Appreciatie tussentijdse evaluatie van het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202533 576Natuurbeleid26 407BiodiversiteitNr. 461 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ,VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 juli 2025In 2020 is het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland2020–2030 (NMBP)1 in het leven geroepen. Met deze brief informeer ik deKamer over de stand van zaken en de uitvoering van dit plan.De biodiversiteit in Caribisch Nederland is van uitzonderlijke waarde. Erzijn maar liefst 130 soorten specifiek voor het gebied en 143 internationaalbedreigde soorten. Het gebied herbergt een schat aan natuurlijkehulpbronnen die de inwoners – maar ook de regio en de rest van dewereld – tal van diensten op ecologisch, cultureel en economisch vlakbewijst. Deze unieke kwaliteit vergt behoedzaam beheer en verdient deconstante aandacht van de Nederlandse overheid, want de biodiversiteitin Caribisch Nederland staat onder druk. Ook uw Kamer volgt deontwikkelingen daar nauwgezet. Op 20 april 2020 is het (NMBP)) aan uwKamer aangeboden. Met dit plan is ingezet op de bescherming en herstelvan de biodiversiteit op land en in water, waaronder het koraal vanCaribisch Nederland en daaraan gelieerde voedselzekerheid en zelfred-zaamheid. Het NMBP is onder andere opgesteld als invulling van de motievan De Groot/Bromet over een integraal reddingsplan voor het koraal2 inhet Caribisch deel van Nederland. Het NMBP is als integraal plan voor denatuurlijke leefomgeving en het milieu in Caribisch Nederland vastgestelddoor de ministeries van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur(LVVN), Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Binnenlandse zaken enKoninkrijksrelaties (BZK). De uitvoering is verdeeld in twee fasen:2020–2024 en 2025–2030. Het NMBP is daarnaast ook een NationalBiodiversity Strategy and Action Plan (NBSAP) voor Caribisch Nederland,zoals afgesproken onder het Biodiversiteitsverdrag. Vanwege de slechtestaat van de instandhouding, heeft het kabinet Rutte IV in totaal 42miljoen Euro vrijgemaakt voor verbetering van de biodiversiteit voor deuitvoering van de eerste fase van het NMBP.1Kamerstuk 33 576, nr. 147 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen2Kamerstuk 33 576, nr. 147 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen kst-33576-461ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4611 Hierbij bied ik uw Kamer, mede namens de staatssecretarissen van IenWen Digitalisering en Koninkrijksrelaties, de tussentijdse evaluatie van hetNMBP aan. Tevens stuur ik u hierbij de «Staat van de natuur CaribischNederland 2024». Beide rapporten zijn ter lering en ondersteuning voor deuitvoering van fase 2 van het NMBP. Voor deze tweede fase en de periodena 2030 zijn vanuit het Rijk geen aanvullende financiële middelenbeschikbaar.Waarde voor de samenlevingDe biodiversiteit boven en onder water vormt een essentiële randvoor-waarde voor de voedselzekerheid, zelfredzaamheid, welzijn en de welvaartvan Caribisch Nederland. Daarnaast is ecotoerisme een drijvende krachtvoor de economieën. De in het NMBP geformuleerde natuur- en milieu-doelen hebben daarom niet alleen direct betrekking op de natuur (zoalsherstel en behoud van habitats en soorten waaronder koraal, aanpak vanerosie en de bestrijding van invasieve soorten) maar ook op de welvaarten het welzijn en de mate waarin de eilanden afhankelijk zijn van buitenafvan bijvoorbeeld de import van voedsel. Dit komt onder andere tot uitingin de ontwikkeling van duurzame lokale voedselproductie en duurzamevisserij. Daarom is ook een goede milieukwaliteit essentieel om de natuuren het unieke koraalrif te beschermen. Voor het behalen en borgen vaneen goede milieukwaliteit zijn duurzaam afvalbeheer, effectieve afvalwa-terbehandeling, milieunormen voor bedrijfsmatige activiteiten (indus-trieën), duurzame kustontwikkeling en een goed functionerend stelsel vanvergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH-stelsel) noodzakelijk.De tussentijdse evaluatieUit de tussentijdse evaluatie blijkt dat met de komst van het NMBP:•Een (hernieuwd) formeel, beleidskader is gekomen waarin het rijk, deopenbare lichamen maar ook uitvoeringsorganisaties en kennisinstitu-ten samenwerken.•Een goede basis is gevormd voor de aanpak van het herstel van denatuur en het milieu in Caribisch Nederland.•Een verbetering is ten opzichte van de periode daarvoor, die werdgekenmerkt door losse en sectorale activiteiten, waar nationale oflokale kaders grotendeels ontbraken en wetgeving onvoldoende werdnageleefd.•Het succes van de noodzakelijke natuurontwikkeling en het tegengaanvan verlies en herstel af hangt van een goede organisatie.•Meetprogramma’s voor de grootste drukfactoren (o.a. voor de kwaliteitvan het zeewater) opgezet moeten worden om beleid te evalueren.Staat van de natuurIn het vorige rapport over de staat van de natuur uit 2017 werd de staatvan instandhouding als ongunstig beoordeeld3. In de meest recente staatvan de natuur die gaat over de periode 2018 – 2024 luiden de conclu-siesdat ook de huidige staat van de instandhouding ongunstig is. Deoorzaken die zorgen voor de slechte staat van instandhouding wordendoor middel van de maatregelen uit het NMBP aangepakt. Vanwege eenrelatief kort tijdsbestek waarin het NMBP nu actief is en een beperktestructurele dataverzameling, kunnen nog geen kwantitatieve conclusiesworden getrokken over de effecten van de maatregelen die voortkomenuit het beleidskader en daarbij behorende uitvoeringsplannen per eiland.Uit gesprekken met de openbare lichamen blijkt echter dat kwalitatiefpositieve ontwikkelingen zichtbaar zijn, waaronder herstel van de3Staat van de Natuur Caribisch Nederland (2017)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4612 vegetatie waar grazers uit het gebied zijn verwijderd. Grazers hebben eenaanzienlijke impact op erosie en daarmee op de achteruitgang van koraalen de terrestrische biodiversiteit. Ze vormen daarmee een directebedreiging voor de voedselzekerheid.Met de implementatie van het NMBP is er veel aandacht gekomen voorhet verwijderen van loslopende grazers op de eilanden. Ondanks desociaalmaatschappelijke druk en gevoeligheden rondom loslopend vee opde eilanden, is het goed te melden dat deze projecten worden aangepakt.Op Saba zijn er vrijwel geen loslopende geiten meer en het WashingtonSlagbaai Park op Bonaire wordt stap voor stap geitenvrij gemaakt.Bovendien zijn onder het NMBP afvalwatervisies opgesteld, wordt er opSint Eustatius al een afvalwaterzuivering gebouwd en zijn er doelengesteld voor beter afvalbeheer.MilieukwaliteitHet NMBP is het eerste beleidskader waarin naast doelstellingen voorbiodiversiteit en natuur ook doelstellingen voor milieukwaliteit zijnopgenomen. Deze doelstellingen betreffen onder meer doelmatigafvalbeheer en effectieve afvalwaterzuivering. Met de inwerkingtredingvan het Inrichtingen- en activiteitenbesluit BES (IAB BES) op 1 april 2024wordt deels invulling en uitvoering gegeven aan deze doelstellingen. Metdit besluit is er een juridisch kader als het gaat om bedrijfsmatigeactiviteiten. Op grond van het besluit zijn onder meer regels opgenomenvoor het scheiden van afvalstoffen en het (op termijn) vervangen vanbestaande beerputten door een adequate zuiveringsvoorzieningvoorafvalwater. Met het NMBP zijn ook strategische lange termijndoelen voorhet afvalbeheer afgesproken. Echter is begin 2023 het afvalbeheerpro-gramma op Bonaire stilgevallen4. Recent onderzoek in 2024 vanWageningen University & Research beschrijft dat op een aantal locaties,waaronder rondom de stortplaats Lagun, op Bonaire in sediment enwatermonsters «alarmerende niveaus» van chemische verontreiniging isaangetroffen. In de inspectierapporten van de Inspectie Leefomgeving enTransport (ILT) staat als aanbeveling dat de VTH-taken voor milieu,bouwen en natuur bij een omgevingsdienst zouden moeten wordenondergebracht. Naar aanleiding van de ILT rapportage zijn vervolgstappengenomen waaronder de start van een programma waarin de eilanden ende betrokken ministeries op de terreinen milieu, bouw en natuursamenwerken aan de versterking van VTH-taken5.AppreciatieUit de evaluatie herken ik dat er door de uitvoering van het NMBPverbeteringen zijn bereikt in zowel de uitvoering van maatregelen als in deorganisatie met bijbehorende governance structuur op de eilanden. Dezeverbeteringen zullen ook in de tweede fase van het NMBP een plekmoeten krijgen om de natuur van Caribisch Nederland te verbeteren. HetNMBP vormt een interdepartementaal kader waarin voorzien wordt in eengoed gedijende natuur van Caribisch Nederland waardoor huidige entoekomstige generaties deze op duurzame wijze kunnen benutten. Eenintegrale aanpak van natuur-en milieubeheer vormt ook de basis voor eenduurzame voedselproductie. Een wijze waarbij een gezonde bodem eneen duurzaam watersysteem weerbaar zijn tegen milieudruk en klimaat-verandering. Waarmee óók inwoners beschermd worden tegen extremerwordende natuurverschijnselen zoals golven, hitte en erosie. Op dezemanier draagt een goed ontwikkelde natuur met een rijke biodiversiteitblijvend bij aan de lange termijn welvaart en zelfredzaamheid van de4Handhaving milieuwetgeving | Tweede Kamer der Staten-Generaal5Handhaving milieuwetgeving | Tweede Kamer der Staten-GeneraalTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4613 eilanden en de inwoners. De ondersteuning van de lokale overheidsdienstLVV (de Landbouw-Veeteelt en Visserij) laat al positieve resultaten zienmet deze vorm van landbouwontwikkeling. Daarnaast is op Bonaire eennieuw slachthuis gebouwd en op Sint Eustatius een start gemaakt met derenovatie van het bestaande slachthuis. Deze ontwikkelingen dragen bijaan de duurzame voedselproductie omdat onder andere geschoten geitenhier worden geslacht. Daarbij trekt ook natuur blijvend toerisme aan waarde economie voor een groot deel van afhankelijk is.Inzet vanuit het RijkDe succesvolle inzet op Saba, ten aanzien van de verwijderde geiten iseen mooi voorbeeld. Sint Eustatius werkt aan een plan waarbij uiterlijk in2027 de loslopende grazers verdwenen moeten zijn. Bonaire zal ook dezetijd nodig hebben om het aantal loslopende grazers naar nul te krijgen. Ikzal er met mijn collega staatsecretaris van Digitalisering en Koninkrijksre-laties op sturen dat dit nu gebeurt binnen de afgesproken termijn.Op alle drie de BES-eilanden worden samen met de ministeries van BZK,KGG en IenW ook klimaatplannen ontwikkeld om maatregelen teformuleren voor de weerbaarheid tegen klimaatverandering. De maatre-gelen uit het NMBP dragen bij aan de weerbaarheid van het natuur-systeem waardoor inwoners beter beschermd worden.Het kabinet heeft de gezamenlijke wens om te komen tot een integraleaanpak fysiek domein voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Daarinworden prioriteiten gesteld ten aanzien van opgaven in het fysiekedomein, de lokale uitvoeringskracht en het onderhoud van de infra-structuur op de eilanden. Bij de integrale aanpak hoort ook een stevigerecoördinatie van het Rijksbeleid ten aanzien van het fysiek domein.Voor de personele capaciteit van de openbare lichamen geldt dat dezenog onvoldoende beschikbaar en/of gekwalificeerd is.De staatsecretaris van Digitalisering en Koninkrijksrelaties besteedtblijvend aandacht aan de uitvoeringscapaciteit door middel van specifiekemaatregelen en ondersteuningsprogramma’s. In de bestuursakkoordenmet de bestuurscolleges van de openbare lichamen zijn hier afsprakenover gemaakt. Beleidsvoornemens vanuit het Rijk zullen altijd vergezeldmoeten zijn van een plan voor de uitvoeringskracht. Het Rijk kandaarnaast ondersteuning bieden bij concrete hulpverzoeken. De gover-nance structuur zal per eiland met de benodigde eiland specifieke wensenworden aangepast, waarmee besluitvorming en sturing efficiënter plaatszal vinden. Waarbij minder beslag wordt gelegd op de agenda’s van delokale bestuurders en meer ambtelijke denkkracht wordt ingezet.Voor de eerste fase is een financiële impuls gegeven aan het NMBP,hierover is tussentijdse evaluatie gedaan. Ik zal eind dit jaar concreet aante geven wat nodig is om de benoemde doelen voor 2030 te behalen. Opdeze manier wordt ook invulling gegeven aan de aangenomen motie metKamerstuk 22 343, nr. 425 «Handhaving milieuwetgeving» van de ledenWhite, Bamenga en Ceder uit het op 15 mei 2025 gevoerde twee minuten-debat over de vuilstort Selibon op Bonaire6. Het National BiodiversityFinance Plan (NBFP) zal deel uitmaken van dit voorstel. Het NBFP bevateen voorstel om publieke en private financiële middelen te mobiliseren,binnen de beschikbare middelen.Zoals ik al eerder betoogde is de biodiversiteit in Caribisch Nederland vanuitzonderlijke waarde, die veel aandacht en behoedzaam beheer enherstel verdient. Dit geldt ook voor het behoud van een goede milieukwa-liteit in Caribisch Nederland. Met de maatregelen en initiatieven dievoortkomen uit het natuur- en milieubeleidsplan is daar een goede start6Motie van het lid White c.s. over een tussentijdse evaluatie van het Natuur- en milieube-leidsplan Caribisch Nederland 2020–2030 (1).pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4614 mee gemaakt. De rapporten over de evaluatie en de staat van de natuurlaten zien dat er goede vorderingen zijn gemaakt, maar ook dat we er nogniet zijn. Wat dit betekent voor de tweede fase van het NMBP wordtmomenteel onderzocht zal de Kamer daarover informeren.De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. RummenieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 576, nr. 4615