Reactie op verzoek commissie over een toelichting op de huidige staat van het salafisme, salafistische aanjagers en haatimams in Nederland en de actuele aanpak daartegen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 614Grondrechten in een pluriforme samenlevingNr. 178 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 november 2024In de procedurevergadering van 24 april 2024 heeft de vaste commissievoor Sociale Zaken en Werkgelegenheid verzocht om een brief over «dehuidige staat van het salafisme, salafistische aanjagers en haatimams inNederland en de actuele aanpak daartegen». Met deze brief voldoe ik,mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, aan dit verzoek.Het salafisme en de Nederlandse samenlevingDit kabinet staat voor een open en vrije samenleving waarin iedereen invrijheid met elkaar samenleeft en kan genieten van zijn of haar grondwet-telijke vrijheden. Dit betekent dat er ruimte is voor verschillende religieuzestromingen, ook als ze een orthodox karakter hebben. Echter, religie magnooit worden gebruikt als vrijbrief om onverdraagzaamheid of haat teverspreiden. In Nederland moet iedereen, ongeacht afkomst of achter-grond, de vrijheid hebben om zijn of haar leven op de eigen manier vormte geven. Dit moet kunnen zonder door anderen te worden beperkt in devrije keuze over de invulling van het eigen leven. Helaas is dit in depraktijk niet overal het geval.Voor het goed functioneren van onze democratie en rechtsstaat is hetessentieel dat iedereen de waarden van vrijheid en gelijkheid respecteert.Het kabinet staat pal voor deze principes. Denkbeelden die hier lijnrechttegenover staan, wil ik als Staatssecretaris Participatie en Integratiesamen met mijn collega-bewindspersonen krachtig aanpakken. Hetkabinet tolereert geen gedragingen of uitspraken die de vrijheid vananderen beperken, omdat dit mensen buitensluit en de onderlingeverhoudingen tussen burgers onder druk zet. Dit hoort niet thuis inNederland. Het kunnen ook gedragingen zijn die niet strafbaar zijn maardie we wel onwenselijk achten. Voor een succesvolle integratie en eensterke samenleving is het van groot belang dat er geen afkeer bestaat vanandersdenkenden of van de samenleving zelf. Helaas zien we dergelijkeproblematische elementen terug binnen bepaalde salafistische kst-29614-178ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 614, nr. 1781 stromingen, en hier zullen we als kabinet tegen optreden. Mensen die hunindividuele vrijheid beknot zien, vinden mij aan hun zijde.De staat van het salafisme in NederlandIn het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) 58 concludeert deNCTV dat de dreiging voor de democratische rechtsorde die uitgaat vande salafistische beweging als geheel (zo’n 3 tot 5% van de moslims inNederland in totaal), verminderd is. Een meer pragmatische koers lijktbinnen het salafisme aan aanhang te winnen.1 Het jaarverslag 2023 vande AIVD onderschrijft deze gematigde koers en beperkte dreiging vanuitde wahhabi-salafistische beweging en stelt dat de beweging in Nederlandin 2023 nog nauwelijks werd gefinancierd of beïnvloed door geldschietersuit de Golfregio.2Hierbij merkt het kabinet op dat de dreiging bij sommige salafistischeaanjagers nog aanwezig is en acht het kabinet een sluitende aanpak opondermijnende, onverdraagzame en antidemocratische boodschappen engedragingen noodzakelijk, waaronder ook uiteengezet in de NationaleExtremismestrategie.3Aanpak onverdraagzame en antidemocratische boodschappen engedragingenPreventie – het kabinet zet preventief in op het beschermen van dedemocratische rechtsorde. Door de (aanwezige) veerkracht enweerbaarheid in de samenleving te versterken tegen ongewenste vormenvan polarisatie en radicalisering.4 Door gezamenlijk op te trekken metgemeenten, gemeenschappen en professionals en te werken aan eensamenleving die inclusief is.5 In de loop van 2025 informeer ik uw Kamernader over mijn plannen via de Actieagenda Integratie.Zoals aangekondigd in het regeerprogramma wil het kabinet meertegenwicht bieden aan onverdraagzaam en antidemocratisch gedach-tegoed, dat op termijn ondermijnend kan zijn voor de democratischerechtsorde. Binnen het kabinet neem ik komende periode het voortouw inde verkenning van mogelijkheden om hier effectiever tegen op te treden.Hierbij worden in elk geval de Ministeries van Justitie en Veiligheid enBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nauw betrokken. Gedrag datbinnen de wet valt, kan wel zorgelijk en onwenselijk zijn, hoewel er nietstrafrechtelijk tegen kan worden opgetreden. Bijvoorbeeld als het gaat omhet verspreiden van onverdraagzaam gedachtengoed. De verkenning iserop gericht om juist tegen dit soort gedragingen effectiever tegenwicht tekunnen bieden.Persoonsgerichte aanpak – in het individuele geval van een persoonwaarbij signalen zijn van radicalisering, die uiteindelijke kunnen leiden ofhebben geleid tot gewelddadig extremistische of terroristische activi-teiten, is er de lokale persoonsgerichte aanpak. Deze is ook vantoepassing op extremistische aanjagers wanneer zij stelselmatig endoelbewust met hun uitingen en gedragingen de democratischerechtsorde ondermijnen. De gemeenten voeren dan multidisciplinairecasus-overleggen met betrokken partners uit het veiligheids- en sociaal-1Zie: Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 58, Kamerstuk 29 754, nr. 678, p. 23–25.2Zie: Jaarverslag AIVD 2023, Kamerstuk 30 977, nr. 173, p. 10.3Zie: Nationale Extremismestrategie 2024–2029, Kamerstuk 30 821, nr. 218.4Zie: Nationale Extremismestrategie 2024–2029, Kamerstuk 30 821, nr. 218.5Kamerstuk 36 200 XV, nr. 96.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 614, nr. 1782 zorgdomein, nemen waar nodig maatregelen en zetten op maatgemaakteinterventies in.Strafrechtelijk optreden – wanneer wel sprake is van strafbare feiten, zoalsaanzetten tot haat, discriminatie, opruiing, intimidatie of vandalisme, danis strafrechtelijk optreden in concrete gevallen mogelijk door de politie enhet Openbaar Ministerie (OM). Daarnaast kan de AIVD onderzoek doennaar personen of organisaties, waarbij het vermoeden bestaat dat zij eengevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde,dan wel de nationale veiligheid of andere gewichtige belangen van destaat. Ook is uw Kamer in oktober 2023 geïnformeerd over de versterkingvan de maatregel om personen te weren, die ons land binnen willen enhier een extremistische boodschap uit willen dragen.6Tot slotHet kabinet blijft alert en houdt oog voor zorgen over antidemocratischeen onverdraagzame boodschappen die ondermijnend kunnen zijn aan dedemocratische rechtsorde, zowel binnen de salafistische beweging alsandere maatschappelijke bewegingen.7Indien dit aanleiding geeft eerdereinschattingen of oordelen te herzien, zal dit direct gebeuren en zal uwKamer hierover worden geïnformeerd.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. Nobel6Kamerstuk 29 754, nr. 694.7Kamerstuk 35 228, nr. 43.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 614, nr. 1783