Update van de impact van de JOGG-aanpak op overgewicht en beweeggedrag bij kinderen en jongeren

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 793Preventief gezondheidsbeleidNr. 749 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 7 mei 2024Met deze brief bied ik uw Kamer het onderzoek «Update van de impactvan de JOGG-aanpak op overgewicht en beweeggedrag bij kinderen enjongeren» van het RIVM aan. Hiermee doe ik de toezegging af om deresultaten van het onderzoek te delen naar aanleiding van een vraag vanhet lid Prast (PvdD) tijdens de behandeling begroting Volksgezondheid,Welzijn en Sport 2023 op 24 januari 2023 in de Eerste Kamer. Het rapportis in de bijlage toegevoegd.Vanuit VWS vind ik het belangrijk voortdurend bij te dragen aanonderzoek naar de onderbouwing en effectiviteit van preventie inter-venties, zoals genoemde aanpak. Naast onderzoek van het RIVM is recenteen onderzoek naar de effectiviteit van de JOGG-aanpak gepubliceerddoor een onderzoeksconsortium van het Mulier Instituut, AmsterdamUMC en Erasmus MC1. Dit onderzoek wordt tegelijkertijd gepubliceerd.Aangezien beide onderzoeken zich richten op het effect van deJOGG-aanpak ga ik in deze brief op allebei de onderzoeken nader in.In december vorig jaar heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn inzet opeen preventieaanpak leefstijl met focus op overgewicht en voeding. Hetbeleid richt zich op vier beleidslijnen, waaronder focus op kinderen enjeugd en een beweegvriendelijke omgeving2. Het Ministerie van VWSondersteunt de JOGG-aanpak als onderdeel van het beleid op hetterugdringen van overgewicht. Met de JOGG-aanpak wordt vanuit eenintegrale aanpak met gemeenten gewerkt aan een gezonde leefomgevingom overgewicht te voorkomen door in te zetten op gezonde voeding,slaap/mentaal welzijn en voldoende bewegen.1«Stap voor stap naar een gezonde leefomgeving voor kinderen en jongeren, lessen uit deJOGG-aanpak», Mulier Insituut, Amsterdam UMC en Erasmus MC.2Kamerstukken II, 2023–2024 32 793, nr. 710 kst-32793-749ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 793, nr. 7491 Het RIVM-onderzoek dat ik uw Kamer aanbied betreft een vervolgstudieop een onderzoek dat zij in 2019/2020 al deden naar het effect van deJOGG-aanpak op overgewicht en beweeggedrag van kinderen enjongeren over de periode 2015 tot en met 20183. Uit dit onderzoek bleekdat in het vierde jaar na invoering van de JOGG-aanpak het aantalkinderen tussen 2 en 19 jaar met overgewicht in een JOGG-buurt negenprocentpunt lager is dan het aantal kinderen met overgewicht die niet ineen JOGG-buurt wonen. Dit verschil was niet statistisch significant.Jongeren van 12–19 jaar voldeden in de JOGG-buurt niet vaker aan deBeweegrichtlijn.Om meer inzicht te krijgen in de ontwikkelingen op de langere termijn is inhet bijgevoegde recente RIVM-onderzoek ook de periode 2019 tot en met2021 toegevoegd. Daarmee was het mogelijk om over een langere periodede effectiviteit van de JOGG-aanpak te bekijken, in het licht van BMI enbeweeggedrag.De onderzoekers hebben gekeken naar verschillen in overgewicht enbeweeggedrag tussen buurten waar de JOGG-aanpak is ingevoerd enbuurten waar de JOGG-aanpak niet is ingevoerd, tot en met 8 jaar na deinvoer van de JOGG-aanpak. De resultaten laten in de eerste jaren nainvoering van de JOGG-aanpak een iets lager percentage overgewicht bijkinderen van 2–19 jaar zien in de JOGG-buurten ten opzichte van de nietJOGG-buurten, maar niet op de langere termijn. In alle jaren zijn er echtergeen significante verschillen te zien in de prevalentie van overgewicht bijkinderen van 2–19 jaar die wonen in een JOGG buurt ten opzichte vankinderen die niet in een JOGG buurt wonen. Dit geldt ook voor hetvoldoen aan de Beweegrichtlijnen bij jongeren van 12–19 jaar.Daarbij benoem ik gelijk dat BMI en beweegbedrag twee belangrijkeindicatoren zijn maar niet allesomvattend. Overgewicht wordt bij uitstekveroorzaakt door een complexe mix van verschillende factoren. Dit wordtook bevestigd door de onderzoekers van het RIVM-onderzoek. Zijbenoemen dat alleen naar overgewicht en beweeggedrag is gekeken,maar dat de JOGG-aanpak zich breed inzet op het gezond maken van deomgeving. De mogelijke effecten op andere vlakken dan overgewicht enhet voldoen aan de Beweegrichtlijnen, zoals sociale en mentalegezondheid of veranderingen in voedingspatronen en kleine verande-ringen in beweeggedrag hebben zij niet in deze studie meegenomen.In het onderzoek van het Mulier Instituut, Amsterdam UMC en ErasmusMC dat ook recent is gepubliceerd, is wel breder naar het effect van deJOGG-aanpak gekeken. Daarbij hebben zij andere uitkomstmaten gebruiktdan alleen overgewicht en beweeggedrag. Zij concludeerden dat deJOGG-aanpak bijdraagt aan de beweging richting een gezonde leefom-geving voor kinderen en jongeren. De conclusie was dat stakeholders inde gemeente op langere termijn eigenaarschap ervaren voor hetrealiseren van een gezonde leefomgeving, dat hiervoor beter integraalwordt samengewerkt met andere organisaties en het stimuleren vangezonde keuzes in het beleid is opgenomen.Ik plaats de resultaten van de verschillende onderzoeken naar deJOGG-aanpak daarom graag in breder perspectief. De JOGG-aanpak isgebaseerd op de EPODE-aanpak, een wetenschappelijk onderbouwdeaanpak om overgewicht bij kinderen en volwassenen terug te dringen.3Blokstra A, Schipper M, de Hollander EL, Schurink-van ’t Klooster TM. Werkt de JOGG-aanpak?RIVM, Bilthoven, 2020. Werkt de JOGG-aanpak? Veranderingen in overgewicht en beweeg-gedrag bij kinderen en jongeren (rivm.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 793, nr. 7492 Deze aanpak richt zich zowel op de gedragsveranderingen bij het individuals op het creëren van veranderingen in de sociale en fysieke leefom-geving.De onderzoekers van het RIVM-onderzoek geven een aantal mogelijkeverklaringen voor hun bevindingen. Daarin geven ze aan dat het mogelijkis dat na een aantal jaren de intensiteit en aandacht voor de activiteitenals onderdeel van de JOGG-aanpak afneemt, waardoor het effect oplangere termijn afneemt. Dit werd ook in eerder onderzoek al eensaangehaald4. Ik ga met de organisatie JOGG in gesprek om deJOGG-aanpak verder te verbeteren. Daarbij leg ik de focus op hetverbeteren van lange termijn effecten van de aanpak, zodat deze vaninvloed is en blijft op een gezondere leefomgeving voor kinderen enjongeren.Tevens benoemt RIVM enkele beperkingen aan het recente onderzoek. Zowordt aangegeven dat een klein deel van het totaal aantal kinderen in eenbuurt in het onderzoek zijn meegenomen. Ook bleven – vanwege degebruikte methode (van matching van de groepen in de verschillendebuurten) – kleine aantallen over voor de analyse. De onderzoekers bevelentoekomstig onderzoek aan waarbij gegevensbronnen worden gebruiktmet grotere aantallen kinderen en jongeren. Daarnaast geven zij aan ookte kijken naar andere uitkomstmaten dan alleen overgewicht en beweeg-gedrag. Ik ga met RIVM in gesprek om op basis van de aanbevelingen inhet onderzoek te bespreken hoe zo goed mogelijk zicht te krijgen op deverbeteringen die in de JOGG-aanpak worden doorgevoerd en deze waarnodig te monitoren.De uitkomsten van deze activiteiten zal ik met uw Kamer delen.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. van Ooijen4Kobes et al. (2021), Prevalence of overweight among Dutch primary school children living inJOGG and non-JOGG areasTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 793, nr. 7493