Voortgang Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202534 477Sociaal domeinNr. 91 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 juli 2025Hierbij bied ik – mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties (BZK), de Minister van Onderwijs, Cultuur en Weten-schap, de Staatssecretaris Herstel en Toeslagen, de StaatssecretarisLangdurige en Maatschappelijk Zorg en de Staatssecretaris voorRechtsbescherming – uw Kamer de Jaarrapportage 2024 van Professi-onals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM) aan. Daarnaast informeerik u over de voortgang van PMM1.Inwoners in complexe situaties worden vaak geholpen door professionalsin het sociaal domein. Deze professionals kunnen zelf ook vastlopen in debureaucratie. Als zij bijvoorbeeld door de wirwar van regelingen enveelheid aan organisaties geen oplossing meer zien. Of als decomplexiteit en schurende wet- en regelgeving een oplossing in de wegstaan. PMM helpt professionals bij vastgelopen multiproblematiek omoplossingen te vinden over domeingrenzen heen2.Bij de casussen die PMM in behandeling neemt, gaat het vaak omcomplexe problemen. Denk aan inwoners met psychische problemen, eenontoereikend inkomen en dreigende uithuiszetting. Aan inwoners metverward en onbegrepen gedrag, die door een gebrek aan passendezorgplekken onveilige situaties veroorzaken en daardoor in aanrakingkomen met justitie. Of aan ouders die ernstig beperkt zijn, jeugdzorgmaat-regelen opgelegd krijgen en geen recht hebben op kinderopvangtoeslag,waardoor de combinatie van arbeid en zorg onder druk komt te staan.1De vorige Jaarrapportage systeemleren 2023 is naar de Tweede Kamer gestuurd op 29 mei2024: Kamerstukken 34 477, nr. 86.2De instrumenten van PMM zijn: Landelijk Maatwerkregister, Landelijk Maatwerkloket Multipro-blematiek, Landelijk Escalatie Team, Systeemleren en Professionaliseren. Meer informatie opwww.maatwerkmultiproblematiek.nl kst-34477-91ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 477, nr. 911 PMM is een samenwerking van 6 ministeries, 20 landelijke publiekedienstverleners en meer dan 65 gemeenten. Vanaf 2023 heeft PMM eenstructurele positie bij het Rijk, met een interbestuurlijke Stuurgroep. Deaangesloten organisaties vormen samen één hulpstructuur voor professi-onals in het sociaal domein.Het is voor alle professionals mogelijk om een casus in te dienen, ook alshun organisatie niet is aangesloten. Sinds het ontstaan van PMM in 2019zijn er in totaal 450 casussen ingediend. In vrijwel alle gevallen3 kan deprofessional weer verder door de inzet van PMM. Wanneer de profes-sional verder kan, betekent dat «perspectief» voor de inwoner. Goede ensnelle hulp aan inwoners die dat nodig hebben, draagt bij aan het herstelvan vertrouwen in de overheid.Inzichten uit de casuïstiek vormen de basis voor kennissessies, workshopsen masterclasses die PMM organiseert. De meerwaarde van PMM gaatdaarmee verder dan het oplossen van individuele casussen. Het zit ook inhet versterken van het lerend vermogen van de professionals, publiekedienstverleners en de overheid als geheel.PMM zet daarom in op systeemleren: leren van casussen om het systeemte verbeteren waarin deze casussen ontstaan en opgelost moeten worden.Onafhankelijke onderzoekers doen in de jaarrapportage verslag van deknel- en leerpunten die naar voren komen uit de casuïstiek. En zijrapporteren over hoe het staat met de opvolging van de leerpunten diezijn belegd bij de aangesloten ministeries en organisaties.Het Loket, casuïstiek en reflectiesIn de jaarrapportage4 staan de 104 casussen centraal die PMM heeftafgerond in 2024. In meer dan de helft van de afgeronde casussen looptde professional vast in de ondersteuning op meerdere leefgebieden.Daarin spelen bij de inwoner vaak financiële problemen, in samenhangmet problemen op andere leefgebieden. Ruim de helft van de casussenwerd aangemeld door gemeentelijke professionals. Ook professionals vanpublieke dienstverleners en zorginstellingen dienden casussen in. Bij hetmerendeel van de casussen is PMM niet langer dan acht weken betrokken.In 2024 zijn er door PMM meer dan 30 leerpunten belegd bij aangeslotenministeries en organisaties. Dit heeft bijvoorbeeld bijgedragen aan hethernieuwen van een handboek van de Ministeries van BZK en BuZa,waarin afspraken worden gemaakt over onderlinge afstemming bijevacuaties. PMM heeft ook bijgedragen aan het aanpassen van informa-tievoorziening op websites en het aanscherpen van werkprocessen.Het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek (hierna: het Loket) speelteen cruciale rol in het werk van PMM5. Het Loket biedt één centraalaanspreekpunt bij het Rijk waar professionals casussen kunnenvoorleggen waarmee ze vastlopen. Ik verwijs graag naar het voorbeeld inhet kader hieronder. Het rapport vermeldt dat de professionals de hulpvan het Loket als prettig en constructief ervaren. In interviews met deonderzoekers benoemen zij de meerwaarde van het informeel gezag dathet Loket uitstraalt. Hierdoor komt een casus in beweging. Vanuit hetbrede PMM-netwerk krijgt het Loket snel de betrokken partijen om tafel3In slechts 3% van de casussen geeft de professional aan niet verder te kunnen, ook na inzet vanPMM.4Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek Jaarrapportage systeemleren 2024, Pluut &Partners en Significant Public (2025).5Voor een voorbeeld zie de PMM-casus in het kader.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 477, nr. 912 om samen te zoeken naar een oplossing. Daarnaast blijkt dat indieners decasus ook aangrijpen om binnen hun eigen organisatie te leren.Eén van de rode draden uit de casussen die de onderzoekers onder-scheiden is dat complexiteit van wet- en regelgeving het werk van deprofessionals lastig maakt. De complexiteit is zo groot, dat van professi-onals niet meer verwacht kan worden dat zij altijd alles overzien. Dit geldtvaak al binnen hun eigen werkveld, laat staan bij de doorwerking vanwijzigingen in aanpalende werkvelden. Daarnaast neemt de complexiteittoe naarmate meer organisaties betrokken zijn bij een inwoner. Hierdoorkan bijvoorbeeld onduidelijkheid ontstaan over de vraag «wie aan zet is»(gemeente, publieke dienstverlener, ministerie) bij het toepassen vanmaatwerk. En wordt door de veelheid van betrokken organisaties de regieop samenwerking moeilijker.Een andere reflectie in het rapport is om meer aandacht te geven aan deorganisatorische randvoorwaarden bij het toepassen van maatwerk. PMMherkent deze reflectie ook van signalen die door het netwerk wordenafgegeven. Het gaat om randvoorwaarden die de professional steunen omte werken vanuit het perspectief van de inwoner, zoals meer sturing op deuitkomst voor inwoners. Professionals zien maatwerkoplossingen nusoms stranden door een overheersende sturing op financiën en rechtma-tigheid, waarbij het effect op de inwoner minder zwaar wordt gewogen.PMM-casus: Zoektocht naar ondersteuningLars (25) heeft zijn hele leven te maken gehad met verschillendeproblemen. Sinds enkele maanden staat Lars onder toezicht van dereclassering. Vanwege zijn vele stoornissen wordt er maatwerkgeboden in de begeleiding.Lars is niet in staat om te werken. Daarom wordt hij aangemeld vooreen beoordeling arbeidsvermogen bij het UitvoeringsinstituutWerknemersverzekeringen (UWV). En voor een Wet arbeidsonge-schiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong)-uitkering.Ondanks het indienen van de nodige documenten, worden beideverzoeken toch afgewezen. Zijn reclasseringsbegeleider dient samenmet Lars bezwaar in bij het UWV tegen de afwijzing.In de tussentijd heeft Lars inkomen nodig, maar hij komt niet inaanmerking voor een bijstandsuitkering. Dus wordt van Larsverwacht dat hij gaat werken, wat gezien zijn stoornissen niethaalbaar is.De situatie is voor Lars buitengewoon stressvol en lijkt onoplosbaar.Lars zit zonder inkomen en woont tijdelijk bij zijn hoogbejaardemoeder. Dat is een belastende situatie voor allebei. De begeleidervan Lars neemt contact op met het Loket van PMM. Om te zoekennaar een oplossing op maat waar Lars tijdelijk inkomen krijgt, nietwordt overgevraagd en zijn moeder niet te veel belast wordt.Nadat het Loket betrokken wordt door de indiener, brengt deregievoerder van het Loket meerdere ambassadeurs en maatwerk-functionarissen bij elkaar, onder meer van het Ministerie van SocialeZaken en Werkgelegenheid (SZW), UWV en de gemeente. Naaraanleiding van dit overleg worden afspraken gemaakt om Lars tochvan inkomen te voorzien voor de periode dat het bezwaar loopt bijUWV.PMM brengt in kaart welke randvoorwaarden, zowel landelijk als lokaal,helpend zijn om de uitkomst voor inwoners zwaarder mee te laten wegen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 477, nr. 913 Dit doet PMM samen met haar netwerk van publieke dienstverleners,gemeenten en ministeries.Voortgang PMM in 2024Naast casuïstiek en leerpunten van het Loket, stelde PMM in 2024aanvullende handvatten op: te weten de Principekaart Professionals. In dePrincipekaart staan de vijf waarden en bijbehorende principes die volgensprofessionals en inwoners net wat zwaarder moeten wegen bij hettoepassen van maatwerk. De waarden zijn menselijkheid, zelfbeschikking,verantwoordelijkheid, billijkheid en doeltreffendheid6. Daarnaastorganiseerde PMM meerdere intervisiebijeenkomsten Tafel Casuïstiek.Hier bespreken wethouders Sociaal Domein bestuurlijke dilemma’s bijcomplexe casussen. Ze delen ervaringen, zoeken samen naar oplossingenen leren van elkaar.Uit PMM-gesprekken met professionals blijkt behoefte aan een overkoe-pelend kader voor wet- en regelgeving in het sociaal domein, vanuitgelijke waarden. De verschillende waarden in de afzonderlijke wetten, ende achterliggende beelden van mens en overheid, maken het voor deuitvoerend professionals soms lastig om overeenstemming te bereikenover de in te zetten hulp. De eerdergenoemde Principekaart Professionalsis bedoeld om bij te dragen aan het bereiken van overeenstemming. Ookontwikkelt PMM hiervoor de Memorie van Wetten en Waarden. DeMemorie van Wetten en Waarden bevat als basis de sociale grondrechtenen de daaraan gekoppelde waarden. Het is een praktische routehulp dieprofessionals helpt om sneller tot een gezamenlijke oplossing te komen.Als bijvoorbeeld door schurende waarden, zoals rechtmatigheidtegenover empathie, de hulp stagneert. Doordat de sociale grondrechtenhet vertrekpunt vormen, ontstaat er meer ruimte om tot een positieveoplossing te komen voor inwoners, dan afzonderlijke wetten doenvermoeden. De komende tijd wordt de toepassing van deze routehulpdoor een aantal gemeenten en publieke dienstverleners verder getest,aangescherpt en door PMM breed onder de aandacht gebracht vanprofessionals in het sociaal domein.SamenwerkingHet is van belang dat de verschillende initiatieven elkaar aanvullen enversterken. PMM biedt een interbestuurlijke en domeinoverstijgendehulpstructuur. Naast het Loket van PMM bestaan er ook andere lokettenwaarmee goed wordt samengewerkt, op specifieke domeinen. Zij houdenzich bezig met maatwerk en sectorale knelpunten in de uitvoeringspraktijk.PMM werkt samen met programma’s en initiatieven zoals Werk aanUitvoering (WaU), Platform Sociaal Domein, programma Inrichtenoverheidsbrede loketten, Belangenbehartiger voor Belastingplichtigen enToeslaggerechtigden en programma Onevenredige Hardheden Aanpak.Ook heeft PMM de afgelopen tijd verkennende gesprekken gevoerd metde Nationale ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens.Met als doel reflectie op casussen en uitwisseling van leer- en knelpuntenbinnen het domein van mensenrechten.Aanleiding voor deze gesprekken zijn de casussen die PMM regelmatigbinnenkrijgt, waarbij de rechten van mensen of kinderen, op basis vaninternationale verdragen, niet of te weinig worden nageleefd. Vervolgge-sprekken worden gevoerd over verdere samenwerking.6Voor toelichting bij de waarden zie Kiezen in het sociaal domein: Waarden die net wat zwaarderwegen dan andere, Argumentenfabriek (2024) op de website van PMMwww.maatwerkmultiproblematiek.nl.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 477, nr. 914 Tot slotUit de diverse PMM-werkbezoeken aan lokale professionals blijkt hoebelangrijk het is om naar lokale professionals te luisteren. Deze lokaleprofessionals zien de gevolgen die inwoners ervaren op dagelijkste basis.De gevolgen van bijvoorbeeld het gebrek aan samenhang tussen wettenen regels, de verkokering binnen en tussen organisaties of wanneer hetonduidelijk is wie de kosten moet betalen in de betreffende casus.Ik zie dit als een oproep aan Rijksoverheid, publieke dienstverleners engemeenten om doorlopend te blijven luisteren naar praktijkervaringen vanook de lokale professionals. Te luisteren naar hen die dagelijks vandichtbij de inwoners met hart en ziel perspectief proberen te bieden.Zodat beleid, wetgeving en regelgeving steeds beter zullen aansluiten bijde praktijk.Essentieel is dat professionals die inwoners in de knel ondersteunen instaat worden gesteld om de juiste hulp te kunnen bieden en waar nodigmaatwerk te kunnen toepassen om verdere escalatie te voorkomen. Waardat niet lukt, kunnen zij ondersteuning van het Loket van PMM vragen. Ikdoe hiermee een oproep aan gemeenten en organisaties die zich nog niethebben aangesloten bij PMM, om dat alsnog te doen7. Als het PMM-netwerk van aangesloten partijen groeit, vergroot het de effectiviteit enslagkracht. Zodat meer professionals en inwoners in de knel eerder ensneller geholpen zijn.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Y.J. van Hijum7Zie voor meer informatie www.maatwerkmultiproblematiek.nl. Deelname is laagdrempelig enbrengt geen kosten met zich mee.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 477, nr. 915