Stand van zaken Lumpy Skin Disease en overige zaken diergezondheid

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 683DierziektebeleidNr. 314 MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID ENNATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 oktober 2025Op 14 juli jl heb ik de Kamer geïnformeerd over uitbraken van Lumpy SkinDisease-virus (LSD) in Italië en Frankrijk (Kamerstuk 29 683, nr. 312). Metdeze brief informeer ik de Kamer over de stand van zaken en de acties dieik naar aanleiding van deze uitbraken heb ondernomen.Tevens informeer ik de Kamer over enkele andere diergezondheidsonder-werpen: de stand van zaken rondom blauwtong, enkele zaken metbetrekking tot Afrikaanse varkenspest (AVP), de evaluatie van de inzet vanmijn ministerie tijdens de MKZ-uitbraak in Duitsland in januari van dit jaaren de invulling van mijn toezegging om in Europees verband te kijken hoevervolgschade door vaccinatie tegen MKZ kan worden beperkt. Ten slottegeef ik aan hoe uitvoering wordt gegeven aan de motie van lid Graus(PVV) inzake een pilot met het Piglets treatment system.Lumpy Skin Disease (LSD)Situatie EuropaOp 14 juli heb ik de Kamer geïnformeerd over uitbraken van LSD in Italiëen Frankrijk (Kamerstuk 29 683, nr. 312). LSD is een bestrijdingsplichtigevirusziekte (voornamelijk bij runderen) die wordt overgedragen doorvectoren, zoals vliegen, muggen en knutten. In zowel Italië als Frankrijkzijn inmiddels fors meer besmettingen vastgesteld, maar tegelijk is geenspreiding naar andere lidstaten opgetreden. De situatie is nog niet stabiel,op 19 september hebben de Franse autoriteiten een besmetting aange-troffen in departement Rhône, ten westen van het bestaande beperkings-gebied. Dit is een tegenvaller. Frankrijk heeft daarom een nieuw beper-kingsgebied ingesteld.In Italië blijven de besmettingen beperkt tot Sardinië (67 besmettingen) enslechts 1 besmetting in Lombardije. In Frankrijk zijn tot nu toe 79 gevallenvastgesteld. Alle besmette bedrijven zijn geruimd. Zowel op Sardinië alsin Frankrijk is noodvaccinatie gestart om de verspreiding van het virusverder te voorkomen, Frankrijk gaat dit ook doen in het nieuwe getroffengebied. Zwitserland en Italië passen eveneens noodvaccinatie toe in de kst-29683-314ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3141 gebieden die vallen in de beperkingsgebieden van de uitbraken inFrankrijk. Ik hoop dat de situatie in Frankrijk en Italië zo onder controlekomt. De ontwikkelingen in Europa houd ik nauwlettend in de gaten.Maatregelen NederlandDe Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) traceert risicovolletransporten vanuit Italië en Frankrijk naar Nederland, en doet dit steedswanneer nieuwe besmettingen worden gemeld en het beperkingsgebiedwordt uitgebreid. Afgelopen weken zijn daarbij ruim 100 runderenonderzocht. Daarbij zijn aanvoerende bedrijven tijdelijk geblokkeerd. Bijgeen van die dieren is een besmetting met LSD-virus vastgesteld.Met de sector en deskundigen is veel overleg geweest om in de toekomstnog beter voorbereid te zijn op een eventuele introductie van LSD.Houders en dierenartsen in Nederland zijn geïnformeerd over deverschijnselen van LSD via een webinar, welke is verzorgd door Royal GDen Wageningen Bioveterinary Research (WBVR). Ook heb ik de Deskundi-gengroep Dierziekten1 gevraagd naar de risico’s en mogelijke interventiesrondom LSD in Nederland. Ik heb het draaiboek voor LSD op basis van deontwikkelingen en adviezen van deskundigen geactualiseerd. Hetdraaiboek is afgestemd met de belanghebbende sectoren en gepubliceerdop de website van het Ministerie van LVVN2.Daarnaast schreef ik de Kamer in mijn brief van 14 juli dat ik demogelijkheid en noodzaak van levering van vaccins voor Nederland zouonderzoeken. Internationale ervaringen leren dat in de meeste scenario’sbij een uitbraak van LSD de inzet van vaccin nodig is om effectief tekunnen bestrijden. Ik heb, in afstemming met betrokken sectoren, daarombesloten om een LSD-vaccinbank voor Nederland aan te leggen. Ik doe dituit voorzorg, om snel te kunnen reageren mocht LSD in Nederlandworden aangetoond. Het besluit om te starten met vaccineren hangt afvan de specifieke situatie na de eerste besmetting en kan niet opvoorhand worden genomen. De inschatting van de deskundigengroepdierziekten van de risico’s en het verwachtte verloop van de epidemie zaldaarbij mee worden gewogen. De vaccinbank wordt gefinancierd vanuithet diergezondheidsfonds (DGF).BlauwtongZoals u weet werd in september 2023 in Nederland voor het eerst sindsjaren weer blauwtong vastgesteld, serotype 3 (BTV-3). In dat najaar en in2024 is het virus razendsnel over Nederland en vervolgens over anderelanden van Europa verspreid, waarbij veel dieren (met name schapen) zijngestorven en een grote ziektelast is ervaren door houders van schapen enandere herkauwers. Gelukkig is in de loop van 2024 vaccin beschikbaargekomen en is in 2024 en 2025 grootschalig gevaccineerd. Voor 2025 wasde verwachting dat BTV-3 opnieuw zou gaan circuleren, en mogelijk ookhet eind 2024 tevens vastgestelde serotype 12. Om dat in beeld te houdenen ook aan Europese verplichtingen te blijven voldoen is een monitorings-programma opgezet en is de meldsystematiek voor houders en dieren-artsen aangepast.In tegenstelling tot de verwachting is tot heden geen enkele nieuwebesmetting met BTV-3 of BVT-12 aangetoond in Nederland. In anderelanden (o.a. Duitsland, Verenigd Koninkrijk) zijn wel besmettingen1https://deskundigengroepdierziekten.nl2https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/diergezondheid/bestrijding-dierziekten/beleidsdraaiboeken-dierziektenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3142 aangetoond met BTV-3, maar in Nederland lijkt in 2025 geen sprake meerte zijn van besmettingen en verspreiding van blauwtongvirus.Ik ben blij voor dierhouders die ook dit jaar onzeker waren over wat er zougebeuren. Het is echter niet duidelijk waarom dit jaar nog geen besmet-tingen worden gezien. Meerdere factoren kunnen daar een rol in spelen,zoals immuniteit in de Nederlandse herkauwerpopulatie en een hogevaccinatiegraad. De kans bestaat echter nog altijd dat besmettingen zullenvoorkomen.Recent hebben België en het Verenigd Koninkrijk besmettingen met BTV-8aangetoond, een serotype dat in de periode 2006–2009 ook in Nederlandvoorkwam. Het gaat vooralsnog om beperkte aantallen, maar de kansbestaat dat BTV-8 ook in Nederland opduikt. Er zijn vaccins beschikbaartegen dit serotype. Verdenkingen moeten gemeld worden bij de NVWA.Er is maandelijks overleg met NVWA, deskundigen en sector waarbij desituatie rondom blauwtong op basis van de monitoringsresultaten wordtbesproken. Daarbij wordt zowel de Nederlandse als de Europese situatiebeoordeeld.Het belang van melden bij de NVWA van verdenkingen van blauwtong wilik blijven benadrukken. Blijvende alertheid is nodig om ook eventueleandere blauwtong serotypen of andere dierziekten (bijvoorbeeld EHD,epizoötische hemorragische ziekte) snel op te kunnen sporen. Meldingenkunnen eenvoudig via een online formulier3 worden gedaan.Mond en klauwzeer (MKZ)Evaluatie aanpak bij MKZ-besmetting in DuitslandZoals aangekondigd tijdens het Commissiedebat Zoönosen en Dierziektenvan 6 februari 2025, heb ik mijn inzet tijdens de MKZ-besmetting inDuitsland in januari intern en met de betrokken sectoren geëvalueerd.Naast een aantal verbeter- en leerpunten is daarbij één van de belang-rijkste conclusies dat er effectief en nauw is samengewerkt door allebetrokkenen.Bij de evaluatie is gebleken dat het algemene beleidsdraaiboek bestrij-dingsplichtige dierziekten een toevoeging behoefde, namelijk hetbeschrijven van eventuele maatregelen in een situatie waarbij geenbesmetting in Nederland is vastgesteld, maar er wel een reële dreigingvoor Nederland bestaat. Daarom is een hoofdstuk toegevoegd aan hetalgemene beleidsdraaiboek. Het aangepaste draaiboek is afgestemd metsectoren en gepubliceerd op de website van het Ministerie van LVVN4.Daarnaast zijn interne werkprocessen geactualiseerd en blijf ik met desectoren in gesprek over de gevolgen die een uitbraak in Nederland kanhebben. Dit speelt niet alleen bij MKZ, maar ook bij andere (dreigingenvan) dierziekten.In Europees verband worden zaken eveneens geagendeerd. Ik kijkbijvoorbeeld naar de mogelijkheden om de tracering van dieren tussenlidstaten te verbeteren. Ook de inzet en gevolgen van vaccinatie wordenop internationaal niveau verder besproken.3https://www.nvwa.nl/onderwerpen/blauwtong4https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/diergezondheid/bestrijding-dierziekten/beleidsdraaiboeken-dierziektenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3143 Beperken gevolgschade door noodvaccinatie tegen MKZTijdens het Commissiedebat Zoönosen en Dierziekten van 6 februari(Kamerstuk 29 683, nr. 304) dit jaar heb ik toegezegd de Kamer in hetderde kwartaal van 2025 te informeren over de mogelijkheden om inEuropees verband tot afspraken en/of maatregelen te komen omvervolgschade van vaccinatie tegen MKZ zoveel mogelijk te beperken(TZ202502–151).Bij een uitbraak van MKZ zal noodvaccinatie hoogstwaarschijnlijknoodzakelijk zijn als extra maatregel om verdere verspreiding van hetvirus tegen te gaan. De verwachting is dat in een veedicht gebied alsNederland een besmetting anders zeer waarschijnlijk tot een groteepidemie leidt. Daarbij zal ook de ruimingscapaciteit snel onvoldoendezijn. Bovendien voorkomt dit beleid het doden van grote aantallengezonde, niet besmette dieren, wat een belangrijk uitgangspunt is in hetbeleid rond het bestrijden van dierziekten. Dit is een wens uit de samen-leving, en ook van de sectoren. Dit beleid is in gang gezet na deMKZ-uitbraken in 2001, en is geregeld besproken met sectoren. Natuurlijkzal ik na een eerste uitbraak (of uitbraken) in Nederland besluiten of enwaar vaccinatie wordt ingezet. Snelheid is daarbij van het grootste belang.Hoe kleiner de epidemie, hoe geringer de gevolgen voor de dieren en desectoren.De vaccinatiestrategie is, zoals het beleidsdraaiboek ook beschrijft, gerichtop «vaccinatie voor het leven». Gevaccineerde dieren kunnen, net alsniet-gevaccineerde dieren, hun productieleven voltooien. Daarbij wordteen intensieve surveillance ingericht om vast te stellen of het virussuccesvol is uitgeroeid. Als is gebleken dat de gevaccineerde dieren nietzijn besmet, en het virus is uitgeroeid, is er geen veterinaire reden omgevaccineerde dieren te doden en te vernietigen.Bij deze «vaccinatie voor het leven» strategie zullen gedurende vele jarengevaccineerde dieren in Nederland aanwezig zijn. De producten van dezegevaccineerde dieren moeten volgens de huidige EU-regels gekanaliseerdworden afgezet en worden behandeld. Gevaccineerde dieren mogenalleen onder strikte voorwaarden worden vervoerd. Dit heeft grotegevolgen voor de betreffende dierhouders en sectoren. Bovendien heeftde aanwezigheid van gevaccineerde dieren in Nederland ook negatievegevolgen voor de handel voor houders zonder gevaccineerde dieren. MKZligt handelspolitiek gevoelig. Derde landen zullen naar verwachting hungrenzen langdurig sluiten. Dat kan leiden tot forse handelsbelemmeringenen grote negatieve economische gevolgen.In de Europese Unie zijn de regels helder, en is afzet van productenmogelijk, zij het onder strikte voorwaarden. Wel is op punten de regel-geving strikter dan veterinair noodzakelijk, bijvoorbeeld ten aanzien vande langjarige kanalisatie van producten van gevaccineerde dieren.Daarom pleit ik in de EU voor aanpassing van deze regelgeving, waarbij ikvanzelfsprekend de veiligheid in acht neem.De (gevolgen van) schade als gevolg van kanalisatie van producten vangevaccineerde dieren, zal ik met sectoren bespreken. Mogelijkheden voorbijvoorbeeld verzekeringen zijn in het verleden uitgebreid verkend. Het isaan de sectoren en individuele houders om te bepalen wat ze metgevaccineerde dieren willen doen en te bekijken hoe zij de gevolgschadezoveel mogelijk kunnen beperken, of de schade gezamenlijk kunnenverminderen. In overleg met de sectoren zal ik de economische gevolgenvan de «vaccinatie voor het leven» strategie in kaart laten brengen. Dieinformatie is nodig om het vaccinatiebeleid verder te bespreken metsectoren en met de Europese Commissie en andere EU-lidstaten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3144 Ik zet mij al jaren in om meer draagvlak voor noodvaccinatie te krijgen,niet alleen voor MKZ maar bijvoorbeeld ook voor vogelgriep, en ik zal datblijven doen in Europa en de rest van de wereld.Afrikaanse varkenspest (AVP)Evaluatie Roadmap preventie Afrikaanse varkenspest (AVP)In mijn brief van december 2024 (Kamerstuk 29 683, nr. 1376) heb ik ugeïnformeerd over de evaluatie van de taskforce AVP die uitvoering heeftgegeven aan de acties uit de Roadmap preventie AVP. In die brief geef ikaan dat een externe partij, in opdracht van deze taskforce, de uitvoeringvan de Roadmap heeft geëvalueerd. De resultaten van deze evaluatiezouden als bijlage bij de brief zijn gevoegd, echter is dat per abuis nietgebeurd. Bij deze brief treft u alsnog de resultaten van de evaluatie.Zoals ook in die brief aangegeven werk ik op dit moment samen met debetrokkenen in de Taskforce AVP aan een plan van aanpak om de nogopenstaande acties een nadere invulling te geven. Ik zal dit plan vanaanpak begin 2026 naar de Kamer te sturen.Oefening AVPIn april van dit jaar heeft een AVP-oefening plaatsgevonden op mijndepartement. Bij deze oefening was onder andere de provincie Limburgnauw betrokken. Het scenario ging om een besmetting bij een wild zwijnin deze provincie. Gedurende deze oefening is de samenwerking geoefendtussen de provincie en het Ministerie van LVVN. Deze oefening is externbegeleid en geëvalueerd.Uit deze oefening is gebleken dat nauwe samenwerking en een goedegezamenlijke voorbereiding met provincies essentieel is om effectief tekunnen reageren op een AVP-besmetting bij wilde zwijnen. Uit deevaluatie zijn enkele lessen te trekken die met name zien op de crisisbe-sluitvorming en crisisstructuur, en kunnen breder worden gezien danalleen een uitbraak van AVP. Deze lessen worden dan ook intern verderopgepakt om in de toekomst goed voorbereid te zijn op een eventueleuitbraak van een dierziekte. Dat is zeer behulpzaam gezien de uitbrakendie we afgelopen jaar in ander lidstaten hebben gezien.Piglets Treatment SystemIn 2023 heeft de Kamer een motie van lid Graus (PVV) (Kenmerk 29 683,nr. 272) aangenomen die oproept om een pilot te starten met het PigletTreatment System. De NVWA is deze pilot inmiddels gestart. Na de eerstefase van de pilot waarin de technische haalbaarheid van het systeem werdonderzocht, is nu de tweede fase van start gegaan, waarbij veehouders enketenpartners worden betrokken en de toegevoegde waarde voor desector (inclusief toezicht en handhaving) wordt bepaald. Hiermee isinvulling gegeven aan deze motie. Ik zal uw Kamer op een later momentover de uitkomsten van de pilot informeren.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3145