Ontwikkelingen V.S. stamcelonderzoek sinds het aantreden van Obama

31700XVIVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanVolksgezondheid,WelzijnenSport(XVI)voorhetjaar2009Nr.143BRIEFVANDESTAATSSECRETARISVANVOLKSGEZONDHEID,WELZIJNENSPORTAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,4mei2009Inuwbrief,kenmerk2009Z04410/2009D11776,heeftumijverzochtomeenreactietegevenopdeontwikkelingendiezichsindshetaantredenvandehuidigepresidentvandeVerenigdeStaten(VS),BarackObama,aldaarvoordoenophetgebiedvanstamcelonderzoek.Graagvoldoeikaandatverzoek.InhetonderstaandegeefikaaninhoeverreerindeVSsprakeisvanessentiëlewijzigingeninhetfederalebeleidenophetjuridischevlak.OokgaikinopdevraagoferindeVSmeerofmindervormenvanonderzoekmogelijkzijndaninNederland.DefederalebeleidsvisieInzijn«Besluitinzakedeopheffingvanbarrièresvoorverantwoordonder-zoekmethumanestamcellen»van9maart2009steldepresidentObamadatnaardeopvattingvandehuidigeregeringvandeVSonderzoekmetembryonalestamcellendanwelmetniet-embryonalestamcellen,kanbijdragenaaneenbeterinzichtínenbehandelingvánveelziektenenaandoeningen.Devorderingenopditterreinhebbengeresulteerdineenbreedwetenschappelijkdraagvlakvoorfederalesteunvoordergelijkonderzoek.Hetbesluitheefttendoeldesinds2001tenaanzienvanfede-ralefinancieringvanonderzoekmetembryonalestamcellijnengeldendebeperkingtotonderzoekwaarbijtegebruikenembryonalestamcellijnenvóór9augustus2001totstanddiendentezijngekomenopteheffen1,enzoeengrotereinbrengvanonderzoekersuitdeVSbijdevooruitgangophetmedischevlaktebewerkstelligen.IndemondelingetoelichtingophetbesluitmerktepresidentObamanogopdatdeperspectievenvanstamcelonderzoekopditmomentnognietvolledigduidelijkzijn,endatdeverwachtingenooknietaltezeermogenwordenoverdreven.PresidentObamadeeddaarbijoverigensook(nogmaals)deuitspraakdatreproductiefklonerenindeVSnooitzalwordentoegestaan.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1307510809tkkst31700-XVI-143ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091Debeperkingvanfederalesteuntotonderzoekwaarbijtegebruikenembryonalestamcellijnenvóór9augustus2001totstanddiendentezijngekomen,washetgevolgvaneenbesluitvanpresidentBushaanhetbeginvanzijneersteregeringstermijn.Zowelin2006alsin2007namhetAmerikaansecongreseenwetsvoorstelaantotwijzigingvanditbesluit,maarinbeidegevallenstuittebekrachtigingopeenvetovanpresidentBush.DeafgelopenjarenbleekaldateenmeerderheidvandeAmerikaansebevolkingvoorstanderisvanfinanciëlesteunvandefederaleoverheidvoorembryonaalstamcelonderzoek.Tijdensdeverkiezingscampagnehadpresidentskandi-daatObamaaangegevendathijditmogelijkzoumaken,eenbeloftedieoverigensookwerdgedaandoorzijnconcurrentMcCain.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1431 Samengevathoudtderecentewijzigingvandefederalebeleidsvisienietmeerennietminderindandatonderzoekmetembryonalestamcellijnennuongeachtdedatumvantotstandkomingvandedesbetreffendeembryonalestamcellijneninaanmerkingzalkunnenkomenvoorgelde-lijkesteunvanuitdefederaleoverheid.HetjuridischevlakHet«Besluitinzakedeopheffingvanbarrièresvoorverantwoordonder-zoekmethumanestamcellen»betrefteenzogeheten«executiveorder».EenpresidentvandeVSkanzobesluitenuitvaardigenzóndervooraf-gaandegoedkeuringvanhetcongres.Hoeweleenruimemeerderheidvanhetcongresvoorstanderlijkttezijnvanfederalefinancieringvoormeerstamcelonderzoek1,isdebesluitvormingoverhetlatenvervallenvanhetdatumcriteriumvan9augustus2001tenaanzienvanfederalesteunopdezewijzewélversneld.EenanderonderdeelvanhetbesluitbepaaltdatdeministervanVolksge-zondheidbinnendekadersvangeldenderegelgevingalhetverantwoordeenwetenschappelijkzinvollestamcelonderzoek,metinbegripvandatmetembryonalestamcellen,kanondersteunenof(doen)uitvoeren.OokisereenonderdeeldatbepaaltdatdeministervanVolksgezondheidhetnugeldenderichtsnoervanhetNationalInstitutesofHealth(NIH)enanderebreedgedragenrichtlijnen(zoalstenaanzienvanveiligheidseisen)evalu-eertenbinnen120dagennadeondertekeningeenherzienNIH-richtsnoervoorstamcelonderzoekvaststelt,envervolgensdieperiodiekevalueertenzonodigaanpast.Metnamevanwegedeherzieningvanhetrichtsnoer,waarvanhetontwerpoverigensalwel«voorcommentaar»isgepubli-ceerd,zalhethoedanooknogenkelemaandendurenvoordaterdaad-werkelijkmetfederalefinanciëlesteunookonderzoekmetembryonalestamcellijnendiena9augustus2001totstandzijngekomenvanstartkangaan.HetbesluitvanpresidentObamazietnietophettenprincipalebepalenofenonderwelkevoorwaardenhetuitvoerenvanwelkevormenvanonder-zoekophetgebiedvanhumanestamcellenistoegestaan.OpgrondvanhetzogehetenDickey-Wickeramendementkomenooknahetbesluitbepaaldevormenvanonderzoeknietvoorfederalefinancieringinaanmerking,zoalsonderzoekwaarbijembryo’sgecreëerdwordenvooronderzoeksdoeleinden.(Ook)presidentObamaisnietbevoegdomzelf-standigditamendementbuitenwerkingtestellen,diebevoegdheidisvoorbehoudenaanhetCongres.OverigensgeldtdatdeafzonderlijkestatenindeVSbevoegdzijntothetmakenvanregelgevingterzake,hetgeenindepraktijkbetekentdaterindeenestaatmeertoegestaanisdanindeandere.Nadein2001totstandgekomenbeperkingvanfederalefinancieringvanbepaaldembryonaalstamcelonderzoekhebbenverschillendestateneeneigenbeleidontwikkeldenregelgevingtotstandgebracht,bijvoorbeelddoorbijwettebevestigendatembryonaalstamcelonderzoeklegaalwasofdoormeerstaatsgeldvooronderzoekuittetrekken.ZovoorzietdesubsidieregelingvandestaatCaliforniëuit2004inondersteuningvanonderzoekmethumaneembryonalestamcellen,metinbegripvanonder-zoekophetgebiedvantherapeutischkloneren.Enigeanderestatenechter,waaronderLouisianaenOklahoma,verbodenembryonaalstam-celonderzoekgeheel.InreactieophetbesluitvanpresidentObamaomdebeperkingvanfede-ralefinancieringvanembryonaalstamcelonderzoekopteheffen,over-wegenenkele,vooralzuidelijke,statennuomeigen,restrictievewetge-vingtecreëren.InMississippinamhetHuisvanAfgevaardigdeneenwet1Volledigheidshalvezijopgemerktdatvoor-datpresidentObamazijnbesluitnamindivi-dueleledenvanhetHuisvanAfgevaardigdenrespectievelijkSenaatwetsvoorstellenvansoortgelijkestrekkinghaddeningediend.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1432 aandiedeuniversiteitvanMississippiverbiedtomstaatsgeldentegebruikenvooronderzoekwaarbijeenmenselijkembryoteloorgaat.Enkelestatenoverwegenwetgevinginhetleventeroependieeenembryodefinieertalseenpersoon.DeSenaatvandestaatGeorgiaheeftwetgevingaangenomendiehetzogehetentherapeutischklonerenenhetkwekenvanembryo’svoorenigdoelandersdanvoortplanting,verbiedt.Samengevatleidendehuidigesituatieenontwikkelingenophetjuridischevlakzoalshierbovenbeschreventotdeconclusiedatvoorzoverhetnietgaatomhandelingendietevensmoetenwordengezienalsreproductiefkloneren,opditmomentallevormenvanonderzoekophetgebiedvanstamcellentenminste«ergensbinnendeVS»zijntoegestaan.VergelijkingvandesituatieindeVSmetdieinNederlandZoalseerderisaangegevenbetekentderecentewijzigingvandefederalebeleidsvisieindeVSdatdaar–voorzoverzulkonderzoekpastbinnendeoverigeregelgeving–inprincipealhetonderzoekmetembryonalestam-cellijnendiezijnofzullenwordenverkregenuitvanin-vitrofertilisatie-proceduresovergeblevenembryo’sinaanmerkingzalkunnenkomenvoorfinanciëlesteunvanuitfederaleoverheid.WatdatbetreftiserdanformeelgeenverschilmeermetdesituatieinNederland.OokinNederlandissprakevanenige–zijhetindirecte,zoalsviadeKoninklijkeNederlandseAkademievanWetenschappen–(mede)-financieringdoordecentraleoverheidvanonderzoekmetembryonalestamcellenverkregenuitvanin-vitro-fertilisatieproceduresovergeblevenembryo’s.WelishetzodatinonslandopgrondvanhetCoalitieakkoordnumetnamehetonderzoekmetgebruikmakingvanadultestamcellenkrachtigwordtbevorderd;incasugebeurtdatviahetspecialeprogrammaTransla-tioneelAdultStamcelonderzoekzoalsdatdoorZonMwopmijnverzoekinhetlevenisgeroepen.IndeVSwordtdergelijkonderzoekookverricht,enkanheteveneensvoorfederalefinancieringinaanmerkingkomen.DeEmbryowetverbiedtondermeerhettotstandbrengenvaneenembryovooranderedoeleindendanzwangerschap,waartoeookthera-peutischklonerenwordtgerekend;financieringvandergelijkonderzoekdoordeNederlandse(rijks)overheidkandaarmeenietaandeordezijn.Maarookalzoudendaarvooranderefinancierskunnenwordengevon-den,danishetdaadwerkelijkuitvoerenvandergelijkehandelingeninNederlandtochniettoegestaan.Gelethieropendehierbovengegevenbeschrijvingvandehuidigesituatiein(statenvande)VS,moetwordenvastgestelddaterquaregelgevingindeVSinzijntotaliteitmeervormenvanonderzoekmogelijkzijndaninNederland,endatóókindeVSnietallevormenvanonderzoekvoorfede-ralefinancieringinaanmerkingkomen.SlotconclusieHetbovenstaandeleidttotdeconclusiedathetbesluitvanpresidentObamavan9maartjl.inhoudelijkgeziennietswijzigttenaanzienvandevormenvanonderzoekdieindeVSmogelijkzijnophetgebiedvanembryonalestamcellen,waarbijhetwelzoisdatindeVSmeervormenmogelijkzijndaninNederland.HetenigedirecteeffectvanhetbesluitisdathetfederalefinanciëleondersteuningvanonderzoekmetmeerenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1433 nieuweembryonalestamcellijnenmogelijkzalmakenongeachtdedatumvantotstandkomingvandestamcellijnen,waarmeeindatopzichtdesituatieindeVSvergelijkbaarwordtmetdieinNederland.Ikvertrouwerophiermeeafdoendeaanuwverzoektehebbenvoldaan.DestaatssecretarisvanVolksgezondheid,WelzijnenSport,M.BussemakerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XVI,nr.1434