Reactie op verzoek commissie over afschrift van het antwoord op de brief aan de heer P.V. over de publicatie van het rapport Veehouderij en Gezondheid Omwonenden deel 3 (VGO-III) Dierziekten d.d. 6 februari 2025”

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 973Toekomst veehouderijNr. 261 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 maart 2025Hierbij stuur ik u, mede namens de Minister van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur, een reactie op de Commissiebrief van devaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur1waarin gevraagd wordt om een reactie op de brief van de heer P.V. van5 februari 2025 aan uw Kamercommissie inzake «commentaar t.b.v.commissiedebat Zoönosen en Dierziekten d.d. 6 februari 2025».In deze brief geeft P.V. een reactie op het onderzoeksprogramma Veehou-derij en Gezondheid Omwonenden (VGO-III), waarvan het eindrapport op4 februari jl. met uw Kamer is gedeeld.2 Voor zover het niet om dewetenschappelijk-inhoudelijke discussie gaat, zal ik hieronder ingaan opde verschillende aspecten van het VGO-onderzoek die worden aangehaaldin de brief. Voor de inhoudelijke reactie op de wetenschappelijkeinterpretatie van het onderzoek heb ik het RIVM gevraagd om een reactie(zie bijlage).Het VGO-III onderzoekEerdere epidemiologische studies (Intensieve Veehouderij en Gezondheid(IVG) en VGO I–II, van 2007–2013) lieten onder meer zien dat longont-steking meer voorkwam in gebieden in Noord-Brabant en Limburg meteen hoge dichtheid aan veehouderij dan in gebieden met een lagedichtheid aan veehouderij. Er werd in deze studies een verband gevondentussen longontsteking en wonen binnen 2 kilometer van een geitenhou-derij. Het doel van het VGO-III onderzoek was om een bredere kennisbasiste verkrijgen over het verband tussen longontsteking en wonen in debuurt van geitenhouderijen. Tevens was een doel van het VGO-IIIonderzoek om een oorzakelijk verband aan te tonen teneinde de mogelijkeoorzaak van de longontsteking te achterhalen. Het onderzoek naar de12025Z03105.2Kamerstuk 28 973, nr. 259. kst-28973-261ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 973, nr. 2611 mogelijke oorzaak bestond uit verschillende deelstudies (vervolgstudies):literatuurstudie, een retrospectieve patiëntenstudie, een prospectievepatiëntenstudie naar de ziekteverwekkers bij patiënten met een longont-steking, een studie bij omwonenden zonder longontsteking, een studie bijgeitenhouders, een studie bij geitenbedrijven en metingen in de buiten-lucht. Ook zijn in VGO-III de epidemiologische studies nogmaals uitge-voerd, zowel in Noord-Brabant en Limburg als ook in Utrecht, Gelderlanden Overijssel. Deze studies omvatten grote populaties huisartsenpatiënten(meer dan 150.000) over meerdere jaren.In de brief van P.V. wordt gesteld dat er geen oorzakelijk verband isaangetoond, ook niet voor de hoogst geprioriteerde micro-organismen. Eris een verhoogde kans3 op longontsteking gevonden voor omwonendenbinnen een straal van 2 km van geitenbedrijven gevonden ten opzichtevan mensen die verder van een geitenbedrijf wonen. Hoe dichter demensen bij de geitenhouderij wonen, hoe duidelijker het effect. Despecifieke oorzaak voor het verhoogde risico op longontsteking voormensen die binnen 2 kilometer van een geitenhouderij wonen, is nietgevonden. Het onderzoek naar de oorzaak heeft wel een lijst vankandidaat-ziekteverwekkers opgeleverd die voorkomen op geitenhoude-rijen. De onderzoekers geven aan dat de gehanteerde methode vanresultatensynthese geen oorzakelijk verband aantoont, ook niet voor dehoogst geprioriteerde micro-organismen. Wel zijn de gevonden bacteriëneen mogelijke verklaring voor het feit dat de longontstekingen vakervoorkomen. Dat komt doordat ze zowel bij mensen, in de geitenstallen alsin de omgeving zijn gevonden.In de brief van P.V. wordt ook gesteld dat er geen aanwijzingen zijngevonden voor gezondheidsrisico’s. In het VGO III onderzoek zijn echterwel aanwijzingen gevonden voor gezondheidsrisico’s. Met VGO-III is eenconsistent, aantoonbaar verband gevonden in 11 opeenvolgende jarentussen het wonen in de nabijheid van een geitenhouderij en een verhoogdrisico op het oplopen van een longontsteking. De gezondheidsrisico’s dieuit het VGO-III rapport blijken, neemt het kabinet serieus. Voor het nemenvan een besluit over een vervolgaanpak is verdere duiding nodig van hetgezondheidseffect.GezondheidsraadadviesIn de eerdergenoemde Kamerbrief is aangegeven dat de Gezondheidsraadis gevraagd om advies te geven over vragen omtrent de aard en ernst vande gezondheidseffecten en de mogelijke oorzaken. De Gezondheidsraadheeft aangegeven het advies in twee delen uit te brengen, het eerste deelwordt eind juni verwacht en het tweede deel in november 2025. Voorbesluitvorming over een vervolgaanpak zijn beide deeladviezen nodig.In de brief van P.V. wordt gesteld dat een voorwaarde zou moeten zijn dater bij het opstellen van dit advies geen onderzoekers worden betrokkendie betrokken zijn (geweest) bij de VGO-onderzoeken. De Gezond-heidsraad is een onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad.Commissies worden zorgvuldig samengesteld met wetenschappelijke3Er wordt een verhoogde kans op longontsteking voor omwonenden binnen een straal van 2 kmvan geitenbedrijven gevonden ten opzichte van mensen die verder van een geitenbedrijfwonen. Binnen de 2 km geldt dat hoe dichterbij, hoe meer de kans verhoogd is. Er zijn perdeelstudie verschillende, elkaar aanvullende methodes gebruikt. De gevonden verhogingenvan de kans op longontsteking verschilden niet alleen per afstand, maar ook tussen studies enbinnen de studies tussen jaren en gebruikte methodes. Het is niet mogelijk om de resultatensamen te vatten in één gemiddeld percentage verhoging. De grootste verhogingen gevondenvoor omwonenden binnen een straal van 2 km (en niet in Q-koortsperiode) zijn ongeveer 20 tot30%, en voor de dichtstbij (d.w.z. binnen 500m) wonenden wordt soms (meer dan) eenverdubbeling van de kans gevonden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 973, nr. 2612 experts uit verschillende disciplines.4 Zodra de commissie is geïnstalleerdwordt de samenstelling van de commissie gepubliceerd op de websitevan de Gezondheidsraad.Onafhankelijke reviewIn de brief van P.V. wordt gesteld dat in 2019 duidelijk werd dat er serieuzetwijfels bestaan over de onderzoeksmethodiek en resultaten, niet alleenbij andere onderzoekers, maar ook bij de toenmalige bewindspersonendie zouden hebben aangedrongen op een onafhankelijke review. Deonafhankelijke review was niet op aandringen van de toenmaligebewindspersonen. De stuurgroep heeft besloten om bij wijze vanintercollegiale toetsing een onafhankelijke review uit te laten voeren (ziebijgevoegde brief van het RIVM voor verdere toelichting). De toenmaligebewindspersonen hebben als opdrachtgevers van het onderzoek hiervandestijds kennisgenomen en besloten om de publicatie van het deelrapport«Longontsteking in de nabijheid van geitenhouderijen in Gelderland,Overijssel en Utrecht» aan te houden tot na de afronding van de weten-schappelijke discussie. Hiertoe werd besloten omdat de wetenschappe-lijke discussie mogelijk tot aanpassingen aan het rapport zou leiden.Uiteindelijk bleek de discussie daar geen aanleiding toe te geven. Ikverwijs hiervoor naar de brief van de toenmalige bewindspersonen aan deKamer van 24 april 2020.5In de brief van P.V. wordt aangegeven dat de opdrachtbrief en uitkomstenvan de uitgevoerde externe review niet openbaar zijn gemaakt in eeneerder behandeld Woo-verzoek. Dit klopt. De opdrachtbrief en uitkomstenwaren niet in bezit van de ministeries en konden derhalve niet door henopenbaar gemaakt worden. De schriftelijke terugkoppeling van de externereview is wel openbaar gemaakt door het Ministerie van LVVN. Recent zijnde uitkomsten van de externe review ter beschikking gesteld van deministeries en deze zullen door het RIVM binnenkort ter beschikkingkomen van de Woo-aanvragers en openbaar worden gemaakt.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M-F. Agema4Voor nadere toelichting op hoe de Gezondheidsraad omgaat met mogelijke belangen zie:https://www.gezondheidsraad.nl/over-ons/werkwijze/omgaan-met-belangen5Kamerstuk 28 973, nr. 237.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 973, nr. 2613