp duseigenlijk niet waarom er ook hier mensen zijn, niet-deskun-digen, die daar wel toe oproepen. Laten we nu vooral varenop datgene wat deskundigen adviseren en niet bijdragenaan het zaaien van onrust en de onduidelijkheid verdervergroten. Ik onderschrijf de stappen die de minister nu zeten met de Kamer heeft gedeeld.De heer Hijink (SP):Ik ben het eens met de heer Veldman dat rust belangrijk isen dat we nuchter moeten kijken welke maatregelen nunodig zijn. Maar om nu net te doen alsof er helemaal niksaan de hand is, dat is natuurlijk wel weer de andere kantop. Hij zegt eigenlijk: de cruciale vraag is of we op ditmoment genoeg doen om het virus in te dammen. Maardat is niet de enige cruciale vraag. De vraag is namelijk ookof de bestrijding van het virus niet een dusdanige druk legtop huisartsen, de GGD's en de ziekenhuiszorg dat de regu-liere zorg in gevaar komt. Dat is een vraag die wij hier vol-gens mij ook moeten beantwoorden. We horen van huisart-sen dat zij niet alleen tekortschieten in beschermendemaatregelen, maar ook dat zij een enorm hoge druk ervarenop dit moment. Dat geldt voor de GGD, maar in de zieken-huizen kan het ook zomaar, binnen nu en een paar dagen,verergeren als meer afdelingen moeten sluiten en als hetziekteverzuim omhooggaat. Ik wil van de VVD graag horenwelke maatregelen zij voorstelt om ons zorgstelsel, dat heelkwetsbaar is omdat we op sommige plekken echt langs hetrandje van de capaciteit gaan, bestand te houden tegen ditsoort extra werkdruk.De heer Veldman (VVD):De heer Hijink stelt een aantal terechte vragen. Een aantalcollega's hebben dat net in hun bijdrage ook gedaan. Ikdenk dat het goed is als de minister daarop antwoordt. Hetzijn gelukkig vragen die we met elkaar ook al in technischebriefingen aan de heer Van Dissel gesteld hebben. Wat ikdaaruit opgemaakt heb, is dat we nu passende maatregelennemen. Als we naar een andere fase gaan ... Containment,het indammen van ... De heer Van Dissel zei afgelopendinsdag zelfs letterlijk: het virus de kop indrukken. Dat isde fase waar we nu inzitten en waar we mee bezig zijn. Als60-4-175 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer we naar een andere fase gaan, zo zei hij, gaan we ookandere maatregelen nemen, want dan moet je ervoor zor-gen dat de druk op de zorg niet te groot wordt. Want er zijnnatuurlijk ook nog mensen die iets anders onder de ledenhebben en die bijvoorbeeld voor een operatie ingeplandstaan. Dan moeten we ervoor gaan zorgen dat de druk opde zorg en de samenleving niet onnodig groot wordt. Hijhad het erover dat je dan moet gaan spreiden. Wij stellenhier nu allemaal goede vragen. De heer Van Dissel heeftaangegeven dat daar protocollen voor klaarliggen en datdaar scenario's voor zijn, dus dat is in die zin niet nieuwvoor ons. Ik vind het goed dat u deze vragen weer aan deminister heeft gesteld. Ik ga ervan uit dat de minister verge-lijkbare antwoorden zal geven als de heer Van Disselgegeven heeft. Dus ja, het is een goede vraag, maar volgensmij zijn de antwoorden al een beetje bekend.De heer Hijink (SP):Ik spreek de VVD hierop aan, omdat ik vind dat we nietalleen de verantwoordelijkheid hebben om het werk vande minister te controleren maar ook de verantwoordelijkheidrichting zorgverleners om ervoor te zorgen dat zij hun werkkunnen doen. Ik heb het dan niet alleen over het bestrijdenvan een nieuw virus, maar ook over de middelen die zijmoeten hebben. Ook tandartsen, die misschien nu helemaalniet zo veel te maken hebben met het coronavirus, hebbenniet meer de middelen om hun werk te kunnen doen, zoalswe in Amsterdam zien. Dat is belangrijk en ik vind dat deVVD daar oog voor moet hebben. De bestrijding van hetvirus is cruciaal — dat moeten we doen — maar laten weniet vergeten dat de huisartsen nu onder enorme druk staan,ook als het gaat om de reguliere zorg.De heer Veldman (VVD):Zeker. Dat ben ik helemaal met de heer Hijink eens. Ik wasnet aanbeland bij die beschermende hulpmiddelen, in hetbijzonder de mondkapjes. Ik ga daar dadelijk precies opantwoorden wat de heer Hijink waarschijnlijk wil horen.De voorzitter:Eerst mevrouw Van Esch.Mevrouw Van Esch (PvdD):Ik wil toch even ingaan op het virus de kop indrukken. Inmijn eigen bijdrage gaf ik aan dat een kennis van mij hetcoronavirus heeft. Zij hoeft aan niemand te vertellen dat zijdat coronavirus heeft. Ik kan bij haar op bezoek zijn geweesten dan hoef ik dat ook niet hier te vertellen. Dat hoeft alle-maal niet. Ik ben benieuwd in hoeverre u vindt dat dieaanpak helpt bij het de kop indrukken van het virus op ditmoment.De heer Veldman (VVD):Ik kan daar een heel juridisch antwoord op geven, maar ikkan ook antwoorden wat ik zelf zou doen. Stel dat ik het nuzou hebben. Dan zou ik dat aan mijn omgeving vertellen:jongens, hou wat afstand. Waarschijnlijk zou ik dan ook hetadvies hebben gekregen om nu niet hier te staan, maar omthuis te verblijven. Het meer juridische antwoord — daarhebben we in deze zaal ook rekening mee te houden — isdat wij mensen niet kunnen verplichten om te vertellenwelke ziekte zij onder de leden hebben, net zo goed als datwij mensen niet opleggen dat ze het aan hun omgevingbekend moeten maken als ze besmet zijn met het influenza-virus. Dat heeft ook gewoon iets met privacy te maken. Ikvind het volstrekt logisch dat zo'n verplichting niet aanmensen wordt meegegeven. Maar het lijkt me wel verstan-dig dat er aan mensen meegegeven wordt om zichzelf inacht te nemen en om rekening te houden met hun omge-ving. Dit staat ook op de website van het RIVM. Daar staateen hele uitleg: als je je nu niet goed voelt, wanneer neemje dan contact op met je huisarts en wanneer met de GGD?Mevrouw Van Esch (PvdD):Het advies dat mijn kennis krijgt, is niet dat ze het juridischgezien niet hoeft te vertellen. Het advies is nu: je mag hetvertellen, maar dat hoeft niet. Je kunt als GGD ook hetadvies geven: vertel het; je hoeft het niet te vertellen, maarhet lijkt ons goed om dat wel te doen. Maar dat advies wordtook niet gegeven. Dat vind ik een zorgelijk punt. Juridischkun je die mensen niet dwingen om het te vertellen, maarje kunt wel degelijk het advies geven om het in ieder gevalte vertellen in hun eigen omgeving, waarmee ze die weeknog in aanraking zijn geweest. Want daarmee kunnen zehelpen. Ik ben dus benieuwd waarom we ons in Nederlanddie proactieve houding niet kunnen aanmeten, zoals inandere landen wel het geval is.De heer Veldman (VVD):Ik denk dat daar ook een goede en eigen verantwoordelijk-heid bij mensen zelf ligt: op het moment dat je nu ziek bent— het maakt daarbij eigenlijk niet uit met welk virus je nubesmet bent; dat kan ook het reguliere griepvirus zijn —vertel je ook tegen je omgeving: mensen, hou even afstand,want anders word je op dit moment via mij ziek. In hetartikel over het voorbeeld dat u noemde, volgens mij uitHelmond, zag ik dat die mensen zelf heel mooi de verant-woordelijkheid hebben genomen om te zeggen: ik blijf nueven thuis, want ik weet nog niet wat ik heb. Dat was nogvoordat de testen gedaan waren. Dat lijkt me een primastap om ook zelf verantwoordelijkheid te nemen voor jeeigen gedrag en daarmee ook voor je omgeving.De voorzitter:Gaat u verder.De heer Veldman (VVD):Ik was gebleven bij de opmerking dat ik de stappen onder-schrijf die de minister nu zet en met de Kamer gedeeldheeft. Als de huidige situatie langer aanhoudt, maak ik mewel zorgen over de beschikbaarheid van medicijnen,medische hulpmiddelen en in het bijzonder mondkapjes.Er lijkt een run op mondkapjes te zijn, terwijl het voor parti-culieren onzinnig is om met mondkapjes over straat telopen. Professionals dreigen zonder mondkapjes te komenzitten. Is de minister bereid om, als nodig, daarop stevig inte grijpen, zodat gegarandeerd kan worden dat professio-nals de beschikking hebben over de hulpmiddelen die zijnodig hebben?Voorzitter. Het opduiken van een nieuw, onbekend virus ofvan bacteriën, zoals het coronavirus, zal niet voor het laatstgebeuren. Het coronavirus maakt heel concreet zichtbaar60-4-185 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer dat we bijvoorbeeld voor de levering van medicijnenafhankelijk zijn van onder andere China. De noodzaak omdeze afhankelijkheid te verminderen, moet hoger op deagenda. De zorgen over resistente bacteriën en het nietmeer beschikbaar hebben van werkende antibiotica moetenhoger op onze agenda. De vraag aan de minister is welkeinformatie hij al kan delen over zijn contacten met denieuwe Eurocommissaris om productie weer terug te halennaar Europa om de afhankelijkheid van China wat dat betreftte verminderen, want daar hebben we eerder met elkaarover gesproken.Voorzitter, ik rond af. Laten we met elkaar de rust bewarenen geen onnodige paniek veroorzaken. Laten we de ministeraansporen adequaat te blijven handelen op basis vanadviezen van deskundigen. En laten we vooral de hoopuitspreken dat de mensen die nu besmet zijn met hetcoronavirus, goed herstellen.Mevrouw Sazias (50PLUS):De heer Veldman heeft het over het naar Europa halen vande productie van dit soort hulpmiddelen, maar denkt u nietdat dat heel erg veel duurder zou zijn? Zouden we nietkunnen volstaan met het aanleggen van voorraden inEuropa?De heer Veldman (VVD):Op dit punt had ik het specifiek over medicijnproductie, nietover de mondkapjes, als u die bedoelt. We hebben in hetdebat eerder met elkaar gewisseld dat de afhankelijkheidvan landen als China en India op het punt van de productievan met name generieke medicijnen best wel groot is. Zo'nbeetje 70% à 80% van de productie komt uit die landen. Devraag is of dat wenselijk is. Ik vind van niet. We zien nu heelconcreet dat een aantal fabrieken in China gesloten is of ophalve capaciteit produceert. Dat heeft dus effect voorgenerieke middelen hier. Een groot deel van deze Kamer,een meerderheid van deze Kamer, heeft volgens mij met uuitgesproken dat de minister met zijn collega's in Europaaan de slag moet om ervoor te zorgen dat die afhankelijk-heid vermindert, dat we weer meer beschikbaarheid enproductie hebben binnen Europa of dat we, daar waar dieproductiecapaciteit er is — onder andere in Griekenlandwordt behoorlijk wat geproduceerd — daar ook weergebruik van maken.Mevrouw Sazias (50PLUS):Dat zijn we zeker met elkaar eens als het over medicatiegaat. Maar toch zou ik erop willen aandringen dat we in elkgeval beginnen met het aanleggen van die voorraden, ookwat medicijnen betreft.De heer Veldman (VVD):Ik antwoord daar heel graag ja op. Ik zeg daar wel bij:"komma, maar". Voorraden moet je aanleggen op basis vande vraag hoeveel er nodig is. Het heeft, zeker met medicatie,geen zin om oneindige voorraden aan te leggen, want opeen gegeven moment moet je die dingen dan ook weervernietigen. Dat er nu met de beschermingsmiddelen, bij-voorbeeld die mondkapjes, een tekort dreigt te ontstaan —of, zoals ik van sommige huisartsen en tandartsen hoor, isontstaan — heeft wel te maken met de acute situatie waarinwe nu zitten. Particulieren kopen mondkapjes en er zittenretailers tussen die op grote schaal voorraden opkopen omdie te verkopen. Dat is onzinnig, omdat we met elkaar weten— met dank aan de heer Van Dissel in de technische brie-fingen — dat het hier nu dragen van een mondkapje hele-maal geen zin heeft. Laten we die middelen dan vooralbeschikbaar hebben voor onze professionals. Vandaar mijnvraag: is de minister, indien nodig, bereid om vergaandestappen te zetten? Dat kan bijvoorbeeld zo'n stap zijn alsMacron in Frankrijk heeft gezet.De voorzitter:U was klaar? Meneer Hijink heeft nog een vraag.De heer Hijink (SP):Toen de SP gisteren dit voorstel deed — precies wat inFrankrijk gebeurt: beschermingsmiddelen zoals mondkapjesworden gevorderd, zodat ze bewaard blijven voor zorgver-leners — noemde de VVD dat "een heel draconische maat-regel". En nu zegt u eigenlijk: het wordt tijd dat we die kantopgaan. Ik vraag me dus af hoe dat binnen één dag zo kanveranderen. En wat vindt de VVD er dan van dat de ministervanochtend in antwoord op schriftelijke vragen van onsheeft gezegd dat hij dat absoluut niet van plan is?De heer Veldman (VVD):Er zit geen enkel licht, geen lucht tussen wat ik gisteren zeien vandaag zeg. Gisteren noemde ik dat "een draconischemaatregel". Zo noem ik het vandaag nog steeds. Het is eendraconische maatregel als je beslag legt op alle bescher-mingsmiddelen die er zijn, als je beslag legt op alle mond-kapjes die er zijn. Dat is een draconische maatregel. Maarik zeg hier en nu, vandaag, tegen de minister: ik kan hetniet beoordelen, maar als dat nodig is, dan is dat een stapdie wat mij betreft gezet kan worden, maar dan wel op hetmoment dat dat nodig is. Kortom, bottomline: doen watnodig is, niet meer en niet minder.De heer Hijink (SP):Ja, "doen wat nodig is", maar uiteindelijk moet de ministereen dergelijk besluit nemen, althans als hij de mogelijkhe-den daartoe wil hebben. De vraag is dan wel: wie bepaaltwanneer zo'n maatregel genomen moet worden? Wij horennu van alle kanten van huisartsen die het met één mond-kapje moeten doen. Wij horen van tandartsen in Amsterdamdie überhaupt geen werk meer hebben omdat ze de midde-len niet hebben. Het lijkt mij dat het tekort dan dus vrij acuutis en dat zo'n maatregel daarom zo snel mogelijk genomenzou moeten worden. Wanneer vindt de VVD dat een tekorternstig genoeg is om tot zo'n maatregel over te gaan?De heer Veldman (VVD):Volgens mij is het aan de minister om uiteindelijk tebesluiten of er verdergaande stappen gezet moeten worden.Hij moet dat doen op basis van de beschikbaarheid van dematerialen en de voorraden die er zijn. En ja, ik zie met udat in delen van Nederland aan de bel wordt getrokken metde boodschap: wij zijn bijna door onze voorraad heen. Enja, ik zie ook dat in delen van Nederland wordt gezegd:misschien moeten we onderling wat beter uitruilen, wantwij hebben nog voorraden. Ik heb geen zicht op de actuele60-4-195 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer voorraad. Het is de rol van de minister om dat wel te heb-ben. Vandaar mijn vraag: als het nodig is, is hij dan bereidom — ik gebruik vandaag hetzelfde woord als gisteren —draconische maatregelen te nemen? Als het moet, danmoeten we dat doen. Maar als we dat niet hoeven te doen,dan zal ik de eerste zijn die hier staat en zegt: het is eenoverbodige, draconische maatregel. Maar het is aan deminister om dat te beoordelen. Ik vraag hem om dat te doenen de maatregelen te treffen die nodig zijn.De voorzitter:Dank u wel, meneer Veldman. Ik geef nu het woord aanmevrouw Diertens namens D66.Mevrouw Diertens (D66):Dank u wel, voorzitter. Het coronavirus houdt ons echt flinkbezig, en terecht. Het is een nieuw virus, waarbij nog veelonduidelijk is. Omgaan met onzekerheid is vreselijk moeilijk.D66 maakt zich vooral zorgen om de kwetsbaren: ouderemensen en mensen met een zwakke gezondheid. Voor henis deze onzekerheid nog veel groter. Je denkt toch even naals in jouw buurt iemand het virus heeft opgelopen. Juisteen heldere communicatie vanuit de overheid en institutiesis daarom extra belangrijk. Uiteraard is er altijd iets te win-nen op dat vlak. Ik denk dat we er trots op mogen zijn datwe goede professionals hebben en goede wetenschappers,zoals bij het RIVM en in het GGD-netwerk, die op ditmoment flink uren maken om ons te helpen en te begelei-den. Wij hebben het volste vertrouwen dat dezen wat zedoen goed doen. Voor D66 is het daarom belangrijk dat depolitiek de brandweer niet te veel stoort terwijl die aan hetblussen is en de professionals laat doen waar ze goed inzijn. We moeten het virus zeer serieus nemen en onsbaseren op feiten. En we moeten plannen gereed hebbenom te kunnen opschalen indien de nood hoog is.Er zijn drie punten waarover wij meer duidelijkheid zoudenwillen. Het betreft: de Europese samenwerking, de wijzevan communicatie en de situatie in Caribisch Nederland.Het is goed om te lezen dat er meerdere spelers zijn, zoalsECDC en de Europese Commissie, die zich bezighoudenmet dit dossier. Het is niet een landelijk maar grensover-schrijdend probleem. Europese samenwerking is hierbijessentieel. Wat gaat het European coronavirus responseteam, opgericht door de Europese Commissie, preciesdoen? Welke maatregelen kan Europa nemen om tot uni-forme afspraken te komen op de specifieke terreinen vanvaccinatieontwikkeling, reisadviezen inclusief afsprakenrond vliegverkeer en vluchthavens en de bevoorrading vangenoeg medische hulpmiddelen? Over dat laatste hebbenwe het er al gehad: beschermende kleding, medicatieenzovoort. Wat kan de minister morgen op 6 maart concreetvoorstellen bij de Gezondheidsraad? Graag een reactie.Voorzitter. De kracht zit hem in de herhaling van concrete,eenduidige boodschappen, bijvoorbeeld over welke maat-regelen wel en welke maatregelen niet noodzakelijk zijn.Het RIVM is in staat gebleken die maatregelen wetenschap-pelijk goed te onderbouwen. We merken echter wel dat erop sommige punten nog onzekerheid is. Zo zien we dat erbedrijven zijn die verder gaan dan het RIVM adviseert endat er onduidelijkheid is over te nemen preventieve maat-regelen en het melden van ziekten. Dit blijkt onder andereuit de toename van vragen die gezonde mensen zelf stellenaan bijvoorbeeld de huisarts. Ook merken we vanuit zieken-huizen dat er twijfels zijn of er draaiboeken klaarliggen voorcalamiteiten. Kan de minister, zoals in de brief van 2 maartis aangegeven, nogmaals de bevestiging geven dat nood-scenario's zijn uitgedacht en klaarliggen?Er is ook enige onduidelijkheid over reisadviezen naar ver-schillende gebieden in de wereld. Kan de minister uitleggenop welke gronden deze reisadviezen worden bepaald?Ten behoeve van realistische informatievoorziening en hetvoorkomen van het wijd verspreiden van feitelijke onjuist-heden kan het kabinet duidelijker communiceren, bijvoor-beeld via een dagelijkse corona-update. Kan de ministervoorzien in de behoefte om vanuit de regering eenduidigeinformatie op een vast moment en via meerdere kanalente delen? En kunnen bij belangrijke persconferenties geba-rentolken aanwezig zijn?Voorzitter. Ik sluit af met de situatie in Caribisch Nederland,waar ik dus net geweest ben. Op het Franse deel van Sint-Maarten zijn de eerste gevallen geconstateerd. Ik weet dathet RIVM en de KMar, de marechaussee, goed aangehaaktzijn. Heeft het RIVM voldoende zicht op dit gebied en biedthet voldoende hulp voor dit deel van het Koninkrijk? Denkdaarbij aan tijdig en snel testen en het tijdig isoleren metvoldoende beschikbare hulpmiddelen.Ik wil graag afsluiten met de mensen die besmet zijn en demensen die zorg verlenen heel veel sterkte toe te wensenin deze onzekere tijden.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel mevrouw Diertens. De heer Jansen staat er alheel lang.De heer Jansen (PVV):Ik heb toch nog een vraag voor D66. Ik heb u even rustiglaten uitpraten, want u was met een mooi betoog bezig.Mevrouw Diertens (D66):Dat heeft u niet veel moeite gekost?De heer Jansen (PVV):Nee, ik sta helemaal achter de afsluiting.Mevrouw Diertens (D66):Fijn. Dank u wel.De heer Jansen (PVV):Maar ik heb wel een vraag. Het RIVM heeft bepaalde proto-collen en richtlijnen opgesteld waar we ons met z'n allenaan moeten houden op dit moment. Maar ik heb net tweevoorbeelden genoemd. Ik wil ze nog weleens herhalen: hetJeroen Bosch Ziekenhuis en het TweeSteden Ziekenhuis.Die hebben allebei aangegeven dat ze geconstateerd heb-ben dat er bij hen iemand besmet was met het coronavirus,60-4-205 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer terwijl ze die besmettingen niet zouden hebben opgemerktals ze de richtlijnen van het RIVM volledig zouden hebbengevolgd. Bent u het met de PVV eens dat er blijkbaar tochruimte zit tussen de richtlijnen van het RIVM en de praktijk-gevallen?Mevrouw Diertens (D66):Ja, dat klopt. Er zijn hier onzekerheden. Die protocollenbestaan en zijn goed, maar dat neemt niet weg dat onzeprofessionals altijd ook zelf verantwoordelijk zijn om op datmoment keuzes te maken en eventueel wel te gaan testen,zoals artsen uit ziekenhuizen mij ook verteld hebben. Ikdenk dat het gewoon en-en is.De heer Jansen (PVV):Het is altijd goed als professionals hun verstand en gevoelvolgen, maar het zou toch zo moeten zijn dat wij met z'nallen protocollen afspreken die voor iedereen gelijkluidendzijn en die voor alle ziekenhuizen hetzelfde zijn. Want nuzijn er ziekenhuizen die een stap verder willen gaan en erzijn ziekenhuizen die dat niet doen. Je ziet dat daardoorbesmettingen wel of niet opgemerkt worden. Dat is tochniet de juiste werkwijze? Er moet toch een vaste lijn zijn dievoor iedereen geldt?Mevrouw Diertens (D66):Er is een vaste lijn, maar dat betekent niet dat ziekenhuizenmeer of minder moeten gaan doen.Mevrouw Van den Berg (CDA):Ik ben blij dat mevrouw Diertens het belang van eenduidigeen dagelijkse communicatie aangeeft en dat het ookbelangrijk is dat iedereen die informatie goed kan vinden.Ik ben ook blij dat zij ervoor pleit om Caribisch Nederlandniet te vergeten. Wat dat betreft zijn wij helemaal eensge-zind.Ik wil toch graag even doorgaan op die protocollen, wantbij eenduidige communicatie hoort ook dat het minimumdat iedereen moet doen overal zou moeten gebeuren. Ismevrouw Diertens het met het CDA eens dat dat voor bijwijze van spreken alle zorgverleners en burgemeestersgeldt, zodat iedereen eenduidig de adviezen van RIVM enGGD opvolgt?Mevrouw Diertens (D66):Ja, daar ben ik het zeker mee eens. Ik pleit ook voor eenheldere communicatie. Ik heb ook aangegeven dat ik denkaan een update via een coronavirusjournaal of wat dan ook,zodat de onzekerheid die ontstaat door mismanagementof misinformatie eruit gefilterd wordt. Als ik zie wat erallemaal langskomt op social media kan ik me ook welvoorstellen dat mensen daar heel erg bezorgd over raken,want het is bijna niet meer te filteren wat waar en niet-waaris. Ik denk dat wij als overheid de verantwoordelijkheidhebben om daarin duidelijkheid te scheppen.Mevrouw Van den Berg (CDA):Ik ben blij dat D66 en het CDA wat dat betreft helemaal opéén lijn zitten.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Diertens. Dan geef ik nu het woordaan de heer Hiddema namens Forum voor Democratie.De heer Hiddema (FvD):Voorzitter. De minister toont zich bekwaam, heb ik begre-pen. Hij straalt rust uit en hij waakt over ons op gepastewijze. Alleen, hoe dichter ik hem nader, hoe grieperiger ikword. Ik zal mijn best doen.Vijf maanden geleden vroeg ambtgenoot Baudet maar liefsttweemaal een debat over de verspreiding van het nieuwecoronavirus aan. Het werd toen nogal achteloos wegge-wuifd. Dat komt wel tijdens het AO, zei men. Die laconiekereactie hield aan. Zo'n wijdverbreide uitbraak van hetcoronavirus zou ons toch niet overkomen? De reactie vanhet RIVM was ook bevreemdend. Na een coronabesmettingin Tilburg meende de RIVM-directeur dat de grootschaligeverspreiding van het virus tijdens carnaval onwaarschijnlijkwas, want men zou carnaval tenslotte — ik citeer — in eenkleine groep vieren. Wat een expertise! De moed zinkt deburger al in de schoenen. Dat wekt niet de indruk van eenopperste staat van paraatheid, nietwaar?Laat ik heel duidelijk zijn: Forum pleit niet voor paniek ofparanoia, wel voor realisme en gepaste voorbereiding opeen epidemie met serieuze gevolgen voor mens en maat-schappij. Het is mogelijk dat veel mensen ziek worden.Uitbraken van het coronavirus zijn vaak lokaal geconcen-treerd, zoals we ook wel in Italië hebben gezien. Huisartsenen ziekenhuizen kunnen opeens overweldigd worden doorpatiënten en bezorgde burgers. Zijn zij daar adequaat opvoorbereid? Wat als veel ongeruste mensen zich opeenswillen laten testen? Voor hoeveel dagen zijn er PCR-testenvoorhanden? Wat gebeurt er met de kinderen als scholentijdelijk hun deuren moeten sluiten? Hoe wordt beslotenwanneer en hoe dit moet gebeuren? Het is zaak dat hierduidelijke protocollen voor zijn en dat publieke instellingenhiermee bekend zijn. Zijn die er? Kan de minister aangevenwelke protocollen hiertoe voorhanden zijn?Wat Forum betreft staan drie zaken centraal. Ten eerste. Deterechte zorgen onder de bevolking kunnen het beste wor-den beantwoord met volledige openheid van zaken. Demond mag worden bedekt, maar de realiteit niet. Wij juichenhet daarom toe dat het RIVM op zijn schreden is terugge-keerd en de nieuwe coronagevallen nu toch per gemeentepubliceert. We sporen alle betrokkenen aan om de grootstmogelijke openheid te geven over de stand van zaken.Schimmigheid vergroot de zorgen.Ten tweede. In geval van twijfel: testen, testen, testen! Detoegang tot een test op het coronavirus moet laagdrempeligzijn. Er verschenen berichten dat het Radboud, het medischcentrum te Nijmegen, iedereen met luchtwegklachten ophet coronavirus testte. Dat zou volgens het AD in tegen-spraak zijn met het RIVM-protocol. In dat geval heeft hetRadboudumc een juist besluit genomen. Eventuele terug-houdendheid van het RIVM om te testen kan desastreuseconsequenties hebben, zowel voor zieken als voor desamenleving. Wil de minister hierop toezien?Ten derde: capaciteitsvergroting. Er verschenen al berichtenover een gebrek aan mondkapjes in de ziekenhuizen. Die60-4-215 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer zijn vervolgens schielijk ontkracht, maar mij kwam ter oredat academische ziekenhuizen en het RIVM vandaag eennoodbijeenkomst organiseren om het gebrek aan opvang-capaciteit en PCR-testen te bespreken. Kan de minister onsop de hoogte stellen van de uitkomsten hiervan? Hoeveeltesten zijn er nog beschikbaar in Nederland? Hoelang is dedoorlooptijd, de tijd in het laboratorium vanaf het momentvan testen tot de uitslag? Een medicus werkzaam in dit cir-cuit fluisterde mij in dat die doorlooptijd een week bedraagt.Klopt dat? Zo ja, dan is dat te lang. Zou het dan niet beterzijn om alle geteste personen dringend zelfquarantaine teadviseren? Wat gaat de minister doen om het aantal PCR-testen zo snel mogelijk te vergroten en de doorlooptijd teverkorten?Ten slotte. India heeft aangekondigd geen paracetamolmeer te zullen exporteren. Dit noopt tot reflectie. Zijn wevoor essentiële geneesmiddelen en andere medische arti-kelen te afhankelijk van het buitenland? Als andere landenhun producten in het geval van een pandemie niet langerexporteren, komt Nederland dan in de problemen? Is hiereen plan voor? Graag een reflectie van de minister.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Hiddema. De heer Jansen heeft eenvraag.De heer Jansen (PVV):Heel kort, voorzitter. We gaan helemaal terug naar het beginvan de bijdrage van de heer Hiddema. U gaf aan dat uwpartijgenoot het debat had aangevraagd. Ik wil hier toch bijopmerken dat de PVV voor het debat heeft gestemd, dusdat niet iedereen het weggewuifd heeft.De heer Hiddema (FvD):Meneer Jansen, die opmerking accepteer ik in alle vriende-lijkheid, want ik wil bij betrokkenen totaal niet de mogelijkeillusie wekken dat ik hier partijpolitieke standpuntjes naarvoren wil brengen.De heer Renkema (GroenLinks):Toch even op datzelfde punt, hoor. Want er is inderdaadeen aantal keren om een debat gevraagd. We hebben ookeen AO over infectieziekten gehad. Daar is Forum toen nietverschenen. Ik zie de heer Baudet vandaag niet, maar ugelukkig wel, maar, meneer Hiddema, u was niet aanwezigbij twee van de drie technische briefings door het RIVM. Ubent bij één van de drie geweest en daar vertrok u zondervragen te stellen, maar nu bent u wel vrij stellig in uwopvattingen over het RIVM. Kunt u dat eens aan mij uitleg-gen?De heer Hiddema (FvD):De opvattingen die ik nu ventileer, zijn tot mij gekomen enverwoord ik nu. Het maakt niet uit wanneer.De heer Renkema (GroenLinks):Daarmee beantwoordt u mijn vraag nog niet.De heer Hiddema (FvD):Nou, het zijn mijn opvattingen. U heeft ze gehoord. Ik hoefu toch niet te vertellen hoe ik aan mijn opvattingen kom?Als u het er inhoudelijk niet mee eens bent, hoor ik het wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Hiddema. Dan geef ik tot slot het woordaan mevrouw Ploumen namens de PvdA.Mevrouw Ploumen (PvdA):Voorzitter, dank u wel. Allereerst zou ik iedereen die per-soonlijk getroffen wordt door het virus of kinderen ofnaasten heeft die getroffen zijn, van harte beterschap ensterkte wensen. Want het is toch gewoon akelig als het jeoverkomt.Voorzitter. Ik zou een aantal vragen willen stellen aan deminister. Mijn eerste vraag gaat over de voorlichting aanhet publiek. Anderen hadden het daar ook al over. Naarmijn waarneming is die voorlichting uitgebreider en bestwel toegankelijker geworden. In het begin was die somsmoeilijk te vinden en ingewikkeld. Wordt er nu ook metenige regelmaat een beetje gecheckt of mensen de informa-tie die verstrekt wordt, gemakkelijk tot zich kunnen nemen?Is die ook goed te begrijpen? Want soms verliezen we onsin jargon, terwijl het juist zo belangrijk is dat helder en strakduidelijk wordt gemaakt wat we nu wel of niet moeten doen.Dan wil ik een aantal vragen aan de minister stellen overhoe in de zorg omgegaan wordt met het coronavirus, overde risico's voor de patiënten en zeker ook voor het zorgper-soneel.Voorzitter. Huisartsenpraktijken laten weten dat ze somswel moeite hebben om de stroom aan telefoontjes goed afte handelen. Het is natuurlijk heel begrijpelijk dat mensengaan bellen. De doktersassistenten zijn sowieso al overbe-last. Nu ik hier toch sta: zij zouden een BIG-registratiemoeten krijgen, want zij doen veel zelfstandig werk. Maarhoe kunnen die huisartsenpraktijken ontlast worden? Watkan de minister daarvoor doen?Voorzitter. Hoe schat de minister — op basis, neem ik aan,van adviezen van experts — de kans in dat zorgpersoneelveel extra risico loopt? We hebben gezien dat een aantalintensive cares gesloten zijn. Er zijn ook polikliniekengesloten. Waar kan zorgpersoneel terecht met zijn vragen?Kunnen ze wellicht al eerder getest worden als ze daarbehoefte aan hebben, eerder dan door het RIVM geadvi-seerd wordt voor andere mensen?Voorzitter. Dat brengt me op een vraag over de bescher-mingsmaterialen. Anderen vroegen er ook al naar. Ik hebbegrepen dat het voor mij geen enkele zin heeft om eenmondkapje aan te schaffen. Ik moet vooral goed mijn han-den wassen. Maar ik merk dat andere mensen toch graagmondkapjes willen aanschaffen. Dat leidt tot tekorten, bij-voorbeeld in tandartsenpraktijken. Heeft de minister of hetRIVM er oog voor en zicht op hoe dat beschermingsmateri-aal verdeeld wordt? Wat gaat hij doen als er berichtenkomen over structurele tekorten?60-4-225 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer Voorzitter. Niet alleen beschermingsmaterialen leggen eenbeslag op capaciteit, maar ook zieke mensen. Wat betekenthet voor de zorg in een bepaalde stad of een bepaalde regioals afdelingen van ziekenhuizen gesloten worden of tijdelijkgesloten worden? Wie houdt er eigenlijk toezicht op dat dezorg voldoende toegankelijk is voor iedereen? Heeft deinspectie daar een rol in? Houdt de minister dat zelf in degaten?Voorzitter. Dan een vraag over de samenwerking met deEuropese collega's. Ik kom zelf uit een grensregio. Ik weetdat een voorschrift in Nederland er 150 meter verder aande Belgische kant niet is of anders is, en andersom. In hetdagelijkse leven kan je daar best wel mee leven. Je kan daarzelfs je voordeel mee doen. Tenminste, zo was het vroeger,toen een pakje sigaretten in België goedkoper was. Ik benoverigens gestopt met roken. Maar dit is natuurlijk toch weleven wat anders. Het is echt wel verwarrend als mensenaan de Duitse kant van de grens andere voorschriften krij-gen dan aan de Nederlandse kant. Heeft de minister overlegmet zijn collega's? Wat levert dat overleg op? Wat leverthet overleg op met alle EU-collega's? Wordt er tochgestreefd naar eenduidige informatievoorziening? Daar zouik heel graag wat meer over willen horen.Voorzitter. Vooruitlopend op een situatie waarvan we alle-maal hopen dat die niet gaat ontstaan, maar waarover iktoch echt graag wat duidelijkheid wil: stelt u zich eens voordat er toch een grote uitbraak komt in Nederland. Wat isdan de definitie daarvan? Wat is een grote uitbraak? Welkeconcrete maatregelen gaat de minister dan nemen als decapaciteit uitgebreid moet worden? Wie heeft daar dan deregie over? Is dat de Directeur Publieke Gezondheid vandie regio? Kan die directeur dan ook opdrachten geven aanziekenhuizen en zorgverleners? Heeft hij of zij doorzettings-macht om te zeggen: nu gaat deze zorg voor, of, nu moetdeze afdeling uitbreiden? Wie gaat daar eigenlijk over? Wieheeft daar de regie over?Voorzitter. Je zou je kunnen voorstellen dat het publiekebelang en de marktwerking met elkaar gaan botsen. Wiegrijpt dan in? Is dat de minister? Is dat de inspectie? Is datde NZa? Is dat de veiligheidsregio? Ik denk dat het belangrijkom toch te weten, ook al hopen we met elkaar dat zo'n groteuitbraak ons niet gaat treffen, hoe die lijnen lopen en wiehet uiteindelijk voor het zeggen heeft om ervoor te zorgendat ons belang, het publieke belang, gegarandeerd engeborgd is.Voorzitter, daar zou ik het bij willen laten. En nogmaals,van harte beterschap aan iedereen die getroffen wordt doorhet coronavirus. Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Ploumen. Daarmee zijn we ook aanhet einde gekomen van de eerste termijn van de zijde vande Kamer.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik schors de vergadering tot 13.30 uur. Dan beginnen weeerst met de regeling. Daarna gaat de minister in op devragen die de Kamerleden hebben gesteld.De vergadering wordt van 12.26 uur tot 13.30 uur geschorst.60-4-235 maart 2020TK 60Ontwikkelingen rondom verspreidingcoronavirusTweede Kamer