Europese top van 12 en 13 december 2019

32Europese top van 12 en 13 december2019Aan de orde is het debat over de Europese top van 12 en13 december 2019.De voorzitter:Aan de orde is het debat over de Europese top van 12 en13 december 2019. Ik heet de minister-president van hartewelkom en geef mevrouw Leijten namens de SP het woord.Mevrouw Leijten (SP):Donderdag en vrijdag komen de Europese regeringsleidersweer bij elkaar voor een Europese top. Dat is natuurlijk besteen beetje gek, want op diezelfde donderdag vinden erverkiezingen plaats in het Verenigd Koninkrijk en wordtwellicht duidelijk hoe het verder gaat met de brexit. Dit puntstaat niet officieel op de agenda, maar er is natuurlijk voorvrijdag ook nog een agenda. Op die dag is de uitkomstduidelijk. Ik zou de minister-president willen vragen: watverwacht hij? Zijn er verschillende scenario's? In hetverleden hebben we weleens gezien dat er dan toch welweer wat flinke woorden werden gesproken, bijvoorbeelddoor de Franse premier. Die had dan weer een stevigoordeel. Een garantie is nooit helemaal te geven, maar isde garantie te geven dat we deze vrijdag de dertiende niette maken krijgen met een "vrijdag de dertiende"-scenarioen dat er geen ongelukken gaan gebeuren? Dat zou tochzonde zijn.Het lijkt alsof er niet zo veel op de agenda staat en het isnog een beetje wachten op wat de Europese Commissiegaat doen. Er is net een nieuwe voorzitter van de EuropeseRaad aangetreden. Maar we weten wel dat er veelgesproken wordt over het klimaat. Dat heet dan eenzogenaamde "Green Deal". Ik heb er eigenlijk niet zo veelvertrouwen in dat dat inderdaad daadwerkelijk een "grééndeal" gaat zijn. Als het over klimaatmaatregelen gaat, gaathet toch vooral over subsidies voor Shell, gaat het overmogelijkheden voor CO2-opslag voor Shell. Dat zien we inNederland gebeuren, maar dat zien we eigenlijk ook eenbeetje in de Europese Unie gebeuren. En bij dieklimaatmaatregelen gaat de discussie eigenlijk niet overgoed openbaar vervoer, waar iedereen van kan profiteren,en over het goed isoleren van huizen, waar iedereen vankan profiteren.We hebben gehoord dat Timmermans en Von der Leyen— dat zijn dus de voorzitter van de Europese Commissieen de Commissaris voor Klimaat — 100 miljard beschikbaarhebben voor die zogenaamde Green Deal. Ik wil eigenlijkmet de minister-president afspreken dat we dat geld danbesteden aan wat goed is voor mensen en voor onsallemaal, en niet goed voor grote bedrijven. Dus ik wil nietdie CO2-opslag onder de bodem. In Nederland is datgestrand vanwege felle protesten van de bevolking. Ga datnou niet via de Europese Commissie en de Europese Unietoch afdwingen. Laten we niet weer heel veel geld stekenin biomassa, zoals we hier in Nederland doen. Er wordtvolgend jaar 11 miljard in biomassa gestoken, terwijl weweten dat het geen CO2-reductie oplevert, en er wordt nulkomma nul eurocent uitgetrokken voor het verduurzamenvan sociale woningen. Dat is niet goed. Op zo'n manier gaje niet naar klimaatrechtvaardigheid. Op die manier werkje niet aan draagvlak, terwijl dat wel heel hard nodig is. Duskan de minister-president mij toezeggen dat als dat bedragbeschikbaar is, het de inzet van Nederland is dat dat gelddan niet gaat naar de fossiele en de oude industrie, maardat dat gaat naar wat goed is voor ons allemaal, dus naarhuizen, openbaar vervoer, hernieuwbare energie? Dat moetde agenda zijn.Voorzitter. In een soort frame, een beetje in het luchtledige,doen Frankrijk en Duitsland vaak heel veel voorstellen. Dielanden proberen elkaar altijd weer een beetje opnieuw tevinden. Zij stellen nu een conferentie voor van twee jaar,twee jaar om met elkaar gaan praten over de toekomst vande Europese Unie. Maar wij hebben hier in de Kameraangenomen dat wij niet steeds die "ever closer union"willen. Dat is de positie van de Kamer. Ik vraag de minister-president om dat geluid van de Kamer uit te dragen als hetgaat over die conferentie over de toekomst van Europa. Erzijn ook landen die zeggen: we kunnen prima samenwerken,maar het hoeft niet naar een politieke federale unie te gaan.En dat gevoel krijg ik toch wel een beetje als ik dat voorstelvan Frankrijk en Duitsland lees. Als dit ter sprake komt, wilde minister-president dit dan in ieder geval meegeven alsde positie van het parlement?Mevrouw Maeijer (PVV):Ik heb twee vragen aan mevrouw Leijten. Ik hoor haar netzeggen dat het geld zou moeten worden besteed aan derenovatie van huizen en aan het openbaar vervoer. Maarvindt mevrouw Leijten, vindt de SP het dan een taak vande Europese Unie om goed openbaar vervoer te regelen inNederland, of om Nederlanders op te dragen om hun huizente gaan renoveren?Mevrouw Leijten (SP):Ik vind überhaupt in de discussie over het klimaat dat wijmensen niets moeten opdragen, maar dat we ze moetenhelpen. Van de Nederlandse subsidies voor klimaat die bijhuishoudens terechtkomen, komt 80% terecht bij de rijkstemensen. Dat is geen goed klimaatbeleid, als je het mijvraagt. Als ze die 100 miljard vrijmaken, vind ik dat dat inzaken moet gaan zitten die goed zijn voor ons allemaal. Aaninternationale treinverbindingen kan natuurlijk wel degelijkiets gebeuren. Het moet niet weer gaan over bijvoorbeeldCO2-opslag onder de grond. Die discussie is gestrand,bijvoorbeeld bij ons in Barendrecht. Het was een wens vandeze regering, maar daar hebben ze van afgezien. Dat moetniet via die zogenaamde Green Deal van Timmermans weerop de agenda komen. Daar waarschuw ik voor.Mevrouw Maeijer (PVV):Dat is een vrij lang verhaal in reactie op een korte vraag.Maar als ik het goed begrijp, vindt de SP dus het volgende.Ik heb het over het moment dat er geld beschikbaar is. Danzet ik "beschikbaar" even tussen aanhalingstekens, wantdaar betalen we natuurlijk gewoon voor en het is de vraagof dat binnen of buiten de begroting zal zijn. Een: is de SPbereid om daar meer voor te betalen en onze afdrachtdaarvoor te verhogen als dat geld daarvoor beschikbaarwordt gesteld?34-32-110 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Mevrouw Leijten (SP):Het antwoord is nee.Mevrouw Maeijer (PVV):Het tweede is: ik hoor u dus eigenlijk gewoon zeggen dathet, op het moment dat het er is, wel een taak voor deEuropese Unie is om goed ov te regelen en iets te doen aande renovatie van huizen. Dat verbaast mij toch.Mevrouw Leijten (SP):Het gaat mij er meer om dat je nadenkt over wat voor beleidje maakt. Ik zie dat er 100 miljard is voorgesteld. We zienook al in de appreciatie van de Europese Raad dat ze datomarmen. Als er zo'n groot bedrag beschikbaar komt, vindik dat dat beschikbaar moet komen voor maatregelen waariedereen van kan profiteren en dat het niet naar de grotevervuilende multinationals moet gaan. Dat is in ieder gevalmijn eis.De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Leijten (SP):Ik denk namelijk dat dat wel degelijk kan. En nee, ik vindniet dat er een groter budget moet komen.Voorzitter. Ik was net aanbeland bij de komende agenda:die nieuwe begroting voor de komende zeven jaar. Wijworden tot de gierige vier gerekend. Ik vraag de minister-president om zich daardoor niet te laten intimideren. Hetplan wordt immers altijd opgeschreven door de mensendie zeggen "meer, meer, meer". Zij doen dat in een tijdwaarvan we weten dat zo ongeveer 400 miljard van dehuidige begroting gewoon nog over is. Dat krijgen ze nietuitgegeven. Dus hoezo "meer, meer, meer"? Als je dannieuwe doelstellingen krijgt, zoals bijvoorbeeld zo'n nieuweGreen Deal, dan moet dat dus inderdaad ergens andersbespaard worden, wat de SP betreft. Die 1% blijft die 1%.Dat is ook een aangenomen motie van de SGP en de SP. Ikhoop dat de minister-president die gebruikt om zijn rugrecht te houden, want het plan dat er nu ligt en de bedragendie we nu zien bij het voorstel van Finland, betekenen datwij 2,25 miljard ... of in ieder geval behoorlijk wat meergaan betalen. Dat is een verhoging van ons budget van30%. Ik vind dat eigenlijk niet uit te leggen. Ik weet dat deminister-president en de minister van Financiën hier stevigin zitten, maar ik hoop dus ook echt dat dat zo blijft. Wezaten er immers ook stevig in bij de begroting voor 2020.Daarbij hebben we een verklaring moeten geven dat wehet er niet mee eens waren, maar kwam dat extra geld ertoch en werd er toch meer uitgegeven dan überhaupt hetvoorstel was van de Raad en ook van de EuropeseCommissie. Dan zie je dat het Europees Parlement heteigenlijk naar zich toetrekt. Dat vind ik niet goed.Voorzitter. Er is een discussie losgebarsten over de vraaghoe we omgaan met uitbreiding. We zien dat Frankrijkeigenlijk zegt: wij willen een hernieuwde discussie over hoewij omgaan met landen die hun gezicht naar de EuropeseUnie richten, maar die wij op een andere manier willenomarmen dan door het lidmaatschap in het vooruitzicht testellen. Ik vraag me af wat de positie van de Nederlandseregering is in die discussie. Volgens mij kan dat een openingzijn in de worsteling die wij iedere keer hebben. Wij willennamelijk wel heel graag landen helpen om hun rechtsstaatop orde te krijgen en om dat maatschappelijk middenveldop te bouwen, maar wij willen niet meteen automatisch dieboeken openen tot toetreding. Ik vraag de minister-presidentom een reactie daarop.De heer Van Ojik (GroenLinks):Ik wil nog even terug naar de omvang van het MFK.Mevrouw Leijten heeft gelijk dat de Kamer daar eenuitspraak over heeft gedaan. Stel nou dat je een beterebegroting kunt krijgen — met "beter" bedoel ik dat er meergeld gaat naar modernisering, moderne dingen, en mindernaar die ouderwetse landbouwsubsidies en zo — en in ruildaarvoor iets meer moet betalen, zou zij dan over zoiets,geen Green Deal maar een financial deal, willen nadenken?Mevrouw Leijten (SP):Nee. Ik vind dat er met die 1% eigenlijk nu al te veel naartoegaat. We zien ook dat er heel veel blijft liggen. We zien dater heel veel verspild wordt. Ik denk dat dat soort dingen hetdraagvlak voor Europese samenwerking echt uitholt, wantmensen zien dat daar wel geld voor beschikbaar is maarniet voor het renoveren van hun huurhuis. Dat zijn ookbesluiten die hier worden genomen. Wij doen er van allesvoor om dat wel voor elkaar te krijgen en dan werken wijook vaak goed samen. Maar ik vind dat dat geenautomatische conclusie kan zijn, nee.De voorzitter:Gaat u verder.Mevrouw Leijten (SP):Tot slot, voorzitter. We hebben het veel over de rechtsstaaten de rechtsstatelijkheid binnen de Europese Unie. Nouheb ik hier een persbericht waarin Amnesty InternationalSpanje oproept om onmiddellijk twee mensen vrij te latendie voor negen jaar veroordeeld zijn omdat zedemonstreerden. Amnesty International wijst ons erop dathet recht op demonstratie binnen de Europese Unie onderdruk staat, ook in landen waar we dat niet automatisch vanverwachten. Schieten op demonstranten, demonstrantenvoor negen jaar opsluiten; als dat in Rusland of Turkije zougebeuren, dan hadden wij hier grote debatten. Maar wehebben het hier gewoon over Spanje en Frankrijk! Ik zouhet interessant vinden om te weten of de minister-presidentde mogelijkheid ziet om iets van een discussie te startenover het recht op demonstratie. Dat is zó wezenlijk. Het iseen grondrecht. Het ligt vast in de Europese verklaring vande rechten van de mens. Er zijn solide landen die lid zijnvan de Europese Unie, die dat met voeten treden. Dat istoch niet iets om weg van te kijken?De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Leijten. Dan geef ik nu het woord aande heer Van Ojik namens GroenLinks.34-32-210 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Van Ojik (GroenLinks):Voorzitter, dank u wel. Het staat eind van de week geloofik niet op de agenda, maar gisteren is het Nederland geluktom in de Raad Buitenlandse Zaken unanimiteit te krijgenvoor een sanctiewet voor mensenrechtenschenders. Ik wilmijn bijdrage toch graag beginnen met te zeggen dat mijnfractie daar heel erg blij mee is. Daar heeft het kabinet zichheel erg voor ingezet in de persoon van minister Blok,alsook een aantal mensen hier in de Kamer. Collega Omtzigtheeft zich daar vanaf het begin voor ingezet. D66 uiteraard,de heer Sjoerdsma. Ik ga niet alle namen opnoemen, maarik denk dat het toch goed is om te zeggen dat dit een succesis van de Nederlandse diplomatie. We mogen onzesuccessen ook vieren, om het zo maar te zeggen.Dan kom ik op wat wel op de agenda staat. Het doel vanklimaatneutraliteit van de Europese Unie in 2050 lijktlangzaam maar zeker dichterbij te komen als een unaniemgesteund doel. Dat is absolute noodzaak naar mijnovertuiging. De vraag is hoe wij landen die zich verzetten,zoals Polen, Hongarije, Tsjechië, als ik het goed begrijp,aan boord kunnen krijgen. Ik begrijp dat die landenbijvoorbeeld meer onderzoek willen, en misschien meergeld. Ik weet het niet precies, maar ik denk dat hetontzettend belangrijk is, ook omdat die conferentie inMadrid nu natuurlijk loopt, dat het de Europese leiders gaatlukken om daar eind van de week unanimiteit over tebereiken. Ik ken de minister-president als een grootvoorstander van klimaatneutraliteit in 2050, dus hoe denkthij daaraan een bijdrage te kunnen leveren?Voorzitter. Het gaat in die discussie over klimaat bijna altijd,en naar mijn smaak soms misschien zelfs iets te veel, overde doelstellingen. Hoeveel procent in 2030: 40%, 50%, 55%?Ik denk dat het goed is om ook eens wat meer naar demaatregelen te kijken. Morgen — ik wilde zeggen "volgendeweek", maar inmiddels al morgen — gaat de EuropeseCommissie de Green Deal presenteren, en daar zijninmiddels best wel veel zaken over uitgelekt. "Deverbouwing van de Europese Unie is totaal", las ikvanochtend in een via een van de kranten uitgelekte versievan het document: rekeningrijden, scheepvaart envliegverkeer die meer voor hun CO2-uitstoot moeten gaanbetalen, het schonestaalplan, een CO2-heffing aan de grensvoor vervuilende producten van buiten, een drastischereductie van het pesticidegebruik. Is dat de goede richting,zou ik de minister-president willen vragen. Morgen komtdie deal, dus we kennen hem nu officieel nog niet. Als deminister-president van de week met zijn collega's aan tafelzit, is die deal er natuurlijk wel, maar in die tussentijdkunnen wij hem er niet meer over ondervragen. Ik zou heelgraag van de minister-president horen hoe hij aankijkt tegenwat hij nu weet van wat ongeveer de maatregelen gaanworden die in de Green Deal van de Europese Commissiezullen worden voorgesteld.Voorzitter. Ook collega Leijten sprak uiteraard al over hetMeerjarig Financieel Kader. De focus op de omvang vanhet MFK is naar mijn vaste overtuiging te beperkt. Kijk maareens naar wat er gebeurt. Vergelijk het Finsecompromisvoorstel dat er nu ligt, maar eens met hetoorspronkelijke voorstel van de Commissie. Dan zie jeeigenlijk al hoe het spel gespeeld wordt. Het Finsevoorzitterschap verlaagt de begroting in de richting vanwat Nederland bijvoorbeeld wil, maar de balans in deuitgaven verschuift tegelijkertijd de verkeerde kant op. Deverkeerde kant op, voorzitter! Toch weer wat meer naarlandbouw en wat minder naar prioriteiten als veiligheid,innovatie en migratie. Dat willen we niet. Dat wil het kabinetniet en dat wil mijn fractie niet. Maar het is wel wat er gaatgebeuren. Er is kennelijk in het echte leven sprake van eensoort uitruil die we misschien niet prettig vinden maar diewel plaats lijkt te vinden. Het is niet moeilijk te voorspellendat deze trend zich zal versterken als het budget, zoalsNederland wil, verder naar beneden moet ten opzichte vanwat de Commissie en het Finse voorzitterschap voorstellen.Ziet de minister-president dat ook zo? Is hij bereid om extrageld uit te trekken als de begroting in ruil daarvoor — ikvroeg het net ook aan mevrouw Leijten — misschien eenbetere weergave van de Nederlandse prioriteiten zoubevatten? Dat zou weleens een hele goeie deal kunnen zijn.Ik ben benieuwd naar zijn antwoord.De Wereldhandelsorganisatie, de WTO, staat ook op deagenda. Dat is goed, want die is voor Nederland en voorEuropa heel belangrijk, met name waar het gaat om haarrol van arbiter in het geval van handelsconflicten. Het isdus heel goed dat het op de agenda staat. Dat komt doordatde VS de benoeming van nieuwe rechters, juristen, in hetgeschillenpanel blokkeren en daarmee de WTO vleugellammaken. Nou heeft de minister-president bij verschillendegelegenheden, maar nog niet zo lang geleden ook inBuitenhof, gezegd: "De Amerikaanse president Trump heeftgroot gelijk als hij kritiek heeft op die internationaleinstellingen. Hij zegt terecht dat dingen in de WTO niet goedzijn en hij zorgt ervoor dat die dingen worden verbeterd".De minister-president noemde specifiek dat wij in de WTOslecht omgaan met conflictoplossing binnen hetwereldhandelssysteem. Nu gaan de Europese leiders drukop Amerika zetten, althans dat hoop ik, om van die onzaligeingeslagen weg terug te komen, maar dan is het welbelangrijk dat wij weten waar onze minister-president staat.Staat hij nou aan de kant van Trump, die zegt: de WTO moetbeter gaan functioneren, en dat geldt vooral voor degeschillenbeslechting? Of staat hij aan de kant van deEuropese lidstaten en de Europese Commissie, die zeggen:"Nee, we moeten zo snel mogelijk die WTO weer herstellenen dat geschillenbeslechtingsmechanisme weer in ereherstellen, want anders handelen we tegen onze eigenbelangen in".Voorzitter. Mijn laatste punt gaat over iets wat niet echt opde agenda staat, maar dat ik toch graag bij de minister-president onder de aandacht wil brengen. Een cultuurraadmoet erop gaan toezien dat de theaters de waarden vanOrbán onderschrijven, las ik gisteren in de krant overHongarije. Er komt een nieuwe hoorzitting over Hongarije.Daar staan de bekende kwesties op de agenda: eenonafhankelijke rechtspraak, de vrijheid van meningsuiting,de academische vrijheid. Ik zou de minister-president willenvragen om dit te agenderen, en misschien moet dat bij deEuropese top al. Want je weet toch eigenlijk niet wat jeleest: een cultuurraad moet erop gaan toezien dat theatersin Hongarije alleen nog maar stukken opvoeren die dewaarden van het zittende staatshoofd Orbán onderschrijven.Dat kan toch bijna niet waar zijn? Ik zou de minister-president dus willen vragen om dat te agenderen, waar danook. Als het kan op de Europese top dit weekend, maar alsdat niet kan, zo snel mogelijk daarna, want dit kan — alshet juist is, en daar ga ik van uit — binnen de Europese Unietoch eigenlijk niet waar zijn?34-32-310 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van Ojik. U kijkt of u nog spreektijdheeft?De heer Van Ojik (GroenLinks):Ja, ik heb nog een paar seconden. Mooi hè?De voorzitter:U kunt het wel. Ongelofelijk. Ik zie dat u verbaasd bent overuzelf.Dan geef ik nu het woord aan de heer Verhoeven namensD66. Laten we kijken of hij uw voorbeeld volgt.De heer Verhoeven (D66):Dank u wel. Er staan tien minuten op de klok, dus dat isgenoeg tijd. Het is ook een belangrijk debat, nu maarnatuurlijk ook tijdens de top over twee dagen. Het is ookop een historisch moment: bijna aan het eind van ditdecennium, aan de vooravond van een brexitstemming,een brexitverkiezing die ongelofelijk spannend is en dieeigenlijk ook wel de verkeerde kant op zou kunnen gaan enook wel dreigt te gaan. En dan hebben we nu natuurlijk eennieuwe Commissie, een Commissie met een vrouwelijkevoorzitter en een man-vrouwverhouding die bijna fiftyfiftyis. Daar ben ik zeer verheugd over. Dat is heel positief. Ikwil zo dadelijk even iets over die Commissie zeggen, endan vooral over de inzet van die Commissie. Ik wil eveningaan op het MFK, de Europese begroting, en ik wil watzeggen over de rechtsstaat, en dan met name over desituatie in Malta.Voorzitter. Ik begin met de Commissieprioriteiten. Ik meendat het door beide sprekers voor mij al werd genoemd: deNew Green Deal. Ik zou bijna zeggen: vol verwachting kloptons hart. De berichten zijn veelbelovend. Het lijkt een stevigpakket te worden dat de doelstelling om in 2050klimaatneutraal te zijn, echt gaat realiseren. We hebben deafgelopen jaren natuurlijk drie dwarsliggers gehad. Polen,Hongarije en Tsjechië zeiden eigenlijk steeds: dit zien wijniet zitten; deze doelstelling willen wij ook niet opnemen.De eerste vraag die ik aan de premier wil stellen, is: denkthij dat het nu gaat lukken om de harde doelstelling om in2050 klimaatneutraal te zijn, wel in de slotverklaring tekrijgen? Dat vind ik wel een heel belangrijk kader en ookeen soort groen randje om die Green Deal. Het is natuurlijknodig dat je dat met elkaar vaststelt om die Green Dealinhoudelijk ook zwaarder te maken als je het eens bent metde doelstellingen die bereikt moeten worden. Ik krijg daargraag een reactie op. Mijn vraag aan de premier is duseigenlijk: gaan we Hongarije, Polen en Tsjechië meekrijgennu het echt al heel lang ruim over twaalf is?Ik begreep dat de premier ook iets had gezegd over reizenmet de trein en dat dat dan op steenkool zou gaan. Dat kloptnatuurlijk niet. Volgens mij heeft de premier dat zelf ookwel weer enigszins met een glimlach ingeslikt, maar het iswel zo dat de trein in Europa duur is. Het is een te duuralternatief voor vliegen. Dat is het probleem waar we hetde laatste tijd steeds vaker over hebben. Het doel isnatuurlijk dat de Commissie van de trein een serieusalternatief maakt. Daarop zou ik wel graag inzet vanNederland zien. Ik krijg daar graag een reactie op. Wat isde insteek van de premier in dezen?Voorzitter. De tweede prioriteit van de Commissie ismigratie. Het is nodig dat er een gezamenlijk en humaanmigratiebeleid komt voor de opvang en de verdeling vanvluchtelingen in en over Europa. De Commissie is heelactief. Ik zou graag willen dat Nederland zich heelconstructief opstelt in plaats van steeds harde eisen testellen die elk compromis moeilijk maken. Intussen zijnverschillende landen in de Europese Raad, Duitsland,Griekenland, Italië en Nederland, bezig met afzonderlijkevoorstellen. Mijn vraag aan de premier is: wat is in zijn ogende rol van Nederland op dit dossier? We hebben namelijkallemaal heel erg sterk het gevoel dat de migratie opEuropees niveau moet worden opgelost, maar welke rolspeelt Nederland daar dan in? Wat is de constructievehouding die wij gaan aannemen, zo vraag ik de premier.Voorzitter. Mijn derde punt met betrekking tot de Commissiegaat over de geopolitieke opstelling: de Europese Unie inde wereld. De Commissievoorzitter heeft al gezegd dat deEuropese Unie echt een sterkere rol moet gaan spelen ophet wereldtoneel, met een sterkere gebruikmaking van hetblok dat de Europese Unie is. Dat kun je natuurlijk op eenaantal manieren doen. De eerste stap die gezet moetworden, is de stap die gisteren gezet is dankzij ministerBlok, die daar enorm hard voor heeft gewerkt op basis vaneen Nederlands voorstel uit de Tweede Kamer. Er komtnamelijk een sanctieregime, waardoormensenrechtenschenders nu daadwerkelijk kunnen wordenaangepakt. Dat is heel positief. Complimenten aan hetkabinet voor de inzet daarvoor. Want het bleek heel lastig,maar het is gewoon gelukt. Dat is prachtig.Het tweede is natuurlijk de veto's op het gebied vanbuitenlandbeleid. Ik vind nog steeds dat Nederland daar opmoet blijven drukken, want daarmee blijven we onszelfonthanden.Het derde is natuurlijk de EU-krijgsmacht, binnen de kadersvan de NAVO. Het is een ontzettend belangrijke stap om tezetten als we als Europa een serieuzere rol willen spelenop het gebied van geopolitieke vraagstukken.Het vierde punt is alles met betrekking tot technologie.China en de Verenigde Staten kondigen steedsverdergaande protectionistische maatregelen aan om hunmarkten af te schermen en alles zelf te maken, terwijl deEuropese Unie de markt opengooit en eigenlijk heel veelleveranciers toelaat, met grote risico's. Zonder eisen testellen, zonder handels- en industriebeleid en zonder eeneigen technologische industrie, wordt het steeds lastigervoor Europa om daarin staande te blijven. Ik vraag dus aande premier of deze prioriteiten ook goed op zijn netvliesstaan. Ik vraag hem of hij kracht wil zetten achter deze vierpunten met betrekking tot de geopolitieke opstelling vanEuropa.Tot slot, de conferentie over de toekomst. Ik ben heelbenieuwd hoe de planning en de aansturing daarvan gaanzijn. Wat is de rol van Nederland? Wat gaan we doen omEuropeanen mee te laten praten over de toekomst vanEuropa, zodat het niet alleen maar een klein gesprek wordt34-32-410 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer tussen Raad, Commissie en Parlement, waar eigenlijkweinig betrokkenheid uit voortkomt?Voorzitter. Dan mijn tweede punt. Dat gaat over de Europesebegroting. Ik zie de heer Van Ojik staan. Hij vliegt een beetjeals een schaduw over mijn verhaal.De voorzitter:Als een schaduw?De heer Van Ojik (GroenLinks):Het is absoluut niet mijn bedoeling om een schaduw overdit verhaal te werpen. Ik wil nog even naar dat punt overde geopolitieke opstelling van de Commissie. Dat is volgensmij een belangrijk punt. Volgens mij denken GroenLinks enD66 daar op veel punten, misschien niet alle, hetzelfde over.Ik had gedacht dat de heer Verhoeven het ook zou hebbenover wie er wel en niet bij de Unie hoort. Het punt van ...De heer Verhoeven (D66):Uitbreiding.De heer Van Ojik (GroenLinks):... de westelijke Balkan. Daar hebben we hier heel vaak overgesproken en over gezegd: het zou goed zijn als we landenperspectief bieden. Denk aan toetredingsonderhandelingenet cetera. Dat punt noemt hij nu niet, maar misschien hoortdat er wel als vijfde punt bij. Ik zie al aan hem dat hij heteen heel goed idee vindt. Dan kunnen we misschien samenkijken hoe we die gemiste kans, die we nog maar net achterons hebben liggen, alsnog in een mogelijkheid kunnenomzetten.De heer Verhoeven (D66):Ik krijg weleens te horen dat ik heel vaak dezelfde punteninbreng en dat mensen soms een beetje moe worden alsze naar mij luisteren en dat ze denken: daar heb jeVerhoeven weer met zijn uitbreidingspunt. Ik dacht dus: iksla dat nu even over. Maar dan doe ik de heer Van Ojik weertekort, die zegt: de uitbreiding werd niet genoemd. Overdie uitbreiding ben ik heel duidelijk geweest. Ik vind dat wedaar de kans en het perspectief voorop hadden moetenstellen, zeker als je ziet wat de ontwikkelingen nu zijn in dielanden. We hadden ze een kans moeten geven om tot hetEuropese continent en de Europese waardengemeenschapte gaan behoren in plaats van ze over te hevelen of ze inieder geval te laten benaderen en te laten aantrekken doorandere invloedsferen in de wereld. Maar volgens mijhebben we daar als GroenLinks en D66 samen met de PvdAin de Kamer steeds van gezegd: kies vanuit deperspectiefkant en zeg niet steeds alleen maar dat dielanden nog niet honderd procent aan alle eisen en normenvoldoen; geef ze een kans om daarnaartoe te groeien, opeen objectieve manier.De voorzitter:Gaat u verder. Kijk niet zo uitnodigend naar de heer VanOjik, want dan denkt hij: ik moet daar weer op reageren.De heer Van Ojik (GroenLinks):Ik moet natuurlijk zuinig zijn met mijn vragen eninterrupties. De heer Verhoeven noemt hoe we ons allemaalhebben opgesteld, met de PvdA. En een meerderheid denktdaar anders over. Dit wordt heel veel genoemd als een vande grote gemiste kansen voor een geopolitiekereCommissie. Het lag overigens niet aan de Commissie, maaraan een paar lidstaten, waaronder Nederland. Het kabinet,waar D66 deel van uitmaakt, zal ook iets moeten doen omdat nu weer goed te maken, zou ik zeggen. Dat vinden wemisschien allebei.De heer Verhoeven (D66):Ja, zeker. Volgens mij heb ik de vorige keer in antwoord opeen vergelijkbare vraag gezegd dat ik me ongelofelijk inzetom binnen het kabinet die koerswijziging tot stand tebrengen. Ik moet zeggen: binnen de coalitie, want op hetkabinet heb ik natuurlijk geen invloed; ik controleer datalleen. Maar we hebben ook te maken met die vervelendemeerderheid in de Tweede Kamer. Die meerderheid bestaatuit partijen als VVD, CDA, PVV en SP en zegt steeds: wijdurven het niet aan om die landen op een objectieve maniertoe te laten groeien naar datgene wat we van ze verwachtenom ze zo de kans en de hoop te bieden die Europa voor zekan betekenen. Ik vind het ook zelf — ik wil die woordenvan de heer Van Ojik wel herhalen — echt een gemiste kans.Mijn partij zal haar best blijven doen om die kans waarmogelijk te herstellen.De voorzitter:Gaat u verder.De heer Verhoeven (D66):Een andere gemiste kans — die kans hebben we nog nietgemist, maar we dreigen deze wel te missen; de heer VanOjik wees er al op — is het MFK. Dat moet een goed enmodern MFK zijn, dat de grote grensoverschrijdendevraagstukken daadkrachtig kan aanpakken. Het moet eenkader zijn voor een Europese Unie die krachtdadig kanoptreden in de wereld. Hier wringt toch de tunnelvisie vanook de premier, die vooral zegt: hakken in het zand, handenaan de rem. Met de zuinige vier jaagt hij Europa tegen zichin het harnas. Hij zegt eigenlijk dat het alleen maar moetgaan over het maximumbedrag dat Nederland betaalt. Hetgaat steeds minder over de modernisering. Ik heb gezegddat ik het snap dat Nederland geen brexitkosten wil betalen.Het afdwingen van een korting begrijp ik ook nog wel. Maarin de totale plaat wordt er alleen maar gekeken naar hetafdrachtplafond. Er wordt te weinig gekeken naarmodernisering en naar het verplaatsen van geld uit delandbouw- en cohesiefondsen naar kennis, naar innovatie,naar defensie. Dat dreigt wel de gemiste kans te wordenvan de komende jaren. Deze opstelling maakt namelijk datNederland zijn krediet verspeelt en maakt de kans op eenmoderne EU-begroting kleiner, terwijl juist een ambitieusMFK nodig is. De EU is het waard om in te investeren. Wezijn ook echt nettoprofiteur van de Europese Unie, zeg ikmaar eens een keer. Zij geeft ons rijkdom en veiligheid. Ikroep de premier toch nog een keer op om niet te halsstarrigen kortzichtig op de afdracht, op dat maximum te gaanzitten, maar om veel meer te kijken naar de EU-kansen dieer zijn om de grote problemen aan te pakken. Ik mis nu dieinzet. Uit electorale overwegingen is het voor de premier34-32-510 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer aantrekkelijk om te zeggen dat we geen cent méér moetenbetalen aan Brussel. De heer Van Ojik zei het heel goed: destrategie werkt niet. De Nederlandse strategie is eennederlagenstrategie. We krijgen nu een voorstel van deFinnen, dat een achteruitgang is voor Nederland tenopzichte van het Commissievoorstel. De heer Van Ojik zeidat heel goed. Dat is precies ook mijn analyse: we zijnonszelf tekort aan het doen met een soort spelletje omalleen maar die afdracht, zonder te kijken naar de inhouden naar wat nodig is om Europa in de wereld, en dus ookNederland, een betere positie te geven en een beter beleidte laten voeren op die grote thema's. Ik roep de premier opdaar straks goed op in te gaan. Ik hoor hem steeds "mindergeld naar Brussel" zeggen. Ik hoor hem te weinig zeggendat we vol inzetten op moderniseren en innoveren.Daardoor verliezen we de slag, verspelen we krediet enkrijgen we een mindere begroting dan we zouden krijgenmet een andere strategie.De voorzitter:Ziet u ook mevrouw Leijten staan?De heer Verhoeven (D66):Ik zie mevrouw Leijten staan, voorzitter.De voorzitter:Oké, mevrouw Leijten.Mevrouw Leijten (SP):Het is natuurlijk heel fijn dat ik mijn vraag aan de heerVerhoeven van D66 kan stellen. Ik had eigenlijk defractievoorzitter verwacht, want die is groots aangekondigdin de media als de nieuwe collega op Europese Zaken, maarwe weten ook dat iemand een andere verplichting kanhebben. Fijn dus dat ik de heer Verhoeven de volgendevraag kan stellen. Dit is denk ik al het derde debat waarinu tegen de minister-president, de minister van BuitenlandseZaken of de minister van Financiën zegt dat er vooral meer-meer-meer naar Brussel moet. Maar u stemde vóór eenmotie die zei dat we wilden dat de nieuwemeerjarenbegroting ten opzichte van de huidigemeerjarenbegroting bij voorkeur zou krimpen of hooguitgelijk zou blijven.De heer Verhoeven (D66):We kunnen wel steeds blijven zeggen dat het budget moetkrimpen, dat we ooit voor een bepaalde motie hebbengestemd en hoe het allemaal is gelopen, maar ik zie nu hoede discussie verloopt. De discussie verloopt zoals ik al eenaantal keren gedurende een aantal maanden en misschienal wel een jaar heb gezegd tegen mevrouw Leijten, meneerMulder, de heer Omtzigt en mevrouw Maeijer. Op dezemanier, met deze opstelling, gaat Nederland het doel vaneen moderne op kennis en veiligheid gerichte, krachtigeEuropese begroting niet binnenhalen. We gaan het plafond,het maximumbedrag, de afdrachtdiscussie ook niet winnen.Dan verlies je dus op beide terreinen en intussen verspeelje zonder resultaat te boeken ook nog eens heel veel krediet.Ik vind het gewoon geen verstandige opstelling. Dat zeg ikin verschillende debatten en dat blijf ik zeggen, omdat ikdenk dat we het als Nederland beter moeten doen dan wetot nu toe gedaan hebben.Overigens geef ik mevrouw Leijten op één punt gelijk,namelijk dat de volgende keer de heer Jetten hier zal staanom dit standpunt nog eens extra kracht bij te zetten. Maardat is dus pas vanaf 1 januari. Vandaag moet u het dus nogeven met mij doen, maar daarna is het ...De voorzitter:U gaat mevrouw Verhoe...De heer Verhoeven (D66):"Mevrouw Verhoeven" is een erg freudiaanse verspreking,maar er gaat verandering komen in de personele opstellingvan D66.De voorzitter:U gaat meneer Verhoeven missen, wilde ik zeggen.Mevrouw Leijten (SP):U weet dat het mij altijd een waar genoegen is om met deheer Verhoeven te debatteren.De voorzitter:Zo is dat.Mevrouw Leijten (SP):Wat de heer Verhoeven hier stelt, vind ik echt eendrogreden. Om steun en aanzien te hebben, moeten wemaar meer geld inleggen om onze zin te krijgen? Is dit hoehet in Europa werkt? Moet je de portemonnee trekken omje zin te krijgen?De heer Verhoeven (D66):We hoeven helemaal geen portemonnee te trekken. Ik zegook niet dat we met z'n allen de portemonnee moetentrekken. Ik zeg dat we de inhoud leidend moeten laten zijn.Een groot deel van deze Kamer en een groot deel van debevolking heeft gezegd dat Europa een aantal van de grotegrensoverschrijdende, mondiale uitdagingen moetoppakken. Bijna alle partijen hebben dit de afgelopen jarenal gezegd. Net was er ook weer een discussie tussenmevrouw Maeijer en mevrouw Leijten over wat Europa welen niet moet doen. Die uitdagingen zijn: klimaat, migratie,innovatie, concurrentiekracht, interne markt en technologie.We willen allemaal dat de Europese Unie vooroploopt omvoor Nederland een sterke positie in de wereld te krijgen,maar vervolgens vergeten we dat allemaal op het momentdat het over de bijdrage gaat. Dan zegt iedereen: als debijdrage maar niet omhooggaat! Ik zeg: voer die discussieiets pragmatischer. Wees er wat losser in. Als het nodig isom die resultaten te boeken en om niet alleen maar naarde afdracht te kijken, dan vind ik dat we dat moeten doen.Dat is hier mijn boodschap. Dat is een heel heldereboodschap.34-32-610 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De voorzitter:Mevrouw Leijten?De heer Verhoeven (D66):En dat mevrouw Leijten daar weer van maakt dat de heerVerhoeven de portemonnee wil trekken, dat is allemaalbest.Mevrouw Leijten (SP):Dit is een lang antwoord op een eigenlijk heel simpelevraag. Werkt het zo in Europa dat je je zin krijgt als je deportemonnee trekt?De heer Verhoeven (D66):Het antwoord op die vraag is nee. De komma achter datantwoord is dat Nederland zijn krediet verspeelt en daarmeede kans op een goede Europese begroting aan het verspelenis. Dat vind ik een gemiste kans voor de toekomst en daarwaarschuw ik nu voor in plaats van dat we over twee jaardenken: goh, dat hadden we anders moeten doen.Mevrouw Leijten (SP):Tot slot. Ik vind dat dus echt een drogreden: je verliest jekrediet. Bij wie? Bij mensen die vinden dat alles bij het oudemoet blijven en dat nieuwe ambities maar betaald moetenworden door Nederland, door landen die nettobetaler zijn.Met deze opstelling verliest u krediet bij de mensen die ditbetalen, de gewone belastingbetaler. Daar mag ook op geletworden.De heer Verhoeven (D66):Ik wil dus juist niet alles bij het oude houden. Ik sta openvoor een verandering. De SP wil, samen met de premier,die op dit punt ook vrij conservatief is, alles bij het oudehouden. Hij zegt: ik kijk dan alleen maar ... Ja, wees maartrots op dit bondje.De voorzitter:Ja, die combinatie ...De heer Verhoeven (D66):De VVD en de SP trekken samen op in Europa. Nou, deschellen vallen van mijn ogen. De premier is er trots op. Ikben blij dat ik niet tot dat fanclubje hoor. Dan zit ik lieverbij de groep die zegt: "We gaan moderniseren. We gaanprogressief kijken naar de kracht van Europa en als hetnodig is, kijken we niet alleen naar de prijs maar ook naarhet product." Het product is een sterkere Unie. Het productis een goede begroting. De begroting is het kader voordatgene wat de Europese Unie gaat doen. Je kunt niet jemond vol hebben van prachtige acties, maar vervolgenselke keer zeggen: ja, maar daar heb ik geen cent voor over.Dat is op dit moment te veel de opstelling van de premier.En het is ook de opstelling van mevrouw Leijten. En als dietwee elkaar vinden, ben ik blij dat ik hier sta en niet daar.De voorzitter:Nu heeft mevrouw Leijten een punt van orde.De heer Verhoeven (D66):Tja, dat is ook een beetje traditie.Mevrouw Leijten (SP):Als er 400 miljard over is op de lopende begroting en wijals land meer dan 7 miljard per jaar bijdragen, is het nietzo dat wij voor een dubbeltje op de eerste rang zitten. Hetis niet zo dat er geld tekort is. Ik heb heel veel kritiek op deVVD en op deze minister-president, maar als ik de minister-president en ook de minister van Financiën kan helpen omhun rug recht te houden, zodat wij niet nog meer geldhoeven over te maken, zal ik dat zeker doen.De heer Verhoeven (D66):Ja, dat weet ik. Mevrouw Leijten weet heel goed hoe hetzit met die 400 miljoen die over is. Excuus, 400 miljard. Hetmaakt niet uit. Het maakt heel veel uit qua geld, maar nietvoor mijn punt. Die 400 miljard is over vanwege de maniervan begroten van Europa. Mevrouw Leijten weet, alsfinancieel woordvoerder én Europawoordvoerder, heelgoed dat dit te maken heeft met de manier van begroten.Het heeft niks te maken met dat er te veel geld naar deEuropese Unie gaat. Of we nu minder of meer geld naar deEuropese Unie laten gaan in de toekomst, er zal nog steedseen budget overblijven, vanwege de begrotingssystematiek.De Europese Unie mag geen schulden hebben, dus er isaltijd een buffer.De heer Asscher (PvdA):Ik heb het eigenlijk altijd als een heel groot voorrechtbeschouwd om hier met Kees Verhoeven het debat temogen voeren. Ik vind het heel jammer om te horen datD66 na januari een vervanger stuurt. Ik wil toch nog gauwvan de gelegenheid gebruikmaken om een vraag te stellen.De heer Verhoeven (D66):Smaken verschillen, hè, voorzitter.De heer Asscher (PvdA):Dan staat er bijvoorbeeld in het verslag: hilariteit. Maar datwas vast niet voor u bedoeld, voorzitter. De heer Verhoevenheeft net vrij duidelijk gemaakt dat in zijn ogen de strategievan de premier er niet toe leidt dat zijn doelstelling om hetop 1% te houden gehaald wordt en er ook niet toe leidt datzijn andere doelstelling, modernisering, gehaald wordt. Deheer Verhoeven is er niet voor het eerst, maar welk cijferzou hij geven voor de strategie van de premier?De heer Verhoeven (D66):Nu heeft de heer Asscher gedaan wat hij ... Hij staat wel inde top tien van debaters in dit debat. Hij doet nu een truc.Hij geeft eerst een soort semicompliment.De voorzitter:Goed. En nu het antwoord, meneer Verhoeven.34-32-710 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Verhoeven (D66):Dit doet de heer Asscher zelf ook altijd. Hij geeft nu eersteen soort semicompliment dat mij wat losser moet maken,zodat ik hier een cijfer geef waarmee ik de premiertekortdoe. Maar dat wil ik niet. Ik zal wel zeggen dat dezestrategie van mij geen voldoende krijgt. Er is een strategiemet twee doelstellingen, aan de ene kant het bewaken vaneen maximumbijdrage van 1% voor Nederland en aan deandere kant moderniseren door de oude budgetten voorlandbouw en cohesie te verplaatsen naar datgene wat inde toekomst nodig is om Europa in de wereld overeind tehouden. Als je die beide doelstellingen hebt en een strategievoert waarmee je beide doelstellingen niet haalt, ben je nietgoed bezig. Ik ga er niet een cijfer op plakken, maar in dewat globalere beoordeling van het kabinet wil ik wel zeggendat ik dat geen slimme strategie vind. Dat betekent dat dieanders moet en dus is die onvoldoende. Als ik de strategievoldoende zou vinden, zou ik eigenlijk zeggen dat ik het welbest vind en dat kan ik niet. Ik geef het antwoord dat deheer Asscher op een slimme manier afdwingt, namelijk datik dit als strategie niet voldoende vind. Ik vraag in dit debatdus om een wijziging van die strategie.De heer Asscher (PvdA):De heer Verhoeven geeft een onvoldoende aan de premier.Met een onvoldoende ga je niet over. Dus wat is deconsequentie van die onvoldoende?De heer Verhoeven (D66):Dat is precies wat ik hier zeg. Ik zeg tegen de premier: pasdie strategie aan, ga een strategie voeren waarmee je welsuccesvol bent. De premier zal moeten antwoorden in ditdebat en ik beoordeel het resultaat. Dat resultaat weet iknu nog niet en morgen ook niet, maar de inzet van D66 is— dat is heel gezond voor een coalitiefractie die pro-Europees is en die denkt dat er kansen te benutten zijn inEuropa — dat wij tegen de premier zeggen: wijzig nou diehalsstarrige, kortzichtige koers van het alleen maar naar deafdracht kijken.De heer Asscher (PvdA):Toch een tussenconclusie. D66 zegt hier dat de premier eenonvoldoende krijgt en een halsstarrige, kortzichtige koersvaart die moet veranderen, maar verbindt daar vooralsnoggeen consequenties aan.De heer Verhoeven (D66):De heer Asscher wil een consequentie. Ik wil dat de premierzijn aanpak verandert. In de komende tijd zullen er nog heelveel bewegingen zijn op het gebied van deze begroting. Ikdenk dat de premier de woorden en het advies van D66 danmee moet nemen en moet kijken naar een betere strategie.Aan het eind van de rit zullen we dan kijken waar weuitkomen. Zo werkt het.De voorzitter:Gaat u verder, meneer Verhoeven.De heer Verhoeven (D66):Dan denk ik dat ik nog twee minuten heb en die zal ikbesteden aan de rechtsstaat in Malta, want die is in vervaldoor misdaad, corruptie, witwassen en de moord opjournaliste Daphne Caruana die onderzoek deed naar diecorruptie in haar land. Er zijn signalen dat dit uit kringenrond de premier komt en er is zelfs een stafchef van depremier verhoord. Dat zijn natuurlijk heel ernstige feiten.Het is natuurlijk ook slecht voor de Europese Unie als derechtsstaat van Malta, een EU-lid, zich zodanig kanontwikkelen. Hoe kijkt de premier naar de integriteit van deMaltese premier die weliswaar zijn aftreden heeftaangekondigd maar toch gewoon nog steeds in het zadelzit? En vooral: wat gaat de premier doen tijdens de Europesetop om een onafhankelijk onderzoek naar de moord op diejournaliste toe te staan en mogelijk te maken? Want datwordt op dit moment nog niet zomaar op een goede maniermogelijk gemaakt.Tot zover.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik was even geïnspireerd omdat de heer Verhoeven zoscherp stelde dat het kabinet eigenlijk twee verschillendedingen wil die niet zo goed met elkaar te verenigen zijn.Nou wil het geval dat Europa dat eigenlijk ook een beetjedoet. We willen én klimaatbeleid én een agressieve export-en importstrategie. We willen én bossen beschermen éneen handelsdeal met Bolsonaro waarvoor de Amazoneplatgaat. Daarin zie ik D66 eigenlijk ook geen keuzes maken.Als D66 nou echt een goed Europees klimaatbeleid wil enervoor staat dat we de bossen wereldwijd beschermenevenals de mensenrechten, welke keuzes gaat D66 danmaken in relatie tot de handelsverdragen en in relatie totde landbouwsubsidies en het feit dat de EuropeseCommissie biomassa duurzaam noemt? Zeg het maar.De heer Verhoeven (D66):Volgens mij is het verschil tussen de Partij van de Dieren...De voorzitter:Voor de Dieren.De heer Verhoeven (D66):Excuses, de Partij voor de Dieren. Excuses, via de voorzitterook aan mevrouw Ouwehand. Van een partij die al zo langin het parlement zit, zou ik de naam gewoon goed moetenweten. Dus dat is slordig.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik ben diep geroerd.De heer Verhoeven (D66):Dat was nou ook weer niet mijn opzet, maar zorgvuldigheidis een goede eigenschap en ik zal mijn best doen om ditbeter te doen. Het verschil tussen de partij van mevrouwOuwehand en mijn partij is dat wij op zoek zijn naar eenbepaalde werkbare balans en dat wij vinden dat eenhandelsverdrag nodig is om een aantal belangrijke34-32-810 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer doelstellingen te behalen, doelstellingen die te makenhebben met een betere omgang met dieren, met beteromgaan met het klimaat en met beter omgaan metveiligheid van bepaalde producten en met de manierwaarop ze tot stand komen. Tegelijkertijd vinden we dat jeook moet kunnen toegeven dat je in zo'n handelsverdragnooit 100% je gelijk kan krijgen en dat er altijd punten tevinden zullen zijn om op te wijzen, waar mevrouwOuwehand heel goed in is en heel scherp op is, waarmeeze ook heel waardevol is als parlementariër, maar D66 zegtniet: dit is niet 100% wat we willen, dus doen we het niet.We halen liever voor de volle 80% ons gelijk met eenhandelsverdrag waar de wereld een klein beetje beter vanwordt dan dat we overal nee tegen zeggen omdat er nogdingen in zitten die niet perfect zijn. Dat is ook een anderestijl van politiek bedrijven. Dat is, denk ik, het antwoord. Ikkan niet zo diep op alle details ingaan als mevrouwOuwehand, want ik heb wel enige, maar geen volledigekennis van die thema's.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Dit wordt wel een beetje makkelijk. Natuurlijk zijn erverschillen tussen de Partij voor de Dieren en D66, maardat was de vraag niet. De vraag was: als D66 wil dat Europaeen goed klimaatbeleid voert, voor de mensenrechten staaten voor de bescherming van bossen wereldwijd staat, hoekan zij dan tegelijkertijd een handelsdeal sluiten metBolsonaro, die zegt dat de inheemse volken eigenlijkparasieten zijn? We zien dat er geweld is en dat er moordenplaatsvinden, we zien dat de Amazone tegen de grond gaatvoor die handelsdeal, we zien dat de Europese Uniebiomassa duurzaam noemt; dan moet D66 toch ook keuzesmaken? Anders doet zij precies hetzelfde als zij het kabinetverwijt: dat je twee dingen tegelijk wilt, die eigenlijk niettegelijk kunnen.De heer Verhoeven (D66):Die laatste parallel is wat vergezocht. Als je die helemaalgaat ontrafelen — dat zal ik niet doen, want dan wordt hetlaat — zie je dat het een beetje een scheve vergelijking is;leuk gevonden, maar niet heel werkbaar voor mij. Eenandere slimmigheid van mevrouw Ouwehand is dat ze hetsteeds over Bolsonaro heeft. Volgens mij is D66 nogalkritisch geweest over dat handelsverdrag en de gevolgenen hebben we daar hele duidelijke opmerkingen overgemaakt. We zijn nog lang niet zover dat we daar volmondigmee hebben ingestemd.Wat mevrouw Ouwehand niet noemt, is het handelsverdragmet meneer Trudeau. Dat handelsverdrag is een stuk verdergevorderd. Meneer Trudeau is de premier van een van delanden die, denk ik, het allermeest op Nederland en deEuropese Unie lijken. Het is ongelofelijk progressief op heelveel fronten. Als je daar geen handelsverdrag mee kansluiten, dan kan je het met niemand. Ik zou dus tegenmevrouw Ouwehand willen zeggen: laten we dan ook naarhet hele plaatje kijken. Maar daar is de Partij voor de Dierenook tegen.De voorzitter:Dank u wel, meneer Verhoeven.De heer Verhoeven (D66):Ik vind dat je dan ook gewoon moet zeggen dat de Partijvoor de Dieren eigenlijk tegen elk handelsverdrag is. Datgeldt niet voor D66.De voorzitter:Dat laatste laat mevrouw Ouwehand natuurlijk nietonbesproken.De heer Verhoeven (D66):Ik denk niet dat er een handelsverdrag is waar de Partij voorde Dieren voor is.De voorzitter:Maar er komt een apart debat hierover. Dat zeg ik alvast.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Dat klopt; wij hebben nog geen handelsverdrag voorbij zienkomen waar we enthousiast over waren. Dat komt doordatlandbouw er altijd een groot onderdeel van uitmaakt. Deminister voor Buitenlandse Handel heeft gezegd: als je dateruit haalt, heb je geen deal. Nou goed, dan is dat de standvan zaken. Maar als je, zoals D66, in de media roept dat deveestapel in Nederland met de helft moet krimpen — daarzijn wij ook voor — dan kan je toch niet wegkijken alsboeren zeggen "ja, maar wacht eens even"? Dan kan je tochniet de grenzen openstellen voor vlees en anderelandbouwproducten die ver onder de Europese normenzijn geproduceerd, waardoor je je eigen oneerlijkeconcurrentie organiseert? Dat kan D66 toch niet maken?De heer Verhoeven (D66):Dit argument heb ik nu een aantal keer gehoord van dePartij voor de Dieren. Ik zie heus wel in dat eenhandelsverdrag leidt tot meer handel. Het is in ieder gevaleen poging om meer en beter handel te drijven. Dat is eendoelstelling waar D66 achter staat. In het geval van hethandelsverdrag met Canada, CETA, zijn we daaroverpositief; dat is onze afweging.De voorzitter:Dank u wel.De heer Verhoeven (D66):En dat staat in enige verbinding, maar niet in volledigeverbinding, met de standpunten van D66 over de positievan de boeren in Nederland en de stikstofcrisis.De voorzitter:Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouwOuwehand namens de Partij voor de Dieren.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Voorzitter, dank u wel. We zagen op Twitter eenaankondiging van de Europese Commissie — zij zijn daarnogal opgetogen over — dat zij morgen een nieuwe EU34-32-910 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Green Deal gaan presenteren. Misschien denk je dat datgoed nieuws is, maar ze laten nu alvast doorschemeren dathet gaat om een nieuwe groeistrategie voor onze economie,onze mensen en onze planeet. Ik zeg tegen de minister-president: dat gaat niet samen; er zit een hele kostbaredenkfout in, die we ons, eerlijk gezegd, niet meer kunnenveroorloven. Een planeet die niet verder zal groeien, kaneen eeuwigdurende economische groei niet aan. Als hetom de centen gaat, hebben we in Europa afgesproken datde begrotingstekorten niet meer dan 3% per jaar mogenzijn, maar weet de minister-president toevallig wat hetjaarlijkse ecologische tekort in de Europese Unie is? Datgaat over de hulpbronnen die de aarde ieder jaar kan biedenen uit zichzelf kan regenereren. Hoe snel zijn we daar iederjaar doorheen in de Europese Unie?Voorzitter. Die grote denkfout dat de economie moet blijvengroeien, moet wat de Partij voor de Dieren betreft als eerstevan tafel. Economische groei is niet de oplossing maar hetprobleem. Ik herinner de minister-president aan zijnwoorden bij de nationale klimaattop nadat het verdrag vanParijs was gesloten. Hij zei: er hing in Parijs urgentie in delucht; er was een breed gedeeld gevoel dat de tijd vanafwachten is verstreken en dat de tijd is actie isaangebroken. Ik zou graag willen dat de minister-presidentmet die gedachte in zijn hoofd oordeelt over deklimaatplannen van de Europese Commissie die wordengepresenteerd. Want als er geen afscheid wordt genomenvan de gedachte dat we altijd maar moeten groeien, en alser ook geen afscheid wordt genomen van delandbouwsubsidies — voor de komende periode 365 miljardper jaar; en die gaan voor een belangrijk deel naar demelkveehouderij, terwijl de melkveehouderij een van degrootste bronnen is van de uitstoot van gevaarlijkebroeikasgassen in de landbouw — dan subsidieer je dus jeeigen klimaatverandering voor de komende zeven jaar. Enals je dan in 2030 een doel wil halen, dan heb je daar op 1januari 2029 nog maar twee jaar de tijd voor.Voorzitter. De Europese Unie zal ook echt een veranderingmoeten aanbrengen in haar beleid met betrekking totduurzame energie. Zolang je biomassa duurzaam blijftnoemen, stimuleer je dus dat in alle lidstaten biomassawordt ingezet als duurzame energiebron, stimuleer je dateen land als Nederland daar 11,4 miljard subsidie voor gaatuittrekken en stimuleer je boskap over de hele wereld. Ergaan hele bossen in biomassacentrales. Kan de minister-president beloven dat hij zich ervoor inzet dat biomassa uithet duurzaamheidskader valt?Voorzitter. Dan de handelsdeals. Als je als Europese Unieeen klimaatbeleid wilt voeren, dan kun je het niet makenom deals te sluiten met landen die a minder klimaatregelsopleggen aan hun bedrijven, minder van hun landbouwvragen dan de Europese Unie doet en b rechtstreeks zorgenvoor ontbossing en bedreiging van de mensenrechten. Danheb ik het bijvoorbeeld over de handelsdeal met Mercosur,waaronder dus Brazilië. We hebben de minister voorBuitenlandse Handel al een paar keer gevraagd waar zijnou de grens trekt als het alleen maar gaat ommensenrechten. We weten dat Bolsonaro heeft gezegd dathij de inheemse bevolking als parasieten beschouwt. Enwe weten dat het geweld tegen deze mensen toeneemt.Deze mensen hebben de Tweede Kamer gesmeekt om "nee"te zeggen tegen het Mercosur-verdrag. De minister voorBuitenlandse Handel geeft tot nu toe geen krimp terwijl erin de afgelopen week wéér mensen vermoord zijn. Waartrekt de minister-president de grens als het gaat om hetsluiten van handelsdeals met regeringsleiders die zichgewoon niks aantrekken van de mensenrechten, van klimaaten van de noodzaak om onze bossen te beschermen?En mocht de minister-president het vergeten zijn, ik herinnerhem aan zijn oproep aan de Europese Commissie van dezezomer om alstublieft haast te maken met dat Mercosur-verdrag. Dat was een brief van Angela Merkel die hij heeftondertekend. Ja, ik snap wel dat Angela Merkel dat wil,want dat is goed voor de Duitse auto-industrie. Maar deminister-president moet toch staan voor de Nederlandseboeren? En hoe is zijn briefje aan de Europese Commissieeigenlijk gevallen bij de boeren, die hij de afgelopen dagenveelvuldig spreekt? De boeren zitten niet te wachten oponeerlijke concurrentie van spotgoedkope producten uitBrazilië.Voorzitter. Tot slot. Vandaag heeft de Eerste Kamer hetverbod op het gebruik van kolen goedgekeurd. Dat is opzichzelf een heuglijk feit. Nou staat er één dingetje in deweg. Dat is het Energy Charter Treaty, datinvesteringsbescherming biedt aan buitenlandse bedrijvendie in Nederlandse kolencentrales hebben geïnvesteerd ennu dreigen met miljardenclaims. Is de minister-presidentbereid om morgen in Europa te pleiten voor het opzeggenvan dat verdrag wat Nederland betreft? De Partij voor deDieren heeft al Kamervragen gesteld. Ik kan me voorstellendat de minister-president die op dit moment niet allemaalkan beantwoorden, maar dat we uit dat verdrag moetenstappen, dat lijkt ons wel duidelijk.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Ouwehand. Dan geef ik nu het woordaan de heer Asscher namens de PvdA.De heer Asscher (PvdA):Voorzitter. Hoe staat de Europese Unie er nu eigenlijk voor?Sterk en zwak tegelijk. Sterk, vanwege een sterke economiein een groot blok en een samenwerking die gebaseerd isop waarden. Zwak, doordat brexit het geloof in Europaverbrokkelt. Maar ook zwak, omdat binnen Europa derechtsstaat wordt ondermijnd. Die cultuurraad waar mijncollega Bram van Ojik net al over sprak, is wat dat betreftwel een heel tragisch voorbeeld: een cultuurraad die alleensubsidie geeft aan een theater dat handelt in het nationaalbelang, een vetorecht op de benoeming vantheaterdirecteuren bij de minister van Cultuur, in eenlidstaat van de Europese Unie. Mijn vraag aan de premieris om zich hier duidelijk over uit te spreken en om aan tegeven welke initiatieven hij wil ondernemen om het belangvan de rechtsstaat te verdedigen binnen de Europese Unie,omdat de wijze waarop je daarmee omgaat ook het gezagvan de Europese Unie naar buiten toe bepaalt.Voorzitter. Je ziet wel vaker dat landen die het niet nauwnemen met de rechtsstaat, ook gevoelig zijn voor corruptie.The New York Times toonde aan dat er voor tientallenmiljoenen met landbouwsubsidies wordt gefraudeerd dooronder andere Hongarije en Tsjechië. De EuropeseCommissie heeft daar een nultolerantiebeleid op. Maar erzit ook een zwakte in het systeem, want als je dan een34-32-1010 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer subsidie afpakt, blijft die eigenlijk beschikbaar voor het landwaar gefraudeerd is. Daarmee kan het regime eigenlijkiedere keer opnieuw de fout in gaan. Ik vraag de premierom te reageren op dat feit en zich in te spannen voor eenander systeem, waarin, als er eenmaal fraude is vastgesteld,de gelden niet meer teruggaan naar de lidstaat waargefraudeerd is.Voorzitter. De Europese Unie heeft ook in zich de belofteom mensen vooruitgang te bieden, om welvaart te creërenen om dus ook op een eerlijke manier om te gaan metbelastingheffing ten opzichte van werknemers. Van diemacht zou de Europese Unie veel meer gebruik moetenmaken. Je ziet dat bij het uitblijven daarvan lidstatengedwongen worden om zelf die stappen te zetten. Zo isFrankrijk intussen gekomen met een digitaks, een belastingop de technologiemultinationals. Dat is een initiatief datNederland wat mij betreft zou moeten volgen. De VerenigdeStaten hebben gereageerd met een soort pesterige 100%-invoerheffing op sommige Franse producten. Daarmeereageerden de Verenigde Staten eigenlijk op een soevereinebeslissing van landen om hun eigen regels te stellen overde belastingen. Je moet er niet aan denken dat Trump ietszou vinden van het voornemen de dividendbelasting af teschaffen, om maar eens een willekeurig voorbeeld tenoemen dat de premier goed kent. Uit de zaal wordtgeroepen: geen actieve herinnering! Nee!Mijn vraag aan de minister-president is om zich op dit puntsolidair te verklaren met Frankrijk en om uit te spreken dathet belangrijk is dat in de Europese Unie lidstaten de ruimtehouden voor dit soort heffingen. Ook vraag ik zijn reactieop de stand van zaken van het initiatief van de OECD omte komen tot een wereldwijde manier van heffen op dezegrote technologiebedrijven. Ook zou ik graag zijn bereidheidhoren om, bij het uitblijven van voortgang van dat initiatief,toch op Europees of nationaal niveau mee te werken aanzo'n belastingheffing, die rechtvaardig is. Zolang er enormewinsten worden gemaakt dankzij data van werknemers enEuropeanen, waarvan niets terugvloeit naar overheden, ishet ook een uitholling van de voorzieningen die we inEuropa hebben. Daar zouden we wat aan moeten doen. Datzou zeker veel sterker zijn, ook om de kracht van Europa tegebruiken ten behoeve van de Europeaan.Dat laatste is ook heel belangrijk als we kijken naar de GreenDeal, waar al veel over gesproken wordt en waarover alveel vragen gesteld zijn. De Partij van de Arbeid is er trotsop dat Frans Timmermans degene is die die Green Deal zalgaan presenteren. Ik denk dat een essentieel onderdeel vanhet slagen ervan zal zijn of het echt lukt om het van en vooriedereen te maken. Je gaat niet met de happy few deklimaatverandering tegenhouden. Dan is er te weinig steunvoor. Je zult moeten laten zien dat je tegelijkertijd socialevooruitgang en gelijkheid bevordert én de noodzakelijkemaatregelen neemt om de klimaatverandering tegen tegaan. Wat dat betreft vraag ik de premier om te reagerenop het fonds dat er komt, juist ook om ervoor te zorgen datje mensen meeneemt, om huizen te isoleren, maar ook omwerknemers te helpen die misschien getroffen worden doorde veranderingen. Ik vraag hem ook of Nederland eropvoorbereid is ook gebruik te maken van die fondsen,bijvoorbeeld om werknemers van kolencentrales te helpennaar nieuw werk, want hier geldt ook: uiteindelijk is dekracht van dit soort beleid erin gelegen of mensen eropvooruitgaan. Wat dat betreft sluit ik aan bij de vraag vanmevrouw Leijten. Het gaat niet om de papieren doelstelling.Het gaat vooral over de veranderingen die je met elkaardoormaakt. En dan zal er ook steun zijn, niet alleen inpolitieke zin, maar ook onder de bevolking.Tot slot de begroting. Ik heb net gehoord dat er eenonvoldoende werd uitgedeeld voor het beleid van hetkabinet rond de begroting. Ik vond dat heftig en scherp vanD66, maar ik begrijp wel een beetje waar dat vandaan komt.Of er nu een actieve herinnering aan is of niet, "geen centnaar de Grieken" en "1% naar Brussel" roepen bij velen vanons herinneringen op van een belofte die je waarschijnlijkniet waar kan maken. De vraag is dus vooral of hetverstandig is om zo'n belofte te doen, om die harde lijn tetrekken, als je nu al weet dat dit waarschijnlijk niet reëel is.Als het in het Nederlands belang zou zijn dat de EuropeseUnie investeert in veiligheid, in het veel beter regulerenvan migratie, in het tegengaan van klimaatveranderingen,in het beschermen van de mensenrechten, en in eenmodernere begroting, waarbij je innovatie bevordert inplaats van ouderwetse landbouw te subsidiëren, als je datallemaal zou kunnen bereiken in het belang van deNederlandse inwoners en bedrijven, is het dan niet veelverstandiger om daarvoor te gaan in plaats van de meerbinnenlandse belofte van 1% hoog te houden? Mijn vraagaan de premier is dan ook hoe hard die belofte precies is.Is het niet verstandiger om in het belang van Nederlandeen sterke Unie te bepleiten, waarbij bovendien aan denieuwe begrotingssystematiek kan worden gekoppeld oflanden zich houden aan de rechtsstaat, of ze die verdedigen,of ze de vrijheid verdedigen, zodat ze bestraft kunnenworden als dat niet zo is? Dat is denk ik een waarde — ikben dan terug bij het begin van mijn betoog — die op ditmoment vraagt om scherp ingrijpen in Europa, in het belangvan mensen in Hongarije en daarbuiten.De heer Verhoeven (D66):Voorzitter. Het laatste punt naar die koppeling, dieconditionaliteit vind ik een prachtige toevoeging aan watik ook al zei. Dat zou ook onderdeel moeten zijn van eenmoderne Europese begroting. Geheel eens.Aan het begin van zijn betoog maakte de heer Asscher eenbeetje een spelletje van de onvoldoende die ik volmondigheb gegeven voor de strategie van de premier. Daar neemik echter geen woord van terug. Ik vind het geen slimmestrategie om daarop te focussen. Als ik de heer Asscherechter goed beluister, dan is hij het volgens mij voor 90%met mijn analyse eens en deelt hij de analyse dat wij onszelfals Nederland te kort doen. Los van de politieke duiding diewij daarvan in de Haagse binnenwereld kunnen geven, klopthet dat de heer Asscher het betoog van D66 over de inzetdie Nederland zou moeten plegen en de koerswijziging diede premier zou kunnen inzetten om de begroting goed tekrijgen, steunt?De heer Asscher (PvdA):Wij zijn een enorm voorstander van het versterken van deEuropese Unie, en wij vinden ook dat de begroting daaruitdrukking aan moet geven. Wat mij betreft hoeft dat echtniet heel erg toe te nemen, maar het lijkt me prima, als jekunt aantonen dat het in het Nederlands belang is dat ermeer naar innovatie gaat, dat Nederlandse bedrijven enburgers daarvan profiteren, dat je de sociale vooruitgangbevordert, dat je de armoede tegengaat en dat je danuiteindelijk op een contributie uitkomt die daarbij past. In34-32-1110 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer die zin begreep ik de kritiek van D66 wel, maar ik dachtalleen dat D66 in de coalitie zat. Als D66 een onvoldoendegeeft en dat hier herhaalt door te stellen dat er sprake isvan een domme strategie, dan verwacht ik dat die strategiewijzigt, of dat dit consequenties heeft. Dat lijkt me ook heelgoed. Als de heer Verhoeven daarover met voorstellenkomt, dan gaan we die inhoudelijk bestuderen. Maar ik denkdat er echt een kans ligt, juist omdat Europa ook nieuweambities formuleert, juist omdat Europa zich steeds meerrealiseert ten opzichte van de Verenigde Staten en Chinadat je een ander model moet durven propageren waar welde belangen van werknemers, waar wel de belangen vande planeet en waar duurzame groei wel vooropstaan. Ikben het wat dat betreft niet eens met mevrouw Ouwehand,want ik denk dat je wel degelijk groei nodig hebt. Daar hoortook bij dat je in de begroting de keuzen maakt die erbijhoren. Het zou heel goed kunnen dat wij het daarover eenskunnen worden.De heer Verhoeven (D66):In andere bewoordingen, maar op vergelijkbare wijze zegtde heer Asscher eigenlijk ongeveer hetzelfde als ik hebgedaan. Daar ben ik heel blij mee. Ik kan hem geruststellen.Ik zal zelf op zeer korte termijn met concrete voorstellenkomen om de premier nog meer te overtuigen dat hij zijnstrategie op het gebied van de MFK-inzet wat bij moetstellen. Dan kunnen we daar verder over spreken, maar ikga absoluut verder dan alleen maar zeggen dat dit niethandig is. Ik zal ook met een alternatief voorstel komen.De heer Asscher (PvdA):We gaan het meemaken.De voorzitter:Dank u wel. Dan de heer Bisschop. Nee, meneer Asscher,niet weglopen, want de heer Bisschop wil u nog wat vragen.De heer Asscher (PvdA):Excuses, voorzitter.De voorzitter:Het geeft niet. De heer Bisschop.De heer Bisschop (SGP):Ik begreep het wel, meneer Asscher: u kreeg verlof van devoorzitter, en dan ga je natuurlijk.Voorzitter, een vraag. Ik hoor de heer Asscher zeggen datwe eigenlijk af moeten van die klassieke subsidies voor delandbouw. Nu is het beleid van de EU onder andere geweestom de kosten van levensonderhoud betaalbaar en zo laagmogelijk te houden. Is de heer Asscher het met mij eensdat hij impliciet zegt dat de kosten van het levensonderhouddus mogen stijgen? Want de boeren, de ondernemers, deagrariërs, moeten ergens hun kosten gedekt krijgen. Diekrijgen ze nu inderdaad via bepaalde EU-subsidies. Dieschaffen we af. Maar dan betekent dat toch dat de kostprijsvan de producten omhoog moet?De heer Asscher (PvdA):Nee, dat ben ik niet met de heer Bisschop eens. Ik zie datde manier waarop de landbouwgelden verdeeld worden,de manier waarop ze ingezet worden en de manier waaropze gericht zijn, voor verbetering vatbaar zijn. Ik denk datmet name Nederlandse agrariërs er heel erg bij gebaatzouden zijn als de subsidie veel meer gericht zou zijn opeen duurzamere vorm van landbouw. Dat zou voor hunlevensonderhoud goed zijn, maar dat zou ook voor hunconcurrentiepositie ten opzichte van anderen goed zijn. Hetzou eerlijker zijn en effectiever. Ik zie dat we eigenlijk deerfenis van een landbouwbeleid uit de jaren vijftig, uit dewederopbouw, met ons mee slepen. Dat kost een hoopgeld. Het heeft echt zijn functie gehad. Ik zeg ook niet datje dat allemaal moet afschaffen. Ik zeg dat je moet hetmoderniseren. Dat is al langer beleid van deze regering enop punt steun ik het kabinet. Alleen ben ik bang dat als jemet die 1%-mantra naar Brussel gaat, je te weinig bereiktin het moderniseren van de begroting.De heer Bisschop (SGP):Het is, voor zover ik dat kan overzien, niet het gevolg vanhet beleid dat in de jaren vijftig is ingezet, maar het gevolgvan het beleid dat onder Sicco Mansholt is ingezet, met hetPlan Mansholt. Toen is de kostprijsreducerende subsidiëringop gang gekomen. Ook al verschuif je dat naar de andereactiviteiten, dan zal de productie, als die gelijk blijft, quakosten toch gedekt moeten worden. Dan houden we onszelftoch voor de gek als we zeggen: nee, dit gaat niet gepaardmet kostprijsverhoging van voedselproductie? Dat gaat hetdus absoluut worden.De heer Asscher (PvdA):Ik denk dat je, juist door bijvoorbeeld Nederlandse agrariërs,die innovatiever en duurzamer werken, niet in eenconcurrentienadeel te zetten ten opzichte van de veelmassalere productie, ook qua kostprijs voordelen kunthebben, bijvoorbeeld voor Nederlandse consumenten envoor Nederlandse agrariërs. Ik ben niet zo bezorgd oververandering in dit geval. Ik denk juist dat de manier waaropde Europese begroting op dit moment werkt, niet in hetvoordeel is van Nederland en niet in het voordeel van detoekomst van de Europese economie, en dat je moetmoderniseren. Op dat punt steun ik het kabinet.De heer Bisschop (SGP):Een slotopmerking op dit punt. Juist dankzij de subsidies— ik laat even buiten beschouwing wat je vindt vangrootschaligheid of wat dan ook — is de Nederlandseagrarische sector een van de meest innovatieve sectorenter wereld geworden. Daardoor kan de kostprijs omlaag. Ikblijf er dus bij: op het moment dat je subsidiëring afroomt,betekent dat per definitie dat de gewone man meer gaatbetalen voor zijn eten.De heer Asscher (PvdA):Ik constateer dat de heer Bisschop zijn punt herhaalt. Hetlijkt me voor het debat niet bevorderlijk als ik mijn reactieherhaal. Laat ik dit zeggen. Ik denk juist dat het heelbelangrijk is om oog te houden voor de levensstandaardin Europa, voor de armoede die er is en de moeite diemensen hebben om rond te komen. Het is prima om daar34-32-1210 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer geld voor uit te trekken; ik werk daar graag op samen, ookmet de SGP. Maar ik ben tegelijkertijd van mening dat demanier waarop de landbouwbegroting nu werkt, toe is aanmodernisering. Dat is in ons aller belang.Mevrouw Maeijer (PVV):Op de valreep nog even een korte vraag. Ik hoor de heerAsscher met enthousiasme spreken over de Green Deal.Een van de uitgelekte plannen is bijvoorbeeld eenkilometerheffing. Ik hoor meneer Asscher daarna ook nogde ideeën van D66 deels omarmen: er kan wel wat meergeld naar de Europese begroting. Maar de vraag is: wiegaat dat nu eigenlijk betalen, meneer Asscher?De heer Asscher (PvdA):Volgens mij is het nu al zo dat je, als je door Europa rijdt,een wirwar van vormen van beprijzing tegenkomt. Hier ishet een vignet, daar is het een tolweg en daar hebben zeweer een ander systeem. Het lijkt mij veel beter, juist omconcurrentienadelen tussen landen te voorkomen, om naaréén systeem toe te gaan, zodat je een redelijke prijs vraagt.De premier kan dan buiten Nederland ook nog een keer 130rijden. Laten we elkaar ook nog een beetje de geneugtenvan het leven blijven gunnen. Maar ik vind dat veel beter.Hetzelfde geldt voor de kerosinebelasting. Dat soortmaatregelen zijn veel beter als ze op Europees niveauworden genomen en als het geld terugvloeit naar deburgers in Europa, in plaats van dat je die maatregelen alslanden ieder afzonderlijk gaat nemen.Mevrouw Maeijer (PVV):Ik probeer een beetje zuinig te zijn met mijn vragen, maarik heb eigenlijk niet echt een antwoord gekregen. Wie gaathet nu betalen? Het zijn dan toch gewoon de Nederlandsebelastingbetalers die hiervoor gaan opdraaien? Dezelfdemensen die hun energierekening met €300 hebben zienstijgen in het afgelopen jaar? Zij gaan toch betalen voor dieplannetjes uit de Green Deal en voor het extra geld dat uaan Brussel gaat betalen?De heer Asscher (PvdA):Nee, een van de elementen die ik er duidelijk in terugzie,meer dan bij dit kabinet, is dat de sterkste schouders dezwaarste lasten gaan dragen. De bedrijven gaanmeebetalen, de financiële instellingen moeten gaanmeebetalen en de grote vervuilers moeten gaanmeebetalen. Dat lijkt me ook rechtvaardig. Wij hebben erjuist voor gepleit om in Nederland snel over te gaan naareen CO2-belasting, waarbij de grote bedrijven, die de meesteuitstoot veroorzaken, betalen. Met dat geld kun je iets doenaan de hoge energierekening. Dat is een van onzevoorstellen. We hebben dat laten zien en we hebben datlaten doorrekenen. Er zijn allemaal mitsen en maren bij,maar dat kan. Het zou juist een onderwerp moeten zijnwaarvoor wij steun van de PVV zouden kunnen krijgen. Danvraag je aan de grote bedrijven die de vervuilingveroorzaken om hun deel te betalen. Dan hoef je niet, zoalsdit kabinet heeft gedaan, de energierekening te verhogen.Ik denk dat de enige manier waarop klimaatbeleid echt kanwerken is dat je ervoor zorgt dat juist gewone mensen ookde voordelen ervan hebben en niet alleen de nadelen.De voorzitter:Dank u wel, meneer Asscher. Dan geef ik nu het woord aande heer Van Otterloo namens 50PLUS.De heer Van Otterloo (50PLUS):Dank u wel, voorzitter. De komende donderdag en vrijdagis voor sommigen een beetje het uur van de waarheid. Watgaat er nu werkelijk komen van Europa? Het lijkt alsof heteen traditioneel robbertje vechten wordt over de vraag:wordt het meer of wordt het minder? Nederland heeft zichsamen met Denemarken, Zweden en Oostenrijk een soortbijnaam van de gierige vier verworven. In onze optiek zoudat meer de verstandige vier zijn, maar blijkbaar ben je algierig als je niet veel meer wilt uitgeven. Dan zeg ik ooktegen de heer Verhoeven: voor 50PLUS gaat het om devraag waar je het geld aan uitgeeft en niet per se om devraag of het meer of minder zou moeten zijn. Het gaat omde inhoud en wij zoeken het meer in het verschuiven binnenhet geheel. Het is misschien de treurige mantra van de EUdat het vaak meer moet zijn om iets te kunnen doen. Maarje zal diep moeten ingrijpen in de begroting, wil je eenaantal andere zaken in de EU kunnen verwezenlijken.Wat ons betreft is het verschuiven van die 40% vanlandbouw naar klimaatmaatregelen een welkomeverandering in het EU-beleid. Want laten we wel wezen: deEU-subsidies voor landbouw gaan voor 80% naar de helegrote bedrijven en niet naar de kleine boeren. Die zorgenervoor dat onze export een stuk voordeliger wordt qua prijs,dat is waar. Maar 91% van wat we hier in Nederlandproduceren, gaat naar het buitenland. De vraag is dus ofde circulaire economie, die het kabinet ook belijdt, niet zoubetekenen dat we allemaal een stuk gezonder wordenzonder dat dat veel meer extra geld kost, terwijl we wel eenaantal zaken op het gebied van klimaat kunnen doen diedan vervolgens niet terechtkomen bij de burgers, maar dieuit het EU-budget komen, zonder dat dit leidt tot eenlastenverzwaring.Wij zagen natuurlijk ook wel dat er met het Finse voorsteleen aardig compromis lag. Het zou allemaal wat meer zijn,maar zonder meer geld, Tenminste, het zou meer geldkosten, maar dan hebben we wel iets meer van wat wijzouden willen. Dat vinden wij jammer, want het is tochsteeds weer die premisse dat er veel meer geld bij moetals we iets willen kunnen bereiken, die er bij ons niet ingaat. Ik zou willen dat het kon. Ik zou het heel veelwerknemers en gepensioneerden gunnen als we er met z'nallen uit konden komen als we het budget gewoon watverhoogden. Maar dat gaat niet. Ook de EU zal moetenwerken met een gelimiteerd budget. Met dat gelimiteerdebudget moeten de goede keuzes worden gemaakt. Ik hooroverigens een aantal goede suggesties van zaken diemoeten gebeuren. Zo wil ik de heer Verhoevenondersteunen in zijn verhaal over de spoorwegen. Maardat betekent niet dat het allemaal pijnloos kan. Er zal dusin een aantal bestaande uitgaven gesneden moeten worden,de uitgaven voor landbouw en cohesiefondsen, om naastklimaat ook meer geld te kunnen besteden aan adequatemaatregelen op het gebied van migratie.34-32-1310 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Verhoeven (D66):Het betoog van de heer Van Otterloo is een beetje hetbetoog van iemand die denkt dat je alles kan krijgen wat jewilt. Een paar jaar geleden, zeg ik ook tegen mevrouwLeijten, was de inzet van het kabinet dat we zoudenproberen om met gesloten beurs de Europese begroting tehervormen. Daar waren de meeste partijen het over eens.Maar dat gaat niet lukken. Dat blijkt uit het Finsecompromisvoorstel. Het is niet zo dat ik dénk dat het nietgaat lukken. Nee, dat blíjkt uit het Finse compromisvoorsteldat er nu ligt. Daaruit blijkt dat de begroting quatotaalbedrag omhooggaat en dat de hervormingen zeermager zijn. Je moet dus een keuze maken wat jevooropstelt, inhoud of budget. D66 zegt: gezien de situatiein de wereld moet Europa kiezen voor een scherpe inhoud...De voorzitter:En de vraag is?De heer Verhoeven (D66):... en dan pas naar het prijskaartje kijken. Ik vraag de heerVan Otterloo dus wat 50PLUS vooropstelt, de inhoud of hetbedrag. Want het ene moment zegt hij dat hij de inhoudbelangrijk vindt, maar op het andere moment zegt hij dathij het budget toch ook wel belangrijk vindt. Maar je kunthet niet allebei hebben. Dat is duidelijk geworden.De voorzitter:We laten de heer Van Otterloo even een antwoord geven.De heer Verhoeven (D66):Ik laat de heer Van Otterloo nu antwoord geven.De heer Van Otterloo (50PLUS):Ik kan mijn eigen portemonnee niet vergroten door tedenken dat ik wat meer wil hebben. Het gaat hier om deinhoud. Er moeten goede uitgaven worden gedaan. Devraag is niet of het altijd meer moet kosten. Als ik wilbezuinigen om geld aan iets anders uit te geven, dan zijndat de juiste keuzes. Niet de juiste keuze is om dan maar teaccepteren dat er geen of maar kleine wijzigingen in hetbeleid zijn. Bij ons ligt dat speelveld ... Ik weet wel dat outof the box denken altijd aardig is, want dan heb je watanders. Maar als het gaat om geld uitgeven, is out of thebox denken een improductieve strategie, vinden wij.De voorzitter:Gaat u verder.De heer Van Otterloo (50PLUS):Ja. Tot slot. Zoals ik al tegen de heer Verhoeven heb gezegd,steunen wij hem in de aandacht die hij vraagt voor eenverbeterd spoornet en veel meer samenwerking. Wij delenook de kritieken die er zijn op de rechtsstatelijkeontwikkelingen in een aantal landen. Daarnaast denk ik dathet goed is dat Europa als economische macht ook kijkthoe een eigen technologiebeleid kan worden gevoerd. Watdat betreft hebben we met tevredenheid kennisgenomenvan de investering die wordt gepleegd in een Europeesprogramma voor de ontwikkeling van accu's.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van Otterloo. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Maeijer, namens de PVV.Mevrouw Maeijer (PVV):Voorzitter. We staan hier ter voorbereiding van de laatsteEuropese top van het jaar 2019. Het afgelopen jaar sprak ikhier over het de nek omdraaien van onze pulsvisserij, hetexporteren van onze WW-uitkeringen, het opgeven vanonze vetorechten, uitbreiding van de Europese Unie en dealsmaar stijgende Nederlandse afdracht. De rode lijn in aldeze Brusselse ideeën is: we krijgen de rekeninggepresenteerd, linksom of rechtsom. Is het niet per cheque,dan wel door het inleveren van onze soevereiniteit. Wekrijgen de rekening gepresenteerd doordat onze pulsvissersniet meer uit mogen varen, omdat we moeten betalen voorde uitkering van Poolse werknemers, omdat we dezeggenschap zouden moeten inleveren over hetbuitenlandbeleid, omdat de EU steeds maar groter en groterwil worden, en omdat het woord "bezuinigen" nu eenmaalniet in het Brusselse woordenboek voorkomt, zelfs niet alseen lidstaat aangeeft te willen vertrekken.Voorzitter. Nederland is deze eeuw de grootste nettobetalervan de Europese Unie. En bij iedere begroting betalen weweer meer. Komend jaar kost Brussel ons meer dan 8miljard euro. Dat is heel veel geld, geld dat we veel beterin Nederland kunnen uitgeven, bijvoorbeeld aan onzeouderen, onze zorg, of aan lastenverlichting voor alleNederlanders.Maar die 8 miljard, voorzitter, die 8 miljard is niet genoeg.Dat vindt de Europese Commissie, dat vindt het Finsvoorzitterschap en dat vindt ook dit kabinet. En ze biedentegen elkaar op: 10 miljard, 12,5 miljard, 13 miljard. Maarhet eindresultaat is hetzelfde: onze afdracht gaat omhoog,gaat fors omhoog. Wanneer stopt dit nu een keer, vraag ikde premier. Graag een reactie.En op de achtergrond van het onderhandelingscircus horenwe de EU-bobo's. Met zuurverdiend Nederlandsbelastinggeld betalen we voor Eurocommissarissen endirecteuren-generaal die dezelfde slogans de ether in blijvenslingeren. "We moeten ambitie hebben." "We moeten debelangen van onze burgers dienen." "Rijke landen alsNederland kunnen wel wat meer betalen." Hoe tekenend ishet dat de nieuwe voorzitter van de Europese Raad die,terwijl hij de verhuisdozen in zijn luxe kantoor nog amperhad uitgepakt, zo ongeveer op zijn eerste werkdag al hetvolgende verkondigde? Ik zeg het even in mijn eigenwoorden. "Nederland moet toch eens stoppen met datgeleuter over die afdracht van 10 miljard en het behoudenvan de korting, want we moeten onze Europese ambitiestoch kunnen financieren?"Voorzitter. We zijn al geen baas meer over onze eigengrenzen, over onze eigen pensioenen, en straks zijn we ookgeen baas meer over ons eigen buitenlandbeleid. Wanneer,34-32-1410 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer voorzitter, wanneer is het nu eindelijk een keer genoeg?Wanneer worden we weer baas over ons eigen land enbepalen we zelf wat goed is? Wanneer, voorzitter, slaat hetkabinet al die grijpgrage handen eens uit de Nederlandsebelastingpot?Voorzitter. Het antwoord is, vrees ik: nooit. Premier Ruttegaat, naar goed Brussels gebruik, het jaar 2019waarschijnlijk in stijl afsluiten. Hij gaat over de blauwe loper,er is waarschijnlijk een goede lunch of een leuk diner en eris misschien wel een glas bubbels. Want naar horen zeggenhebben ze daar toch een erg goede wijnkelder. En op devalreep van het oude jaar worden er nog wat afsprakengemaakt over het klimaat, over klimaatneutraliteit wel teverstaan. Dus ik neem wel aan dat premier Rutte zich metde fiets verplaatst naar Brussel. En kunnen we er dan ookgelijk van uitgaan dat de premier de komende dagen ookafspreekt dat het verhuiscircus van Brussel naar Straatsburgper direct stopt? Want de Europese Unie moet in 2050 eensoort Zwitserland worden op het gebied van klimaat. Terwijliedereen uitstoot, zijn wij straks neutraal. Die glazenBrusselse bubbel is blijkbaar toch geen beeldspraak.Onder aanvoering van klimaatpaus Timmermans neemt deklimaathysterie bijna mythische proporties aan. Met steunvan ooit de vroempartij VVD, riep het Europees Parlementde klimaatnoodtoestand uit, terwijl zo ongeveer tegelijkertijdde plannetjes van de Nederlandse inzending aan deEuropese Commissie uitlekten. Ze beloven niet veel goeds.Je zou bijna denken dat de heer Timmermans een klap vande wiek van een gesubsidieerde windmolen heeft gekregen,want hij zou onder andere een kilometerheffing in de heleEuropese Unie willen, een nieuwe belasting voor deluchtvaart en een eisenpakket voor de agrarische sector.Denkt u, premier Rutte, dat het dat is waar al die mensendie keer op keer hun energiebelasting zien stijgen, nu ooknog op zitten te wachten?Voorzitter. Nederland heeft het in EU-verband over hetbeperken van de kosten en eerlijke transitie. Maar, premierRutte, wat gaat dit nu eigenlijk allemaal kosten? En wie gaatdit betalen? Kan de premier garanderen dat de Nederlandsebelastingbetaler hier niet voor gaat opdraaien?Voorzitter, tot slot. Er is veel gebeurd in 2019, maar de brexitis nog steeds geen feit. Aanstaande donderdag, tijdens dezetop, gaan de Britten naar de stembus. En hoewel het nunog slechts om peilingen gaat, lijkt het er goed uit te zienvoor Johnson. Hopelijk komt er ruim drieënhalf jaar na datbrexitreferendum dan eindelijk dat vertrek uit de EuropeseUnie, zodat de Britten ons laten zien dat EU-integratie nietonomkeerbaar is en het lidmaatschap van de Unie eenkeuze; een keuze die de PVV zoals bekend niet zou maken.Voorzitter. Ik eindig met een aantal vragen. Welke kosten,zo vraag ik de premier, zullen er nu buiten diemeerjarenbegroting om nog worden gefinancierd en zijndus nog niet meegenomen in de rekensommetjes over deNederlandse afdracht? Ik denk bijvoorbeeld aan de Europesevredesfaciliteit, maar misschien is er wel meer. Dan mijntweede vraag. Zullen al die waanzinnige plannen uit deGreen Deal onder de meerjarenbegroting vallen, of moetNederland hier weer apart voor gaan bijbetalen? Drie. Zalhet transitiefonds van naar verluidt 100 miljard euro onderdat nieuwe MFK vallen of apart moeten wordengefinancierd? Dan mijn laatste vraag. Hoe zal de EuropeseInvesteringsbank aan kapitaal komen om 1.000 miljard aangroene investeringen los te maken?Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Maeijer. Dan geef ik nu het woordaan de heer Bisschop namens de SGP.De heer Bisschop (SGP):Voorzitter, dank u wel. Onlangs verscheen er een mooiClingendaelrapport met scherpe analyses onder de titel "DeEuropese Commissie in balans? Ambitie, organisatie enmacht". Het rapport doet de geschiedenis en de aard vande Europese Commissie als vuilnisbakkenras uit de doeken.Dat is niet vervelend of negatief bedoeld, maar welstaatsrechtelijk. De Commissie neemt namelijk een beetjeeen onbestemde staatsrechtelijke positie in. Het rapportverheldert hoe dit orgaan steeds meer invloed vergaarde.Bovendien markeren de onderzoekers een aantalknelpunten, zoals de vraag of de Commissie niet te veeltaken overneemt van inderdaad soms tekortschietendelidstaten. Een tweede vraag is hoe een ambitieuzeCommissie zich verhoudt tot het draagvlak in de lidstaten.In de derde plaats wordt de vraag gesteld wat de keuze vande Commissie voor visionair, groepsgericht of functioneelleiderschap betekent voor de toekomst van de EuropeseUnie.Voorzitter. Dat zijn terechte vragen, die reden tot zorg gevenover de positie van de EU-lidstaten. Onder Von der Leyenkiest de Commissie overduidelijk voor ambitie en visie.Interessant genoeg laat het Clingendaelrapport zien datambitie juist ineffectief kan zijn, vanwege de wens van delidstaten om zuinig om te springen met solidariteit,financiële verplichtingen en overdracht van soevereiniteit.Ik heb de volgende vragen op dit punt aan de minister-president. In de eerste plaats: deelt hij de zorg dat te groteambitie ten koste gaat van de staatssoevereiniteit, van hetdraagvlak voor de EU en zelfs van de effectiviteit van deCommissie? De tweede vraag is of het kabinet in zijn inputvoor het Commissiewerkprogramma heeft gepleit voormeer ruimte voor verscheidenheid en variatie.Voorzitter. De nieuwe Commissie legt de groene lat zeerhoog. Timmermans en zijn collega's willen meer regie overons milieu-, energie- en klimaatbeleid. Zeker, we moetenuit het oogpunt van rentmeesterschap inderdaad stappenzetten voor een gezonde leefomgeving en een duurzameenergievoorziening, maar dat betekent nog niet dat hetprincipe van subsidiariteit dan maar overboord moetworden gezet. En dat zie ik nu wel gebeuren, althans, ik ziedat het zich in die richting beweegt. Laat de EU doenwaarvoor ze bedoeld is — zorgen voor een goedemissiehandelssysteem en voldoende stroomkabels tussende lidstaten; laten we het zo maar even simpel zeggen —maar laat de lidstaten zelf verder aan het roer. Mijn vraagaan de minister-president is hoe hij gaat zorgen dat Vonder Leyen en Timmermans bij hun leest blijven op dit punt.Voorzitter. Dat brengt me bij de Europese Centrale Bank.Diens hoofddoel is het handhaven van de prijsstabiliteit.Daar wordt nu zomaar een tweede doel aan toegevoegd,namelijk flink bijdragen aan de klimaatdoelen. Is de34-32-1510 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer minister-president het met ons eens dat de ECB hiermeezijn bevoegdheid te buiten treedt en wat gaat hij doen omdit tegen te gaan?Voorzitter. Ik had ook een vraag over het MeerjarigFinancieel Kader. Die vraag is al gesteld. Ik sluit mij aan bijde collega's die aangedrongen hebben op het handhavenvan die 1%-norm. Hoe gaat de minister-president diedoelstelling behartigen?Voorzitter, tot slot. Europa gaat een spannende periodetegemoet. Is het: de EU is er voor de lidstaten? Of wordthet motto: de lidstaten zijn er voor de EU? HetClingendaelrapport merkt op dat de verdragen meerduidelijkheid zouden kunnen geven, bijvoorbeeld omtrentde doelen en de positie van de Commissie als motor vanintegratie, of over het gegeven dat het nauwere verbondtussen de Europese lidstaten ook viatransgouvernementalisme kan verlopen. In dat licht mijnlaatste vraag: hoe staat het met de uitvoering van de in aprilaangenomen motie-Bisschop/Leijten over het schrappenvan de zinsnede "ever closer union"?Voorzitter, ik wil het hier even bij laten. Dank u wel.De voorzitter:Mevrouw Ouwehand heeft een vraag.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Gelet op de grote veranderingen die plaatsvinden in delandbouw en die waarschijnlijk ook plaatsvinden als gevolgvan de klimaatplannen, wilde ik aan de SGP vragen hoe zijstaat tegenover de handelsverdragen, waaronder CETA,waarin ook een van de andere problemen aan de orde isdat de heer Bisschop zojuist benoemde: de overdracht vanbevoegdheden naar de EU. In dat verdrag zitten namelijkcommissies die zonder parlementaire controle dat verdragsamen met elkaar weer kunnen aanpassen nadat delidstaten zich daarover hebben uitgesproken. Ik vroeg mijaf hoe de SGP daar inmiddels in staat.De heer Bisschop (SGP):Over die handelsverdragen komen wij nog uitvoeriger tespreken, neem ik aan. Op dat moment zullen wij onsstandpunt duidelijk maken, maar wij hebben nooit onderstoelen of banken gestoken dat wij om een aantal redenengereserveerd staan — laat ik het voorlopig zo maar eventjesformuleren — tegenover de handelsverdragen zoals die opdit moment, voor zover bekend, voorliggen.De voorzitter:Dank u wel, meneer Bisschop. Dan geef ik nu het woordaan de heer Omtzigt namens het CDA.De heer Omtzigt (CDA):Voorzitter, dank u wel. Ik wil mij van harte aansluiten bij dewoorden van de heer Van Ojik. De regering was geenvoorstander van de Magnitskywet en het was best lastig,merkten wij, om dit erdoor te krijgen. Daarom heb ik deste meer respect dat dat ingezet gaat worden. Ik mag hopendat dat sanctiemechanisme nooit ingezet hoeft te worden,maar als ik een beetje in de wereld om mij heen kijk, zouhet een heel nuttig instrument kunnen zijn. Dan hebben wijeen instrument om mensen die die mensenrechten echt opeen grove manier schenden, die mensen vermoorden,martelen, met z'n allen tegelijk in de Unie toegang tot deEU te ontzeggen, toegang tot de Zuidas te ontzeggen, wantdat bedoelen we daarmee. Dan hebben we iets wat metmensenrechten te maken heeft. Dat is ook een stuk gerichterdan bijvoorbeeld een heel land sancties opleggen. Mensenvinden het helemaal niet leuk als ze niet meer in Parijskunnen shoppen, als ze hun kinderen niet meer naar deUniversiteit van Oxford kunnen sturen of hun geld niet meerop de Zuidas kunnen stallen. Dat doet pijn, want juist demensenrechtenschenders zijn de mensen die het liefst huneigen land ontvluchten wanneer er een regimeveranderingis. Dat zou dus ook nog enigszins kunnen helpen. Wewensen de regering dus veel sterkte met de goedeuitwerking hiervan, want we begrijpen dat dat nog niet100% in kannen en kruiken is.Voorzitter. Het is een volle Europese top en de eerste vande nieuwe Commissie-Von der Leyen. Ik begin met het MFKen het ESM, kom dan bij de klimaatmaatregelen, bij migratieen bij Malta, en zeg tot slot nog een beetje over de brexiten Albanië. Het CDA ondersteunt de inzet van het kabinetvoor een maximum van 1% van het bnp. Als ik de regeringwas, zou ik die geuzennaam "gierige vier" gewoon dragenmet eer. De meeste bezuinigingen zijn gevonden bij denieuwe prioriteiten, zo wordt in de geannoteerde agendagesteld. Maar moeten we daar niet juist op inzetten? Kande minister wat betreft het cohesiebeleid aangeven hoezich dit verhoudt tot het BICC, dat binnen de MFK-kadersmoet worden opgenomen en wellicht de cohesiefondsenzou kunnen vervangen? Dat geeft ook ruimte om die af tebouwen. Graag zouden we willen weten of dat BICC ookbinnen die MFK-kaders zit. De posities in de Raad liggenmijlenver uit elkaar. Kan de minister er een idee van gevenhoe het Kroatische en Duitse voorzitterschap in 2020 ditgezamenlijk gaat proberen op te lossen, om het MFK ookin 2021 te laten starten? Dat is belangrijk, omdat wij dankunnen zien op welk moment wij nog invloed zoudenkunnen uitoefenen.De voorzitter:Korte vraag, de heer Van Ojik.De heer Van Ojik (GroenLinks):De heer Omtzigt leest voor uit de geannoteerde agenda: debezuinigingen worden gevonden bij de nieuwe prioriteiten.En de landbouwuitgaven gaan weer wat omhoog. Dat komtnatuurlijk ergens vandaan. Welke conclusie trekt de heerOmtzigt daar nou uit? Er is een nieuw Fins compromis, dateigenlijk zegt: "Nederland krijgt een beetje zijn zin watbetreft de omvang; nog lang niet helemaal, maar een beetje.Maar dan gaan we ook iets doen aan de beoogdemodernisering. Die wordt dan namelijk minder". Wat vindthij daar nou van?De heer Omtzigt (CDA):Ik kom daar zo meteen op terug.De heer Van Ojik (GroenLinks):Dan telt mijn vraag ook niet, voorzitter.34-32-1610 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Omtzigt (CDA):De vraag van de heer Van Ojik is wel degelijk relevant, duslaat ik maar meteen een punt noemen dat ik echt inhoudelijkmis bij de nieuwe Commissie, namelijk migratie. De heerBisschop was net al heel duidelijk over een aantal puntenten aanzien van het monetaire beleid, maar migratie is datandere grote project dat we nog niet afgerond hebben maarwaar nog wel degelijk uitdagingen liggen omgemeenschappelijke besluiten te nemen. We kunnen nuallemaal onze ogen sluiten, omdat we denken dat er op ditmoment geen grote stroom op gang komt, maar de grensdaar is niet op orde. Hij is niet op orde om mensen terugte kunnen sturen. Nou, we zagen al dat het met Marokkoniet lukte, laat staan dat het met iets moeilijkere landen zoulukken. Daar moeten gemeenschappelijk echt vijf tandjesbij. Ik zou aan de regering willen vragen om dit belangrijkedossier niet naar de achtergrond te laten verdwijnen, enniet te wachten totdat er weer ergens een migratiecrisisuitbreekt om dan met z'n allen in paniek te raken.De voorzitter:Gaat u verder.De heer Omtzigt (CDA):Over het ESM-verdrag dat zou kunnen worden aangepastvoor de back-stop heb ik twee vragen. De eerste vraag tenaanzien van de backstop is hoe we omgaan met eensysteemcrisis. Wat gebeurt er als Deutsche Bank en eenaantal andere banken samen omvallen? Is daar goed overnagedacht, om ervoor te zorgen dat het systeem danovereind blijft en Nederland niet betaalt? Dit scenario isniet helemaal fictief, zoals u begrijpt. Het tweede: als datESM-verdrag dan aangepast gaat worden via een IGA ofiets anders, dan ligt er een verzoek van meer dan twintigparlementen om de eurogroep minder intransparant telaten worden. Van de eurogroep, waar de ministers vanFinanciën van de eurolanden elkaar ontmoeten, hebben zeniet eens een statuut. De gemiddelde voetbalclub heeft eenstatuut, maar de eurogroep die honderden miljardenuitgeeft, heeft dat níet. De stukken worden niet standaardopenbaar en je kunt naar geen enkele rechtbank stappen,omdat die eurogroep formeel niet eens onderdeel van deUnie is. Dus kan, als dat ESM-verdrag wordt aangepast,ook de formele positie van de eurogroep geregeld wordenen in ieder geval geregeld worden dat ze net zo transparantworden als de Ecofin of de Raad Algemene Zaken? Dat lijktme toch een minimum, waar ook de Nederlandse regeringvoor was. En we hebben meer dan twintig parlementen diedaarvoor getekend hebben. Dus graag een toezegging,anders komen we met een motie daarvoor.Voorzitter. Dan de Klimaatagenda. Onder leiding van eenvan de vicevoorzitters van de Commissie, FransTimmermans, wordt morgen een ambitieuze Klimaatagendaonthuld. Daar lekt op dit moment van alles over uit. Er gaat900 miljard naar een transitiefonds. De focus van dat fondsis de transitie naar duurzame energie. Dat heeft dan vooralbetrekking op Oost-Europese landen. Als we het goedbegrijpen, zou Nederland maar voor één project inaanmerking komen. Hoe komt dat? In plaats van dat wehier gaan freewheelen over wat er morgen onthuld wordt,zou ik graag aan de regering willen vragen om voor de EKV,de klimaatverkenningen die volgende week in Kamerkomen, een appreciatie te geven van dit plan. Ik zou deregering willen vragen om daarin in te gaan op wat hetvoor Nederland kost en wat het Nederland oplevert, welkeklimaatwinst het oplevert, en of dat een beetje goed enefficiënt gedaan wordt. Dan kunnen we daarna eeninhoudelijke discussie voeren, en dat kan dan ook met deklimaatwoordvoerders.De voorzitter:Een korte vraag, mevrouw Ouwehand.Mevrouw Ouwehand (PvdD):De heer Omtzigt zegt terecht dat we nog niet weten wat erin de klimaatplannen staat, maar duidelijk is wel dat er eenaantal obstakels zijn die het voeren van een goedklimaatbeleid in de weg staan. Ik heb in mijn bijdrage evengememoreerd dat het kabinet in de Eerste Kamer steunheeft gekregen voor een verbod op de kolencentrales. Datis hartstikke goed, maar er is een Europees verdrag, theEnergy Charter Treaty, dat het mogelijk maakt dat bedrijvenop basis van de investeringsbescherming die daarin zit,claims gaan opleggen als parlementen tot dat soortmaatregelen besluiten. Ik zou dus willen weten of het CDAzich aansluit bij de oproep van de Partij voor de Dieren omdat verdrag op te zeggen.De heer Omtzigt (CDA):Ik vind het een zeer relevante vraag. Ik zou de regering echtwillen vragen om zekerheid te bieden dat we geen groteclaims tegemoet kunnen zien. Ik zou de premier ook willenvragen hoe hij daarin met andere landen optrekt, want ikneem aan dat ook andere landen van kolen afgaan. Gas isnog een hele andere discussie, maar iedereen gaat kolenuitfaseren, dus er zouden weleens meer Europese landenmet een vergelijkbaar vraagstuk te maken kunnen krijgen,onze Duitse buren bijvoorbeeld.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Mijn laatste vraag, voorzitter. Dank hiervoor. Ik kan de heerOmtzigt en ook de minister-president meegeven dat Italiëal uit dat verdrag is gestapt. Ik zou denken dat we dat alsNederland ook kunnen doen, maar we kunnen daar ook inEuropees verband voor pleiten. Laten we het antwoord vande minister-president afwachten, maar ik ben blij dat hetCDA eveneens een kritische houding heeft.De voorzitter:Gaat u verder, meneer Omtzigt.De heer Omtzigt (CDA):Ik hoef niet meer voor het sluiten van kolencentrales tebetalen dan nodig, zullen we maar zeggen. Ik hoor dusgraag van de regering hoe we ook efficiënt met onsklimaatgeld omgaan. U weet dat dat ook mijn hobby is metelektrische auto's. Ik wil die graag in Nederland zienrondrijden, maar niet volledig gesubsidieerd, zeg ik er maarbij. En ook niet op kolen. Maar goed, de premier gaat metde kolentrein, begrijp ik, dus misschien kan daar deelektriciteit voor gebruikt worden.34-32-1710 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Voorzitter. Ik krijg dus graag voor dinsdag die appreciatie,want ik denk dat het een heel snel proces gaat worden inBrussel. Daar zullen ongetwijfeld goede en interessanteelementen in zitten, maar wanneer de CDA-fractie een planvan 900 miljard ziet, dat waarschijnlijk ook nog gedeeltelijkmet geleend geld wordt gefinancierd, dan willen we ookeven goed opletten of we enig waar voor ons geld krijgenen of dat ook een beetje redelijk gebeurt.Voorzitter. Collega Verhoeven begon er al over: de situatieop Malta is buitengewoon zorgwekkend. Ik zie het niet opde agenda van de Raad staan. Het kantoor van de minister-president, minister-president Muscat, is nu betrokken bijde cover-up op de moord op Daphne Caruana Galizia. Datis schokkend. De rechterhand van de premier, KeithSchembri, wordt door de kroongetuige genoemd als degenedie opdrachten verleend heeft en informatie gelekt heeft.De premier van Malta is erin geslaagd dat het parlementniet meer bijeenkomt tot zijn aftreden in januari. Hij is eringeslaagd om geen interviews te geven. Hij twittert nietmeer. Dat is het enige positieve; sommige politici zoudendat moeten doen. Hij functioneert niet meer. En wat doethij? Het enige wat het kantoor volgens mij aan het doen is,is ervoor zorgen dat bepaald bewijsmateriaal verdwijnt.Hoe gaat de Europese Unie daarmee om? Wilt u in deslotconclusie iets over Malta laten opnemen? En wilt uonmiddellijke alle justitiële samenwerking met Maltabeëindigen totdat het kantoor van de minister-president,waar al die macht onder hangt, ook op het gebied vanjustitiële samenwerking, opgeschoond is? Want als deinformatie van dat kantoor rechtstreeks naar de maffia toegaat, naar mensen die verdacht worden van een van demeest verschrikkelijke aanslagen op de vrije pers die wehebben in de Europese Unie, dan dienen we daar actietegen te ondernemen.Voorzitter. In Albanië is een grote aardbeving geweest. Watdoet de Europese Unie nu dit land enige nood heeft? Wehebben vaak dingen tegen dat land, maar in dit geval is erecht een grote noodzaak. Bovendien is Albanië gewooneen buurland van de Unie.Tot slot, voorzitter, de brexit. Donderdag zijn erverkiezingen. Dat zal een spannend ding worden voor deEurotop. Er zijn twee buitengewoon onpopulaire kandidaten.Het kan nog spannend worden. Graag zouden we een kortebeschouwing hebben over ... In reactie op wat ik deminister-president buiten de microfoon hoor zeggen: nee,dat hoeft geen beschouwing te zijn over de verkiezingen.Want wie er ook wint, u zult ermee moeten samenwerken;dit is geen Malta. Maar we zouden dus graag een kortebeschouwing hebben over hoe dat brexitproces nuverdergaat, ook op de Europese top. Het is namelijk nogalonhandig dat wij nu spreken over de Green Deal en datdaar waarschijnlijk conclusies over zullen wordenaangenomen, terwijl we die hele Green Deal niet zien.Hetzelfde geldt voor de brexit. Bij de Green Deal neem ikdat de Commissie een beetje kwalijk. Bij de brexit geldt: deplanning is zoals die is. Ik geef een voorbeeld. In het VKwordt gemeld dat het VK visa zal instellen voor Europeseburgers als Boris Johnson de verkiezingen gaat winnen.Een van de punten waar ik graag een reactie op zou hebben,is hoe we daarop gaan reageren en hoe we ervoor zorgendat dat soort onzalige plannen het liefst niet doorgaan.Ten slotte hebben we een conferentie over de toekomstvan Europa. Behoort volgens de premier de opening vande onderhandelingen over een nieuw verdrag tot denoodzakelijkheden in een conferentie over de toekomst vanEuropa? Hoe gaat het kabinet de actieve betrokkenheid vande Kamer bij deze conferentie vormgeven? Het lijkt me goedom dat in een vroeg stadium te borgen.Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Omtzigt. Dan geef ik tot slot het woordaan de heer Anne Mulder namens de VVD.De heer Anne Mulder (VVD):Voorzitter, dank. Ik zeg het hier vaker: de Europese Uniemoet de grote grensoverschrijdende problemen oplossendie landen niet alleen kunnen oplossen. Daarmee komenwe bij deze top, die voor het eerst onder leiding staat vande heer Michel uit België. Wij wensen hem alvast succes.Eerst over het Meerjarig Financieel Kader, de Europesemeerjarenbegroting. De VVD steunt de inzet van het kabinetom ervoor te zorgen dat Nederland niet méér af gaat dragenaan de Europese Unie en dat we tegelijkertijd zorgen dater geld gaat naar grote grensoverschrijdende problemenals migratie, klimaat en veiligheid.Dan kom ik gelijk bij een vraag, die net ook werd gestelddoor een collega, over het transitiemechanisme. Ik kom dusbij het klimaat. Wat is nou precies het voorstel? Gaat hetextra geld kosten om de landen uit Centraal- en Oost-Europa— het betreft met name die landen — af te kopen voor hunkolencentrales? Hoe wordt dat dan betaald? Valt dat danonder het MFF? Past het daar nog onder? Graag een reactievan het kabinet.De heer Verhoeven (D66):De heer Mulder is de afgelopen vier keer dat we hierstonden om te debatteren aan de vooravond van een EU-top, begonnen met de zin: Europa moet de grotegrensoverschrijdende problemen oplossen. Dat is echt hetnieuwe mantra van de heer Mulder. Keer op keer pompthij die boodschap erin. Ik ben dat met hem eens. Het staatook in het regeerakkoord. Prachtig. Maar dat kun jenatuurlijk alleen doen als je ook een begroting hebt waarbijer voldoende geld gaat naar, zoals de VVD ook zelf in haarEuropese verkiezingsprogramma schrijft, de nieuweprioriteiten: veiligheid, migratie, innovatie en duurzaamheid.De voorzitter:En de vraag is?De heer Verhoeven (D66):Dat gaat nu niet gebeuren, zo lijkt het. Wat vindt de heerMulder daarvan?34-32-1810 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Anne Mulder (VVD):Vorige week hebben we hierover toevallig een technischebriefing gehad. We zagen toen dat als we onze afdrachtgelijk houden en zorgen voor een herprioritering in datMeerjarig Financieel Kader, we én onze afdracht niet hoevente verhogen én we tegelijkertijd recht kunnen doen aan denieuwe prioriteit. Dus dat kan en-en.De heer Verhoeven (D66):Ik ben ook bij die technische briefings aanwezig geweest.We hebben er in de afgelopen weken twee achter mekaargehad. Die technische briefings gingen over debegrotingssystematiek. Als je als Nederland precies zouinvullen wat je zelf wil, zou je met verschuivingen en eengelijkblijvende begroting de grote taken kunnen doen enminder kunnen besteden aan landbouw en cohesie. Maarde realiteit — en dat weet de heer Mulder heel goed — isheel anders, want er praten nog 26 andere lidstaten mee.Die zorgen voor een spanningsveld dat leidt tot het Finsecompromis, waarbij we helemaal niet zo heel veel meergeld naar de nieuwe prioriteiten doen, terwijl we wél meergaan betalen. Oftewel: die dubbele verliesstrategie. Waaromlaat de heer Mulder dat de hele tijd gebeuren? Waarom zetde VVD zich daar niet schrap voor om in ieder geval eenvan de twee doelstellingen te halen?De heer Anne Mulder (VVD):Weet u, die onderhandelingen hebben nu anderhalf jaargeduurd. Er komt misschien nog een jaar bij, dus wemoeten taai onderhandelen. De heer Verhoeven zegtmakkelijk: we moeten dat laten gaan; laten we dat budgetmaar verhogen. Maar — en dát zegt de heer Verhoeven erniet bij — wat gebeurt er dan? Dan moet Nederland 2,5 tot3 miljard extra betalen. Dan is mijn vraag aan de heerVerhoeven waarop hij dan wil bezuinigen. Wil hij bezuinigenop onderwijs omdat dat dan moet van Europa? Wil hijbezuinigen op de sociale zekerheid of op de pensioenen?Wil hij de belastingen verhogen? Is dat wat de heerVerhoeven wil met zijn makkelijke teksten als "laat het maargaan"? Daar hoor ik hem niet over. Dus als de heerVerhoeven daar straks een motie over indient, krijg ik graaggelijk de dekking erbij hoe Nederland die 2,5 miljard euromoet gaan betalen. Dan kan de heer Verhoeven lachen —huhuhu! — maar 2,5 miljard weglachen doen we niet. Dus:boter bij de vis! Ik begrijp het wel, want vandaag zagen weweer dat D66 in de Grondwet wil opnemen dat we bij deEuropese Unie moeten blijven. Ik begrijp precies waaromD66 dat voorstelt. Allerlei onpopulaire voorstellen moet deEuropese Unie doen en daarom ga je jezelf maar snelindekken in de Grondwet. Want stel je voor dat de bevolkingzich daartegen gaat verzetten. Ja, dat moet je maar voorzijn! Dat is de heer Verhoeven in zijn laatste debat over deEuropese Unie.De voorzitter:De heer Van Ojik is weer gaan zitten, zie ik.De heer Van Ojik (GroenLinks):Voorzitter, hier is geen oppositie bij nodig. Dit kan decoalitie uitstekend zelf af.De heer Verhoeven (D66):Inderdaad. Dat is al twee jaar de strategie van de oppositie:een beetje blijven zitten en er niet al te veel tussenkomen.Maar ik wens ze daar heel veel succes mee. Wij gaan alsKamer gewoon door met controleren van het kabinet enwe discussiëren ook met elkaar. Meneer Mulder, sorry, ikwist niet dat u kwaad werd. U reageert héél stekelig op eendoodnormale vraag.De heer Anne Mulder (VVD):Ik bleef héél rustig.De heer Verhoeven (D66):Kijk, ik heb het helemaal niet over een motie indienen. Wijspreken vandaag over de strategie van het kabinet in eendebat naar aanloop van de Europese top waar het MeerjarigFinancieel Kader, de Europese begroting, op de agendastaat. Ik vraag het kabinet om een slimme strategie. MeneerMulder hoeft mij geen vragen te stellen, want ik stond netdaar en toen had hij ze allemaal kunnen stellen. Ik vraaghem nu of de VVD tevreden is met de huidige situatie waarwe op af dreigen te koersen: meer betalen, bijna geenmodernisering en verschuiving van de prioriteiten. Datterwijl de VVD een hele andere inzet heeft. Oftewel: de VVDhaalt niks binnen, doet er ook niks aan en laat het kabineteen koers varen die nergens toe leidt. Waarom doet de VVDdat? Even los van D66 en alle politieke populariteit ofschijnboosheid die u te berde bracht: geef gewoonantwoord op de vraag.De heer Anne Mulder (VVD):We zien dat het plafond daalt. Als D66 op dit moment dewitte vlag wil hijsen, moet D66 dat vooral zelf weten; ikherhaal het nog maar een keer. Als D66 nu zegt "kabinetlaat die afdracht lopen", kom dan ook even met een dekking.Zeg even hoeveel minder geld er naar onderwijs, de socialezekerheid of de pensioenen mag of welke belasting de heerVerhoeven wil verhogen. Ik hoor het graag. Ik heb hem nogniet gehoord. Ik heb hem dit het afgelopen jaar nu vier keerhoren zeggen, maar de dekking ontbreekt.De heer Van Ojik (GroenLinks):Welke conclusie trekt de heer Mulder uit het Finsecompromisvoorstel, waaruit eigenlijk blijkt dat we quaomvang van het MFK een beetje in de Nederlandse richtingbewegen, maar dat we qua inhoud van de begroting —modernisering — eigenlijk van de Nederlandse inzet wegbewegen? Is dat niet hoe het gaat en hoe het in ieder gevalde vorige keer gegaan is toen er over het huidige MFK werdonderhandeld? Ziet hij niet aankomen dat het nu weer zogaat? Wat gaat hij doen om dat te voorkomen?De heer Anne Mulder (VVD):Ik zeg al dat we moeten blijven onderhandelen. We hebbenin de laatste onderhandelingen gezien dat hoe langer hetduurt, hoe lager het plafond wordt. Laten we dat maarvolhouden.De voorzitter:Tot slot, uw laatste vraag.34-32-1910 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Van Ojik (GroenLinks):Hoe langer het duurt, hoe lager het plafond wordt en hoeslechter de begroting eruit komt te zien vanuit hetperspectief van mensen die minder geld naar landbouw enstructuurfondsen willen en meer geld naar nieuwe thema's.Dat wil het kabinet, dat wil de VVD, dat wil GroenLinks endat wil D66. Alleen voeren we nu een strategie die onsprecies het omgekeerde brengt, namelijk een mindermoderne begroting. De VVD, de zelfuitgeroepen kampioenvan het realisme in de buitenlandse politiek — we horenhet bijna elke dag — staat erbij, kijkt ernaar en doet niks.De heer Anne Mulder (VVD):Als ook de heer Van Ojik de witte vlag wil hijsen en ookzegt dat er meer geld naar Europa moet, dan ben ikbenieuwd waar hij op wil bezuinigen. Het gaat om 2,5miljard. Mag dit kabinet nog even doorgaan metonderhandelen in plaats van nu al de witte vlag te hijsen?Dat lijkt me zeer onverstandig. Dat is ook niet goed voor desteun aan de Europese Unie. Als je kijkt naar onderzoekenen opiniepeilingen, zoals gedaan door het Sociaal enCultureel Planbureau, dan zie je dat de Nederlander nietmeer wil betalen voor de Europese Unie. Juist als je datdraagvlak in stand wilt houden, moet je stevigonderhandelen.Mevrouw Maeijer (PVV):De heer Mulder zegt: 1% en niet verder; daar moeten wehet bij laten. Maar wat betekent dat voor al die projectendie buiten de begroting om worden gefinancierd,bijvoorbeeld een Europese vredesfaciliteit of maatregelendie volgen uit de Green Deal? Zegt de VVD dan dat we datniet gaan doen?De heer Anne Mulder (VVD):Ik zeg dat we dat vooral onder het MFK moeten brengen,zodat gelijk duidelijk is wat het kost en waarvan het wordtbetaald; houd het niet buiten de begroting.Mevrouw Maeijer (PVV):De vredesfaciliteit komt buiten de begroting. Dus dat gaanwe niet doen als het niet onder de begroting komt?De heer Anne Mulder (VVD):Dat wil ik niet zeggen, maar de poging moet zijn om hetonder het plafond te krijgen. Dat is wel zo overzichtelijk.Mevrouw Maeijer (PVV):Het voorstel is om het buiten de begroting te houden. Daarkunnen we dus kritisch op zijn. We hebben een veto. Dusals dat niet gebeurt, gaat de VVD daar niet mee instemmen?De heer Anne Mulder (VVD):Over veto's hebben we het ook vaak gehad. Het is beter ombondgenoten te zoeken, zodat je het samen kan aanpakken.Een veto kun je altijd inzetten. Dat hoef je niet nu al tezeggen, want dan gaan andere landen op Nederlandwachten. Je kan beter met z'n allen samenwerken.De voorzitter:Afrondend.Mevrouw Maeijer (PVV):Dan concludeer ik dat die 1% waarvan de VVD zegt "tot hieren niet verder" eigenlijk boterzacht is natuurlijk.De heer Anne Mulder (VVD):Dat zijn de woorden van mevrouw Maeijer.De heer Asscher (PvdA):De heer Mulder zegt: laten we nog even onderhandelen.Als de premier nou helemaal aan het einde van het liedjeterugkomt met een afdracht die misschien net iets hogeris dan 1%, heeft de premier dan gefaald?De heer Anne Mulder (VVD):Dat is vooruitlopen op zaken. Dat moet je helemaal nietdoen, want dan ga je hier staan onderhandelen over watje eventueel weg zou kunnen geven. De inzet van hetkabinet is duidelijk. De VVD staat daarachter.De heer Asscher (PvdA):Dat is ook wel een antwoord. Het is dus de inzet. De heerMulder suggereerde net een beetje dat hier eenresultaatsverplichting ligt en dat het 1% is en moet blijven.En iedereen die daar een vraag over stelt, wordt verwetendat hij met een witte vlag loopt. Eigenlijk doet de heerMulder hier het omgekeerde: dit is de inzet, en verdermogen we het er niet over hebben. Dat zou slecht zijn vooronze onderhandelingspositie. De premier is zo'n zwakkeonderhandelaar. Als hier iemand zegt dat hij misschien welmet een ander resultaat komt, dan is het meteen mis. Eentotaal gebrek aan vertrouwen. Een totaal gebrek aanrichting. Het is een schijnbelofte aan de Nederlandse kiezer.En je zult zien: aan het einde van het liedje komt dezepremier terug met een hoger bedrag dan 1%. En dan zwijgtde heer Mulder.De heer Anne Mulder (VVD):We zullen zien waar de premier mee terugkomt, maar deinzet van het kabinet en van de VVD is eigenlijk al anderhalfjaar duidelijk, sinds het Commissievoorstel er ligt. Eigenlijkwas die daarvoor, in de maanden daarvoor, ook al duidelijk.De inzet is dus klip-en-klaar. Daar moeten we nu niet opvooruitlopen. We moeten zeker niet zeggen dat we hetbudget moeten verhogen, waarbij we niet aangeven hoewe dat uit de Nederlandse begroting gaan dekken.Dan de conferentie over de toekomst van Europa. CollegaOmtzigt noemde die ook. Met het uitroepen van dezeconferentie vraag je je af wat de Europese Unie nu geleerdheeft van brexit. Is het de bedoeling van deze conferentieom weer verder te gaan met Europese integratie? Moet debrexit ons niet te denken geven? Is Europa misschien niette snel gegaan op bepaalde plekken? Als je nu weer metverdragsvoorstellen komt — ik weet niet of die komen, maarik hoor graag hoe de minister-president ernaar kijkt — helptdat dan? Hebben we dan lessen geleerd van brexit? Graageen reactie van de eerste minister.34-32-2010 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Dan het proces. Hoe gaan we dit doen? We zien dat heelveel instituties een rol krijgen, maar niet de nationaleparlementen. Zij zijn toch de direct gekozenvolksvertegenwoordiging, met een enorme opkomst, zekerals je dat vergelijkt met de opkomst bij het EuropeesParlement. Gaat de minister-president zich inzetten vooreen grote rol van de nationale parlementen bij dezeconferentie? Dan kunnen wij daar als Nederlands parlementook zeggenschap hebben en invloed uitoefenen. Graag eenreactie van de premier. Wat de VVD betreft, wint Europalegitimiteit door de grote grensoverschrijdende problemenop te lossen, in plaats van te komen tot institutionelehervormingen.Dan brexit. Aanstaande donderdag zijn de verkiezingen.Vrijdagochtend vroeg weten we waarschijnlijk wie denieuwe premier is. Als het akkoord dan door het parlementgaat, begint misschien het moeilijkste onderdeel van deonderhandelingen, namelijk de toekomstige relatie tussenhet Verenigd Koninkrijk en Nederland. Zijn de Nederlandsebelangen goed in beeld? Hebben die een plek in hetmandaat dat de heer Barnier gaat krijgen? Wat kunnen weverwachten? Voor de komende onderhandelingen, voor denieuwe relatie, staat er tot 2020. Als je daar de weken vanaftrekt die de heer Barnier nodig heeft voor zijn mandaat,heb je nog negen maanden. Is dat niet te kort voor eenvrijhandelsakkoord? Als dat te kort is, wat kun je danmaximaal regelen in die tijd? Wat kunnen we danverwachten? Als het Verenigd Koninkrijk die periode wilverlengen, moet dat alweer voor 1 juli 2020, dus binneneen halfjaar. Krijgen we dan niet vanaf vrijdagmiddaggewoon weer het no-dealscenario op tafel? De heer Barnierzal ongetwijfeld zeggen: de klok tikt, meneer ... Wie dan ookde premier is. Hoe ziet de premier dit? Graag een reactiedaarop.Ziet hij ook mogelijkheden om de schade te beperken? KanNederland bijvoorbeeld qua systemen beter samenwerkenmet de Britse douane om elkaars keuringen te erkennen,zodat de brexit zo soft mogelijk wordt? Graag een reactievan de premier.Dank u, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Mulder. Dan zijn we hiermee aan heteinde gekomen van de eerste termijn van de zijde van deKamer. Ik schors de vergadering tot 19.00 uur.De vergadering wordt van 18.14 uur tot 19.00 uur geschorst.De voorzitter:Ik geef de minister-president het woord.Minister Rutte:Voorzitter. Er zijn heel veel vragen gesteld en eigenlijk maarbeperkt over het onderwerp van de Europese Raad enverder was het een soort algemeen vragenuur Europa. Indat laatste hoofdstuk zal ik proberen de Kamer zo goedmogelijk te bedienen en in het eerste zal ik zelfs proberencompleet te zijn.Dan begin ik met een onderwerp dat deze week op deagenda staat en dat heeft natuurlijk te maken met hetMeerjarig Financieel Kader. Kijkend naar het huidige MFKen wat er nu ligt, zit er in de Finse voorstellen heel veelmodernisering. Wij zetten ook in op modernisering van hetMFK en dat blijven wij ook doen. Wij willen naar eenambitieus gemoderniseerd Meerjarig Financieel Kader enwillen ruimte maken voor nieuwe prioriteiten, zoalsinnovatie, onderzoek, klimaat, veiligheid en migratie. Hetis wat ons betreft inderdaad niet alleen een zaak van meerof minder budget. Het gaat natuurlijk ook om inhoudelijkemodernisering van bijvoorbeeld het gemeenschappelijklandbouwbeleid, de Common Agricultural Policy en hetcohesiebeleid, waarbij er een sterkere focus moet zijn opinnovatie. Daarbij is het overigens niet zo dat dat we perse op 1% willen uitkomen, wat hier en daar gesuggereerdwordt. Waar we op willen uitkomen, is geenafdrachtstijging. Dat is de afspraak. Dus het kan best zijndat die 1% wat hoger is, maar dan zal uiteindelijk ook decorrectie groter moeten zijn. Dus het gaat om diecombinatie. Als het hoger wordt dan 1%, bijvoorbeeld 1,01%of 1,02%, dan zal de correctie die Nederland krijgt ook hogermoeten zijn dan de huidige correctie, zodat uiteindelijk eenafdrachtstijging wordt voorkomen. Dat is het doel als hetgaat om de financiële kant van de begroting. Ik hoor overalzeggen dat er 1% uit moet komen. Nee, afdrachtstijgingmoet worden voorkomen. Dat is de inzet van het kabinet.Ik zeg tegen de heer Verhoeven dat ik het overleg van devier fractievoorzitters afwacht tot wijziging van hetregeerakkoord op dit punt en zolang dat niet zo is beschouwik de bijdrage van D66 als een opvatting van die partij inalgemene zin maar niet als de opvatting van die partij inhet kader van deze coalitie.Dat is eigenlijk het belangrijkste dat ik wil zeggen over debegroting.De voorzitter:Dan is hiermee dit stuk afgerond?Minister Rutte:Ik kan nog iets zeggen over conditionalteit. Ik ben het eensmet de heer Asscher dat we moeten inzetten op dieconditionaliteit. Die zit er ook in. Wij kijken naar versterkteconditionaliteit waar het betreft migratie, rechtsstatelijkheiden structurele hervorming. Je ziet ook een aantal van ditsoort zaken terugkeren in de voorstellen die vanuit het Finsevoorzitterschap zijn gedaan en ook eerder vanuit deCommissie. Dat vraagt ook effectieve prikkels. Bijvoorbeeldals het gaat om rechtsstatelijkheid denk ik dat die in deFinse voorstellen goed geborgd is, conform de Nederlandseinzet. Nederland zal ermee doorgaan.De heer Omtzigt kan ik nog zeggen dat de posities vanlanden inderdaad nog ver uit elkaar liggen, maar dat weook nog wel even tijd hebben. Ik denk dat de Europese Raaddeze week vooral een kwestie zal zijn van goed te doen aanhun achterbannen maar dat de echt inhoudelijke gesprekkenpas vanaf januari beginnen.De PVV heeft gevraagd hoe het zit met al die dingen diebuiten de begroting lijken te vallen. Daarvoor geldt dat watNederland betreft zo veel mogelijk onder het MFF moet.Als er dingen buiten het MFF vallen, dan moeten het zakenzijn die nu al buiten het MFF vallen en geen nieuwe zaken,34-32-2110 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer want anders zou er namelijk een stijging zijn van deNederlandse kosten voor Europa via een omweg.Dat in reactie op alle vragen over de begroting.De voorzitter:Korte vraag, de heer Van Ojik.De heer Van Ojik (GroenLinks):Of ik zo kort kan zijn als de minister-president dit hele blokheeft gedaan ...De voorzitter:Dat kunt u echt heel goed.De heer Van Ojik (GroenLinks):Oké, ik ben blij met dit vertrouwen. De minister-presidentzegt dat er in het Finse compromisvoorstel wel degelijkmodernisering zit. Dat is natuurlijk zo, alleen, de vraag isof er toch niet een beweging zichtbaar is waarbij er ietsminder geld voor het MFK wordt uitgetrokken maar er welweer wat meer voor landbouw wordt gedaan en wat mindervoor de nieuwe prioriteiten. Dat is wat ik meende te zien inhet Finse compromisvoorstel. De vraag aan de premier isof hij dat ook ziet. Als hij dat ook ziet, neem ik aan dat hijdat een verkeerde ontwikkeling vindt. Dan is de vraag hoehij dat gaat proberen te corrigeren.Minister Rutte:Er zijn uiteindelijk twee situaties relevant. Dat is het huidige,zevenjaarse MFK en het Finse voorstel. Kijkend naar datFinse voorstel, vind ik echt dat dit tot moderniseringaanleiding geeft. Wat hier en daar gebeurt, is dat hetvergeleken wordt met het voorstel van de Commissie, maardat is natuurlijk geen voorstel. Zij hebben uiteraard gezegdwat zij vinden, maar uiteindelijk moet het voorzitterschapmet een voorstel komen. En in het voorstel van hetvoorzitterschap zit heel veel modernisering.De heer Van Ojik (GroenLinks):Over de vraag of er veel of weinig modernisering in zit, kunje met elkaar van mening verschillen, maar als je wat er lagals startpunt van de Europese Commissie vergelijkt metwat de Finnen nu voorstellen, dan zie je dat er nu weer meergeld naar landbouw en minder geld naar de nieuweonderwerpen gaat. Dat ís toch zo? Dat heeft toch te makenmet het feit dat het een compromis is? En een compromisbetekent: als er minder geld in het MFK zit, gaat er meernaar de traditionele sectoren — ik zeg het even heel simpel— en als er meer in het MFK zit, is er ook meer ruimte voormodernisering. Dat weet de minister-president heel goed,want zo is het vijf of zes jaar geleden ook gegaan.Minister Rutte:We kunnen ook naar 2% of 3% van het nationaal inkomenvoor Europa gaan; dan heb je heel veel modernisering.De heer Van Ojik (GroenLinks):Nee.Minister Rutte:Het Commissievoorstel ging uit van een zeer grote stijgingvan de bijdrage. Ja, dan kan ik ook moderniseren. Ik vinddat niet zo'n relevant vertrekpunt. Het vertrekpunt dat deFinnen hebben neergelegd zie ik als de onderhandelingsboxop basis waarvan er de komende tijd gesprekkenplaatsvinden. Het plafond bevalt ons nog niet voldoende.Er moet in ieder geval een correctiemechanisme in blijven,vinden wij. Onze politieke positie is: geen afdrachtstijging,zonder dat het plafond verder daalt. Wij willen zeker eencorrectiemechanisme. Ik vind dat er ten opzichte van hethuidige MFK wel degelijk een behoorlijkemoderniseringsslag wordt gemaakt op tal van terreinen.Je moet het niet vergelijken met het Commissievoorstel,want — ik zeg het nogmaals — dat ging uit van een helehysterische stijging van het kosten van de Europese Unie.De heer Van Ojik (GroenLinks):Als ik nog één keer mag, voorzitter: de vergelijking met hetCommissievoorstel is relevant omdat die inzicht geeft inde manier waarop het proces van onderhandeling over hetMFK verloopt. Echt, dat hoef ik de minister-president niette vertellen, want die weet dat heel erg goed. Als je eenlager plafond wilt voor het MFK, gaat het natuurlijk niet om2% of 3%. Dat weet de minister-president ook. Het gaat omeen marge tussen 1,1% en 1%; dat is ongeveer de margewaarbinnen de discussie zich afspeelt. Als je een lagerplafond wilt, gaat dat in de praktijk ten koste vanmodernisering. Dat is de vorige keer gebeurd en dat lijktnu weer te gaan gebeuren. De vraag is ...Minister Rutte:Ik maak hier toch bezwaar tegen, want — nogmaals — deheer Van Ojik vergelijkt het met het Commissievoorstel.Dat ging uit van een hele forse stijging van de kosten. Datis niet reëel. Dan kunnen we allemaal moderniseren. Ikvergelijk het echt met het huidige MFK en het Finse voorstel.Dat is nog steeds een aanzienlijke stijging. Het gaat eigenlijkvan 1% naar 1,04% — ik kijk even naar mijn ambtenaren ofdat klopt; zij knikken — want in het Finse voorstel wordt hetEOF eronder gebracht; dat is die 1,07%. Die 0,03% geef ikze, want wij hebben 1% zonder EOF en 1,03% met EOF. Hetverschil tussen ons en het Finse voorstel is dus nog 0,04%.Dat is nog steeds een aanzienlijk bedrag, maar hoewel hetveel lager is dan dat in het Commissievoorstel, zijn ze eringeslaagd om behoorlijk te moderniseren.De heer Asscher (PvdA):D66 geeft de premier vandaag een onvoldoende voor zijnbeleid en zegt ook dat hij een domme strategie heeft, metname op het punt van hoeveel modernisering je bereikt.Mijn vraag aan de premier zou toch zijn: is dit in zijn ogendan voldoende modernisering? Dan kun je zeggen dat heteen algemene opvatting van D66 is, maar het was geenalgemene opvatting; het was een opvatting in dit debat.Als er geen beter verweer komt, ben ik geneigd te denkendat D66 gelijk heeft. Als dit de hele ambitie is, dan wordtdie begroting ... Ja, er is modernisering in het Finsevoorstel, maar wij willen toch meer vanuit Nederland?34-32-2210 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Minister Rutte:Wij willen een forse stijging voorkomen. Er moet ook heelveel geld worden uitgegeven aan onderwijs, defensie enandere zaken de komende jaren; we moeten ook verderinvesteren in onze publieke sector. Bij het huidige Finsevoorstel, waarin niet of nauwelijks een correctiemechanismezit, afbouwend, maar wel een behoorlijke stijging van hetplafond, praat je echt wel over een hele forse extra bijdragevan Nederland. Daar heb ik bezwaar tegen. Wij zeggen dus:dat moet verder worden teruggeschroefd en/of de correctiemoet blijvend zijn en van een zodanig niveau dat hetuiteindelijk niet leidt tot een afdrachtstijging. Tegelijkertijdmeen ik dat het Finse voorstel een behoorlijkemodernisering is ten opzichte van het huidige MFF. Dat isecht zo. Wat zij nu extra willen aangeven aan innovatie,onderzoek, klimaat, veiligheid en migratie is echt eenverbetering ten opzichte van het huidige MFF.De heer Asscher (PvdA):Dat is waar. Ik zie die veranderingen ten opzichte van hethuidige MFF. Mijn vraag was of de Nederlandse regeringdat dan een voldoende verbetering vindt van de begroting.Ik zou geneigd zijn om te denken dat we een verdergaandeambitie moeten hebben, nog los van het uitgavenplafond.Minister Rutte:Zeker, wij hebben twee ambities in de discussie. We hebbenhet nu voldoende gehad over de uitgaven. Ik ben het eensmet Asscher dat we nu inderdaad gaan praten overinnovatie. Daar zouden we meer willen dan in het Finsevoorstel staat. Ik noem bijvoorbeeld de 10 miljard die extranaar het GLB gaat. Dat hoeft niet per se van ons.De heer Asscher (PvdA):Exact. Dan volstaat, denk ik, niet om te zeggen: ik krijg eenonvoldoende van de coalitiepartner; dat is een opvattingdie ik verder negeer totdat de fractievoorzitter die herhaalt.We hebben net gehoord dat Verhoeven wordt vervangendoor zijn fractievoorzitter. Dus laten we er even van uitgaandat die onvoldoende echt is uitgedeeld. Dan zou het tochwel goed zijn als u of zegt "ik erken dat; het is ook nietvoldoende" of dat u hem van repliek dient. Het moet meerzijn dan: het is een algemene opmerking die ik negeer.Minister Rutte:Nee hoor, ik verstond de heer Verhoeven zo dat hij zei:Nederland zet te veel in op beperking van deafdrachtsstijging. Dan zeg ik: dat is het regeerakkoord datik uitvoer, dat ook D66 getekend heeft. En als op dat puntD66 het regeerakkoord wil wijzigen, dan kan dat. Hetregeerakkoord is eigendom van de vier fractievoorzitters.Dan wacht ik een uitnodiging daartoe van D66, van de vierfractievoorzitters af, en eventueel een wijziging van hetregeerakkoord. Ik zie dat overigens niet gebeuren. Maar datis de situatie. Zolang dat niet gebeurt, heb ik te maken methet bestaande regeerakkoord dat voorziet in geenafdrachtsstijging in combinatie met zo veel mogelijkinnovatie en modernisering. Dat ben ik met Verhoeveneens.De heer Verhoeven (D66):Het is heel formalistisch om gelijk te zeggen: ja, hetregeerakkoord. In de tekst van het regeerakkoord staat éénzin over het Meerjarig Financieel Kader. Die luidt als volgt."De Europese begroting dient te worden gemoderniseerd,meer gericht op innovatie, onderzoek, klimaat enduurzaamheid." Dat staat in het regeerakkoord. En daar staik voor, tijdens dit debat en in alle voorgaande debatten.Dan kunnen we het spelletje doen van de hogere afdracht.Dat is een heel ingewikkelde discussie, want als Europameer gaat doen, kan uiteindelijk door Nederland op diegebieden minder worden gedaan en win je daarop. Dat iseen langetermijndiscussie. Als we dat terug gaan brengentot de flauwheid dat de fractievoorzitter maar even hetregeerakkoord moet komen voorlezen, dan neem je hetpunt dat ik hier maak — dat doe ik in ieder geval inovereenstemming met drie partijen; een minderheid in deKamer — niet serieus. Ik maak dat punt gewoon serieus.En we hebben natuurlijk te maken het feit dat als wij eenmotie indienen, die motie het dan niet haalt. Dat weet ikook wel. Dus ik vecht met een minderheid voor een sterkemodernisering. Ik vecht voor die modernisering. De premierspreekt de hele tijd alleen maar over "de afdracht moetminder; geen cent meer", waarmee hij de hele tijd appelleertaan het gevoel van de Nederlander dat Brussel alleen maargeld opzuigt, terwijl tegelijkertijd door Mulder wordt gezegd:grote grensoverschrijdende middelen. Dat punt maak ikhier.De voorzitter:En de vraag is?De heer Verhoeven (D66):Dat heeft helemaal niks met de fractievoorzitters te maken.Dat heeft gewoon te maken met de strategie die we moetenvoeren om maximaal te moderniseren. Zeg daar dan watover!Minister Rutte:Ik vind dat we moeten moderniseren. Daar kom ik zo op.De heer Verhoeven citeert het regeerakkoord verkeerd.Want het regeerakkoord heeft niet alleen tekst, maar hetheeft ook een financiële bijlage. En die financiële bijlage isleidend. In de financiële bijlage staat wat we gaan doen. Endat betekent feitelijk geen afdrachtsstijging. Sorry, dat iser. Ik heb te maken met het financieel kader. Nou had deregeringspartij D66 er ook voor kunnen kiezen om ook voordat deel van het regeerakkoord te gaan staan en te zeggen:wij accepteren dat wij getekend hebben voor eenregeerakkoord waarin geen afdrachtsstijging zit. Dat hoorik de heer Verhoeven niet zeggen. Hij zegt: ik ga proberenmet minderheden et cetera. Dat mag allemaal, ik heb daarverder geen bezwaar tegen, maar ik wil van mijn kant welmarkeren: als er onvoldoendes worden uitgedeeld, prima,maar ik houd me aan het regeerakkoord en ik neem aan deheer Verhoeven ook.De voorzitter:De heer Verhoeven, kort graag.34-32-2310 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Verhoeven (D66):Ik houd me graag aan het regeerakkoord. We hebben hetnu over een begroting over een periode van zeven jaar,waarvan ongeveer zesenhalf jaar buiten het regeerakkoordvallen. Dat zeg ik er ook maar even bij. Laten we dediscussie niet zo klein voeren. In Nederland en in Europahebben we op dit moment een visie dat er een aantal groteuitdagingen aan de poorten van Europa staan. Ik heb ereen aantal genoemd. Er zijn geopolitiek diversebrandhaarden in de wereld waar we ons met z'n allen tegenmoeten verweren. Ik noem een technologische machtsstrijdtussen de Verenigde Staten en China over de hoofden vanEuropa heen, waar we naar staan te kijken. Moeten we dediscussie dan zo klein voeren dat we het hebben over hetregeerakkoord van de komende anderhalf jaar? Ik neem datzeer serieus. Ik heb inderdaad niet gezegd dat wedaaroverheen stappen. Ik wil van de premier horen dat hijzich meer gaat inzetten voor de modernisering die nodigis dan hij zich inzet voor die maximale afdracht vanNederland. Ik hoor te weinig visie op een stevig Europa ineen wereld die ongelooflijk aan het veranderen is enmensen onzeker maakt. Zeg daar dan eens wat over!Minister Rutte:Ik heb daar drie grote toespraken over gehouden, in Berlijn,in Zurich en in Straatsburg. Die zijn allemaalbeapplaudisseerd door D66. Ik vond dat ook zelf goedetoespraken. Die gingen bijvoorbeeld ook over degeopolitieke rol van de Unie. Ik kom daar zo nog over tespreken. Dat vond ik goede punten van de heer Verhoeven.De voorzitter:Goed, dan stel ik voor dat u verdergaat.Minister Rutte:Maar ik geloof niet dat — waarbij ik het woord "visie" nogweleens vermijd — de visie van mij op Europa niet gezienkan zijn door de heer Verhoeven.De voorzitter:Ja, heel kort, meneer Verhoeven.De heer Verhoeven (D66):Tot slot. Die drie toespraken heb ik inderdaad met zeer veelplezier en een vleugje bewondering, met een ruimevoldoende, beluisterd. Dat heb ik ook gezegd, want ik beneen ruimhartig mens en heb de premier vaak genoeggeprezen voor zijn positie in Europa. Ik vind het hier in dezeKamer vaak zo karig en zo mager. Dat appelleert met eenkruideniersmentaliteit aan een aantal mensen die alleenmaar denken dat Brussel slecht is, terwijl we met Europain de wereld overeind moeten blijven. Daar zijnmodernisering, innovatie en defensiesamenwerking voornodig. Daar wil ik onze premier, niet alleen in toesprakenin buitenlandse hoofdsteden maar ook hier in de TweedeKamer, vol energie over horen spreken. Dan krijgt hij vanmij een voldoende. Nu is het inderdaad, uitgelokt door deheer Asscher, een onvoldoende voor deze strategie: eenkarige kruideniersmentaliteit.Minister Rutte:Ja, het is allemaal best, hoor. Ik vind het prima. Heel goed.Mevrouw Leijten (SP):Het is gezellig in de coalitie, voorzitter! Zoveel is welduidelijk. Ik zou de minister-president willen vragen wat hijdenkt dat het gevolg is als wij een hogere afdracht krijgen,die dan inderdaad ten koste gaat van publieke uitgavenwaarover wij zelf beslissen. Wat denkt hij dat daarvan hetgevolg is?Minister Rutte:Dat is natuurlijk vragen naar de bekende weg. Wat ik netzei, is dat het regeerakkoord helder is: geenafdrachtsstijging. Twee: het regeerakkoord is ook helderdat we alles moeten doen om te moderniseren. Daar heeftVerhoeven volkomen gelijk in. Wat Verhoeven mijvervolgens verwijt, is dat ik het daar onvoldoende over heb.Dat ontken ik; daar heb ik het wel over. Ik zal in dit debatzo ook een paar punten aansnijden, mede uitgenodigd doorde heer Verhoeven, bijvoorbeeld de geopolitiekevraagstukken die zich aandienen en waar Europa weldegelijk — dat ben ik met hem eens — een antwoord opmoet hebben. Wat ik alleen bezwaarlijk vind, is dat D66 nietvoor een deel van de handtekening onder het regeerakkoordgaat staan, namelijk: geen afdrachtsstijging. Het zou chiczijn geweest als ze dat wel deden.Mevrouw Leijten (SP):Ik denk dat het draagvlak onder de Europese samenwerkingecht vermindert op het moment dat je ziet dat wij meermoeten gaan afdragen en je ook ziet dat de bestedingenniet altijd goed verlopen en er heel veel geld overblijft. Indie zin is dat ook niet goed voor mensen die pleiten voormeer Europese samenwerking. Dat had de minister-president ook kunnen zeggen, maar goed.Mijn vraag is de volgende. Het meerjarenkader komt eraan.Even voor de helderheid: daar gaan toch niet nog allemaaldingen buiten gefinancierd worden? Dat is toch gewoonwat het is?Minister Rutte:Dat was ook de vraag van mevrouw Maeijer. Zij zei: er zijnnog allerlei potten; hoe zit dat nou? Daarvoor geldt dat ernu soms al dingen buiten het MFK vallen. Als dat al zo is,is dat al zo. Wat wij niet willen, is dat er verrommeld wordt,dus dat er nu dingen buiten het MFK worden geplaatst dieer niet buiten zaten. Als dingen nu onder het MFK vallen,blijven ze er dus onder vallen. Je gaat dus niet kunstmatigproberen de afdracht van Nederland lager voor te stellenomdat je nieuwe dingen buiten het MFK creëert. Als je datwel doet, moet het ergens binnen zo'n plafond passen.Anders heb je opnieuw een budgettair probleem.Mevrouw Maeijer (PVV):Even daarop aanhakend: ik ken het voorbeeld van deEuropese vredesfaciliteit. Het voorstel is nu om die buitenhet MFK om te financieren. Mijn vraag was ook: welkeandere zijn er dan nog meer?34-32-2410 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Minister Rutte:Ik zou niet weten welke voorstellen ... Laat ik het zo zeggen.Als er voorstellen komen om dingen te financieren buitenhet MFK die nu onder het MFK-plafond vallen, dan kan datvoor ons, maar dan zullen wij dat wel bekijken in het kadervan de totale afdracht van Nederland. Daarmee voorkomje dus dat je rommelt in een situatie waarin je buiten hetMFK stiekem alsnog meer geld uitgeeft, want dat zul jeuiteindelijk ook in de begrotingen moeten verantwoorden.Mevrouw Maeijer (PVV):Dus de vredesfaciliteit is het enige voorbeeld van eenproject dat nu op tafel ligt waarvan wordt voorgesteld omhet buiten het MFK om te financieren?Minister Rutte:Ik weet niet wat er allemaal wordt voorgesteld; dat zien wede komende tijd wel in de onderhandelingen. Maar voorNederland zal steeds gelden dat als er voorstellen wordengedaan om fondsen te creëren buiten het MFK, buiten defondsen die er al zijn, wij dat steeds zullen bekijken infunctie van "vinden we dat een goed idee en moet heteigenlijk niet gewoon onder het MFK?". Stel dat we het weleen goed idee vinden. Dan moeten we er transparant overzijn en dan moet het niet leiden tot een hogere afdracht viade achterdeur.Mevrouw Maeijer (PVV):Ja, dat is natuurlijk allemaal leuk, maar dieonderhandelingen lopen al anderhalf jaar en ik zou dietransparantie toch eigenlijk wel graag nu hebben.Minister Rutte:De onderhandelingen zijn nog geen stap verder. We zittennu bij de eerste onderhandelingsbox van de Finnen. Wegaan nu, donderdag en vrijdag, de groeten doen aan deeigen achterbannen. De echte onderhandelingen beginnenpas volgend jaar.Mevrouw Maeijer (PVV):Oké, maar wat hebben we de afgelopen anderhalf jaar danzitten doen?Minister Rutte:Niets op dit punt, niets. Behalve steeds allerlei interessantevoorstellen gezien.Voorzitter. Dan kom ik bij het klimaatbeleid. Misschien kanik het meteen praktisch maken richting de heer Omtzigtwaar het een eerste appreciatie betreft van de voorstellendie morgen van de Europese Commissie worden verwacht.Ik zou willen voorstellen om dat op hoofdlijnen te doen,want daar moeten we echt tijd voor nemen. Normaal duurtdat zes weken. We nemen die appreciatie op hoofdlijnenmee in het verslag Europese Raad. Dat komt, denk ik,uiterlijk maandagochtend en is dan ruim op tijd voor hetdebat van dinsdag. Later komt via de normale kanalen eendiepere, inhoudelijke appreciatie. Daar zullen we echt meertijd voor nodig hebben, want ik verwacht nogal een hoopmorgen, als je zo de voorpubliciteit in de kranten volgt.De heer Omtzigt (CDA):Dat verwachten wij ook, maar wij verwachten dat er al weliets gewisseld is tussen Brussel en Den Haag. Ik stel hetzeer op prijs om die eerste appreciatie te zien, inclusief eensoort idee over wat de impact op Nederland zou kunnenzijn en de verdeling. De hele appreciatie zal inderdaad ietslanger duren.Minister Rutte:Verhoeven en Van Ojik hebben beiden terecht aandachtgevraagd voor het belang dat er in deze Europese Raad eenakkoord komt over klimaatneutraliteit 2050. Daar gaan weons uiterste best voor doen. Of dat lukt, kan ik nietgaranderen. Drie landen hebben daar inderdaad nog zorgenover. Afgelopen week hebben we in Madrid ook nog eenoverleg gehad in een Europese club, in de marge van deCOP25, met de aanwezige Europese landen en Von derLeyen en Michel, die toen net begonnen waren. We wetennatuurlijk dat er zorgen zitten. De premier van Polen enanderen waren er ook. Er wordt een uiterste poging gedaanom te kijken of we die kunnen overbruggen en erin slagenom ook Polen, Tsjechië en Hongarije mee te krijgen.Slowakije uit de V4 doet al mee. Estland had aanvankelijkook twijfel over klimaatneutraliteit 2050, maar volgt dat nu.We gaan daar ons uiterste best voor doen. Ik kan er nietveel meer over zeggen. Er zijn ook heel bilateralegesprekken geweest. Ik heb er zelf met een aantal mensenover gesproken. Natuurlijk kan het JTM, het voorstel vooreen just transition mechanism, waarover in de Commissiegepraat is, daar misschien ook bij helpen. Daarvoor geldtnatuurlijk ook dat de echte invulling daarvan weerafhankelijk moet zijn van de MFF-discussie. Deze top leentzich er nog niet voor om te praten over omvang enmodaliteit. Ik hoop dat we alles bij elkaar toch een eindkunnen komen.Er zijn heel veel vragen gesteld over alle geruchten over deGreen Deal. Ik zou willen verwijzen naar mijn eersteantwoord. We proberen daar maandag op hoofdlijnen enlater uitgebreider een appreciatie van te geven. De vraagvan een aantal van u was of ik me nog bewust ben van deurgentie van dat vraagstuk. Jazeker. Dat heb ik ook vorigeweek weer naar buiten gebracht in mijn bijdrage tijdens deCOP25.Dan de trein. In reactie op Verhoeven: we weten nog nietwat de Commissie in de Green Deal gaat voorstellen op hetterrein van de spoorwegen. Maar het is bekend van hetkabinet en deze coalitie dat wij het internationalespoorsysteem willen versterken. Dat moet in Europeesverband. Daar werkt het kabinet aan. Daarnaast wil hetkabinet investeringen in spoorinfrastructuur bevorderenvia Europese fondsen, gekoppeld aan het wegnemen vanbarrières. We gaan kijken waar ze mee komen, maar voorhet kabinet is helder dat we dit van belang vinden.Er waren een aantal vragen van mevrouw Leijten enanderen over allerlei geruchten over de Green Deal. Daarwil ik nu eigenlijk niet op ingaan, want dan ga ik reagerenop een bewegend target. Ik heb liever dat het kabinet, zoalsik net toezegde, maandag gestructureerd op hoofdlijnenen dan later uitgebreid reageert op de voorstellen. Maar ikheb goed nota genomen van wat mevrouw Leijten enanderen hebben gezegd over de geruchten die er gaan over34-32-2510 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer de Green Deal. Ik wil daar zelf nog niet op reageren, wantdan ga ik weer reageren op eerste geruchten.De heer Asscher vroeg nog naar het fonds. Ik had de indrukdat de heer Asscher over dat just transition mechanismdacht dat het ook Nederland ten goede gaat komen. Datmoeten we bekijken, maar het ligt niet voor de hand. Ikdenk dat de bedoeling van de Commissie, en dadelijk vanTimmermans, is om iets te maken wat op een eerlijkemanier rekening houdt met het feit dat een aantal landen,zoals Polen en andere, ook vanuit de historie van hetSovjetblok, vaak een oververtegenwoordiging hebben vankolencentrales. Dat is zo in het geval van Polen; in Hongarijeis dat weer anders. Dat had vaak te maken met waar diedelfstoffen zich bevonden; in Polen is dat heel vaaksteenkool. Dat betekent ook dat zo'n land een hele grotereis moet maken naar 2030 en 2050. Daar is dat JTM voorbedoeld. Nogmaals, ook daar komen we nog uitgebreidover te spreken. Mijn vermoeden is dat het niet meteen ietsis waar wij likkebaardend gebruik van kunnen maken.Dan was er nog de vraag van mevrouw Ouwehand overMercosur. Het is nu al de bron van alle kwaad, zo lijkt het,ook al moet het nog van kracht worden. Ik denk nog steedsdat het van belang is om met dit soort landen juist om detafel te zitten en op die manier ook een drukmiddel tehebben op dit soort landen waar het betreft mensenrechten,klimaat en ontbossing, om die zaken te bespreken. De EUen Mercosur bevestigen hun verplichtingen onder demultilaterale milieuakkoorden, zoals het ParijseKlimaatakkoord, maar ook het verdrag inzake biodiversiteit.Het akkoord bevat een artikel over het belang van duurzaambosbeheer, handel in duurzame producten en hetbevorderen van de betrokkenheid van de inheemsebevolkingsgroepen. Het bevat ook maatregelen om illegalehoutkap en daaraan gerelateerde handel tegen te gaan. Dusik zou het standpunt hebben dat Mercosur juist uiteindelijkzorgt voor een versterking van de dialoog en voor hetopvoeren van de druk op deze punten.Tot slot over biomassa. Daar wordt op deze Europese Raadniet over gesproken. Of er in de Commissievoorstellen ietsover staat, moeten we afwachten. Ik denk dat de meeralgemene discussie over de voor- en nadelen van biomassaniet helemaal op het terrein van dit debat ligt.Dat even in reactie op de vele vragen over Green Deal enklimaat.De voorzitter:Heel kort, mevrouw Leijten.Mevrouw Leijten (SP):Zo concreet als de minister-president kan zijn over datkolenfonds dat voor Polen zal zijn en wellicht wat anderelanden, zozeer gaat hij langs mijn punt van die 100 miljard.Daar is overigens al een regeringsappreciatie van geweest,want er is ook al een schriftelijk overleg over. Mijn vraagwas: als dat moet worden ingezet om te komen totCO2-reductie, dan moeten er toch maatregelen onder zittendie de CO2-reductie halen? Het moet niet weer een nieuwesubsidiepot worden voor de oude fossiele reuzen die metCO2-opslag of biomassa juist weer allerlei geld krijgen voorniet-CO2-maatregelen.Minister Rutte:In algemene zin helemaal eens. Overigens kwam ik CCStegen, CO2-opslag, verstopt in een bijzin. CCS is voorNederland niet een op voorhand afgewezen techniek. ZelfsGroenLinks heeft dat in de plannen zitten, dus dan moetenwe het zeer serieus nemen.Mevrouw Leijten (SP):Maar dat leidt niet tot reductie van CO2.Minister Rutte:Nee, maar het leidt wel tot een mitigering van devraagstukken, als ik in die bijzin CCS hoor. Maar verderdenk ik dat ik het eens kan zijn met wat mevrouw Leijtenzegt, met deze adstructie op CCS.Mevrouw Ouwehand (PvdD):De minister-president zegt: de plannen moeten nog concreetworden, dus ik reageer niet op geruchten. Maar de EuropeseCommissie heeft zelf getwitterd dat het plan zal bestaan uitnieuwe groei voor de economie, voor de mens en voor deplaneet. Daarom heb ik de minister-president gevraagd ofhij weet wat het ecologisch tekort is van de Europese Unieop dit moment. Daar heeft hij nog geen antwoord opgegeven. Het idee dat de economie oneindig kan groeienop een planeet die niet meegroeit, is een heel kostbare,cruciale denkfout.Minister Rutte:Het dringende ambtelijk advies dat ik meekreeg, is:vermijden om een detaildiscussie te krijgen met mevrouwOuwehand over de definitie van ecologisch tekort. Dat isecht voor mij te ingewikkeld en dat moet in een anderoverleg met slimmere mensen worden besproken. Dit ishet ambtelijk advies en dat volg ik, want ik denk dat ze gelijkhebben.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik waardeer dat de minister-president eerlijk is over wat hijdaar op zijn briefje heeft staan en wat zijn ambtenaren hemhebben geadviseerd, maar zo makkelijk laat ik hem daarnatuurlijk niet mee wegkomen, dat weet hij ook. Kijk, wehebben een beperkte hoeveelheid hulpbronnen die we iederjaar kunnen gebruiken zonder schade toe te brengen aande aarde of op de pof te leven van volgende generaties.Nou zijn we wereldwijd ieder jaar eerder door diehulpbronnen heen dan 31 december. Ergens in augustuszijn we er wereldwijd doorheen. De Europese Unie is er alop 10 mei doorheen. Dus vanaf 11 mei dit jaar hebben weop de pof geleefd van volgende generaties. Dat komt neerop een ecologisch tekort van 65%.De voorzitter:En uw vraag is?34-32-2610 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer Mevrouw Ouwehand (PvdD):En daarom heb ik de minister-president opgeroepen om inelke geval te proberen om morgen deze denkfout bij deEuropese Commissie te herstellen en te zeggen: bestemensen, leuk, een klimaatplan, maar jullie kunnen nietblijven uitgaan van de gedachte dat we moeten inzetten opeconomische groei. Is hij daartoe bereid?Minister Rutte:Nee, want het staat overmorgen niet op de agenda. Wegaan overmorgen in de Europese Raad niet praten over devoorstellen van de Commissie. We zullen uitsluitend pratenover het doel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Maar devoorstellen van de Commissie, die morgen gepresenteerdworden, staan niet op de agenda van de Europese Raadvan donderdag en vrijdag. Dat geeft mevrouw Ouwehand,en aan mijn kant iemand met een IQ van 200, namelijk deheer Wiebes, de gelegenheid om samen door te praten overhet ecologisch tekort.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Dat vat ik op als een uitnodiging. Maar ook daarmee kande minister-president het nu niet afdoen. Ik vind dat deminister-president zich zijn woorden moet herinneren diehij sprak bij de Nationale Klimaattop in 2016. Toen zei hijzelf: de tijd van afwachten is voorbij. Dus ik verwacht vandit kabinet dat het proactief in de richting van de EuropeseCommissie zegt: in een klimaatplan moeten in ieder gevalde volgende drie dingen staan. Geen landbouwsubsidiesmeer naar opwarming van de aarde. Gebruik dat geld omde landbouw te hervormen. Biomassa niet meer duurzaamnoemen. En sluit geen handelsdeals die rechtstreeks ingaantegen je eigen klimaatdoelen.Minister Rutte:Ik hoor allerlei dingen die geen kabinetsbeleid zijn, dus diegaan we niet inbrengen.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Maar dan zal de minister-president toch moeten toegevendat hij nationaal zijn klimaatdoelen niet haalt, waarvoor hijeen flinke tik op de vingers heeft gekregen van de rechter?Hij haalt zijn natuurdoelen niet, waarvoor hij, wat betreftstikstof, ook een flinke tik op de vingers heeft gekregen vande rechter. En op Europees niveau wil hij zich er ook niethard voor maken. Wat is dan de boodschap in de richtingvan de Nederlandse bevolking, die smeekt omklimaatmaatregelen?Minister Rutte:Nou, ik denk dat de Nederlanders er ook om smeken omhun leven te kunnen blijven leven, en dat ze hopen dat weniet álles wat mevrouw Ouwehand voorstelt morgen gaanovernemen. Wat doet het kabinet? We zijn gekomen tot eenKlimaatakkoord, met breed draagvlak. Dat leidt tot eenreductie van de CO2-uitstoot met 49% in 2030 ten opzichtevan het niveau van 1990. We zouden willen dat de ambitiein Europa hoger zou liggen, maar dan moeten ook anderelanden daarin meedoen. Uiteindelijk gaan we doen wat deEuropese ambitie wordt. Die ligt op dit moment op 40%reductie. Als je alle Europese plannen zou uitvoeren, zouje al op 45% komen. Dus ik denk dat die reductie ook hogerzal worden dan 45%. En nogmaals, we hopen dat we hetkunnen opkrikken naar 55%. We werken samen in eencoalitie met omliggende landen met vergelijkbareeconomieën, ook concurrentieel, om tot een hoger doel tekomen. Dat is het kabinetsbeleid. Daarbinnen doen we eralles aan om ervoor te zorgen dat het betaalbaar enhaalbaar is, en dat mensen dus ook hun leven kunnenblijven leven. Ze moeten niet morgen de auto uit moeten,hun vakantie moeten afzeggen of hun huis moetenverkopen.De voorzitter:Oké.Minister Rutte:We moeten ervoor zorgen dat we het stap voor stap doen,over een breed front met breed draagvlak. Dat is deopvatting van het kabinet en dat is ons nationaleKlimaatakkoord. En in Europa streven wij natuurlijk naareen klimaataanpak die maximaal ondersteunend is vooronze ambities. Nederland wordt internationaal echt gezienals een van de voorlopers in zowel de aanpak, met breeddraagvlak, als in onze ambities. En ik zou me niet helemaalherkennen in wat mevrouw Ouwehand hier zegt.De voorzitter:Mevrouw Ouwehand.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Wat mevrouw Ouwehand hier zegt, heeft een rechtergezegd. Nederland kan wel vooroplopen met zijnklimaatambities, maar de rechter heeft gewoon geoordeelddat Nederland zijn doelen niet haalt. En het gaat nogslechter dan daarvoor omdat de economie groeide. Wiebeszei daarover: ja, dat is eigenlijk wel een beetje eentegenvaller voor m'n klimaatdoelen. De heer Wiebes, methet IQ waarover de minister-president zojuist een beetjeopschepte, heeft dat dus al wel begrepen. Ik zou zeggen:doe dat dan ook op Europees niveau, want je moet de restmeekrijgen. Ik begrijp iets oprecht niet. Het kabinet worsteltmet hét grote probleem van de stikstof. Het is onvermijdelijkdat de landbouw moet gaan hervormen. Waarom gebruiktde minister-president deze kans niet om te zeggen: dielandbouwsubsidies, 365 miljard voor de komende zevenjaar, moeten we gebruiken voor die broodnodige transitiein de landbouw? Waarom zegt hij dat niet?Minister Rutte:Omdat het kabinet daar echt genuanceerder naar kijkt danmevrouw Ouwehand op dit moment. Zij houdt hierovereen redenering die te kort door de bocht is. Wij denken hierverschillend over. Ik wil nog wel een eind met haarmeegaan. De huidige wijze waarop landbouwsubsidiesworden ingezet, vind ook ik niet altijd verstandig, en dieinzet is ook niet goed voor de Nederlandse landbouw. DieNederlandse landbouw is zeer innovatief en maakt beperktgebruik van de Europese subsidies, veel beperkter dan delandbouw in landen als Frankrijk, Ierland, Oostenrijk enandere. Dat doen wij anders, omdat wij een zeer innovatieve34-32-2710 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer landbouw hebben. Ik zou ook willen dat dat hele beleid zois ingericht dat het die innovaties maximaal blijft stimuleren.En ja, we hebben ook een groot vraagstuk liggen op hetterrein van stikstof, maar dat is een apart terrein, waarbijwe natuurlijk ook bekijken wat er moet gebeuren. We zijndaar heel druk mee bezig. We zijn deze weken met weiniganders bezig dan met dat vraagstuk. Dat is altijd eencombinatie van natuurherstel en stikstofverlaging. In diecombinatie zoeken we ook daarvoor naar een goed pakketmaatregelen, maar daar hebben we natuurlijk al het nodigeover bericht.De voorzitter:Ja. Dan stel ik ... Laatste vraag, mevrouw Ouwehand. Hij isnet begonnen! Weet u het zeker? Oké.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ja, laatste vraag. De minister-president heeft het veel overde boeren. Hij spreekt veel met boeren. Die transitie in delandbouw is onvermijdelijk. Ik vroeg me af hoe het isgevallen bij de boeren toen hij zei: maar wacht even, ik hebzelf om dat Mercosur-verdrag gevraagd. Boeren zijn heelboos dat zíj moeten veranderen en dat producten uitBrazilië, waar gifstoffen zijn toegestaan die in Europa nietmeer mogen en waar de dierenwelzijnseisen nog veel lagerzijn, gewoon op de Nederlandse markt mogen wordenverkocht. Of heeft de minister-president niet het lef gehadom tegen die boeren te zeggen: ja, ja, het is allemaalhartstikke moeilijk, maar ik zet aan de grens gewoon dedeur open voor die zooi uit Brazilië, hoor?Minister Rutte:Nee, maar dat doen we niet. In het Mercosur-verdrag zittenallerlei voorzieningen en waarborgen. Ik denk dat het vangroot belang is dat het grootste handelsverdrag dat Europagaat afsluiten, groter dan met Japan, namelijk metMercosur, een bijdrage gaat leveren aan verdereeconomische groeibevordering, op een inclusieve manier,zowel aan de Latijns-Amerikaanse kant als aan de Europesekant.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Rutte:Dan kom ik bij ...De voorzitter:O, mevrouw Maeijer had nog een vraag.Minister Rutte:Over de landbouw? Sorry, over het klimaat?De voorzitter:Hebt u een vraag over dit punt, mevrouw Maeijer?Mevrouw Maeijer (PVV):Het zal u verbazen, maar ik wilde een vraag stellen overklimaatneutraliteit. Dat is niet geheel mijn portefeuille, maarde premier gaat de komende dagen de afspraak maken —of dat is in ieder geval het streven van Nederland — datEuropa in 2050 het eerste klimaatneutrale continent wordt.Nu schrijft minister Blok in antwoorden op een schriftelijkeronde dat de Europese Commissie een inschatting heeftgemaakt van de investeringen die noodzakelijk zijn om deeconomie klimaatneutraal te maken. Dat zou 520 miljard à575 miljard euro per jaar moeten gaan kosten, als ik hetgoed begrijp. Mijn vraag is wie dat gaat betalen.Minister Rutte:In Nederland hebben wij natuurlijk gewoon onze eigenklimaatplannen. Omdat wij dat op een heel verstandigemanier doen, met breed draagvlak, ook hier in de Kamer,lukt dat met een betaalbare rekening, die een beperkteinvloed heeft, ook op de koopkracht. In andere landen zalhet anders liggen. Daar zal meer nodig zijn. Ik noemde aleven Polen, met die grote aantallen kolencentrales. Daaromkijken we ook hoe we dat soort landen de komende jarenkunnen helpen om die transitie te maken.Mevrouw Maeijer (PVV):Dan blijft de vraag natuurlijk staan wie dat gaat betalen. Bijwie wordt die rekening neergelegd? Bij Nederland? Bij deNederlandse belastingbetaler?Minister Rutte:Nee, voor Nederland geldt dat wij bijdragen via het MFF.Die discussie hebben we net gehad. Daarbij willen we geenstijging van onze kosten ten opzichte van het huidige MFF.Wel houden we uiteraard rekening met de inflatie, maarwe willen geen verdere stijging. Dat is het regeerakkoord.Daarnaast hebben wij het Klimaatakkoord in Nederland endaarvan zijn de bedragen ook bekend.Mevrouw Maeijer (PVV):Maar die 520 miljard à 575 miljard euro per jaar zijn heelspecifieke bedragen. Voor zover ik weet, staan die niet zoin de meerjarenbegroting opgenomen, of ik lees ietsverkeerd. Maar wie gaat dat dan betalen?Minister Rutte:Het gaat om 28 lidstaten. Ik weet niet hoe die bedragenprecies uitgesplitst worden volgens de Commissie. Wezullen de voorstellen goed bestuderen als die Green Dealer is, maar voor Nederland geldt dat wij een Klimaatakkoordhebben. Dat brengt ons op 49% in 2030. Wij hebben deambitie om twintig jaar later klimaatneutraal te zijn. En wijhebben nu een heel plan liggen voor de komende tien jaarmet een doorwerking naar de twintig jaar daarna, met breeddraagvlak hier in de samenleving en bij maatschappelijkeorganisaties, maar ik denk dat je, sinds wij erin slaagdenom het wat rommelige beeld uit maart recht te zetten ineen breed gedragen Klimaatakkoord in mei/juni, kuntzeggen: ook met breed draagvlak in de samenleving.34-32-2810 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De voorzitter:Gaat u verder.Minister Rutte:Voorzitter. Dan kom ik bij brexit. Wij moeten afwachten hoehet donderdag loopt. Ik denk dat er op deze Europese Raadniet veel gaat gebeuren, qua brexit. We zullen uiteindelijkmoeten kijken wat de Britten nu gaan doen. We moetenafwachten of zij de deal die er ligt nu gaan accorderen. Datmoet dan uiterlijk, zoals bekend, op 31 januari 2020. Als dieratificatie heeft plaatsgevonden, moeten we snel startenmet de onderhandelingen over de toekomstige relatie,waarbij we, zeg ik tegen de heer Mulder, streven naar eenzo breed en ambitieus mogelijk verdrag en wij de schadezo veel mogelijk willen beperken. Douanesamenwerking isdaarvan een onderdeel. Dat is ook opgenomen in depolitieke verklaring, dus daar zal over gesproken worden.Maar er gaan natuurlijk dingen veranderen, want in principegaan ze uit de douane-unie en de interne markt, met welwat kanttekeningen, maar in de kern gaan ze er natuurlijkuit. Dat betekent dat er ook controles gaan komen die er opdit moment niet zijn. Toen vroeg hij: kan dat in negen oftien maanden? Dat is zeer ambitieus. Dat moet ik toegeven.Er staat in het terugtrekkingsakkoord dat deovergangsperiode eenmalig met maximaal twee jaar kanworden verlengd, dus dan praat je over een verlenging totuiterlijk 31 december 2022. Zo'n besluit zou dan moetenworden genomen voor 1 juli volgend jaar, met instemmingvan beide partijen in het Gemengd Comité. De huidigeregering in Engeland heeft gezegd: dat willen wij niet. Wezullen dus moeten afwachten wat de uitkomsten zijn vande verkiezingen en wat ze daarna gaan doen. Uiteindelijkmoeten wij dan op basis van het mandaat en de positie vanhet Verenigd Koninkrijk — hoe gaan ze zich opstellen in deonderhandelingen? — kijken wat er mogelijk is binnen diekrappe tijd tot, laten we zeggen, eind volgend jaar. Het isvoor mij onmogelijk om daar nu inhoudelijk over tespeculeren. Ik ben het met hem eens dat dat ingewikkeldis, maar het heeft niet zo heel veel zin om, vanuit denkbaremodaliteiten van de uitkomst van de verkiezingen en deopstelling van de Britse regering daarna, daar nu over tespeculeren.Ook een vraag van de heer Mulder was: hebben wij detoekomstige relatie EU-VK voldoende gewaarborgd in hetnieuwe mandaat van Barnier? Ik vat maar even samen wathij zei. Wij hebben vanaf het eerste moment steeds gepoogdde Nederlandse belangen voor de toekomstige relatie actiefin te brengen in het hele proces in Brussel. Er wordt ooknaar ons geluisterd omdat wij horen bij het kleine groepjelidstaten dat het hevigst geraakt gaat worden. Ik vind ookdat ze goed in de richtsnoeren zitten voor de politiekeverklaring, maar ook in de politieke verklaringen over detoekomstige relatie zoals die er ligt. Die vormt de basis voorhet mandaat voor de daadwerkelijke onderhandelingen.Wij gaan er dus van uit dat de Nederlandse belangen daaringoed geborgd zullen zijn, maar we zullen daar nauw optoezien en via alle kanalen de Nederlandse belangen blijveninbrengen. Dat wordt uiteraard pas allemaal gedaan doorde Commissie nadat het VK ook de Unie heeft verlaten, dusna 31 januari of zo veel eerder als Engeland eruit zou zijnmet de interne discussie. De realiteit is echt dat dingen gaanveranderen. Ik denk dat we daar helder over moeten zijn.Het zal niet hetzelfde blijven.De heer Omtzigt heeft gevraagd of er een strengerimmigratiebeleid komt. Ik heb inderdaad ook vernomen datze van plan zijn om na een brexit strenger te controlerenaan de grens. Dat kan dus ook betekenen dat EU-burgersdan een visum nodig hebben. Of dat ook zo is, is nu nogniet bekend. We moeten eerst die uitslag afwachten. Dangeldt wel altijd wederkerigheid. Dus als zij ons plagen, danplagen wij hen. Dat is het vervelende. Ik hoop dus dat datallemaal gaat meevallen, maar ik heb ook de geruchten opdat punt gehoord. Dat kan ik over de brexit zeggen, enhelaas niet veel meer dan in speculatieve zin, omdat wenog niet weten wat de uitslag van de verkiezingen is.Dan de conferentie over de toekomst van de Europese Unie.Ik ben het inderdaad met Omtzigt en Mulder eens dat eenactieve betrokkenheid van nationale parlementen daaronderdeel van moet zijn. Wanneer vanuit het Nederlandseparlement belangstelling bestaat voor deelname aan zo'noverigens nog op te richten conferentie, dan gaan we diebelangstelling natuurlijk ook overbrengen. Ik beluister datook wel in dit debat; dat lijkt me ook logisch. Ik kan me ookvoorstellen dat het parlement daar los van wat wij doenzelf het initiatief in neemt. Ik kijk even de heer Omtzigt aanof hij een vraag heeft over de conferentie of over het vorigepunt van de brexit. Ik kan misschien beter eerst het puntvan de conferentie afmaken.De voorzitter:Ja, het is beter om uw punt eerst af te maken.Minister Rutte:Ook was nog gevraagd hoe het zit met de planning en devormgeving. Hoe ga je de burgers erbij betrekken? Dat waseen vraag van onder anderen de heer Verhoeven. Om tebeginnen ligt er nog geen voorstel. Ik verwacht dat in dekomende weken de Commissie met een voorstel zal komen.Je kunt wel zeggen dat het gezien de dynamiek voor dehand ligt dat zo'n conferentie zich uiteindelijk gaatorganiseren en dat de Europese Raad daar dan een rol inwil spelen. Ook de planning is niet bekend. Door Von derLeyen althans is gezegd dat het toch wel in een periode vanzo'n twee jaar zou moeten kunnen. Voor het kabinet zijndan een paar dingen heel belangrijk. In de eerste plaats deinstitutionele balans: de drie EU-instellingen moeten opgelijkwaardige voet deelnemen. Ten tweede moet het eentransparant proces zijn met een actieve betrokkenheid voorde parlementen, als zij dat willen. Wat ons betreft is destrategische agenda van de Europese Raad dan bepalendvoor de prioriteiten voor de komende jaren. Nederland zietzo'n conferentie ook in die context: hoe zorgen we ervoordat we die prioriteiten ook kunnen bereiken? Daar hoortook de Nederlandse EU-governance-agenda bij, zo zeg iktegen de heer Omtzigt, op het punt van transparantie, beterewetgeving, handhaving, rechtsstatelijkheid et cetera. Zoalsbekend is Nederland geen voorstander vanverdragswijziging. Dus dat zullen we ook inbrengen in diediscussies. De zinsnede "ever closer union" is zonderjuridische verplichtingen. Er ligt een motie van de heerBisschop, die vraagt om die tekst uit het verdrag te halen.Dat moet dan wachten op verdragswijziging, en ik denk datdaarmee een enorme can of worms zou wordenopengetrokken. Daarom is Nederland daar niet voor. Maarzou er ooit een verdragswijziging komen, dan is dit eenelement dat wij natuurlijk zullen meewegen in het kader34-32-2910 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer van de motie-Bisschop. Verder is dit natuurlijk wel eenevocatieve outcry van de Unie en geen beleid.De heer Omtzigt (CDA):Ik dank de minister-president voor het antwoord op de vraaghoe wij bij die conferentie betrokken worden. Daar komenwe dan zo snel mogelijk op terug wanneer er iets concretersvoorligt. Dat snap ik wel. Nog even over de brexit: zoudenwij eind december een appreciatie mogen hebben, indiende Conservatieven winnen, over wat ongeveer de inzet vanNederland wordt? Want dan gaat het in een keer heel snel.Ik weet dat dit een als-danvraag is, maar als men voor debrexit gaat, dan wil ik ook weten hoe we ervoor zorgen datwe geen visa nodig hebben. Want volgens mij mogen wedan wel visumvrij reizen naar Noord-Ierland en niet naarde rest van het Verenigd Koninkrijk. Dat wordt dus nog eenheel, heel interessant ding. Voorts wil ik weten hoe weandere zaken voor Nederland borgen.Minister Rutte:Mijn informatie is dat ze unilateraal tot een visum kunnenbesluiten. Dat staat volgens mij los van de toekomstigerelatie. Ik denk dus dat dat erbuiten valt. Dan zal altijdwederkerigheid gelden. Verder kan ik meneer Omtzigtmeteen bedienen. De Nederlandse prioriteiten zijn: eenbreed en diep partnerschap, met naast handel in goederenen diensten ook de brede sociaaleconomische agenda vanvisserij, transport, en interne en externe veiligheid. Daarbijzijn de sectoroverstijgende thema's van belang, gezien denauwe economische banden: dus maximale markttoegang,maximaal gelijk speelveld, soepele douaneprocedures enstevige geschillenbeslechting, met als specifiekaandachtspunt qua gelijk speelveld de bescherming vanmens, dier, plant en milieu. Visserij is een primairNederlands belang. Daarbij trekken we overigens samenop met een aantal andere getroffen landen zoals Spanje,Frankrijk, België en Denemarken. De interne veiligheid iseen zeer groot belang, ook vanwege de nauwesamenwerkingsverbanden met het Verenigd Koninkrijk.Daarnaast zijn er de luchtvaart- en de transportsector, dediensten, de socialezekerheidscoördinatie, het familierecht,het dataverkeer en de databescherming. Dit zijn, voor zoverwij dat nu kunnen inschatten, binnen de EU-27 breedgedeelde belangen. Nederland heeft die in steedswisselende coalities, bijvoorbeeld op visserij, goed voorhet voetlicht gebracht en zal dat ook zo blijven doen. Dit isdus even het Nederlandse speelveld zoals wij dat zien opbrexit, mochten zij natuurlijk op 31 januari of zoveel eerderbesluiten ja te zeggen tegen wat er ligt.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Rutte:Dan de WTO. Die staat ook wel terzijde op de agenda.Daarvoor geldt dat die hervorming belangrijk is. De regelszijn verouderd, en dan is het ook wel weer logisch dat totop zekere hoogte ook de geschillenbeslechting ter discussiestaat. Maar dat betekent wat Nederland betreft niet dat diehelemaal op de schop hoeft. Je moet hier echt oppassendat je het kind niet met het badwater weggooit. Het is juisteen belangrijk mechanisme, ook om de multilaterale regelsgoed na te kunnen leven. Daar heeft ook Nederland belangbij. Het is dus ook in het Nederlands belang dat deVerenigde Staten dat mechanisme blijven steunen. Wijzullen dus kijken hoe wij, ook met de VS samen, eenoplossing kunnen vinden die een onafhankelijkberoepsorgaan dat bindende uitspraken doet zoals dat nuook werkt, veiligstelt of mogelijk maakt. Dat is echt vangroot belang, want dan praat je over voorspelbaarheid,maar ook over de-escalatie als er wel handelsspanningenontstaan. In dat opzicht denk ik ook dat Nederland, deVerenigde Staten en de Europese Unie veelgemeenschappelijke belangen hebben, ook als het gaat omeen gelijk speelveld met China. Dat beperkt zich dus ookniet alleen tot ons.Dan is er ook nog een korte eurozonetop. Daar waren ooknog een paar vragen over, vooral van de heer Omtzigt.De voorzitter:Dan zou ik dit even afronden.Minister Rutte:Ik vermoed dat de heer Ojik nog iets over het vorige puntwil vragen, de WTO. Dat is echt wel een heel ander punt.De voorzitter:Is dat zo, meneer Van Ojik?De heer Van Ojik (GroenLinks):Ja, dat kan ik bevestigen, voorzitter. Daar heeft de minister-president groot gelijk in. De minister-president heeft bijgelegenheid in het verleden wel gezegd: de Amerikanenhebben best een punt; Trump heeft best een punt, zeker alshet gaat om die geschillenbeslechting. Hij heeft die zelf alsvoorbeeld genoemd.De voorzitter:En de vraag is?De heer Van Ojik (GroenLinks):Ik vroeg me dus af wat precies het punt is waarin we deAmerikanen steunen en waarvan we zeggen: dat moetveranderen. Dat is mij niet helemaal duidelijk.Minister Rutte:Het ging mij meer in het algemeen over het punt dat dehoogmis van het multilateralisme, dat we hier allemaalbezingen, de VVD, GroenLinks, de meeste partijen in dezeKamer en ikzelf ook, nog weleens voorbijgaat aan het feitdat het kerkgebouw hier en daar nog wel een verfje kanhebben en dat het orgel niet altijd helemaal in de maatspeelt. Mijn punt was meer dat wij er met elkaar wel heelerg van uit zijn gegaan dat de VN, de WTO, onderliggendeVN-organisaties, maar ook vraagstukken binnen de NAVOen de Europese Unie, eigenlijk van ondergeschikt belangwaren aan dat grote doel van het multilateralisme. Alsiemand dan naar voren stapt en in een kamer gaat zittenen zegt "ik ben het met een aantal van die dingen niet eens",dan vind ik het interessant om te kijken of je kunt judoën34-32-3010 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer met dat nieuwe gegeven en of je gebruik kunt maken vandat nieuwe geluid om ook dingen te veranderen. Datbetekent niet dat ik blij ben dat het Appellate Body op ditmoment geblokkeerd wordt. Dat is natuurlijk geen goedeontwikkeling. Dat proberen we dus ook weer te deblokkeren.De heer Van Ojik (GroenLinks):Dat is een heel mooi algemeen antwoord over de hoogmisvan het multilateralisme en allemaal dat soort dingen ...Minister Rutte:Die we allemaal bezingen. Ikzelf ookDe heer Van Ojik (GroenLinks):Nee, dat begrijp ik wel. Ik heb het weer eens opgezocht. Deminister-president heeft bij Buitenhof gezegd: bijvoorbeeldbij die geschillenbeslechting is echt wel iets mis; daarmoeten we goed naar Trump luisteren. En nu zegt Trump:ik ga geen nieuwe rechters laten benoemen, want er is ietsmis bij die geschillenbeslechting. Dan ben ik wel benieuwdaan welke kant Nederland precies staat, want we hebbenals Nederland en als Europese Unie ongelofelijk veel belanggehad bij die geschillenbeslechting van de WTO. Ik neemaan dat de minister-president daar pal voor staat. Of datnou een hoogmis of een laagmis is, dat maakt mij niet uit.Minister Rutte:Ja. Het antwoord is ja.De heer Van Ojik (GroenLinks):Als we in dit geval het Europees en het Nederlands belangmaar ...Minister Rutte:Absoluut. Kortheidshalve is het antwoord ja. Zeker.De voorzitter:Dan stel ik voor dat u de rest ...Minister Rutte:Ik dacht even dat de heer Van Ojik mij wilde pakken op hetfeit dat ik af en toe knik.De voorzitter:Nee, nodig de heer Van Ojik niet uit. Gaat u verder.Minister Rutte:Voorzitter. Dan is er ook nog een korte eurozonetop. Die isinclusief format, dacht ik, maar dat even terzijde. Er wareneen paar vragen daarover. Stel dat er een systeemcrisis is.Stel dat hele grote banken, die een belangrijke functievervullen voor de financiële sector, omvallen. Dan is ereerst het instrument van resolutie, die belangrijk is ombanken ordentelijk af te wikkelen. Als die resolutieonvoldoende soelaas biedt — denk bijvoorbeeld aan debail-in die daarbij hoort — kan het door banken zelf gevulderesolutiefonds worden ingezet. Je komt daarna pas bij debackstop, voor het geval dat resolutiefonds ook leeg raakt,maar daarbij geldt dat het altijd door de banken zelf moetworden terugbetaald. Ik dacht dat er in de teksten altijd"midterm fiscally neutral" stond. Ik haast mij hieraanoverigens toe te voegen — ik ben nu door mijn munitieheen — dat daarover door de minister van Financiën eenbrief is toegezegd. In die brief wordt de Kamer geïnformeerdover de manier waarop en de frequentie waarmee de Kamerwordt geïnformeerd over de systeemrisico's in de eurozone.Die brief van de minister van Financiën op dit punt komtnog voor het kerstreces. Misschien dat ik de heer Omtzigt,die ik bij de interruptiemicrofoon zie staan, daarmeegeruststel.De voorzitter:Wat vindt de heer Omtzigt?De heer Omtzigt (CDA):We krijgen nog zo veel brieven voor de kerst. Ik ga echt bijmijn inbox liggen lezen.Minister Rutte:Of terugkeer van reces van de Kamer. De heer Hoekstra isbeschikbaar.De heer Omtzigt (CDA):Reces is geen vakantie, dus u kunt ook gewoonKamervragen van mij krijgen tijdens het reces tussen kersten oud en nieuw.Minister Rutte:Eens.De heer Omtzigt (CDA):Maar de vraag is: acht de regering het systeem robuustindien er een crisis in het bankensysteem uitbreekt? Eenindividuele bank kan natuurlijk een resolutie raken. Dangelden al die stappen. Maar stel dat het hele bankenstelselin een crisis komt, werkt het dan of werkt het dan niet?Minister Rutte:Zo is het wel ontworpen. Maar als echt de hele hemel naarbeneden komt ... Laat ik afspreken dat ik Hoekstra vraagook daarop in zijn brief nader in te gaan, want wat zich danzou aftekenen is wel een amageddon. Laten we dat nogmeer een keer wegen. Ik kijk even naar de ambtenarenloge.Ja, dat is verstandig. Ik vraag aan Hoekstra om die vraagte betrekken bij zijn brief die voor de kerst komt.De heer Omtzigt (CDA):Het is niet de hemel die naar beneden komt, maar de hel.Minister Rutte:Sorry. U heeft gelijk.34-32-3110 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Omtzigt (CDA):Maar ik zou dat graag van de premier willen, want westemmen ergens mee in en ik wil niet dat we in dat scenario— de Europese Centrale Bank zegt namelijk dat zijnlagerentebeleid ook dat scenario waarschijnlijker maakt —geen uitwijkmogelijkheden hebben. Maar ik heb de minister-president horen zeggen dat ze daarover nagedacht hebbenen dat ze denken dat dit voldoende is.Minister Rutte:Ja. In algemene zin is het antwoord ja. Er zijn allerleiscenario's doorgeschaakt, maar laten we nog even kijkenof Hoekstra in algemene zin in zijn brief iets kan zeggenover het hele dramatische scenario dat in alle grote landende hele grote banken tegelijkertijd omvallen. Maar hetsysteem is zo ontworpen. Eerst een resolutie, dangebruikmaken van het eigen fonds en uiteindelijk debackstop, maar die backstop moet door de banken midtermzelf weer gevuld worden. Uiteindelijk is de bedoeling datde belastingbetaler daar geen geld meer aan kwijt is — weltijdelijk, maar niet structureel.Het BICC, dus het Budgetary Instrument for Convergenceand Competitiveness, dat u allemaal kent, verhoudt zichinderdaad tot het cohesiebeleid. Daar zal ik zo iets overzeggen. Het valt onder het MFF, zo is de bedoeling.Uiteindelijk is er natuurlijk een link met het cohesiebeleiden is het interessante van dit instrument dat het eenmodernisering en een verdere hervorming van hetcohesiebeleid op gang kan brengen. Dat hopen we ookhiermee te bereiken. Maar het valt onder het MFF.Dan kom ik bij een vraag waarbij ik de heer Omtzigt maargedeeltelijk ga bedienen. Dat doe ik niet omdat ik denk dathet antwoord niet goed zou zijn, maar omdat hij, hemkennende, nu al meer wil van mij. Dat ga ik procedureeloplossen. De vraag was of de eurogroep geen formelestatus moet krijgen, zodat de transparantie kan wordenverhoogd. De eurogroep heeft een formele status in de EU-verdragen, dus het is geen gremium zonder enige status.Wij vinden met de heer Omtzigt transparantie van deeurogroep belangrijk. Daar wordt ook voor gepleit. Daar isook de Kamer actief bij betrokken via de geannoteerdeagenda, de AO's en het verslag.Tijdens de eurogroep van afgelopen oktober is gesprokenover afspraken die de afgelopen jaren zijn gemaakt om dietransparantie te vergroten. Geannoteerde agenda's vaneurogroepen worden vooraf gepubliceerd. Na afloop wordteen samenvattende brief gepubliceerd. Ook wordt er perhalfjaar een werkprogramma opgesteld waarin wordtopgenomen welke onderwerpen waarschijnlijk besprokenzullen worden bij de vergadering. Er is gesproken overmanieren om de transparantie verder te vergroten.Lidstaten, waaronder Nederland, hebben in die eurogroephet belang van transparantie, mede aangezet door deKamer, nader onderstreept. Ze hebben opgeroepen debalans te bewaren tussen openheid en uiteraard de wensvrijelijk te discussiëren. Daarbij is ingestemd, ook doorNederland, met de voorstellen die door het secretariaat vande eurogroep werden gedaan ter vergroting van detransparantie. Zo is bijvoorbeeld voorgesteld om desamenvattende brief die na afloop van een eurogroep wordtgepubliceerd, uit te breiden en om publiekeeurogroepdocumenten centraal beschikbaar te stellen. Dietransparantie staat overigens los van de hervorming vanhet ESM; dat is weer een apart hoofdstuk. Ik kan mevoorstellen dat de heer Omtzigt zegt: dank voor datantwoord, maar ik heb vijf vervolgvragen. Zou ik dan mogensuggereren om die te betrekken bij het AOInformatievoorziening, dat bereids plaatsvindt op 15 januariaanstaande? Dat is niet heel ver weg, maar al 15 januariaanstaande.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Rutte:Voorzitter. Dit waren de vragen over de punten die wel opde agenda stonden. Dan kom ik nu bij de wat dikkere stapelvan vragen die niet op de agenda staan. Ik ga ze ook nietallemaal beantwoorden. Er zijn heel veel andereonderwerpen aan de orde geweest.De heer Verhoeven sprak over migratie. Nederland doetsamen met andere lidstaten pogingen om die discussie loste trekken. Die is buitengewoon complex. Nederland komtdaar echt steeds met constructieve voorstellen. Dat gebeurtbijvoorbeeld op voor ons belangrijke punten, die in hetkader van de Staat van de Unie zijn neergelegd in de paperA renewed European agenda on migration, namelijkverplichte buitengrensprocedures, effectief voorkomen vansecundaire migratiebewegingen en snelle terugkeer vandegenen die geen recht hebben op asiel. Dat betreft deNederlandse inzet. We werken zeer nauw samen met anderelanden. Dit gesprek voer ik regelmatig met mijn collega's.Ook het hele vraagstuk van het functioneren van Schengenhangt hiermee samen. De Franse president heeft daarnatuurlijk vergaande dingen over gezegd, die ik steun,namelijk dat een goed functionerend asielsysteem cruciaalis voor het voortbestaan van Schengen. We zullen daarmeedoorgaan. Ik kan de heer Verhoeven helaas niet garanderendat we dit op korte termijn lostrekken, want het ligt uiterstcomplex.Malta. Ik ben het eens met de heren Verhoeven en Omtzigt.Ook ik ben buitengewoon bezorgd over alle signalen overMalta. Ik denk dat we de heer Omtzigt kunnen feliciterenen complimenteren met zijn grote bijdrage aan het boventafel krijgen van dingen. Feit is ook, wil ik daarbij zeggen,dat de premier van Malta, Joseph Muscat, heeft beslotenom af te treden. Ik respecteer dat besluit. Wij roepen op toteen grondig en volledig onderzoek door Malta en totvervolging van de daders van de moord op Daphne CaruanaGalizia. Ook de opdrachtgevers mogen daarbij nietongestraft blijven. De Raad van Europa heeft opgeroepentot het uitvoeren van een onafhankelijk onderzoek. Datonafhankelijke onderzoek is vrijdag gestart. Wij zullen alsNederland bij toerbeurt aanwezig zijn bij die zittingen. Overde rechtsstaat in Malta in algemene zin is een brief gestuurddoor de minister van Buitenlandse Zaken op 2 december,waarin is gemeld dat de operationele politie- enjustitiesamenwerking nog steeds goed verloopt. Ik heb heelgoed gehoord wat de heer Omtzigt daarover zegt en welkezorgen hij heeft. De samenwerking met Malta is heelbeperkt, maar voor zover die er is, verloopt die goed. Gezienalle stappen die Malta nu heeft gezet in de vervolging enhet vertrek van de premier et cetera, denken wij dat er geenredenen zijn om de samenwerking te beperken of stop te34-32-3210 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer zetten. Uiteraard kan ik niks zeggen op inlichtingengebied.Ik denk dat de heer Omtzigt daar in het bijzonder aanrefereerde. Hij wil volgens mij echt een stap verder gaan,maar dat zou ik hier niet willen toezeggen.De voorzitter:De heer Omtzigt. Even kijken: dit is uw vijfde vraag.De heer Omtzigt (CDA):Is dit een dreigement, voorzitter?De voorzitter:Nee, hoor.Minister Rutte:Nee, een constatering.De heer Omtzigt (CDA):Een feit, zou ik dan zeggen. De dreiging voor de rechtsstaatis in Malta acuter dan in andere EU-landen. Ik zou dus weldegelijk willen dat de regering dit bespreekbaar maakt opde Europese top en in de slotverklaring opneemt. Als eenland dit doet en er heel duidelijke aanwijzingen zijn datmensen in het kantoor van de minister-president betrokkenzijn bij de aanslag en de cover-up, dan is er een grootprobleem. Dat is dus vraag een.Dan mijn tweede vraag. Ik was blij te horen dat Nederlandaanwezig zal zijn bij de public inquiry. Dat is echt een heelmooi signaal, ook richting Malta. Ik hoor dat dit samen metandere landen is. Dat is nog beter, zou ik zeggen.Minister Rutte:Ja, we zijn bij toerbeurt aanwezig. Ik heb hier niet voor mewelke andere landen dat zijn, maar dat kan ik navragen.De heer Omtzigt (CDA):Ik hoor inderdaad graag welke andere landen dat zijn. Ikzou dat graag zo snel mogelijk willen horen, liefstmorgenochtend al, want welke landen dat zijn, is een heelinteressant gegeven.Minister Rutte:Misschien kan ik het in tweede termijn al melden als wehet weten. Ik ga even kijken of dat lukt.De heer Omtzigt (CDA):Dat zou heel fijn zijn. Ook zou het fijn zijn als we regelmatigop de hoogte gehouden kunnen worden van de bevindingenvan wat daar gebeurt. Dat zou heel fijn zijn.Minister Rutte:Voor de slotverklaring is unanimiteit nodig. Het heeft nietzo veel zin dat ik teksten voorstel die gevetood worden doormeneer Muscat. Dat lijkt me dus kansloos.De heer Omtzigt (CDA):Ik zou het wel interessant vinden als de heer Muscat in zijneentje dit gaat vetoën.Minister Rutte:Dat gaat niet gebeuren. Echt, ik ga het niet doen. We moetendit echt niet willen. Dan zou ik dat op deze Europese Raad,waar het niet op de agenda staat, inbrengen, zeker wetenddat het er bij unanimiteit niet doorkomt. Dan krijg je ooknog kans op grote verdeeldheid, waardoor de positie vanMalta eerder versterkt dan verzwakt kan worden. Ik zou echtook om tactische redenen willen adviseren mij dit niet tevragen. Ik ben het echt niet van plan. Volgens mij moetenwe dat niet doen. We gaan al die andere dingen doen. Ikben het echt met Omtzigt eens — dat weet hij ook van mij— dat er grote reden is voor grote bezorgdheid over desituatie op Malta.De voorzitter:Gaat u verder.Minister Rutte:Dan de andere vragen, waaronder het verbod op kolen. Hetis nu te vroeg om uitsluitsel te geven op de vraag of hetkabinet het verdrag moet opzeggen. We voeren daar eendiscussie over, net als over de modernisering van hetEnergiehandvestverdrag. Daarbij kijken we ook naar dearbitrageregels, waaronder het right to regulate, dat daarbijbelangrijk is. De minister van Economische Zaken enKlimaat zal hier nader op ingaan bij de beantwoording vanKamervragen van de fractie van mevrouw Ouwehand. Meerweet ik er ook niet van. Ik lees dit allemaal voor het eerst.Dan de geopolitieke situatie. Ik ben het geheel eens methet betoog van de heer Verhoeven. Mag ik dat misschienkortheidshalve zeggen? Over het in specifieke gevallenopnieuw kritisch kijken naar het vraagstuk van deunanimiteit heb ik ook iets gezegd in die speech in Zürich.In het geval van sancties en in het geval van mensenrechtenkunnen zich situaties voordoen waarin met QMV moetworden besloten en niet met unanimiteit. Dat is inmiddelsook het standpunt dat de Nederlandse regeringinternationaal uitdraagt. Wat dat betreft onderstreep ik zijnbetoog.Spanje, voorzitter, kortheidshalve. Daar is eenonafhankelijke rechtsgang geweest. In het vonnis heeft hethof expliciet gemaakt dat vervolging niet is gebaseerd opideologische gronden, maar op grond vanwetsovertredingen. Die uitspraken zijn in lijn met hetSpaanse strafrecht. Ze vloeien voort uit de democratischtot stand gekomen Spaanse grondwet. Er bestaan ookmogelijkheden om in beroep te gaan bij het Spaanseconstitutionele hof voor betrokkenen. Dus ik zie geen redenom Spanje hier nu op aan te spreken.Dan de discussie over uitbreiding met de Westelijke Balkan.Wij steunen het EU-perspectief van de hele WestelijkeBalkan. Wij zijn nu in gesprek met Servië en Montenegro.Ik denk dat Bosnië en Kosovo nog wat verder weg zijn. Dediscussie gaat natuurlijk over Noord-Macedonië en Albanië.Volgens mij bestaat ook hier het gevoel dat Noord-Macedonië een behoorlijk eind op weg is. Over Albanië zijn34-32-3310 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer er nog steeds serieuze zorgen. We kijken nu hoe deeerstvolgende voortgangsrapportage is. Bij een EU-perspectief willen we geen lidmaatschapsautomatismen.Het moet fair en strikt blijven. Strikt en fair is ons beleid.Tegen mevrouw Leijten zeg ik dat er inderdaad Fransevoorstellen liggen die wij met grote belangstelling bekijken.Of was het de heer Asscher? Nee, het was mevrouw Leijtendie refereerde aan de Franse voorstellen over uitbreiding.Die voorstellen zeggen niet zozeer dat we een andere relatiegaan bouwen met die landen. Ze leiden tot een ander procesvan toetreding. In die Franse voorstellen heb je ten eerstede mogelijkheid om meerdere keren op het niveau van deRaad te besluiten of je verder kunt. Ten tweede, op hetmoment dat landen stappen terugzetten, bijvoorbeeld tenaanzien van de rechtsstaat — daar zou je mee moetenbeginnen — kun je zeggen dat de hoofdstukken die eerderal afgesloten waren, niet meer afgesloten zijn. Dan gaanwe er dus opnieuw naar kijken. Dat is het Franse voorstel.Daar kijken we met grote belangstelling naar. We hebbener ook nauw contact over met de Fransen. Op termijn zoudat kunnen leiden tot initiatieven van Frankrijk met anderelanden, wellicht met ons, om het toetredingssysteem teveranderen. Maar het is niet per se bedoeld om een andererelatie met die landen op te bouwen.In de opbouw naar volledige toetreding zullen die landen,in ruil voor een langer proces van toetreding, wel al eerdergebruik kunnen maken van bepaalde voordelen die ledenvan de Europese Unie hebben. In die zin heeft mevrouwLeijten gelijk. Dat zit er ook in. Maar dat is het Fransevoorstel. Het is niet zo dat we dat van a tot z steunen, maarwe vinden het wel interessant.Dan het voorkomen dat er geld gaat naar frauderendelidstaten. Voor het kabinet is het uiteraard belangrijk omdat te voorkomen, zeg ik tegen de heer Asscher. We makenons daar sterk voor. Dat zullen we ook blijven doen, ook inhet kader van het MFK. Daarom zetten we in op eenmechanisme om de EU-begroting te beschermen tegenrechtsstatelijke tekortkomingen, bijvoorbeeld wetgevingdie fraudeonderzoek zou beperken. Daarnaast heeft het EU-antifraudebureau, OLAF, een belangrijke functie om dezeproblematiek aan te pakken. Ook het Europese OM zal eenimpuls geven aan strafrechtelijke bestrijding van EU-fraude.Nederland zal daar een actieve en constructieve bijdrageaan leveren.De voorzitter:Hoeveel vragen moet u nog beantwoorden?Minister Rutte:Nog een paar. Misschien kan ik ze snel doen. Dan kunnendaarna de vragen gesteld worden. Ik snap de zorgen diegeuit zijn over Hongarije. Heel concreet, wat dat geruchtover de cultuurraad precies inhoudt, weten we nog niet.Daar wil ik nu geen uitspraken over doen. Ik heb daar alleenmaar de publieke dingen over gezien. Maar in algemenezin is er natuurlijk zorg over Hongarije. Daarom wordt er inhet kader van artikel 7 over gesproken. De Raad AlgemeneZaken is daar natuurlijk het eerste orgaan voor. Vandaagheeft hij er ook over gepraat. Tijdens de Raad AlgemeneZaken van vandaag vond de tweede hoorzitting in het kadervan artikel 7 plaats met Hongarije. Er is gepraat overonafhankelijke rechtsspraak, over vrijheid van media enacademische vrijheid. In het verslag van deze RaadAlgemene Zaken zal de Kamer worden geïnformeerd overhet verloop van die hoorzitting.Zal ik maar even alle vragen afwikkelen en daarna allevragen doen, voorzitter?De voorzitter:Graag.Minister Rutte:Dan de digitaks. Tegen de heer Asscher zeg ik dat alsFrankrijk wordt aangevallen, dat een aanval op alle is. Datben ik met hem eens. Gelukkig is dat dan niet in de zin vanartikel 5 van de NAVO, maar wel in de zin van hoe de EUreageert op handelssancties. Die raken namelijk degemeenschappelijkheid van de hele Unie. In dat kadersteunt Nederland het OESO-initiatief. Het gaat om tweepijlers, het moderniseren van de regels en het aanpakkenvan belastingontwijking. Er zijn politieke consultatiesgehouden. Het doel is om eind 2020 binnen het inclusieveformat, dus inclusief de kandidaat-leden van de OESO,consensus te bereiken over de principes rondom digitaks.Nederland probeert dat volop te bevorderen.Mevrouw Maeijer had het over één zetel voor het EuropeesParlement. Dat mag niet van haar Franse zusterpartij, FrontNational, hoewel dat nog geen reden is voor Nederland omhet niet te willen. Wij willen het namelijk wel. Maar het isopmerkelijk dat zij erover begint, want haar zusterpartij iser juist tegen. Maar het gaat nooit lukken, want dit moetmet een verdragswijziging. We pleiten dus voor één zetelvoor het Europees Parlement. Naar aanleiding van de motie-Asscher/Jetten heb ik dat punt nog eens ingebracht tijdensde Europese Raad van 9 mei jongstleden, maar het wastotaal kansloos. Het is interessant om het erover te hebben,maar het gaat niet lukken.De voorzitter:En dan?Minister Rutte:Ik ga door met de vragen. De heer Van Otterloo heeftgevraagd naar het technologiebeleid. Het is belangrijk datEuropa vooroploopt. Het gaat dan om investeren intechnologie, om Europese fondsen en om specifiekeinvesteringen in strategische sectoren zoals batterijen enandere technologieën die transitie mogelijk maken. Daarzal de nieuwe Commissie aan moeten werken. VoorNederland is het belangrijk dat dit gebeurt in een openhandelssysteem. Verder noem ik het bevorderen van deconcurrentie op de interne markt. Wij zijn bezig ons teberaden op de voorstellen van Von der Leyen over dedigitale autonomie.Dan de heer Bisschop over het rapport De Commissie inbalans. Wij kennen dat rapport van Clingendael natuurlijk,dat ook is opgesteld op verzoek van deze Kamer. Een reactiedaarop volgt nog en die zullen we geven in de Staat vande Unie. Ik kan wel zeggen dat het belangrijk is dat lidstatenafspraken implementeren en handhaven. Dat is in de eerste34-32-3410 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer plaats hun verantwoordelijkheid en de Commissie kandaarin ondersteunen. Dat betekent dat de Commissie alleentaken kan overnemen als daar een grondslag voor is in deEU-wetgeving, want anders kan dat niet. Het betekent ookdat we vinden dat de Commissie rekening moet houdenmet nationale situaties, bijvoorbeeld waar het gaat overbestaande wetgeving en in algemene zin de inrichting vanhet land. Er moet dus veel ruimte zijn voor lidstaten. Deinzet van het kabinet richting het vaststellen van deStrategische Agenda heeft geleid tot het noemen van onzeprioriteiten daarbij. Er is hierbij ook aandacht gevraagdvoor subsidiariteit. Die zaken brengen we steeds onder deaandacht. Het is van belang dat de beginselen vanproportionaliteit en subsidiariteit horizontaal wordengeëerbiedigd in het werk van de Commissie. Dat is ook inlijn met het rapport van Clingendael.Dan over de bevoegdheden van de ECB. Is de ECB noubevoegd om naar buiten te treden als het gaat over hetklimaat? Het hele lastige is natuurlijk dat zij inonafhankelijkheid invulling geven aan hun mandaat. Alsbuitenstaander kan je je soms dan afvragen of het dan nogwel past bij het hoofddoel, het handhaven van deprijsstabiliteit. Niettemin kun je ook redeneren dat het doelvan de ECB is het algemene economische beleid in deEuropese Unie te ondersteunen en als zodanig bij te dragenaan de EU-doelstellingen zoals beschreven in het verdrag.Daar hoort natuurlijk ook duurzame ontwikkeling bij. Duslangs zo'n redeneerlijn is dat wellicht weer voorstelbaarder.Dan de aardbeving in Albanië. Die is verschrikkelijk. Ik heber vorige week in Londen en marge van de NAVO-top eenlang gesprek over gehad met Edi Rama, de premier vanAlbanië. Hij is ook persoonlijk geraakt binnen zijn familie.Het is heel tragisch. Uiteraard proberen we op alle mogelijkemanieren te helpen. De Europese Unie heeft search andrescue teams erheen gestuurd en andere technischeexpertise. Ook heeft de Europese Unie civil protection teamsnaar Albanië gestuurd. Nederland heeft daarvoor deteamleader beschikbaar gesteld. Er zal een donorconferentieplaatsvinden, zo heeft Von der Leyen aangekondigd op 4december. Bij de NAVO-top heb ik ook onmiddellijk steuntoegezegd, net als de Fransen, de Duitsers en anderen, omAlbanië te helpen bij de wederopbouw. Dat zal een enormeklus worden want er is echt heel veel kapot. Als je de foto'sen de beelden ziet, is het echt verschrikkelijk. Het is eenhumanitaire ramp vanwege het tragische verlies aanmensenlevens op grote schaal, maar het is ook eenlogistieke ramp. Nederland probeert op deze wijze bij tedragen.De voorzitter:Dan kijk ik even of er een vraag is blijven liggen. Heel kort,mevrouw Leijten, want jullie hebben ook nog een tweedetermijn.Mevrouw Leijten (SP):Als het gaat om het Franse voorstel om anders om te gaanmet de toetreding, is mij niet helder geworden wat danprecies wel wordt omarmd door Nederland en wat hetverdere verloop van deze discussie is.Minister Rutte:Er ligt niet een uitgehard Frans voorstel. Wij weten dat deFransen aan het denken zijn en daar betrekken ze ons enanderen ook bij voor ideeën. Wij proberen die ook mede tebeïnvloeden. Er zijn ook wel dingen over in de mediagekomen, dus ik kan er hier over praten, maar ik kan nietprecies zeggen welke status dat heeft. Het voordeel daarvanzou kunnen zijn dat je naar een uitbreidend systeem gaatwaarbij er een aantal automatismen uitgaan en parlementenmeer in beeld komen, in ieder geval de nationaleregeringen, en dat wanneer landen stappen terug zettenop het goede pad, je dat ook kunt verwerken in het verderetoetredingsproces, in de zin dat je kunt zeggen: dat werpenwe je tegen. Dan zul je op bepaalde hoofdstukken dus weeracties moeten ondernemen om verder te kunnen. Hoe dater precies uit gaat zien, weet ik niet. Ik weet niet of er ietsuit gaat komen, maar als mevrouw Leijten refereert aanFranse voorstellen, vermoed ik dat ze deze bedoelt. Er liggengeen uitgeharde, complete voorstellen op papier; misschienin kleinere kring, maar er ligt nog niets wat wij kunnenpubliceren of wat de Fransen hebben gepubliceerd, dusdan kunnen wij dat ook niet doen. Wij proberen dievoorstellen te beïnvloeden. Mocht er iets interessants uitkomen, dan gaan we er meteen met de Kamer over praten.Mevrouw Leijten (SP):Ik wil dan wel dat de minister-president, al dan niet via deverslagen van de top of de geannoteerde agenda, de Kamerop de hoogte houdt. Want in het voorjaar krijgen wenatuurlijk opnieuw de discussie over het al dan niet verderopenen van hoofdstukken of starten vantoetredingsgesprekken. Ik zou het wel prettig vinden als wedan niet weer een soort zwartepiet toegespeeld krijgen,terwijl we heel redelijk zijn in onze beoordeling, maar hetsysteem van toetreding geen ruimte biedt voor zorgen.Minister Rutte:Ik neem daar nota van. Ik snap wat mevrouw Leijten zegt,maar daar laat ik het bij, want volgens mij zijn we het bestwel eens. Alles wat ik er dan nog over zeg, helpt niet. Ik wilde Kamer best op de hoogte houden, maar ik kan hier niettoezeggen dat ik de Kamer op de hoogte houd als het noggesprekken zijn die zich niet lenen voor publicatie. Als hetvertrouwelijke gesprekken zijn tussen hoofdsteden, kan ikde Kamer daar niet over informeren. Dat kan ik pas doenals we het eens zijn, want anders ga ik iets wat vertrouwelijkis voor de Fransen naar buiten brengen. Dat kan ik dus niethard toezeggen, maar zodra het kan, zullen we dat doen;echt, neem dat van me aan.De voorzitter:De heer Verhoeven, heel kort.De heer Verhoeven (D66):Ik begreep dat een woordvoerder van een Hongaarseminister vanmiddag meetwitterde met de Raad AlgemeneZaken.Minister Rutte:Dat zag ik ook in de media, maar daar heb ik verder nietsover gehoord.34-32-3510 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Verhoeven (D66):Dat is toch tegen alle afspraken van de RAZ?Minister Rutte:Ik heb het ook alleen maar in de media gezien, dus ik gadaar nu niet op reageren.De heer Verhoeven (D66):Als dat zo is, zou ik het aardig vinden als de premier opbasis daarvan Hongarije eens aanspreekt op huntransparantiestandpunt, want daar zijn ze juist altijd heelhalsstarrig tegen. Als het klopt dat de Hongaren dit doen,zou ik het van de premier wel een goede vinden om op eenbepaald moment dan ook eens te zeggen: waarom zijn julliealtijd tegen transparantie, behalve als je zelf zit te twitteren?Minister Rutte:Maar je zou ook kunnen redeneren dat de signalen zoernstig zijn — zoals nu, bij de cultuurraad, waarvan ik nietprecies weet wat het is; ik zie het ook maar in de media —dat het onderwerp zich misschien niet leent voor zulkegrapjes nu.De voorzitter:Dank u wel. Dan gaan we nu naar de tweede termijn vande zijde van de Kamer. Ik geef het woord aan mevrouwLeijten, namens de SP.Mevrouw Leijten (SP):Voorzitter. Veel antwoorden, maar niet op de vraag overhet tanende recht op demonstratie in landen van deEuropese Unie. Dat antwoord zou ik toch eigenlijk nog welwillen krijgen. Amnesty International roept ertoe op omtwee demonstranten die in Spanje tot negen jaarveroordeeld zijn ... Ik hoor de premier zeggen dat hij daaropgeantwoord heeft. Dan heb ik dat niet goed gehoord, maardan lees ik dat zeker terug.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Europese Raad het advies van deEuropese Commissie omarmt, gericht op een verdereintegratie van Bosnië en Herzegovina tot de Europese Unie;overwegende dat het Verenigd Koninkrijk op het punt staatom de Europese Unie te verlaten en tegelijkertijd meerderelanden in de Europese Unie niet voldoen aan de Europesewaarden en normen betreffende onder andere corruptie enrechtsstaat;overwegende dat landen ook op andere manieren kunnenworden geholpen om economisch en qua opbouw van derechtsstaat vooruit te komen dan enkel door het starten vanhet proces om lid te worden van de Europese Unie;verzoekt de regering zich in te zetten om gezamenlijk metgelijkgestemden een alternatief te zoeken voor hetautomatisch gericht zijn op uitbreiding,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Leijten. Naar mijblijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1494 (21501-20).MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de plannen omtrent de European GreenDeal de komende maanden uitvoerig besproken zullenworden in de Europese Unie;van mening dat het bedrag van 100 miljard dat omarmd isdoor de Europese Commissie en de Europese Raad geennieuwe subsidiepot voor fossiele energie moet zijn, voorhet onder de grond opslaan van CO2 of bijvoorbeeld voorbiomassa die niets bijdraagt aan de vermindering van deCO2-uitstoot;voorts van mening dat als de Green Deal niet ten goedekomt aan sociale rechtvaardigheid, er dan geen draagvlakvoor zal zijn;verzoekt de regering zich ervoor in te zetten dat de 100miljard geen nieuwe subsidiepot voor oude, vervuilendeenergie wordt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Leijten enBeckerman. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervanvoldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1495 (21501-20).Dank u wel, mevrouw Leijten. Dan geef ik nu het woord aande heer Van Ojik, namens GroenLinks.De heer Van Ojik (GroenLinks):Voorzitter, dank u wel. Dank aan de minister-president. Ikvrees dat we over het Meerjarig Financieel Kader nog vakerzullen komen te spreken. Ik zie een ontwikkeling die niet degoede kant op gaat, maar ik heb dat toegelicht. De minister-president ziet dat anders. We zullen de komende maandenwellicht meer duidelijkheid krijgen over welke kant het opgaat.Op het punt van de WTO ben ik wel enigszins gerustgesteld.Ik had goed geluisterd naar wat de minister-president bijBuitenhof zei. Hij zei toen: nou, dat systeem vanconflictoplossing, dat moet echt beter en Trump heeft daargelijk in. Nu begrijp ik toch dat we echt wel staan voor het34-32-3610 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer huidige systeem en dat we er bij de VS op zullen aandringendat zij de blokkade die ze hebben opgeworpen, opheffen,omdat het echt in het Nederlandse en het Europese belangis dat dat gebeurt. Dat heb ik dus goed in mijn orengeknoopt.Over Hongarije wil ik graag mede namens collega Asschereen motie indienen. Het is waar wat de minister-presidentzegt: de discussie heeft zich nog niet uitgekristalliseerd. Dieis op dit moment bezig. Nou, niet op dit moment, maarvandaag en deze week in het Hongaarse parlement. Daaromdenk ik dat het juist belangrijk is dat ook het Nederlandseparlement zich hierover uitspreekt. Vandaar de volgendemotie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Hongaarse regering een "cultuurraad"wil instellen die subsidie kan intrekken als de inhoud vantheatervoorstellingen de waarden van Orbán nietonderschrijft;constaterende dat de minister van Cultuur een vetorechtlijkt te krijgen bij de benoeming van theaterdirecteuren;van mening dat Hongarije met deze stap wederom dekernwaarden van de Europese Unie ernstig schendt;spreekt uit dat de vrijheid van artistieke expressie in deEuropese Unie een groot goed is en vraagt het kabinet alhet mogelijke te doen om deze vrijheid in de EU te helpenwaarborgen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Ojik enAsscher. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoendeondersteund.Zij krijgt nr. 1496 (21501-20).Dan geef ik nu het woord aan de heer Verhoeven namensD66.De heer Verhoeven (D66):Voorzitter, dank u wel. Voor D66 staat een modernebegroting voorop. De wereld verandert en een Europesevuist is nodig. Er zijn grote grensoverschrijdendeuitdagingen. Die zijn niet gratis. De premier is trots op zijnspeeches in de Europese hoofdsteden. Dat is prachtig, maarik vind dus dat hij hier in de Tweede Kamer eenkruideniersmentaliteit laat zien, en dat hij daarmee ook eenonverstandige strategie voert met betrekking tot de inzetvan Nederland ten aanzien van het Meerjarig FinancieelKader. Dat laat het Finse compromis ook zien. We halenniet binnen wat we willen. En dat is doodzonde, want datis nodig. De opmerking van de premier over hetregeerakkoord is natuurlijk een beetje goedkoop, want ophet moment dat er een compromis uit komt waarbijNederland wel een hogere afdracht moet betalen — en diekans is levensgroot; dat weet de premier zelf ook heel goed— hoor ik hem niet meer over het regeerakkoord. Dan kanhet ineens allemaal. Dus dan is het realisme van D66blijkbaar ineens ook het realisme van de premier. Maar datis dan achteraf en ik zeg het liever vooraf.Dan nog een motie over de situatie in Malta. Ik heb goednaar de premier geluisterd toen hij antwoordde op vragenvan Omtzigt. Ik heb een motie die ook past binnen deverstandige opmerkingen van de premier.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Parlementaire Assemblee van de Raadvan Europa en het Europees Parlement heldere conclusiesgetrokken hebben over de grote problemen met derechtsstaat in Malta en het onderzoek naar de aanslag opDaphne Caruana Galizia;constaterende dat het Europees Parlement en deParlementaire Assemblee van de Raad van Europa over desituatie in Malta resoluties hebben aangenomen;verzoekt de regering de deplorabele staat van de rechtsstaatin Malta bij de Europese top aan de orde te brengen en metgelijkgezinde lidstaten een publieke verklaring uit tevaardigen die Malta oproept om de aanbevelingen van deVenetië-Commissie — waarom Malta zelf gevraagd heeft— GRECO en MONEYVAL spoedig uit te voeren, en deKamer hierover en over de reactie van Malta te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Verhoeven enOmtzigt. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoendeondersteund.Zij krijgt nr. 1497 (21501-20).De heer Verhoeven (D66):En zeer veel dank, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, meneer Verhoeven. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Ouwehand namens de Partij voor de Dieren.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Voorzitter, dank u wel. De Europese Commissie komtmorgen met klimaatplannen, maar het is belangrijk om vastte stellen dat de Europese Unie een antiklimaatbeleid voert.Tot en met 2028 weer 365 miljard aan landbouwsubsidieswaarvan een groot deel naar de melkveehouderij. Als jedat niet stopt, dan heeft je klimaatplan geen zin. Biomassaduurzaam noemen; als je dat niet stopt, dan heeft jeklimaatplan geen zin. Handelsdeals sluiten met types alsBolsonaro; ja, gooi je klimaatplan maar alvast in de34-32-3710 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer prullenbak. Deze woorden zou de minister-president morgenwat ons betreft aan de Europese Commissie moeten richten.We hebben twee voorstellen die hem daarbij zouden kunnenhelpen.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Investor-State Dispute Settlement-clausule (ISDS) in het Energy Charter Treaty (ECT)buitenlandse energiebedrijven de mogelijkheid biedt omde Nederlandse Staat aan te klagen indien de Staatbeslissingen neemt die tegen de financiële belangen vandie bedrijven in zouden gaan;overwegende dat dit kan leiden tot claims van honderdenmiljoenen euro's;verzoekt de regering de noodzakelijke stappen te zetten omhet ECT op te zeggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mijblijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1498 (21501-20).Mevrouw Ouwehand (PvdD):Voorzitter. Wat mij betreft zoekt de minister-president daarEuropese steun voor, want het is een Europees verdrag enik denk dat het klimaatplan er zeer bij gediend zou zijn alsde Europese Unie dit hele verdrag opzegt.De volgende motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het classificeren van energie uit (houtige)biomassa als duurzame (hernieuwbare) energie door degezamenlijke Europese Academies van Wetenschappen(EASAC) sterk bekritiseerd wordt;constaterende dat de verbranding van houtige biomassaleidt tot grootschalige boskap en een verhoogdeCO2-concentratie;verzoekt de regering er in Europa op aan te dringen omenergie uit (houtige) biomassa niet langer als duurzame(hernieuwbare) energie aan te merken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ouwehand en VanRaan. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoendeondersteund.Zij krijgt nr. 1499 (21501-20).Mevrouw Ouwehand (PvdD):Dank u wel, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Ouwehand. Dan geef ik nu het woordaan de heer Asscher namens de PvdA.De heer Asscher (PvdA):Voorzitter. Ik denk dat het goed is voor dit kabinet en dezepremier dat het bijna kerstreces is. "Onvoldoende." "Karigekruideniersmentaliteit." "Een strategie die niet gaat werken."Met als reactie: "De groeten, ik hoor het wel als defractievoorzitters bellen". Dat lijkt me een beetje zonde bijeen onderwerp dat zo belangrijk is als dit. Wij zullen devoorstellen die er uiteindelijk komen, beoordelen op devraag of ze voldoende moderniseren, of ze voldoendetegemoetkomen aan de bescherming van werkenden inEuropa en of er voldoende efficiënt en doelmatig met hetNederlandse geld wordt omgegaan. Dat mag ook betekenendat de afdracht omhooggaat, maar ik zou de premieradviseren om vooral ook even intern te onderhandelendaarover.Twee. Ik ben de premier erkentelijk voor wat hij zei overopkomen voor Frankrijk en de solidariteit die nodig is bijde manier waarop de Verenigde Staten op dit momenthandelspolitiek bedrijven. Ik denk dat het belangrijk is omnu echt een stap naar voren te zetten en daarmee ookbescherming te bieden aan de autonomie van landen envan het Europese blok.Drie. Ik heb de premier goed gehoord dat de discussie overHongarije nog niet uitgekristalliseerd is. Tegelijkertijd vindik dit nou echt een onderwerp dat groter is dan de politieken ook groter is dan de onderhandelingsruimte, die beperktis. Ik begrijp dat er geen onnodig politiek kapitaal moetworden verbrand in de Europese Raad, maar het is welweer een grens die dreigt te worden overschreden. Mijnverzoek aan de premier is om als hij die ruimte ziet, die ookte nemen, zich hiertegen uit te spreken en duidelijk te makenaan de mensen in Hongarije, die hun ruimte steeds verderbeperkt zien worden, dat ze Europeanen zijn en dat dat ooksolidariteit met zich meebrengt.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Asscher. Dan geef ik nu het woord aande heer Van Otterloo namens 50PLUS.34-32-3810 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De heer Van Otterloo (50PLUS):Dank u wel, voorzitter. Ik kan kort zijn. Wat ons betreft staatof valt een appreciatie van het resultaat straks vooral methoe de lasten met betrekking tot het klimaat evenwichtigworden verdeeld over Europa. Zeker ook voor Nederlandmoeten die evenwichtig worden verdeeld, zodat wij in staatzijn om een deel van onze lasten uit de Europese pot tebetalen.De voorzitter:Dank u wel, meneer Van Otterloo. Dan geef ik nu het woordaan mevrouw Maeijer namens de PVV.Mevrouw Maeijer (PVV):Voorzitter, dank. De ene minister werd eerder al "onhandig"genoemd en de premier "onverstandig". De eensgezindheidbinnen de coalitie straalde er in ieder geval wel weer vanaf vanavond. Dat gezegd hebbende, heb ik vier moties.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Europese Raad voornemens is om afte spreken dat de Europese Unie in 2050 klimaatneutraalmoet zijn;verzoekt de regering om niet in te stemmen met dezewaanzin,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Maeijer en Kops.Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoendeondersteund.Zij krijgt nr. 1500 (21501-20).Mevrouw Maeijer (PVV):Mijn tweede motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat Nederland de grootste nettobetaler vandeze eeuw is;constaterende dat Nederland volgend jaar meer dan 8miljard aan de EU zal betalen;verzoekt het kabinet in te zetten op een forse verlaging vanonze afdracht,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Maeijer en Tonyvan Dijck. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervanvoldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1501 (21501-20).Mevrouw Maeijer (PVV):Mijn derde motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat er stemmen opgaan om onze "korting"op de buitensporig hoge EU-afdracht te laten vervallen;verzoekt de regering hier onder geen enkel beding mee inte stemmen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Maeijer en Tonyvan Dijck. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervanvoldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1502 (21501-20).Mevrouw Maeijer (PVV):Mijn vierde motie.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt het kabinet niet in te stemmen met het financierenvan EU-projecten buiten de EU-begroting om,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Maeijer, Tony vanDijck en Leijten. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervanvoldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1503 (21501-20).Mevrouw Maeijer (PVV):Tot slot, mevrouw de voorzitter. De premier zei net in zijnbeantwoording dat het aan de orde stellen van hetafschaffen van het verhuiscircus van Straatsburg naarBrussel kansloos is. Mijns inziens is een idee pas kansloosals je stopt met proberen het mogelijk te maken, dus34-32-3910 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer nogmaals de vraag: is de premier bereid om ook hetafschaffen van het verhuiscircus in de komende Europesetop aan de orde stellen? Want hij is het toch wel met meeens dat het totaal hypocriet is als er enerzijdsklimaatneutraliteit wordt gepredikt, maar anderzijds hetrondreizende circus zich gewoon kan blijven verplaatsen?De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Maeijer. Dan geef ik nu het woordaan de heer Bisschop namens de SGP.De heer Bisschop (SGP):Voorzitter, dank u wel. Allereerst dank aan de minister-president voor de beantwoording van de vragen. Ik hebverder één motie. Die wil ik voorlezen en daar beperk ik mijtoe.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Europese Commissie, gesteund dooreen position paper van de Nederlandse regering, aanstuurtop een veelomvattende Green Deal, inclusief een Europeseklimaatwet;overwegende dat de Europese ambities zich niet beperkentot onder meer het Europese emissiehandelssysteem voorconcurrentiegevoelige sectoren en de interne energiemarkten -infrastructuur, maar zich ook uitstrekken tot terreinenen sectoren die primair de verantwoordelijkheid van delidstaten zijn, zoals de gebouwde omgeving, hetbelastingstelsel, de stedelijke luchtkwaliteit en het stedelijkov;overwegende dat een Europese klimaatwet en een Europeesklimaatakkoord nationale plannen en agenda's kunnendoorkruisen en vertragen, en het draagvlak voorverduurzaming kunnen ondermijnen;van mening dat de kracht van de Europese samenwerkinggezocht moet worden in adequate Europese afspraken opdie punten waar lidstaten elkaar nodig hebben;verzoekt de regering bij de beoordeling van de Green Dealen de daaruit voortvloeiende voorstellen in lijn metvoornoemde overwegingen het principe van subsidiariteiten proportionaliteit nadrukkelijk mee te wegen en dit meete nemen bij de inzet op Europees niveau,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Bisschop. Naar mijblijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1504 (21501-20).De heer Bisschop (SGP):Voorzitter, ik heb de minister-president goed gehoord alshet gaat over uitgangspunten als proportionaliteit ensubsidiariteit. Ik vraag hem om deze motie als eenondersteuning van die lijn te zien, en om bij de korteappreciatie die we maandag mogen verwachten van degepresenteerde Green Deal en de plannen, zich alvastbewust rekenschap te geven van de vraag hoe zich datverhoudt tot subsidiariteit en proportionaliteit.Dank u wel.De voorzitter:Dank u wel, meneer Bisschop. U weet dat moties die alsondersteuning van beleid worden beschouwd, standaardworden ontraden? Dan zeg ik dat alvast.De heer Omtzigt namens het CDA.De heer Omtzigt (CDA):Voorzitter, wat bent u wreed naar Kamerleden.De voorzitter:Nee, nee hoor.De heer Omtzigt (CDA):Brutal, hoor ik de minister-president zeggen.Voorzitter, dank. Dit gaat een interessante top worden, wantals er niks duidelijks op de agenda staat, dan kan er in éénkeer een besluit komen dat we niet hebben zien aankomen.Daar kunt u dan ook niet op voorhand een soorttoestemming voor vragen aan de Tweede Kamer. Ik vindhet echt ongemakkelijk, want normaal gesproken kunnenwij als Kamer de conceptbesluiten lezen en dan weten wewaarover het gaat. Maar zelfs die conceptteksten zijn ernog niet, en we mogen ze niet eens openbaar bespreken.Dat is dan weer precies het probleem met de openheid vande Europese Unie. Die is lastig en daarom dien ik devolgende motie in.MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat meer dan twintig EU-parlementenvoorstellen gedaan hebben voor meer transparantie;verzoekt de regering in overleg te treden met de EuropeseCommissie, met de voorzitter van de Raad en met devoorzitter van de eurogroep teneinde al deze voorstellenop te nemen in het werkprogramma van de Commissie envan de eurogroep en met een tijdpad te komen om al dezemaatregelen de komende twee jaar volledig teimplementeren en te laten meelopen in hetwerkprogramma, en de Kamer hierover binnen driemaanden te informeren,34-32-4010 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mijblijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1505 (21501-20).De heer Omtzigt (CDA):Deze Kamer heeft een meerderheid van de parlementenmeegekregen in dit programma. Het gaat traag. Ik weet datde Nederlandse regering eraan trekt, maar juist op hetmoment dat er nieuwe programma's worden gemaakt inde eurogroep en dat men zelfs bezig is met het aanpassenvan verdragen, moeten deze zaken erin worden opgenomen.Als een democratie functioneert, moet er een zekere matevan openheid zijn. Die is er gewoon echt te weinig in debesluitvorming van de Raad en van de eurogroep.Ik dank de minister-president wel voor het feit dat Nederlandgaat meehelpen, in een roulerend groepje, bij de inquiry inMalta, daar gaat kijken en daarover gaat terugrapporteren.Dat is ook een duidelijk signaal dat wij iets vinden van derule of law daar. Ik heb niet voor niets de motie van de heerVerhoeven meeondertekend, want ik vind het belangrijkdat er een publiek signaal komt, want deze regering heeftgeen parlement meer, spreekt niet met de pers en iseigenlijk niet representatief voor wat daar aan de hand is.Dan rest mij niets anders dan de minister-president eengoede tocht te wensen, met een beetje slaap af en toe, zegik erbij.De voorzitter:Dat is dan weer heel lief van u. Dank u wel, meneer Omtzigt.Tot slot geef ik het woord aan de heer Anne Mulder namensde VVD. Nee? Dan schors ik de vergadering voor vijfminuten.De vergadering wordt van 20.43 uur tot 20.48 uur geschorst.De voorzitter:Ik geef de minister-president het woord.Minister Rutte:Voorzitter. Kortheidshalve zeg ik: eens met wat Asscherover Hongarije zei. En het punt van het verhuiscircus hebik dus opgebracht naar aanleiding van die motie-Jetten/Asscher op 9 mei. En ik zal het natuurlijk weer doenwaar dat kan. Maar ik ben er nogmaals ook eerlijk over: ditis niet heel kansrijk.Dan kom ik op de moties. In de motie op stuk nr. 1494 wordtde regering verzocht zich in te zetten om gezamenlijk metgelijkgestemden een alternatief te zoeken voor hetautomatisch gericht zijn op uitbreiding. Het Verdrag biedtde mogelijkheid om het lidmaatschap aan te vragen.Daarom moet ik de motie ontraden. We zijn wel aan hetkijken of we met andere lidstaten en in overleg met deCommissie de methodologie kunnen verbeteren. Dus naarde geest zijn mevrouw Leijten en ik het volgens mij metelkaar eens. Maar de motie is hier te absoluut gesteld.De motie op stuk nr. 1495 zou ik kunnen accepteren, maardan moet ik vragen of mevrouw Leijten de zin eruit wil halenover die CO2-opslag en die biomassa. Als dus het tweededeel van de zin in het tweede tekstblok eruit gaat, kan ik demotie accepteren. Het is dus de eerste considerans, maarhet is het tweede tekstblok.De voorzitter:Dat weet mevrouw Leijten wel.Minister Rutte:Dat weet zij, dat weet zij. Ze is zo goed.De voorzitter:Mevrouw Leijten, wat gaat u doen?Mevrouw Leijten (SP):Kan ik dat staande de vergadering doen, of moet ik dat nogeven ...Minister Rutte:Nee hoor, dat kan nu.Mevrouw Leijten (SP):Dan haal ik die zin eruit.De voorzitter:Oké.De voorzitter:De motie-Leijten/Beckerman (21501-20, nr. 1495) is in diezin gewijzigd dat zij thans luidt:MotieDe Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de plannen omtrent de European GreenDeal de komende maanden uitvoerig besproken zullenworden in de Europese Unie;van mening dat het bedrag van 100 miljard dat omarmd isdoor de Europese Commissie en de Europese Raad geennieuwe subsidiepot voor fossiele energie moet zijn;voorts van mening dat als de Green Deal niet ten goedekomt aan sociale rechtvaardigheid, er dan geen draagvlakvoor zal zijn;34-32-4110 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer verzoekt de regering zich ervoor in te zetten dat de 100miljard geen nieuwe subsidiepot voor oude, vervuilendeenergie wordt,en gaat over tot de orde van de dag.Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoendeondersteund.Zij krijgt nr. 1506, was nr. 1495 (21501-20).Minister Rutte:Ja. Dan laat ik het oordeel over de motie aan de Kamer.De motie op stuk nr. 1496, van Van Ojik en Asscher, krijgtuiteraard oordeel Kamer. De Nederlandse regering staatachter wat hier staat, en uiteraard is het ook verankerd inhet Verdrag. Wij willen dan graag "al het mogelijke" lezenals "de mogelijkheden die het Verdrag biedt voor hetadresseren van rechtsstatelijkheidsschendingen". Maar demotie krijgt oordeel Kamer.De motie op stuk nr. 1497 ontraad ik. Ik heb dat net aluitgelegd. Wat hier gaat gebeuren, is het volgende. Dezemotie is natuurlijk sympathiek. Het kan ook nog dat ikMuscat erop aanspreek. Maar hier wordt gevraagd om ookte gaan kijken of ik bij die Europese top gelijkgezindelidstaten kan vinden. Dit kan leiden tot een versterking vande positie van Malta. Echt jongens, pas op; dit leidt tot eenversterking van de positie van Malta. Want dit zal heelingewikkeld zijn. Mensen zullen dan namelijk zeggen:jongens, dit loopt al bij de Raad van Europa. Nederland iser ook bij betrokken, dat heb ik al uitgelegd. Wij zijnaanwezig bij die rechtszaak. Ik heb dat net toegelicht en deheer Omtzigt waardeerde dat ook. Maar dit gaat een stapverder. Als deze motie wordt aangenomen, loop je het risicodat ik bij sondering bij collega's tot de conclusie kom datcollega's zeggen: dat gaan we nu niet doen. Daar ben ikecht bezorgd over. Dan versterkt dat namelijk de positievan Malta. Ik zou deze motie dus echt met enige klem willenontraden, juist ook omdat we het volgens mij totaal eenszijn over wat er niet goed is aan Malta. Maar dit versterktMalta, paradoxaal, ...De voorzitter:De motie op stuk nr. 1498.Minister Rutte:... om het maar even op z'n Van Mierlo's te zeggen.Ik zou willen voorstellen om de volgende motie, op stuk nr.1498, aan te houden. Er zijn hierover Kamervragen gesteld.De antwoorden komen er uiteraard aan. Dan zal er daarovermisschien een debat zijn, of niet. Dit vraagt echt om eencomplexe afweging. Het staat ook niet in de voorbereidingvan deze top. Ik heb het gewoon nu niet kunnenvoorbereiden. Het staat ook niet op de agenda.De voorzitter:En als de motie niet wordt aangehouden?Minister Rutte:Als de motie niet wordt aangehouden, moet ik haar echtmet klem ontraden, want ik heb geen idee in welke ...De voorzitter:Mevrouw Ouwehand heeft een vraag. Ik geef u zo hetwoord, mevrouw Ouwehand. Maar u heeft nog een motieingediend. Ik wil eerst horen wat het oordeel over die motieis. Daarna krijgt u het woord.Minister Rutte:Ik wil ook vragen om die volgende motie, op stuk nr. 1499,aan te houden. Ook dit staat niet op de agenda van dezeEuropese Raad. Ik vraag de indieners dit in te brengen inhet eerstvolgende debat met de vakminister. Als ze nietwordt aangehouden, dan ontraad ik ook deze motie.Mevrouw Ouwehand (PvdD):De motie op stuk nr. 1498 houd ik aan. En over wat ik doemet de motie op stuk nr. 1499 denk ik nog even na.De voorzitter:Daar heeft u dan tot morgen de tijd voor.Op verzoek van mevrouw Ouwehand stel ik voor haar motie(21501-20, nr. 1498) aan te houden.Daartoe wordt besloten.Minister Rutte:Top.De motie op stuk nr. 1500 ontraad ik, met verwijzing naarhet debat.Ik kom op de motie op stuk nr. 1501. Het kabinetsbeleid isgericht op het constant gelijk houden van de afdrachten énop het moderniseren van de begroting. Die balans zit hierniet in. Daarom ontraad ik de motie op stuk nr. 1501.Ook de motie op stuk nr. 1502 ontraad ik. Daarin staat"onder geen enkel beding". Kijk, wij willen een kortinghouden, maar uiteindelijk gaat het er natuurlijk om dat onzeafdrachtspositie aan Europa niet verslechtert. Dus ik ontraadde motie op stuk nr. 1502.De motie op stuk nr. 1503 ontraad ik ook, want we hebbenal projecten die niet binnen het EU-budget wordengefinancierd, bijvoorbeeld op het terrein van defensie. Datis dus thans al zo.Het oordeel over de motie op stuk nr. 1504, van de heerBisschop, laat ik aan de Kamer.Ook het oordeel over de motie op stuk nr. 1505, van de heerOmtzigt, laat ik aan de Kamer. Ik beschouw dit dan wel alseen inspanningsverplichting op dit punt, zeg ik daarbij.Maar tegen die achtergrond: oordeel Kamer.34-32-4210 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer De voorzitter:Dank u wel. Daarmee zijn we ook aan het einde gekomenvan dit debat ...Minister Rutte:Ik had nog wel een reactie op een vraag van de heer Omtzigtover het onafhankelijk onderzoek naar de moord op DaphneGalizia. Die werd mij net nog even aangereikt. Het doel vanhet onderzoek is om te bepalen of de autoriteiten wisten ofkonden weten of haar leven in gevaar was. Het moet ookbepalen of het strafrecht adequaat genoeg is omstraffeloosheid te voorkomen. Drie personen zijnaangewezen om het onderzoek uit te voeren. Het onderzoekzal in het openbaar worden gehouden. Nederland zal bijtoerbeurt samen met Duitsland — dat zeg ik even via deCDA-collega's tegen de heer Omtzigt — aanwezig zijn bijde zittingen van het onafhankelijk onderzoek. Van anderelanden is nog niet bekend of zij voornemens zijn omaanwezig te zijn. Getuigen die worden opgeroepen zijnverplicht te verschijnen. Het onderzoek moet binnen negenmaanden zijn afgerond en het mag niet raken aan hetpolitieonderzoek. Dus dat nog even naar aanleiding van devraag van de heer Omtzigt. In ieder geval dus Duitsland,mogelijk nog andere landen, maar dat weten we nog niet.De voorzitter:Ik dank de minister-president ...Minister Rutte:Voorzitter, het is 20.55 uur. We zijn een kwartier te laat.De voorzitter:Voor wat?Minister Rutte:U wilde om 20.30 uur met het volgende debat verder.De voorzitter:Ja, dat klopt, in verband met de planning. Dank u wel.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Over de ingediende moties zullen we morgen stemmen. Ikdank de minister-president. Ik dank de Kamerleden. Ikschors de vergadering voor enkele ogenblikken, waarnamijn collega mevrouw Van Toorenburg het voorzitterschapoverneemt en de onderwijsploeg verder kan.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: Van Toorenburg34-32-4310 december 2019TK 34Europese top van 12 en 13 december 2019Tweede Kamer