Verslag van een schriftelijk over het tijdelijk opheffen van de sluis voor Trodelvy (Kamerstuk 29477-908)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 477GeneesmiddelenbeleidNr. 913 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 19 november 2024 De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft eenaantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksge-zondheid, Welzijn en Sport over de brief van 27 september 2024 over hettijdelijk opheffen van de sluis voor Trodelvy (Kamerstuk 29 477, nr. 908).De vragen en opmerkingen zijn op 17 oktober 2024 aan de Minister vanVolksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 19 november2024 zijn de vragen beantwoord.De voorzitter van de commissie,MohandisAdjunct-griffier van de commissie,Sjerp kst-29477-913ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9131 InhoudsopgaveI.Vragen en opmerkingen vanuit de fracties2Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie2Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie2Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie3Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie4II.Reactie van de Minister4 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractieDe leden van de PVV-fractie hebben met bijzondere belangstellingkennisgenomen van het besluit van de Minister om het geneesmiddelTrodelvy op te nemen in het basispakket voor een specifieke groeppatiënten met borstkanker. Deze leden zijn verheugd dat er met deleverancier een maatschappelijk aanvaardbare prijs overeengekomen is.Genoemde leden hopen dat prijsonderhandelingen over dure geneesmid-delen voortaan sneller afgerond zullen worden, maar hebben op ditmoment geen aanvullende vragen.Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractieDe leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over hettijdelijk opheffen van de sluis voor Trodelvy. Deze leden begrijpen goeddat het opheffen van de sluis voor de patiënten een hoop onzekerheidwegneemt maar hebben nog wel enkele vragen hierover aan de Minister.Allereerst willen genoemde leden weten of met het «tijdelijk opheffen vande sluis voor Trodelvy», wordt bedoeld dat deze prijsafspraken gelden toten met 31 december 2027, dus voor de duur van drie jaar. Deze leden zijnbenieuwd hoeveel patiënten gebruik kunnen gaan maken van ditgeneesmiddel gedurende deze periode. Ook zijn zij benieuwd wat toegangtot dit medicijn betekent voor de verwachte levensduur en de verwachtekwaliteit van leven voor patiënten.In de beslisnota wordt vermeld dat deze opname gepaard gaat metmeerkosten. Om hoeveel meerkosten gaat het in de periode 2024–2027?Betekent de opname van dit dure geneesmiddel in het basispakket ook hetverwijderen van een vergelijkbaar (duur) alternatief uit het basispakket?Zo nee, is dergelijk beleid overwogen?De leden van de VVD-fractie vinden het positief dat de fabrikant nieuwestudiedata heeft kunnen aanleveren die, zo lezen deze leden, de ongun-stige kosteneffectiviteit enigszins minder ongunstig hebben kunnenmaken. Om wat voor type effectiviteitsdata gaat het, welke factoren zijnbestudeerd? Ging het om nieuwe (peer reviewed gepubliceerde)studieresultaten, of om resultaten van al eerder gedane studies die op eenandere wijze zijn gepresenteerd? Is er ook nieuwe kwaliteit-van-leven-databeschikbaar gekomen en zo ja, kan de Minister beschrijven op welkemanier die zijn meegewogen in de kosteneffectiviteit?De leden van de VVD-fractie zijn al langer verbaasd over hoe fabrikantenomgaan met de lijstprijzen, de relatie tussen prijzen en effectiviteitsdataen het gebrek aan transparantie van prijsopbouw. Is tijdens de onderhan-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9132 delingen meer transparantie gekomen op die prijsopbouw voor debetrokken onderhandelaars? Zo ja, op welke wijze kan deze gedeeltelijketransparantie bijdragen aan de onderhandelingen over andere medicijnenin de sluis? Zo nee, is daar wel om gevraagd?In de brief met daarin de kabinetsvisie over dure geneesmiddelen1 geeftde Minister aan dat zij van mening is dat het beleid omtrent financiëlearrangementen soms doorslaat. In hoeverre heeft deze mening van deMinister bijgedragen aan het besluit over een aanvaardbare prijs van ditmiddel? Welke invloed hebben de uitspraken over dit specifieke genees-middel tijdens het Kamerlidmaatschap van de Minister gehad op deonderhandelingen en het definitieve besluit van de Minister? De leden vande VVD-fractie vragen om een nadere toelichting op het «doorslaan vanfinanciële arrangementen». Wanneer vindt de Minister dat dergelijkefinanciële afspraken doorslaan en op welke wijze is zij van plan datdoorslaan te voorkomen?In dezelfde brief lezen de leden van de VVD-fractie dat er voor deaanvullende maatregelen uit de brief geen financiële dekking is, maar datde Minister «samen met de Kamer een afweging (zal) maken over de matewaarin de verwachte meerkosten te verantwoorden zijn met de verwachtetoename in toegankelijkheid van dure middelen». Genoemde leden zijnhier kritisch over. Waarom is niet gezorgd voor financiële dekkingvoorafgaand aan het besluit over Trodelvy? Wat verwacht de Ministerüberhaupt aan financiële dekking en meerkosten te willen of moetenbesteden als het gaat om (dure) geneesmiddelen? Waar kijkt de Ministernu naar als het gaat om de bron daarvoor? Kan de Minister bevestigen datzij voorkomt dat dit een verhoging van de zorgpremie zou betekenen?Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractieDe leden van de NSC-fractie hebben kennisgenomen van de brief over hettijdelijk opheffen van de sluis voor Trodelvy. Zij constateren dat hetmedicijn tegen een maatschappelijk aanvaardbare prijs wordt opgenomenin het basispakket van de zorgverzekering voor een specifieke groeppatiënten met borstkanker. Deze leden hebben echter nog enkele vragenhierover aan de Minister.De leden van de NSC-fractie wijzen erop dat de Kamer op 28 maart 2023 isgeïnformeerd dat Trodelvy niet in het basispakket zou worden opgenomenvanwege de ongunstige kosteneffectiviteit. Recentelijk hebben deze ledenvernomen dat de kosteneffectiviteit van Trodelvy nog steeds ongunstig is,maar in mindere mate, waardoor de benodigde prijsverlaging vooropname in het basispakket lager is. Hoe kan de Minister garanderen datde prijs van geneesmiddelen zoals Trodelvy maatschappelijkaanvaardbaar is, als fabrikanten geen transparantie bieden over deprijsopbouw? Kan de Minister toelichten op welke manieren zij zich inzetom meer inzicht te krijgen in deze prijsstructuur? Daarnaast constaterendeze leden dat deze opname gepaard gaat met meerkosten. Kan deMinister aangeven wat de verwachte meerkosten zijn?De leden van de NSC-fractie merken op dat de onderhandelingen overTrodelvy veel tijd in beslag hebben genomen, en dat dit ook geldt voorandere geneesmiddelen. Hoewel deze leden het belang van zorgvuldigeonderhandelingen erkennen, uiten zij hun zorgen over de lange doorloop-tijden en de gevolgen hiervan voor de beschikbaarheid van nieuwegeneesmiddelen. Ook na afronding van de sluisprocedure duurt het vaaklang voordat patiënten daadwerkelijk toegang krijgen tot deze middelen.1Kamerstuk 29 477, nr. 909Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9133 In dat verband zijn deze leden benieuwd naar de voortgang van hetDashboard Doorlooptijden Geneesmiddelen. Kan de Minister toelichten inhoeverre zij verwacht dat de betrokken partijen bereid zijn om periodiekdata aan te leveren voor het dashboard? Is de Minister bereid ommaatregelen te treffen om deze samenwerking te bevorderen?Verder willen de leden van de NSC-fractie graag weten hoe de Ministerkijkt naar de tijdelijke toelating van geneesmiddelen. De vorige Ministerstelde dat, wanneer een geneesmiddel voldoet aan de gestelde eisen,inclusief de stand van wetenschap en praktijk, er geen reden is om hetslechts tijdelijk toe te laten. Wat is de visie van de huidige Minister hierop?Kan de Minister toelichten waarom in het geval van Trodelvy is gekozenvoor een tijdelijke toelating, terwijl dit voldoet aan de gestelde eisen?Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractieDe leden van de D66-fractie hebben met interesse de brief van de Ministergelezen om het borstkankermedicijn Trodelvy op te nemen in hetbasispakket. Deze leden vinden het goed nieuws dat de veelal jongevrouwen die worden geraakt door deze vorm van borstkanker nu toegangkrijgen tot een behandeling tegen een aanvaardbare prijs. Dit is medegelukt na inspanning van borstkankervereniging Nederland (BVN).Genoemde leden hebben nog enkele vragen aan de Minister.De leden van de D66-fractie vinden het belangrijk dat de prijs van eenmedicijn meeweegt in de beslissing of het vergoed wordt of niet. Als dieprijs geen rol speelt, wordt de zorg in de toekomst onbetaalbaar enkunnen we patiënten niet de zorg geven die ze nodig hebben. Daarnaastverlies je een sterke onderhandelingspositie tegenover farmaceutischebedrijven, die dan de prijs van medicijnen makkelijk kunnen verhogen.Kan de Minister aangeven hoe zij invulling geeft aan haar rol en verant-woordelijkheid om tot eerlijke en aanvaardbare prijzen van (dure)behandelingen te komen? Kan de Minister toelichten of zij bereid is om«nee» te verkopen bij een onaanvaardbare prijs? Welke plannen heeft deMinister om transparantie over prijsonderhandelingen in Nederland en insamenwerking met andere Europese lidstaten te vergroten, zo vragendeze leden.De leden van de D66-fractie zien dat het proces om te komen tot eenbeslissing over een vergoeding beter kan. Veel patiënten zitten te lang inonzekerheid. Deze leden vragen welke mogelijkheden de Minister ziet omhet proces beter in te richten en welk tijdspad hierbij past.Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractieDe leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de brief over hettijdelijk opheffen van de sluis voor Trodelvy. Genoemde leden hebbenhierover geen verdere vragen aan de Minister.II. Reactie van de Minister Vragen van de leden van de VVD-fractieAllereerst willen genoemde leden weten of met het «tijdelijk opheffen vande sluis voor Trodelvy», wordt bedoeld dat deze prijsafspraken gelden toten met 31 december 2027, dus voor de duur van drie jaar. Deze leden zijnbenieuwd hoeveel patiënten gebruik kunnen gaan maken van ditgeneesmiddel gedurende deze periode. Ook zijn zij benieuwd wat toegangtot dit medicijn betekent voor de verwachte levensduur en de verwachtekwaliteit van leven voor patiënten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9134 Het financiële arrangement voor Trodelvy loopt tot eind 2027, waarna ikzal besluiten over (het verlengen van) de opname van Trodelvy inbasispakket. Voor alle financiële arrangementen geldt dat er voor beperkteduur financiële afspraken worden gemaakt, veelal is dit 3 jaar. Het aantalpatiënten dat in aanmerking komt voor behandeling met Trodelvy isvolgens Zorginstituut Nederland (hierna: het Zorginstituut) maximaal 277patiënten per jaar. Het Zorginstituut schat in dat er de aankomende 3 jaarin totaal 305 patiënten behandeld zullen worden met Trodelvy omdat nietalle patiënten zullen starten met Trodelvy. Patiënten die met Trodelvybehandeld worden leven gemiddeld 9,2 maanden langer. Ondanks extrabijwerkingen in vergelijking tot chemotherapie verbetert de kwaliteit vanleven van patiënten die progressievrij zijn.In de beslisnota wordt vermeld dat deze opname gepaard gaat metmeerkosten. Om hoeveel meerkosten gaat het in de periode 2024–2027?Betekent de opname van dit dure geneesmiddel in het basispakket ook hetverwijderen van een vergelijkbaar (duur) alternatief uit het basispakket?Zo nee, is dergelijk beleid overwogen?Een behandeling met Trodelvy kost meer dan een behandeling metchemotherapie, maar het levert ook meer gezondheidswinst op. Ditbetekent dat er meerkosten zijn voor elke patiënt die met Trodelvy wordtbehandeld. Het Zorginstituut schat in dat de totale meerkosten gedurende3 jaar rond de € 19 miljoen liggen. Dit is echter op basis van de brutouitgaven aan Trodelvy. De netto uitgaven, dus rekening houdend met debehaalde korting, kunnen vanwege de vertrouwelijkheid van de financiëlearrangementen niet gedeeld worden. De opname van Trodelvy betekentniet dat een vergelijkbaar (duur) alternatief uit het basispakket wordtverwijderd. Dat is ook niet overwogen. Het is niet de praktijk nochjuridisch of budgettair noodzakelijk om een middel uit het basispakket tehalen als een nieuw middel wordt opgenomen en ik zou in dit geval ookniet weten wat een vergelijkbaar alternatief zou zijn.Daarbij: mocht een nieuw middel kosteneffectiever zijn dan een bestaandmiddel, dan hebben zorgverzekeraars, vanwege hun zorgplicht, geengrondslag om het bestaande middel niet (meer) te vergoeden vanwege dekosteneffectiviteit alleen. Ik vind het daarom eerder aan zorgverleners omvia actualisatie van behandelrichtlijnen ervoor te zorgen dat de meestdoelmatige (lees: kosteneffectieve) behandeling wordt voorgeschreven.Daarnaast kunnen partijen het Zorginstituut vragen om een duiding tedoen van de pakketwaardigheid van een geneesmiddel. In het kader vanhet verbeteren en verbreden van de toets op het basispakket wordt ergewerkt aan het breder ontsluiten van kennis over kosteneffectiviteit inhet veld.2De leden van de VVD-fractie vinden het positief dat de fabrikant nieuwestudiedata heeft kunnen aanleveren die, zo lezen deze leden, de ongun-stige kosteneffectiviteit enigszins minder ongunstig hebben kunnenmaken. Om wat voor type effectiviteitsdata gaat het, welke factoren zijnbestudeerd? Ging het om nieuwe (peer reviewed gepubliceerde)studieresultaten, of om resultaten van al eerder gedane studies die op eenandere wijze zijn gepresenteerd? Is er ook nieuwe kwaliteit-van-leven-databeschikbaar gekomen en zo ja, kan de Minister beschrijven op welkemanier die zijn meegewogen in de kosteneffectiviteit?2Zie hiervoor de laatste voortgangsbrief over het programma Verbetering en Verbreding van deToets op het Basispakket (VVTB). Kamerstukken 29 689, nr. 1253.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9135 De nieuwe studiedata die zijn aangeleverd door de leverancier bij hetZorginstituut zijn data waarbij er gedurende een langere tijdsperiode isgemeten wat de effecten zijn van Trodelvy op de algehele overleving, deprogressievrije overleving en de tijd tot progressie. Er zijn geen nieuwedata over de kwaliteit van leven. Op basis van de nieuwe data heeft hetZorginstituut geconstateerd dat er een verandering is ten aanzien van detijd tot progressie en heeft daarnaast een correctie toegepast op derelatieve dosis intensiteit. Dit heeft geleid tot een gunstigere kosteneffecti-viteit ten opzichte van de vorige beoordeling door het Zorginstituut.De leden van de VVD-fractie zijn al langer verbaasd over hoe fabrikantenomgaan met de lijstprijzen, de relatie tussen prijzen en effectiviteitsdataen het gebrek aan transparantie van prijsopbouw. Is tijdens de onderhan-delingen meer transparantie gekomen op die prijsopbouw voor debetrokken onderhandelaars? Zo ja, op welke wijze kan deze gedeeltelijketransparantie bijdragen aan de onderhandelingen over andere medicijnenin de sluis? Zo nee, is daar wel om gevraagd?Nee, daar is niet om gevraagd. De primaire reden hiervoor is dat prijzenvan dure, innovatieve geneesmiddelen doorgaans geen directe weergavezijn van de kosten van individuele middelen (plus een winstpercentage).De prijs is meestal een functie van algemene investeringskosten van defabrikant (de R&D post waaruit al het onderzoek van de fabrikant naarnieuwe geneesmiddelen wordt bekostigd), de zogenoemde maatschappe-lijke waarde van het geneesmiddel (wat levert het de maatschappijvolgens de fabrikant op) en de verwachte bereidheid te betalen in eenland, in dit geval Nederland. Daarbij bestaat er ook geen objectief kaderom de redelijkheid van gemaakte kosten te wegen. Wel weegt deAdviescommissie Pakket (ACP) van het Zorginstituut de redelijkheid vande prijs mee in een advies; zo zou een groter volume (q) in beginselmoeten leiden tot een lagere prijs (p), net als een grotere mate vanonzekerheid over de kosteneffectiviteit.In de brief met daarin de kabinetsvisie over dure geneesmiddelen3 geeftde Minister aan dat zij van mening is dat het beleid omtrent financiëlearrangementen soms doorslaat. In hoeverre heeft deze mening van deMinister bijgedragen aan het besluit over een aanvaardbare prijs van ditmiddel? Welke invloed hebben de uitspraken over dit specifieke genees-middel tijdens het Kamerlidmaatschap van de Minister gehad op deonderhandelingen en het definitieve besluit van de Minister? De leden vande VVD-fractie vragen om een nadere toelichting op het «doorslaan vanfinanciële arrangementen». Wanneer vindt de Minister dat dergelijkefinanciële afspraken doorslaan en op welke wijze is zij van plan datdoorslaan te voorkomen?Deze mening heeft niet bijgedragen aan het besluit over eenaanvaardbare prijs voor dit middel. In dit geval kon ik met een lagerkortingspercentage akkoord gaan dan mijn voorganger, omdat nieuwestudiedata tot een nieuw advies van het Zorginstituut heeft geleid en datadvies neerkwam op een lager kortingspercentage. De uitspraken die iktijdens mijn Kamerlidmaatschap heb gedaan over dit middel, hebbengeen invloed gehad op de onderhandelingen en mijn besluit, anders dandat ik blij ben dat ik tot een overeenkomst met de fabrikant heb kunnenkomen, waardoor patiënten nu (eindelijk) toegang hebben tot dit middeltegen een maatschappelijk aanvaardbare prijs. Zoals ik vaker heb gezegd,onder ander tijdens het nota overleg van 7 oktober jl.4 (Kamerstuk 36 343,3Kamerstuk 29 477, nr. 9094Over de initiatiefnota van het lid Krul (CDA), Geneesmiddelen weer binnen bereik (Kamerstuk36 343).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9136 nr. 8), zie ik de meerwaarde van de sluis voor dure geneesmiddelen, maarwil ik kijken of ik de scherpe randjes van dat beleid er af kan halen. Als eengeneesmiddel in twintig andere landen al wordt vergoed, en hier nog niet,dan vind ik bijvoorbeeld dat we wat uit te leggen hebben. Ik wil dan wetenof en zo ja, waar het sneller kan. Het gaat mij vooral om de langdurigeonzekerheid waarin patiënten soms verkeren, als een geneesmiddel langin de sluis zit. Ik zie mogelijkheden om daaraan wat te doen, bijvoorbeelddoor meer duidelijkheid te geven over de verschillende stappen in hetproces, over waar een geneesmiddel zich in het proces bevindt, en op wiehet wachten is. Daarnaast kijk ik of bepaalde geneesmiddelen met hogeunmet medical need sneller beoordeeld kunnen worden.Voor de goede orde: het gaat mij dus niet om middelen toe te laten tot hetbasispakket enkel en alleen omdat deze in andere landen wel wordenvergoed.Als artsen in Nederland vinden dat een middel bijvoorbeeld geenmeerwaarde heeft, dan is dat voor mij leidend. En als het ZorginstituutNederland oordeelt dat de prijs te hoog is, dan zal ik onderhandelen overeen lagere prijs.In dezelfde brief lezen de leden van de VVD-fractie dat er voor deaanvullende maatregelen uit de brief geen financiële dekking is, maar datde Minister «samen met de Kamer een afweging (zal) maken over de matewaarin de verwachte meerkosten te verantwoorden zijn met de verwachtetoename in toegankelijkheid van dure middelen». Genoemde leden zijnhier kritisch over. Waarom is niet gezorgd voor financiële dekkingvoorafgaand aan het besluit over Trodelvy? Wat verwacht de Ministerüberhaupt aan financiële dekking en meerkosten te willen of moetenbesteden als het gaat om (dure) geneesmiddelen? Waar kijkt de Ministernu naar als het gaat om de bron daarvoor? Kan de Minister bevestigen datzij voorkomt dat dit een verhoging van de zorgpremie zou betekenen?Voor de vergoeding van Trodelvy is dekking. De genoemde passage gaatover de aanvullende maatregelen uit mijn brief, zoals de «fast track» eninternationale inzet. Deze kennen meerkosten, waarvoor nog geen dekkingis. Ik breng deze kosten momenteel in kaart en kom hierop terug in hetvoorjaar van 2025. Ik kan u overigens melden dat deze maatregelenallemaal begrotingsmiddelen betreffen en niet premiegelden.Vragen van de leden van de NSC-fractieDe leden van de NSC-fractie wijzen erop dat de Kamer op 28 maart 2023 isgeïnformeerd dat Trodelvy niet in het basispakket zou worden opgenomenvanwege de ongunstige kosteneffectiviteit. Recentelijk hebben deze ledenvernomen dat de kosteneffectiviteit van Trodelvy nog steeds ongunstig is,maar in mindere mate, waardoor de benodigde prijsverlaging vooropname in het basispakket lager is. Hoe kan de Minister garanderen datde prijs van geneesmiddelen zoals Trodelvy maatschappelijkaanvaardbaar is, als fabrikanten geen transparantie bieden over deprijsopbouw? Kan de Minister toelichten op welke manieren zij zich inzetom meer inzicht te krijgen in deze prijsstructuur? Daarnaast constaterendeze leden dat deze opname gepaard gaat met meerkosten. Kan deMinister aangeven wat de verwachte meerkosten zijn?Met een maatschappelijk aanvaardbare prijs bedoel ik een prijs dievoldoet aan de pakketcriteria. Daarover adviseert het Zorginstituut mij, opbasis van door de fabrikant aangeleverd bewijs. Het Zorginstituut weegt ineen pakketadvies de vier pakketcriteria, te weten de effectiviteit, noodzake-lijkheid, kosteneffectiviteit en de uitvoerbaarheid (bijvoorbeeld dearbeidsinzet en benodigde expertise, maar ook de budgetimpact), watTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9137 uiteindelijk leidt tot een advies over de prijs (doorgaans een kortings-advies).De kosten die een fabrikant al dan niet gemaakt heeft voor ontwikkelingvan het geneesmiddel in kwestie, zijn hierbij niet bijzonder relevant. Dereden hiervoor is dat prijzen van dure, innovatieve geneesmiddelendoorgaans geen directe weergave zijn van de kosten van individuelemiddelen (plus een winstpercentage). De prijs is meestal een functie vanalgemene investeringskosten van de fabrikant (de R&D post waaruit al hetonderzoek van de fabrikant naar nieuwe geneesmiddelen wordtbekostigd), de zogenoemde maatschappelijke waarde van het genees-middel (wat levert het de maatschappij volgens de fabrikant op) en deverwachte bereidheid te betalen in een land, in dit geval Nederland.Daarbij bestaat er ook geen objectief kader om de redelijkheid vangemaakte kosten te wegen. Wel weegt de Adviescommissie Pakket (ACP)van het Zorginstituut de redelijkheid van de prijs mee in een pakketadvies;zo zou een groter volume (q) moeten leiden tot een lagere prijs (p), net alseen grotere mate van onzekerheid over de kosteneffectiviteit.Een behandeling met Trodelvy kost meer dan een behandeling metchemotherapie, maar het levert ook meer gezondheidswinst op. Ditbetekent dat er meerkosten zijn voor elke patiënt die met Trodelvy wordtbehandeld. Het Zorginstituut schat in dat de totale meerkosten gedurende3 jaar rond de € 19 miljoen liggen. Dit is echter op basis van de brutouitgaven aan Trodelvy. De netto uitgaven, rekening houdende met debehaalde korting, kunnen vanwege de vertrouwelijkheid van de financiëlearrangementen niet gedeeld worden.De leden van de NSC-fractie merken op dat de onderhandelingen overTrodelvy veel tijd in beslag hebben genomen, en dat dit ook geldt voorandere geneesmiddelen. Hoewel deze leden het belang van zorgvuldigeonderhandelingen erkennen, uiten zij hun zorgen over de lange doorloop-tijden en de gevolgen hiervan voor de beschikbaarheid van nieuwegeneesmiddelen. Ook na afronding van de sluisprocedure duurt het vaaklang voordat patiënten daadwerkelijk toegang krijgen tot deze middelen.In dat verband zijn deze leden benieuwd naar de voortgang van hetDashboard Doorlooptijden Geneesmiddelen. Kan de Minister toelichten inhoeverre zij verwacht dat de betrokken partijen bereid zijn om periodiekdata aan te leveren voor het dashboard? Is de Minister bereid ommaatregelen te treffen om deze samenwerking te bevorderen?Zoals aangekondigd in de visiebrief over dure geneesmiddelen, werk ikaan de doorontwikkeling van het Dashboard Doorlooptijden Geneesmid-delen. In dat kader voer ik momenteel verkennende gesprekken metpartijen die brondata beheren, zoals met Zorgverzekeraars Nederland. Opbasis van deze gesprekken ben ik optimistisch over de bereidheid vanpartijen om data te delen. Naast de bereidheid moet het uitwisselen vandeze data echter ook juridisch goed ingebed zijn en technisch reali-seerbaar zijn. Als ik hiervan een goed beeld heb, zal ik besluiten over hoede doorontwikkeling eruit komt te zien en welke maatregelen daarvoornodig zijn. Ik zal u hierover nader berichten in de eerste helft van 2025.Verder willen de leden van de NSC-fractie graag weten hoe de Ministerkijkt naar de tijdelijke toelating van geneesmiddelen. De vorige Ministerstelde dat, wanneer een geneesmiddel voldoet aan de gestelde eisen,inclusief de stand van wetenschap en praktijk, er geen reden is om hetslechts tijdelijk toe te laten. Wat is de visie van de huidige Minister hierop?Kan de Minister toelichten waarom in het geval van Trodelvy is gekozenvoor een tijdelijke toelating, terwijl dit voldoet aan de gestelde eisen?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9138 Ik denk dat mijn voorganger doelde op middelen die instromen zonder dateen financieel arrangement (meer) nodig is. Dat gebeurt in principe vooronbepaalde tijd. Financiële arrangementen zijn juist tijdelijk van aard omzo ook rekening te kunnen houden met ontwikkelingen die van invloedzijn op de financiële afspraken. Ik kan dan bijvoorbeeld een nieuwebeoordeling vragen of vanwege de veranderde marktsituatie besluiteneen middel definitief te vergoeden vanuit het basispakket.Het financiële arrangement voor Trodelvy loopt tot eind 2027, waarna ikzal besluiten over (het verlengen van) de opname van Trodelvy inbasispakket. Voor alle financiële arrangementen geldt dat voor beperkteduur financiële afspraken worden gemaakt, veelal is dit 3 jaar.Vragen van de leden van de D66-fractieDe leden van de D66-fractie vinden het belangrijk dat de prijs van eenmedicijn meeweegt in de beslissing of het vergoed wordt of niet. Als dieprijs geen rol speelt, wordt de zorg in de toekomst onbetaalbaar enkunnen we patiënten niet de zorg geven die ze nodig hebben. Daarnaastverlies je een sterke onderhandelingspositie tegenover farmaceutischebedrijven, die dan de prijs van medicijnen makkelijk kunnen verhogen.Kan de Minister aangeven hoe zij invulling geeft aan haar rol en verant-woordelijkheid om tot eerlijke en aanvaardbare prijzen van (dure)behandelingen te komen? Kan de Minister toelichten of zij bereid is om«nee» te verkopen bij een onaanvaardbare prijs? Welke plannen heeft deMinister om transparantie over prijsonderhandelingen in Nederland en insamenwerking met andere Europese lidstaten te vergroten, zo vragendeze leden.Ik vind het belangrijk dat patiënten toegang hebben en houden totnieuwe, innovatieve geneesmiddelen. Omdat de prijzen van dezemiddelen steeds hoger worden, is dat niet vanzelfsprekend. Het budget isimmers eindig. Ik richt mij daarom op het betalen van maatschappelijkaanvaardbare prijzen voor dure geneesmiddelen. De zogenoemde sluis isde beste manier om dat voor elkaar te krijgen. Zo voorkomen we dat(heel) dure geneesmiddelen zomaar het pakket instromen, terwijl (nog)niet duidelijk is of deze pakketwaardig zijn. Dankzij de adviezen van hetZorginstituut krijg ik daar zicht op en ook op wat een maatschappelijkverantwoorde prijs zou zijn. Als een fabrikant niet bereid is om die prijs tevragen, ben ik zeker bereid om «nee» te zeggen. Ik heb uw Kamer recentbericht over de middelen zanubrutinib5 en darolutamide6 waarbij ik er metde fabrikant helaas niet uit ben gekomen.Transparantie over de prijsonderhandelingen geneesmiddelen hebbenmijn sterke voorkeur. De ervaring leert mij dat fabrikanten alleen hunprijzen willen verlagen met een vertrouwelijk prijsarrangement. Vaak kanik dus niet anders dan geheimhouding te accepteren. Als ik moet kiezentussen toegang tot een middel tegen een verantwoorde, maar vertrouwe-lijke prijs en transparantie, dan is voor mij het eerste het belangrijkst.Zoals ik eerder aan de Tweede Kamer schreef, werk ik aan een brederoverleg met andere landen om onderling informatie uit te wisselen. Daarzet ik vergroten van onderlinge prijstransparantie op de agenda. Maar hetis belangrijk om de verwachtingen op korte termijn te temperen. Want ookin andere landen is de druk van fabrikanten groot om alleen met vertrou-welijke arrangementen te werken.5Zie Kamerstukken 29 477, nr. 905.6Zie Kamerstukken 29 477, nr. 906.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 9139 De leden van de D66-fractie zien dat het proces om te komen tot eenbeslissing over een vergoeding beter kan. Veel patiënten zitten te lang inonzekerheid. Deze leden vragen welke mogelijkheden de Minister ziet omhet proces beter in te richten en welk tijdspad hierbij past.Onlangs heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn visie op dure genees-middelen en toelating tot basiszorgverzekering.7 Daarin beschrijf ik mijnambitie om het stelsel voor pakkettoelating van dure geneesmiddelen teverbeteren. Ik wil verder kijken dan alleen naar betaalbaarheid, en ookkijken naar risico’s zoals de effectiviteit en gepaste inzet van geneesmid-delen voor patiënten. Ook wil ik dat er sneller duidelijkheid komt voorpatiënten over de vergoeding van geneesmiddelen en dat artsen eerderen beter betrokken worden bij de beslissingen die we in Nederlanddaarover nemen. Ik werk er daarom aan dat we eerder in het vergoedings-proces in gesprek gaan over welke bewijslast Nederland nodig heeft omte besluiten of een geneesmiddel effectief is en vergoed moet worden. Totslot wil ik dat er gekeken wordt naar mogelijkheden om afspraken overgepast gebruik van geneesmiddelen te maken of een doelmatigheids-studie uit te voeren. Hoe eerder die afspraken er liggen, hoe beter de zorgvoor patiënten is.Ik heb het Zorginstituut onlangs gevraagd om te verkennen hoe deconcrete invulling van mijn beoogde verbetering eruit kan zien. Ikverwacht dat zij in het voorjaar van 2025 met een aantal voorstellenkomen. Ik beoog om in 2025 overeenstemming te bereiken metLODG-partijen over deze verbetervoorstellen. Als dat proces spoedigverloopt, dan kunnen een aantal verbeteringen al per 1 januari 2026 zijningevoerd, en uiterlijk per 1 januari 2027 alle verbeteringen zijn ingevoerd.7Kamerstukken II 2024/25, 29 477, nr. 909Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 477, nr. 91310