Startbeslissing MIRT verkenning Bereikbaarheid Ameland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 AVaststelling van de begrotingsstaat van hetMobiliteitsfonds voor het jaar 2025Nr. 17 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 november 2024Op vrijdag 8 november jl. heeft er bestuurlijk overleg plaatsgevonden metde commissaris van de Koning van Fryslân, de Gedeputeerde De Vries vanFryslân en burgemeester Stoel van Ameland over de bereikbaarheid vanAmeland en de startbeslissing voor de MIRT-verkenning. Uitkomst van ditoverleg is dat ik besloten heb de MIRT-verkenning BereikbaarheidAmeland te starten. De MIRT-verkenning moet leiden tot een toekomst-vaste oplossing voor de bereikbaarheidsproblematiek van Amelandwaarbij sober, doelmatig en toekomstbestendig als uitgangspuntenworden gehanteerd. De kosten zullen een belangrijk afweegcriteriumvormen.De vaarverbinding vanuit Holwert naar Ameland is de levensader voor debewoners en ondernemers op het eiland. Inwoners kunnen zich hierdoorverplaatsen naar het vaste land voor werk, scholing, ontspanning offamiliebezoek. Daarnaast maken jaarlijks honderdduizenden toeristengebruik van de vaarverbinding om zich te verplaatsen naar Ameland endaar te genieten van het unieke landschap en natuur van het Wadden-gebied. De verbinding is ook cruciaal voor het transport van goederen.In november 2023 is de Kamer ingelicht over de uitkomsten van hetVervolgonderzoek Bereikbaarheid Ameland 2030 (hierna: VBA 2030)1 en indecember 2023 heeft mijn voorganger de MIRT verkenning aange-kondigd2.De afgelopen periode heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat(hierna: IenW) in nauwe samenwerking met de provincie Fryslân,gemeente Ameland, gemeente Noardeast-Fryslân, het Wetterskip Fryslânen andere stakeholders, gewerkt aan het opstellen van de startbeslissing.1Kamerstuk 23 645, nr. 8102Kamerstuk 23 645, nr. 814 kst-36600-A-17ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 171 Deze brief gaat in op verschillende componenten van de verkenningwaaronder de opgave, de oplossingsrichtingen, wisselwerking tussen deverkenning en concessie, financiën en risico’s. Tot slot wordt de Kamergeïnformeerd over de voortgang van de Routekaart Bereikbaarheid voorde Wadden.OpgaveDe Waddenzee is een dynamische omgeving, waarin het landschap steedsverandert door getij, stroming en wind. De (vaar)geulen verplaatsen zichop natuurlijke wijze. Door sterkte sedimentatie wordt het wad tussenAmeland en de Friese kust steeds hoger en de vaargeul ondieper. Om devaargeul naar Ameland bevaarbaar te houden wordt deze dagelijksgebaggerd. Dit heeft weer impact op de natuur. De verwachting is dat hetdichtslibben van de vaargeul ook in de toekomst doorgaat en dat hetdagelijks baggeren op termijn niet langer houdbaar is. Dit heeft impact opde bereikbaarheid en daarmee de leefbaarheid op het eiland. Naastaandacht voor de verschillende componenten van het mobiliteitssysteemzal er binnen de verkenning ook aandacht zijn voor de natuur(waarden),de natuurlijke dynamiek en kernwaarden van de Waddenzee.Bouwstenen voor oplossingsrichtingenIn de startbeslissing is opgenomen dat de twee hoofdoplossingsrich-tingen uit VBA 2030 en hun bouwstenen als basis dienen voor deverkenning t.w.:1)Optimalisatie van de bestaande situatie te Holwert2)Verplaatsing van de veerdam van Holwert naar FerwertBinnen deze MIRT-verkenning wordt met een brede blik naar de opgaveen oplossingsrichtingen gekeken. Naast de bereikbaarheidseffecten enecologische effecten zullen ook de effecten op veiligheid, economie,leefbaarheid, gezondheid, financiën, (technische en juridische)maakbaarheid en leefomgeving worden onderzocht. Hiermee krijgen wealle relevante beslisinformatie op tafel om afgewogen tot een voorkeursal-ternatief te komen. Informatie, analyse en inzichten uit VBA 2030 wordenzoveel als mogelijk benut binnen de MIRT verkenning.Onafhankelijke commissie van deskundigenEr zal een onafhankelijke commissie van deskundigen ingesteld wordendoor het Ministerie van IenW. De leden van de commissie zullen aange-steld worden door de Minister van IenW. De commissie zal het ministerieadviseren over de problematiek van de vaargeul en (bouwstenen voor de)oplossingsrichtingen. Het advies vanuit de commissie zal betrokkenworden bij de besluitvorming over het vervolg.Wisselwerking en samenhang tussen de MIRT verkenning en de nieuweconcessies Waddenveren na 2029Met de brief van december 2023 is de Kamer geïnformeerd over dewisselwerking en samenhang tussen de MIRT verkenning en de voorberei-dingen voor de nieuwe concessies na 20293. Op 8 oktober 2024 heeftIenW de Nota van Uitgangspunten voor de nieuwe concessie aangebodenaan de Kamer4. In de Nota van Uitgangspunten staat opgeschreven overwelke onderwerpen afspraken worden gemaakt in de concessies en overwelke onderwerpen niet. Ook wordt er alvast globaal aangegeven hoe3Kamerstuk 23 645, nr. 8144Kamerstuk 23 645, nr. 830Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 172 deze afspraken eruit gaan zien. De concrete afspraken worden in eenlatere fase vastgelegd in het Programma van Eisen.De inzet vanuit het Ministerie van IenW is om waar mogelijk binnen denieuwe concessies flexibiliteit in te bouwen, zodat partijen die zichinschrijven in hun plannen rekening kunnen houden met de mogelijkeuitkomsten van de verkenning. Daarbij zullen geïnteresseerde partijen metregelmaat geïnformeerd worden over de (tussentijdse) uitkomsten,rapportages en inzichten vanuit de verkenning. Zo krijgen deze partijen deruimte en mogelijkheid om te anticiperen en deze informatie te betrekkenin hun plannen.ProcedureDe startbeslissing gaat uit van een Projectbesluit onder de Omgevingswetmet een plan m.e.r. De Nederlandse Staat is eigenaar van de vaargeulalsook van de veerdam te Holwert en gedeeltelijk van de veerdam Nes.Vanwege dit nationaal belang stelt de Minister van IenW het projectbesluitvast. Het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur(LVVN) is bevoegd gezag voor de Omgevingswet (voorheen de WetNatuurbescherming).Kennisgeving voornemen en participatieHet streven is om de kennisgeving voornemen en participatie uiterlijk Q12025 te publiceren. Basis voor de kennisgevingparticipatie vormt hetparticipatieplan. Hieraan wordt momenteel nog gewerkt. Het uitgangspuntvoor het participatieplan is om burgers, ondernemers, maatschappelijkeorganisaties en kennisinstituten een centrale rol te geven in deverkenning. Er zal duidelijk gecommuniceerd worden over de verwach-tingen van de participatie en wat er met de bijdragen wordt gedaan. Dedenkkracht van de bewoners en ondernemers van Ameland zal nadruk-kelijk worden benut om de alternatieven en bouwstenen te verrijken.FinanciënIn de Rijksbegroting 2024 is er een risicoreservering (artikel 11.04Generieke investeringsruimte) van € 250 miljoen (incl. btw) op hetMobiliteitsfonds getroffen voor de start van de MIRT-verkenning. HetMinisterie van IenW heeft besloten om deze volledige risicoreservering nuaan te wenden om de Startbeslissing te nemen. De reservering wordt bijVoorjaarsnota 2025 overgeboekt naar artikel 11.01 Verkenningen. Hetbedrag is gebaseerd op het schetsontwerp en economische analyse uithet VBA 2030. Ook de mogelijke aanpassing van toeleidende infra-structuur en mogelijk noodzakelijke compenserende maatregelen voor denatuur maken hier onderdeel van uit. Het budget is voor de uitvoering vanhet gehele project en betreft (studie)kosten voor de MIRT verkenning endaaropvolgende MIRT fasen. Bij het nemen van een voorkeursbesluit aanhet eind van de verkenning zal het taakstellend budget definitief wordenvastgesteld.De verkenning dient om nut en noodzaak nader te onderbouwen en omeen voorkeursalternatief vast te stellen. Het uitgangspunt is dat deoplossing sober, doelmatig en toekomstbestendig is. Als blijkt dat hetbeschikbare budget onvoldoende is om alle bedachte maatregelen tefinancieren en andere partijen geen ruimte hebben om extra budgetbeschikbaar te stellen dan zullen scherpe keuzes noodzakelijk zijn. Omdeze keuzes later te kunnen maken, worden tijdens de verkenningversoberingsopties uitgewerkt om binnen het budget te blijven. Indien ditzich voordoet dan treden Rijk en regio hierover met elkaar in overleg.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 173 Huidige PlanningMet de publicatie van de kennisgeving voornemen en participatie wordtde projectprocedure voor de verkenning formeel gestart. Het streven isom deze uiterlijk Q1 2025 te publiceren. Er wordt naar gestreefd om hetzogenaamde zeef 1 moment van de verkenning rond Q4 2025 af te rondenen rond Q4 2026 de voorkeursbeslissing te kunnen vaststellen.Risico’sEen reëel afbreukrisico dat binnen de verkenning onderzocht zal worden isde vergunbaarheid van de verschillende oplossingsrichtingen op natuur.Dit is risicovol en complex gezien de naar verwachting significantenegatieve ecologische effecten op het Natura 2000 gebied Waddenzee. Uitde verkenning moet blijken dat er géén reële alternatieven zijn die geen ofminder aantasting van de natuurwaarden veroorzaken én waarmee deprojectdoelstelling kan worden gehaald en dat er tijdig voldoendecompenserende maatregelen getroffen (gerealiseerd) kunnen worden.Voortgang Routekaart Bereikbaarheid WaddeneilandenIn het bestuurlijk overleg Wadden van 2 oktober 2024 is het plan vanaanpak5 Routekaart Bereikbaarheid vastgesteld. Hierin staat waar Rijk enregio concreet aan werken de komende tijd. Zoals bijvoorbeeld optimali-saties in de mobiliteitsketen en logistieke keten naar de Waddeneilandenen het verduurzamen van de Waddenveren. De Routekaart is onderdeelvan het Uitvoeringsprogramma Waddengebied. In het Uitvoeringspro-gramma zijn de vier belangrijkste transities in het Waddengebiedbenoemd. Het Ministerie van IenW is trekker van de transitie die gaat overeen goede en toekomstbestendige bereikbaarheid.Tot slotDe Startbeslissing markeert een belangrijke mijlpaal. Hiermee blijven weop koers om te werken aan een duurzame en betrouwbare verbinding diede bereikbaarheid en daarmee ook de leefbaarheid en vitaliteit vanAmeland ook in de toekomst garandeert. Het ministerie zet graag degoede samenwerking met de regio de komende jaren voort. Zowel voorde bereikbaarheid van Ameland, als van de andere Waddeneilanden.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. Madlener5Zie Plan van aanpak: https://www.waddenzee.nl/publish/pages/17153/06a_bereikbaarheid_plan_van_aanpak_routekaart.pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 174