Jonge landbouwers in het GLB-NSP en de evaluatie VVK

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202430 252Toekomstvisie agrarische sector28 625Herziening van het GemeenschappelijkLandbouwbeleidNr. 166 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR ENVOEDSELKWALITEIT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 april 2024Jonge landbouwers zijn essentieel voor een veerkrachtige en duurzamelandbouw: zij zorgen voor de continuïteit en toekomstbestendigheid vande Nederlandse landbouw. In het regeerakkoord van het kabinet Rutte IIIwas om deze reden dan ook opgenomen dat er een bedrijfsovername-fonds komt waaruit jonge boeren worden ondersteund om de overnamevan het gezinsbedrijf en investeringen in innovatie te financieren.Hiervoor was in totaal € 75 mln. gereserveerd. In overleg met het NAJK iser destijds voor gekozen om € 11 mln. te reserveren voor het ontwikkelenen opzetten van een kenniscentrum bedrijfsovername en € 64 mln. voorhet opzetten van een nieuwe Garantieregeling VermogensversterkendKrediet.Nog altijd bemoeilijken verschillende factoren de overname of start vaneen landbouwbedrijf door juist deze groep. Het Nationaal Strategisch Planvan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB-NSP) is per 1 januari2023 ingegaan. Dit GLB-NSP zet expliciet in op generatievernieuwing in deNederlandse landbouw. Het GLB-instrumentarium is erop gericht omagrarisch ondernemerschap voor jongeren aantrekkelijk te maken. Metdeze brief informeer ik uw Kamer over de te verwachten openstellingenvan subsidiemaatregelen voor jonge landbouwers. Speciale aandachthierbij krijgt de «subsidiemodule voor de vestiging van jongelandbouwers», die per 3 juni 2024 in Nederland voor het eerst openge-steld zal worden.Jonge landbouwers en het GLB-NSPGeneratievernieuwing op het boerenerf is belangrijk voor de toekomstigesociale, economische en ecologische duurzaamheid van plattelandsge-bieden, de voedselzekerheid en strategische autonomie in Nederland enin de Europese Unie. Daarom hebben instrumenten voor generatiever- kst-30252-166ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 252, nr. 1661 nieuwing een belangrijke plek in het GLB-NSP. Aankomende boerenhebben een duidelijke behoefte aan ondersteuning bij bedrijfsovernameof het starten van een bedrijf. De start of overname is voor veel jongeboeren een grote drempel doordat bedrijven een relatief groteaankoopsom kennen (deels door grondwaarde) maar tegelijkertijd eenlage rentabiliteit. Om de financieringslast te verlagen is daarom de nieuweinterventie «Vestigingssteun voor jonge landbouwers» in het GLB-NSPopgenomen. Hiermee kunnen jonge boeren en tuinders een subsidiekrijgen bij vestiging waarmee juist in de fase direct na de bedrijfs-overname financiële ondersteuning geboden wordt.Subsidie voor de vestiging van jonge landbouwersDe eerste openstelling van de subsidiemodule voor de vestiging vanjonge landbouwers zal plaatsvinden van 3 juni tot en met 2 augustus2024. De regeling heeft tot doel jonge landbouwers financieel te onder-steunen in de periode dat zij een bedrijf (gedeeltelijk) starten ofovernemen. Met de subsidie wordt beoogd het moment van bedrijfs-overname door jonge boeren in de tijd naar voren te halen en definancieringslast te verlagen. Dit om generatievernieuwing in delandbouw te stimuleren en bij te dragen aan het bredere doel van eenvitale, toekomstbestendige en duurzame landbouw. Om in aanmerking tekomen voor een subsidiebedrag worden aanvragers gevraagd om ondermeer een getekend en van datum voorzien overnamedocument en eenbedrijfsplan te overleggen. In het bedrijfsplan worden voor tenminste eenperiode van vijf jaar verwachte mijlpalen beschreven. Het is van belangdat uit het bedrijfsplan blijkt, dat de jonge ondernemer heeft nagedachtover de toekomstige gewenste ontwikkeling van het bedrijf, zowel vanuiteconomisch als ecologisch oogpunt. Gevraagd wordt daarom in hetbedrijfsplan aandacht te besteden aan klimaatverandering en duurzameenergie, efficiënt beheer van natuurlijke hulpbronnen en bescherming vande biodiversiteit. Deze regeling verenigt hiermee meerdere belangrijkeduurzaamheidsdoelen in zich. Voor de ontwikkeling van de subsidie-module voor de vestiging van jonge landbouwers heeft overleg plaatsge-vonden met diverse belanghebbenden, waaronder het NederlandsAgrarisch Jongeren Kontakt (NAJK).Ondanks verlate openstelling van de regeling kunnen ook bedrijfsover-names die ná 1 januari 2023 maar voor de openstelling hebben plaatsge-vonden in aanmerking komen voor een subsidiebedrag. Dit om tevoorkomen dat jonge landbouwers tussen wal en schip vallen. Wel is hetbelangrijk dat de jonge landbouwer bij de subsidieaanvraag voldoet aande leeftijdvereiste.De komende jaren zijn er meerdere openstellingen van de subsidiemodulevoor de vestiging van jonge landbouwers voorzien. Voor de GLB-periode2023–2027 is in totaal € 237,65 mln. beschikbaar. Dit budget bestaat zoweluit Europese (€ 74,65 mln.) als nationale middelen. Voor de nationalecofinanciering heeft het kabinet tijdens de augustusbesluitvormingbesloten € 100 mln. uit het Transitiefonds beschikbaar te maken voor desubsidiemodule voor de vestiging van jonge landbouwers (19 september2023, Kamerstuk 30 252, nr. 128). Ik vind het van groot belang datbedrijfsovername door jonge boeren gestimuleerd wordt. Daarom ben ikvoornemens, in lijn met de wens van de Kamer, om de resterendemiddelen van het VVK (€ 63 mln.1) toe te voegen als aanvullendenationale financiering aan de subsidiemodule voor de vestiging van jonge1€ 1 mln. van de € 64 mln. blijft achter voor mogelijke verliesdeclaraties, waardoor € 63 mln.vrijvalt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 252, nr. 1662 landbouwers. Hiermee geef ik gehoor aan amendement Vedder(31 januari 2024, Kamerstuk 36 410 XIV, nr. 31).Voor de eerste openstelling zal het openstellingsbudget € 75 mln.bedragen, wat neerkomt op een bedrag van € 80.000 per aanvrager. Deuitvoering van de regeling wordt verzorgd door de Rijksdienst voorOndernemend Nederland (RVO). De communicatie over de openstellingenzal worden uitgevoerd door de RVO, het Ministerie van LNV, de Regieor-ganisatie GLB en het NAJK.Samenwerking voor generatievernieuwingVanuit het GLB wordt naast de subsidiemodule voor de vestiging vanjonge landbouwers gewerkt aan de ontwikkeling van een andere nieuweinterventie, die gericht is op het bieden van perspectief voor jongelandbouwers in Nederland. De subsidie voor «Samenwerken aangeneratievernieuwing» zet in op de fase voorafgaand aan agrarischondernemerschap. Doel van de interventie is het stimuleren van jongelandbouwers en zij-instromers om agrarisch ondernemer te worden.Samenwerkingsverbanden kunnen subsidie aanvragen voor projectenwaarin gewerkt wordt aan het uittesten van vernieuwende concepten dielandbouwgrond toegankelijker maken voor (potentiële) jongelandbouwers. Voor deze interventie is € 1,25 mln. beschikbaar gesteld inde GLB-periode 2023–2027. Dit budget wordt verspreid over meerdereopenstellingen. De projectomvang zal tussen de € 25.000 en € 125.000bedragen. Een eerste openstelling is thans voorzien voor eind 2024.Overig instrumentarium vanuit het GLB en nationaal KenniscentrumGelet op het belang van generatievernieuwing is in het GLB-NSP bij deinterventie «Productieve investeringen» een «top-up» voor jongelandbouwers beschikbaar.Anders dan in de voorgaande GLB-periode zal er geen aparte investe-ringsregeling voor jonge landbouwers worden opengesteld, maar zal voorjonge boeren het subsidiepercentage verhoogd worden met 15% (van40% voor reguliere aanvragen naar 55%). De openstellingen voor dezeinterventie worden (grotendeels) gedaan door provincies. Zij kunnendaarmee ook specifiek in hun gebied jonge landbouwers extraondersteunen.Jonge landbouwers die onder de vorige GLB-periode aanspraak kondenmaken op de «aanvullende inkomenssteun» vanuit het EuropeseLandbouw- en Garantiefonds (ELGF, eerste pijler van het GLB), krijgendeze in de huidige GLB-periode uitbetaald totdat de standaardperiode vanvijf jaar is volgemaakt. Dit laatste juist vanwege stabiliteit in beleid envertrouwen in de overheid. Deze maatregel wordt in de huidige periodeniet meer opengesteld. De verwachting is dat de interventie subsidie-module voor de vestiging van jonge landbouwers en de GLB-interventiesSamenwerking aan generatievernieuwing en Productieve investeringenmeer effectief zijn met het oog op het behalen van de doelen van hetnieuwe GLB-NSP en tegelijk bijdragen aan een redelijk inkomen.Naast de GLB-inzet heeft mijn ministerie eerder het Nationaal Regie-orgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA gevraagd om een programmaduurzame bedrijfsovername in te richten. Het programma heeft tot doelom kennis over bedrijfsovernames te vergroten en praktische tools teontwikkelen om zo het bedrijfsovernameproces te verbeteren. Dit om hettoekomstperspectief van jonge boeren en het continuiteitsperspectief vangezinsbedrijven te vergroten en daarmee een bijdrage te kunnen leverenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 252, nr. 1663 aan het behoud van de vitaliteit en leefbaarheid van het platteland en hetstimuleren van innovatie op het boerenerf. De in dit programma ontwik-kelde kennis wordt benut in het onderwijs en in een KenniscentrumBedrijfsovername. Het NAJK is in gesprek met LNV over de vormgevingvan het Kenniscentrum Bedrijfsovername. Ik ondersteun dit initiatief vooreen goede begeleiding rondom bedrijfsovername, dat aansluit bij mijndoelstelling om het bedrijfsovernameproces te versoepelen en hetondernemerschap van de startende agrarische ondernemer te versterken.Tot slot zet ik, naast het GLB instrument Samenwerking aan generatiever-nieuwing, ook in op samenwerking met partijen die een rol spelen in lerenen ontwikkelen. We gaan met het onderwijs, het bedrijfsleven enagrarische adviesdiensten in gesprek over hoe we, via het onderwijs,Leven Lang Ontwikkelen en adviseurs op het erf, de juiste kennis envaardigheden aan jonge en toekomstige landbouwers kunnen meegevenom de kans op een succesvolle bedrijfsovername of het starten van eennieuw bedrijf te vergroten.Evaluatie Vermogensversterkend Krediet (VVK)Het VVK was bedoeld als een instrument waarbij jonge boeren eenborgstelling konden krijgen op een achtergestelde lening voor additioneleinvesteringen meteen aansluitend op een bedrijfsovername. Ditinstrument is geëvalueerd door Andersson Elffers Felix (AEF); hetevaluatierapport is hier bijgevoegd. Uit dit evaluatierapport blijkt dat sinds1 januari 2020 er slechts zeven maal in drie jaar tijd door jonge boerengebruik is gemaakt van het VVK; dat is veel minder dan verwacht. Debelangrijkste conclusies uit het evaluatierapport luiden dat een aanvul-lende lening voor extra investeringen niet aansluit op waar de onder-nemer die net een bedrijf heeft overgenomen mee bezig is en dat in demeeste net overgenomen bedrijven er geen gebrek aan financiëlezekerheden onder het bedrijf is. Voor het stimuleren van bedrijfsover-names is ander instrumentarium gewenst. Daarom is besloten om dezemodule binnen het Borgstellingskrediet te beëindigen.Tot slotJonge landbouwers spelen een sleutelrol in een toekomstbestendige enduurzame landbouw. Het grote belang dat ik hieraan hecht is de reden datik mij blijf inzetten voor verschillende vormen van steun aan dezedoelgroep.De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,P. AdemaTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 252, nr. 1664