Beantwoording vragen gesteld tijdens het commissiedebat Gevangeniswezen en TBS van 2 oktober 2024, over forensische zorg en elektronische detentie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële Inrichtingen33 628Forensische zorgNr. 1004 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 november 2024Hierbij bied ik u schriftelijk de antwoorden aan op de door uw Kamergestelde vragen tijdens het commissiedebat gevangeniswezen en tbs van2 oktober 2024 (Kamerstuk 24 587, nr. 996) over de forensische zorg. Debeantwoording gaat in op vragen over de capaciteit, Forensisch Psychia-trisch Centrum de Oostvaarderskliniek en overige vragen in relatie tot deforensische zorg. Daarnaast wordt ingegaan op vragen die zijn gesteldover elektronische detentie. De vragen over elektronische detentiebeantwoord ik mede namens de Staatssecretaris Rechtsbescherming.De vragen die gesteld zijn met betrekking tot het Centrum voor Transcul-turele Psychiatrie Veldzicht zijn in deze beantwoording buitenbeschouwing gelaten, nu uw Kamer hierover separaat is geïnformeerd.1De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. Coenradie1Kamerstukken II 2024–2025, 24 587, nr. 974. kst-24587-1004ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10041 Beantwoording vragen Forensische zorg en elektronischedetentie, Commissiedebat gevangeniswezen en tbs, 2 oktober2024. I. Uitbreiden capaciteit Vraag 1Van Nispen, SPWat gaat de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid doen metbetrekking tot het uitbreiden van de capaciteit voor de tbs en deforensische zorg?Het aanpakken van de capaciteitstekorten in de forensische zorg is éénvan mijn prioriteiten. Voor de komende jaren is een uitbreiding van circa200 plekken voorzien. Een voorwaarde voor het operationeel maken vandeze plekken, is dat er voldoende personeel beschikbaar is. Dezeuitbreidingen zijn echter nog niet voldoende om aan de verwachte vraag,zoals vastgesteld in het Prognosemodel Justitiële ketens (PMJ), te kunnenvoldoen.Om die reden heb ik in de voortgangsbrief, die ik op 30 september 2024aan uw Kamer heb gestuurd, een aantal maatregelen aangekondigd enuiteengezet. Met deze maatregelen richt ik mij op preventie, op hetuitbreiden van de capaciteit, de doorstroom binnen de forensische zorg enop de uitstroom naar zorg en ondersteuning in een civielrechtelijk kader.De maatregelen zien hoofdzakelijk op: 1. Het verbeteren van de financiëlerandvoorwaarden in het stelsel, 2. De aansluiting op de regulieregeestelijke gezondheidszorg, en 3. De samenwerking met gemeenten.Deze maatregelen zet ik hieronder uiteen:1.Om het capaciteitstekort in de tbs aan te pakken, zorg ik met debetrokken partijen voor een vorm van beschikbaarheidsfinancieringwaardoor aanbieders worden gestimuleerd om te investeren in extraplaatsen. Deze maatregel kan en zal structureel worden gedekt binnenhet financiële kader dat beschikbaar is voor forensische zorg, conformde behoefteraming. Daarnaast zet ik met de betrokken partijen allereguliere stappen om tot een besluit over een garantiestelling voor detbs te komen, om de uitbreiding van tbs-plaatsen te stimuleren.2 Zowelde beschikbaarheidsfinanciering als de garantiestelling zijn opgeno-men in het Regeerprogramma van het kabinet-Schoof.2.Voor de aansluiting tussen de forensische zorg en de regulieregeestelijke gezondheidszorg, is samen met het Ministerie vanVolksgezondheid, Welzijn en Sport een werkagenda opgesteld. Binnendeze werkagenda wordt gewerkt aan het verstevigen en bestendigenvan bestaande maatregelen, denk bijvoorbeeld aan de levensloopaan-pak. Ook wordt gewerkt aan nieuwe en aanvullende maatregelen diede verschillende stelsels beter op elkaar moeten laten aansluiten. Vande werkagenda verwacht ik dat deze de instroom in de forensischezorg zal doen verminderen, en dat deze de uitstroom uit de forensischezorg naar de zorg en ondersteuning in een civielrechtelijk kader zalvergemakkelijken. Uw Kamer wordt dit najaar nader over dezewerkagenda geïnformeerd.3.Samenwerking met gemeenten is cruciaal om de uitstroom uit deforensische zorg te verbeteren. Voor de samenwerking met gemeentenis het Ministerie van Justitie en Veiligheid aangesloten op het2De garantiestelling is erop gericht om een lagere rente te kunnen bieden aan de aanbieder vanplekken met beveiligingsniveau 4 zodat zij makkelijker kunnen investeren in het realiseren vandeze plekken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10042 interbestuurlijk programma «Een thuis voor iedereen» van de Ministervan Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Binnen dit programmawordt ingezet op stabiele huisvesting. Hierbij zijn ex-gedetineerden enpersonen die uit een klinische setting komen, zoals cliënten vanforensische zorg, een geprioriteerde doelgroep. Het doel hiervan is deuitstroom te verbeteren waardoor tegelijkertijd een betere doorstroomin de keten kan plaatsvinden. Daarnaast heeft onderzoeksbureauSignificant onderzoek gedaan naar de samenwerking tussen deforensische zorg en de gemeenten. Het onderzoek laat vooral zien dathet vaak niet lukt om bij uitstroom uit de forensische zorg tijdig eenpassende vervolgplek te vinden, zowel vanuit een klinische settingnaar forensisch beschermd wonen als bij doorstroom naar hetgemeentelijk domein. Onder regie van het Ministerie van Justitie enVeiligheid en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport enin overleg met ketenpartners, worden de aanbevelingen uitgewerkt ineen concreet actieplan. Bij de voortgangsbrief forensische zorg van30 september jl. is dit onderzoeksrapport bijgevoegd.Ondanks de hierboven genoemde inspanningen, zal de druk op debeschikbare capaciteit een uitdaging blijven. Er is continue aandacht enmeerjarige inzet van alle betrokken partijen nodig om de forensischesector toekomstbestendig te houden. Daarom heb ik samen met deforensische zorg sector een meerjarenagenda opgesteld. Deze meerjaren-agenda heb ik met uw Kamer gedeeld bij toezending van de voortgangs-brief forensische zorg. Met deze meerjarenagenda moet onder andere depersonele krapte in de forensische zorg worden aangepakt. De meer-jarenagenda is op basis van twee veranderlijnen opgebouwd, namelijk1. het versterken van het fundament, en 2. het effectief benutten van depersonele capaciteit. Hierbij kan gedacht worden aan meer data gestuurdwerken en het versnellen van (technologische) innovaties in de foren-sische zorg. Daarnaast wordt als onderdeel van de meerjarenagendaonderzocht hoe de doorstroom binnen de forensische keten soepeler kanplaatsvinden door het flexibeler op- en afschalen tussen beveiligingsni-veaus, voor zover dit niet ten koste gaat van de veiligheid.Vraag 2Lahlah, PvdA/GLWaarom wordt de garantiefinanciering voor het tbs-systeem nietuitgebreid tot de gehele forensische zorg?Vooropgesteld heeft de capaciteit binnen het hoogste beveiligingsniveaumijn hoogste prioriteit, omdat daar de tekorten het grootst zijn. Daarnaastzijn er in de instellingen met een lager beveiligingsniveau geen gelabeldebedden voor patiënten met een strafrechtelijke titel. Patiënten verblijvendaar op grond van verschillende juridische titels, zoals ook op grond vande Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang.Deze klinieken zijn voor hun financiering niet uitsluitend afhankelijk vanhet Ministerie van Justitie en Veiligheid. Dit maakt dat ik voor het hoogstebeveiligingsniveau alle reguliere stappen wil zetten om tot een besluitover een garantiestelling te komen. Voor de lagere beveiligingsniveaus isdit – vanwege de financiering en verwevenheid met andere (zorg)stelsels– een stuk complexer en minder noodzakelijk.Vraag 3Van Nispen, SPWat doet de Staatssecretaris aan meer plekken in eigen publiekbeheer, om regie terug te krijgen over controle op kwaliteit enkwantiteit? Wat is de regie en verantwoordelijkheid van deStaatssecretaris hierbij?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10043 Zoals ik onder vraag 1 heb toegelicht, zet ik in op uitbreiding van detbs-capaciteit. Hierbij spelen echter verschillende uitdagingen, waaronderde personele krapte. Deze uitdagingen bestaan zowel voor de tweeRijksklinieken als voor de particuliere Forensische Psychiatrische Centra(FPC’s). Het uitbreiden van uitsluitend de Rijksklinieken kan ik mij nietveroorloven. Naast uitbreiding van de Rijksklinieken, is namelijk ookuitbreiding van de particuliere FPC’s hard nodig. Er zal binnen detbs-sector dan ook sprake blijven van een combinatie van Rijkskliniekenen particuliere klinieken.Vraag 4Eerdmans, JA21Ongeveer 170 tbs-gestelden wachten in de gevangenis op eenplaatsing in een tbs-kliniek. Dit is onwenselijk en gevaarlijk. Hoeziet de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid dit?Het klopt dat de tbs-passanten in het gevangeniswezen druk zetten op dedetentiecapaciteit, ook ik vind dit ongewenst. Per peildatum 24 september2024 ging het om ongeveer 167 tbs-passanten, waarvan iets meer dan dehelft in de Penitentiaire Psychiatrische Centra (PPC’s) verblijft. Hier wordtde noodzakelijke psychiatrische zorg aan hen verleend. Het andere deelvan de tbs-passanten verblijft in een regulier regime, deels op de ExtraZorg Voorzieningen van de penitentiaire inrichtingen.Mijn inzet is om altijd om de meest passende en veilige zorg te leveren.Zoals ik onder vraag 1 heb toegelicht, tref ik maatregelen om detbs-capaciteit te vergroten, om onder andere de doorstroom vanuit hetgevangeniswezen te bevorderen.Vraag 5Ellian, VVDHoe kijkt de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid naar hetstarten van de tbs-behandeling in de PPC’s, voor tbs-gesteldendie nu wachten op een tbs-behandeling in het gevangeniswezen?In de PPC’s wordt de noodzakelijke geestelijke gezondheidszorg verleend.Deze centra zijn hiervoor voldoende toegerust, zoals ook blijkt uit hetrapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid waarin de PPC’s zijndoorgelicht.3De tbs-behandeling kan echter pas starten na uitstroom uit het gevange-niswezen naar een tbs-kliniek, aangezien de PPC’s binnen het gevangenis-wezen hiervoor niet zijn toegerust. Daarom zet ik primair in op hetuitbreiden van de tbs-capaciteit, om de doorstroom vanuit het gevange-niswezen te bevorderen en de termijn voor tbs-passanten zo kort mogelijkte maken. Op de maatregelen hiervoor ben ik ingegaan bij beantwoordingvan vraag 1.Vraag 6Ellian, VVDHoe staat het met het voornemen voor opening een tweedevoorziening voor Langdurige Forensische Psychiatrische Zorg?3Inspectie Justitie en Veiligheid, Rapport Doorlichting Penitentiair Psychiatrische Centra, 17 mei2023.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10044 De wachtlijsten voor de Langdurige Forensisch Psychiatrische Zorg (LFPZ)zijn te lang. Deze wachtlijsten leiden er bovendien toe dat plekken in dereguliere FPC’s bezet blijven en niet beschikbaar komen voortbs-passanten in het gevangeniswezen.Zoals ik onder vraag 1 heb toegelicht, zet ik in op uitbreiding van detbs-capaciteit. De LFPZ is daar een onderdeel van.II. Oostvaarderskliniek Vraag 7Ellian, VVDHoe gaat het op dit moment in de Oostvaarderskliniek?Het is van het grootste belang dat tbs-klinieken een veilig woon- enleefklimaat bieden voor zowel tbs-gestelden als medewerkers. Zoals ik uwKamer heb gemeld in de voortgangsbrief forensische zorg van 26 januari2024, zijn de sociale veiligheid en het werkklimaat binnen de Oostvaar-derskliniek voor verbetering vatbaar.4 De Oostvaarderskliniek werkt opbasis van een plan van aanpak aan de verbetering hiervan. Een duurzameen zorgvuldige opvolging van dit plan van aanpak vergt echter tijd.Op 1 mei en 21 juni 2024 zijn in de Oostvaarderskliniek twee tbs-gesteldenoverleden. Bij hen beide is een niet-natuurlijke doodsoorzaak vastgesteld,met een vermoeden van middelengebruik. Uw Kamer is geïnformeerdover deze incidenten. Allereerst wil ik opmerken dat ik het afschuwelijk enonwenselijk vind dat dit is gebeurd. Op 12 september 2024 heb ik eenwerkbezoek gebracht aan de Oostvaarderkliniek. Ik heb met hetmanagement en met werknemers gesproken, ook over de uitdagingenwaar de kliniek voor staat. Management én medewerkers zetten zichdagelijks in om het eerder ingezette verbeterplan door te voeren.De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) monitort de uitvoering van hetverbeterplan van de Oostvaarderskliniek intensief. Daarnaast houden deInspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugdtoezicht op de kliniek. De Inspecties zijn op dit moment bezig deopgehaalde informatie te analyseren. Zij zullen hun bevindingen op eenlater moment publiceren. Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van derelevante ontwikkelingen met betrekking tot de Oostvaarderskliniek,middels de periodieke voortgangsbrieven forensische zorg.Vraag 8Ellian, VVDHoe staat het op dit moment met de uitbreiding van de Oostvaar-derskliniek?In de beantwoording van vraag 1 heb ik toegelicht dat ik werk aan deuitbreiding van de tbs-capaciteit. Hiervan maakt een uitbreiding van deOostvaarderskliniek onderdeel uit.Over de beoogde uitbreiding van de Oostvaarderskliniek heb ik op ditmoment geen nieuwe informatie. Deze uitbreiding is nog een onderwerpvan gesprek binnen de gemeente Almere en tussen de gemeente en DJI.4Op dit punt wordt in de voortgangsbrief forensische zorg van 26 januari 2024 verwezen naar:Governance & Integrity International, Kernrapport analyse werkklimaat en sociale veiligheidOostvaarderskliniek, 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10045 III. Forensische zorg overig Vraag 9Van Nispen, SPHoe is de nazorg geregeld voor het personeel in de particulieretbs-klinieken? Voelt de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheidzich daar niet verantwoordelijk voor?Personeel dat werkzaam is binnen de forensische zorg heeft, door de aardvan het werk, een kans om te worden geconfronteerd met geweldsinci-denten of andere schokkende gebeurtenissen. Hierom vind ik het vancruciaal belang dat de nazorg na een incident goed is geregeld. Dezenazorg is dan ook opgenomen in het Kwaliteitskader Forensische Zorg.5Ook voor particuliere instellingen geldt dat zij moeten voldoen aan hetKwaliteitskader Forensische Zorg.Daarnaast geldt ook voor particuliere instellingen dat het nazorgbeleidmoet voldoen aan de bestaande regelgeving inzake goed werkgeverschapbij arbeidsongevallen. Hierop wordt toegezien door de NederlandseArbeidsinspectie en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.Vraag 10Eerdmans, JA21Is de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid bereid te zoekennaar een manier waarop slachtoffers en nabestaanden inzichtkunnen krijgen in de rapporten die vanuit het Pieter BaanCentrum worden opgesteld?De afweging om slachtoffers en nabestaanden inzicht te verlenen inrapporten van het Pieter Baan Centrum, is niet aan mij maar aan hetOpenbaar Ministerie.Als het slachtoffer een verzoek tot inzage van processtukken doet, zal deOfficier van Justitie altijd een belangenafweging maken. Het inzagerechtvan slachtoffers is namelijk niet onbeperkt. Dat zou binnen het systeemvan de wet ook niet goed denkbaar zijn. Een onbeperkt inzagerecht zoubijvoorbeeld kunnen betekenen dat het slachtoffer, of de nabestaande,kennis zou kunnen nemen van processtukken die in het belang van hetstrafrechtelijk onderzoek nog geheim zijn. De Officier van Justitie zal danook, naast de belangen van slachtoffers en nabestaanden, ook hetopsporingsbelang en het belang van de persoonlijke levenssfeer van deverdachte meewegen.IV. Elektronische detentie Vraag 11Boswijk, CDAHoe kijkt de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid naarelektronische detentie als hoofdstraf voor kortgestraften?Naast de heer Boswijk hebben ook andere Kamerleden aandachtgevraagd voor elektronische detentie. Deze vraag beantwoord ik medenamens de Staatssecretaris Rechtsbescherming, aangezien het sanctie-5Het Kwaliteitskader forensische zorg is op 1 oktober 2022 in werking getreden nadat dit medenamens de Minister voor Rechtsbescherming is aangeboden aan het Zorginstituut, ter opnamein het register.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10046 stelsel primair onder de verantwoordelijkheid van de StaatssecretarisRechtsbescherming valt.Elektronische detentie als hoofdstraf zou de officier van justitie en derechter meer ruimte kunnen bieden om maatwerk toe te passen bij hetvorderen en opleggen van straffen. Bovendien kunnen wij ons voorstellendat elektronische detentie op de langere termijn zou kunnen helpen om dedruk op de capaciteit van DJI te verlichten. Tegelijkertijd is het belangrijkom effecten, mogelijke risico’s en kosten af te wegen bij de beoordelingvan de mogelijke meerwaarde van elektronische detentie als hoofdstraf.Daarbij zal onder andere moeten worden bekeken of ook vergelding engenoegdoening aan slachtoffers nog voldoende tot uitdrukking kunnenkomen bij elektronische detentie.Wij willen in de komende periode met de betrokken ketenpartners naderverkennen of elektronische detentie meerwaarde zou hebben, en zo ja,hoe deze het beste zou kunnen worden ingevuld. Het initiatiefwetsvoorstelvan D66, NSC en CDA zien wij met belangstelling tegemoet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10047