Reactie op verzoek commissie over een nadere toelichting op het besluit om aansluiting te zoeken bij "Collaborative Combat Air" (CCA)-project van VS

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 592Defensienota 2024 – Sterk, slim en samenNr. 56 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 december 2025Hierbij ontvangt u nadere toelichting op de samenwerking tussen deVerenigde Staten en Nederland ten aanzien van het project «CollaborativeCombat Aircraft» (CCA), zoals verzocht door de VCD tijdens de procedure-vergadering van 27 november jongstleden.In de Defensienota 2024 is aangegeven, dat Defensie meer investeringenin onbemenste systemen in het land-, maritiem en luchtdomein wilplegen. De noodzaak hiertoe is ingegeven door inzichten uit recenteconflicten, waaronder die in de Oekraïne, en versnelling van innovatieveactiviteiten.Defensie wil kennis opdoen over mogelijke toepassingsgebieden eninnovatieve toekomstige operationele concepten met de nieuwstegeneratie onbemenste vliegtuigen ter aanvulling op bestaande entoekomstige (bemenste en onbemenste) platformen waardoor in hetluchtdomein effectiever kan worden opgetreden. Om aan deze ambitieinvulling te geven heeft Defensie de Letter of Intent concerning Autonomyand Collaborative Combat Aircraft Cooperation met de Verenigde Statenondertekend op 16 oktober 2025.Naast het opzetten van de samenwerking ten aanzien van CCA-ontwikkeling en -tests met de Verenigde Staten, wil Defensie ook demogelijkheden van samenwerking verkennen op het gebied UncrewedAerial Systems (UAS) binnen Europa. Binnen Europa verkeren deontwikkelingen zich nog niet in het stadium waarin die zich in deVerenigde Staten verkeren.De samenwerking en de verkenningen dragen ook bij aan de ontwikke-lingen van toekomstige jachtvliegtuigcapaciteit, waarin ook de mogelijk-heden voor een onbemenste variant worden meegenomen.Gegeven dit feit wil Defensie in de samenwerking met de VerenigdeStaten vroegtijdig relevante kennis opdoen, zoveel mogelijk in samen-werking met Nederlandse kennisinstellingen en industrie. De Verenigde kst-36592-56ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 561 Staten acht kennis op dit gebied vanuit de kennisinstellingen eenbelangrijke bijdrage in het project, waarmee mede wisselwerking kanworden gerealiseerd.De samenwerking zal worden ingericht op basis van het Memorandum ofUnderstanding voor Research, Development, Testing & Evaluation, datNederland en de Verenigde Staten medio juni 2025 hebben ondertekend.F-35 en CCAIn mijn Kamerbrief over de aanschaf van Anti-A2/AD-wapens en hetvoornemen om extra F-35’s aan te schaffen (Kamerstuk 27 830, nr. 452,15 oktober 2024), heb ik aangegeven, dat we een extra inspanning gaanleveren op het gebied van onbemenste jachtvliegtuigcapaciteit. Voor hetzesde toestel wordt de haalbaarheid onderzocht van een onbemenstejachtvliegtuigcapaciteit door maximaal op innovatie en ontwikkeling in testeken met onze partners en industrie.De CCA-ontwikkeling maakt nog geen deel uit van het F-35 project, maarer is wel interesse vanuit meerdere partners, waaronder Nederland, om tekijken wat de samenwerkings- en eventuele integratiemogelijkheden zijnvoor onbemenste jachtvliegtuigcapaciteit.Om de industrie te stimuleren sneller deze nieuwe concepten te concreti-seren, wordt de benodigde zesde F-35 niet direct besteld, maar wordtonderzocht of op korte termijn een alternatieve, innovatieve envolwaardige invulling mogelijk is. Uiterlijk in de tweede helft van 2026volgt dan een validatie met een of meerdere fabrikanten of met een ofmeerdere partnerlanden om een Government-to-Government (G2G)-samenwerkingsverband aan te gaan inzake innovatie. Deze validatie istevens een criterium voor het besluit van Defensie om wel of niet de zesdeF-35 af te roepen. De innovatie in het F-35 programma en de ontwikkelingvan onbemenste systemen zal uiteraard blijven doorgaan, ook wanneerDefensie besluit het extra toestel af te roepen.De Staatssecretaris van Defensie,G.P. TuinmanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 562