Voorgenomen besluit alternatieve natuurcompensatie Voordelta

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 664BinnenvisserijNr. 214 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ,VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 juli 2025Bij deze informeer ik uw Kamer over mijn voorgenomen besluit overmaatregelen ten behoeve van de natuurcompensatie voor aanleg van deTweede Maasvlakte in de Voordelta. Hiermee geef ik tevens invulling aanmotie Flach c.s.1 en aan de uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland.Voorafgaand procesIn het kader van de uitvoering van de motie Flach c.s. heb ik verschillendeopties verkend. Dit leidde tot een voorstel dat ik februari dit jaar hebbesproken met de meest relevante stakeholders en andere departe-menten. Er bleek onvoldoende steun om met dit voorstel door te gaan. Devertegenwoordigers van de visserij- en de natuur- en milieuorganisatieshebben mij verzocht om nogmaals te proberen om er samen uit te komen.Ik heb hiermee ingestemd.Eind maart hebben vertegenwoordigers van de visserijorganisaties, denatuur- en milieuorganisaties, Havenbedrijf Rotterdam enIenW/Rijkswaterstaat als beheerder van Natura 2000-gebied Voordeltanaar mij en elkaar het commitment uitgesproken om ernaar te streven omer samen uit te komen.Om het gesprek niet helemaal vanaf nul te voeren, hebben wij afge-sproken om te vertrekken vanaf het punt waar de dialoog in 2023 wasgeëindigd; daar waar de partijen het destijds met elkaar over eens waren.De motie Flach c.s. en de daarin genoemde aandachtsgebieden enuitgangspunten zetten verder het kader voor de gesprekken. Dit geldt ookvoor het basisprincipe onder het compensatieplan uit 2003, waarbij voorelke hectare verloren habitat er in tien hectare van het habitat kwaliteits-verbetering gerealiseerd zal worden. Vanwege de opgelopen vertraging inde natuurcompensatie geldt ook een wettelijke plicht tot extra compen-1Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 XIV, nr. 88 kst-29664-214ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 664, nr. 2141 satie. Over de omvang daarvan bestaat geen maatstaf of juridischeduidelijkheid, daar kan ik zelf op basis van redelijkheid invulling aangeven.Vervolgens is onder begeleiding van mijn departement in een kortlopendproces (hierna «snelkookpanproces») geprobeerd tot een breed gedragenvoorstel te komen. Ondanks de inzet van de betrokken partijen, hetrespect voor elkaars belangen en het besef dat dit de laatste kans was omer samen uit te komen, is dat tot mijn teleurstelling niet gelukt. Er rest mijdaarom geen andere mogelijkheid dan zelf tot een uitwerking te komen.In die uitwerking houd ik zo veel mogelijk rekening met de belangen vande visserij, zowel die in de Voordelta als daarbuiten. Ik besef dat de vissersgeen schuld hebben aan het met de aanleg van de Tweede Maasvlakteverloren gaan van natuurwaarden en dat zij terplekke visgebied zijnverloren. Ik besef ook heel goed dat elke sluiting van visgebied in hetkader van de natuurcompensatie nadelig is voor vissers die daar hunbrood verdienen. Tegelijkertijd ontkom ik er niet aan dat er gebiedengesloten moeten worden om aan de compensatieopgave te voldoen. In deafwegingen over omvang, locatie en maatregelen heb ik mede in het lichtvan de motie Flach c.s. zoveel als mogelijk rekening gehouden met debelangen van de vissers en daarnaast gezocht naar een ecologischwaardevolle invulling van de verplichting tot natuurcompensatie.Beoogde compensatiemaatregelenHet habitattype H1110B2 is gedefinieerd als de zeebodem inclusief dewaterkolom daarboven. Ten tijde van het opstellen van het natuurcom-pensatieplan werd verondersteld dat met de aanleg van de TweedeMaasvlakte circa 3.125 ha van het habitattype H1110B verloren zou gaan.Het in 2003 met de Commissie overeengekomen compensatieplan betreftdaarom een «zeereservaat» van circa 31.250 ha, waarbinnen hethabitattype de maximale gelegenheid zou krijgen om zich te ontwikkelennaar de natuurlijke omstandigheden en ecologische potentie.Inmiddels weten we dat er als gevolg van de aanleg van de TweedeMaasvlakte niet de verwachte 3.125 ha verloren is gegaan, maar 2.146 ha.De motie Flach c.s. verzoekt mij daarom uit te gaan van dat areaal.Uitgaande van dat areaal moet het totale gebied waar kwaliteitsverbe-tering wordt gerealiseerd een minimale omvang hebben van circa21.460 hectare. Ter compensatie van de opgelopen vertraging, eenwettelijke verplichting, vergroot ik het compensatiegebied met circa2.540 ha. Daarmee komt de totale omvang van het compensatiegebied opcirca 24.000 hectare.In de bijlage is een indicatief kaartbeeld opgenomen van de door mijvoorgenomen alternatieve invulling van de natuurcompensatie.De door mij beoogde maatregelen zijn als volgt.Het vigerende toegangsbeperkend besluit, dat sinds 2008 in de Voordeltageldt voor de boomkorvisserij met een motorvermogen van meer dan260 pk, blijft gehandhaafd. Dat toegangsbeperkend besluit zal ik wijzigen.Met de wijziging wordt binnen de Voordelta een gebied met een totaleomvang van circa 12.700 ha gesloten voor alle bodemberoerende visserij.Het gaat dan om in ieder geval garnalenvisserij, boomkorvisserij,ensisvisserij, mosselvisserij, kokkelvisserij, oestervisserij en spisulavis-serij. Daarbij is het doel het ongestoord laten van de zeebodem zodatnatuurlijke ontwikkeling daarvan kan plaatsvinden. Andere vormen vanvisserij en aquacultuur zijn toegestaan, mits mogelijk op grond van de2Officiële benaming: «Permanent met zeewater van geringe diepte overstroomde zandbanken(Noordzee-kustzone)»Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 664, nr. 2142 natuurwetgeving (geen significant negatieve effecten op de instandhou-dingsdoelstellingen).Binnen het compensatiegebied in de Voordelta wordt een no take-zonevan circa 4.200 ha ingesteld, waar een strikter beschermingsregime zalgelden, vergelijkbaar met het regime van het voornoemde «zeereservaat».In dit gebied worden nagenoeg alle onderwateractiviteiten, waaronderalle visserijvormen (actief én passief, inclusief sportvisserij vanaf hetwater), geweerd. Zodoende kan het habitattype zich daar ongestoordontwikkelen, onder de van nature voorkomende omstandigheden. Deontwikkeling van de natuurwaarden in de compensatiegebieden zalworden gevolgd. De informatie uit die ecologische monitoring isaanvullend op (onderzoeks)monitoring die in andere gebieden plaatsvindten draagt bij aan de landelijke kennis over de ecologische potentie van hethabitattype.Voor het gehele compensatiegebied zal gelden dat aanleg en onderhoudvan kabels en (pijp)leidingen mogelijk zullen zijn, mits dit mogelijk is opgrond van de natuurwetgeving (geen significant negatieve effecten op deinstandhoudingsdoelstellingen). Dit geldt ook voor het testen vaninnovatieve oplossingen voor de beveiliging van dergelijke infrastructuur,het gebruik van onderwater drones en het opruimen van explosieven doorhet Ministerie van Defensie in dit gebied.Het Brouwershavense Gat, het gebied ten noorden van de Bollen van deOoster en het gebied ten westen van de Hinderplaat, de gebieden diespecifiek worden genoemd in de motie Flach c.s., zijn vooral van belangvoor ensis- en garnalenvisserij. Ik heb ruimte gevonden om deze visserijin het kader van de natuurcompensatie te ontzien. In een smalle strookvoor de Brouwersdam en de Kop van Goeree wordt beperkt gevist metvaste tuigen en zegen (passief ingezet). Ook deze vissers wil ik ontzien.Buiten de Voordelta, voor de kust van Zuid-Holland, wordt een gebied(omvang circa 11.300 ha) aangewezen als «bijzonder nationaal natuur-gebied». Dit hele gebied zal met een toegangsbeperkend besluit allebodemberoerende visserij worden verboden. Ook in een deel van ditcompensatiegebied gaat het striktere regime gelden (no take-zone,omvang circa 3.300 ha).Zowel in de Voordelta als voor de Zuid-Hollandse kust ligt een deel vanhet compensatiegebied buiten de 3-mijlszone. Daarbuiten kan ik op grondvan Nederlandse wetgeving visserijbeperkingen alleen opleggen aanNederlandse vissers. Voor buitenlandse vissers moet een Europeseprocedure, op grond van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid, wordendoorlopen (zie hieronder).Europese CommissieIn 2003 heeft de Europese Commissie ingestemd met het door hettoenmalige kabinet aangeboden natuurcompensatieplan. Ik kan hier nieteenzijdig van afwijken, zo heeft de Europese Commissie onlangs nogbenadrukt; een definitief besluit over de natuurcompensatie kan ik nietnemen zonder instemming van de Europese Commissie. Het hierbovenbeschreven voorgenomen maatregelenpakket stuur ik daarom op een zokort mogelijke termijn ook aan Eurocommissaris Roswall, met een verzoektot instemming.Uit eerdere communicatie met de Commissie blijkt mij dat zij hetvoorgenomen besluit zal toetsen aan het compensatieplan uit 2003.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 664, nr. 2143 UitwerkingDe benoemde compensatiegebieden zullen niet meer beschikbaar zijnvoor bodemberoerende visserij. Mijn inzet is erop gericht dat dezegebiedssluiting wordt meegenomen in het kader van het Noordzeeak-koord, ten behoeve van de ambitie voor 15% bodembescherming in 2030.De natuurvergunning van Havenbedrijf Rotterdam zal ik aanpassen naaraanleiding van de gewijzigde vorm van de natuurcompensatie.Zoals eerder beschreven zullen door middel van een toegangsbeperkendbesluit gebieden gesloten worden voor bodemberoerende visserij dan welvoor nagenoeg alle onderwateractiviteiten. De mossel-, ensis- engarnalenvissers zijn uitgerust met een blackbox aan de hand waarvangeconstateerd kan worden of de vissers zich houden aan de gebiedenwaar zij wel mogen blijven vissen. De data uit de blackbox komenbeschikbaar in de speciaal hiervoor ingerichte Visserijmonitor diegeraadpleegd kan worden door de vissers en handhavende instanties.Het grootste deel van het compensatiegebied ligt binnen de 3-mijlszone.Daarbinnen geldt het Benelux-verdrag: voor Belgische vissers geldendezelfde verplichtingen als voor de Nederlandse. Belgische vissersworden in de natuurvergunning al verplicht tot het actief hebben van eenblackbox. Een groot deel van deze Belgische groep van garnalenvissersheeft al geruime tijd deze blackbox actief. Zonder black box mag denatuurvergunning niet benut worden.Maatregelen die we binnen de 3-mijlszone treffen, en daarmee gepaardgaande verplichtingen zal ik melden aan de Belgische autoriteiten.Buiten de 3-mijlszone hebben ook andere lidstaten toegang tot deNederlandse wateren. Hier geldt het Gemeenschappelijk Visserijbeleid.Om het deel van de compensatiemaatregelen buiten de 3 zeemijl ook voordeze buitenlandse vissers te laten gelden, moet een Europese proceduredoorlopen worden. Ik kan niet vooruitlopen op de duur van dit trajectmaar verwacht dat dit enkele jaren zal kosten. Ik zet me ervoor in om insamenwerking met de andere lidstaten en de Commissie dit proces zosnel als mogelijk te doorlopen.Flankerend beleidIk realiseer me dat de door mij voorgenomen compensatiemaatregelenvoor de visserijsector ingrijpend zullen zijn. Daarom zorg ik voorflankerend beleid.Voor het gehele pakket van compensatiemaatregelen en flankerend beleidzijn met de Voorjaarsnota 2024 financiële middelen overgeheveld uit derisicovoorziening voor het Project Mainport Rotterdam, waarvan denatuurcompensatie Voordelta onderdeel is. Op de begroting van LVVN isdaarmee circa € 27 mln. beschikbaar gekomen. Zodra de toegangsbeper-kende besluiten definitief zijn, komen deze financiële middelenbeschikbaar. Voor de inzet daarvan denk ik aan drie hoofdcategorieën:compensatie, innovatie en onderzoek. De beschikbare financiële middelenzijn nog niet concreet aan een van deze categorieën toegewezen. Hierdooris er ruimte om de middelen in te zetten daar waar zij het hardst nodigzijn. Vanzelfsprekend ben ik daarbij gehouden aan de ruimte die dewettelijke kaders daartoe bieden.Vissers die menen dat zij aanspraak kunnen maken op nadeelcompen-satie, kunnen daartoe een verzoek indienen. Ook zal ik kijken naarmaatwerk. Het gaat dan bijvoorbeeld om kleinschalige visserij die niet instaat is uit te wijken naar andere locaties.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 664, nr. 2144 Op het gebied van innovatie ben ik voornemens om een energie-efficiëntieregeling specifiek voor schaal- en schelpdiervisserij open testellen. Deze regeling is bedoeld voor medefinanciering van maatregelendie ervoor zorgen dat de schepen minder brandstof verbruiken, hierbij kangedacht worden aan maatregelen als een nieuwe brandstofbesparendeschroef. Ook het financieren van onderzoek naar alternatieve, minderbodemberoerende en passieve vistuigen behoort tot de mogelijkheden.Hierbij kan worden aangesloten op onderzoek dat momenteel loopt in deWaddenzee.Tot slotMet bovenbeschreven maatregelenpakket heb ik getracht een goedebalans aan te brengen tussen de belangen van de visserij, ecologischwaardevolle invulling, de wettelijke verplichting tot natuurcompensatie ende invulling van de motie Flach c.s. Met deze invulling beschouw ik dezemotie als afgedaan. Gelet op de omvang van het totale compensatie-gebied, de omvang en ligging van de afzonderlijke deelgebieden, en ookde aanwijzing van het nieuwe natuurgebied buiten de Voordelta, ben ikvan mening dat dit maatregelenpakket uitlegbaar is aan de EuropeseCommissie. Er is evenwel een kans dat de Commissie niet instemt. Indiendit het geval is, zal ik hierover in overleg treden met de Commissie en uwKamer hierover informeren.De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. RummenieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 664, nr. 2145