Haalbaarheid inzaaidatum vanggewassen 2024 in verband met weersomstandigheden najaar 2023 en voorjaar 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202428 625Herziening van het GemeenschappelijkLandbouwbeleidNr. 367 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 september 2024Extreem natte weersomstandigheden vanaf het najaar 2023 hebben ertoegeleid dat agrariërs in de knel komen met de 1-oktoberdatum, deverplichte uiterlijke inzaaidatum van vanggewassen na maïs en degestimuleerde uiterlijke inzaaidatum van vanggewassen na overigeteelten op zand- en lössgrond. Zowel uw Kamer als de sector heeft mijverzocht met een oplossing te komen. In deze brief informeer ik u over dehaalbaarheid van de 1-oktoberdatum dit jaar en geef ik tevens uitvoeringaan de motie van het lid Vedder (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1654)1.De afgelopen weken heb ik mij laten informeren over de haalbaarheid vande inzaaidatum van vanggewassen op uiterlijk 1 oktober dit jaar. Wanneerer op uiterlijk 1 oktober een vanggewas wordt ingezaaid betekent dit datde oogst van de hoofdteelt vóór 1 oktober moet plaatsvinden. Specifiekeweersomstandigheden kunnen ertoe leiden dat gewassen niet voldoenderijp kunnen worden geoogst voor 1 oktober. Ik heb er op aangedrongendat prioriteit werd gegeven aan advisering over de haalbaarheid van de1 oktober-datum voor de inzaai van vanggewassen, zodat er tijdig eenadvies zou liggen en boeren op tijd worden geïnformeerd over eventuelewijzigingen en daar rekening mee kunnen houden. Om die reden heb ik deCommissie Deskundigen Meststoffenwet (hierna: CDM) advies gevraagdover het effect van het uiterlijk op 1 oktober oogsten op de rijpheid vangewassen en het effect van het uitstellen van de inzaai van vanggewassenop de nutriëntenuitspoeling (bijlage 1). Dit advies heeft als basis gediendvoor nadere advisering door een expertcommissie, bestaande uitvertegenwoordigers uit de sector, wetenschappers met kennis over(vang)gewassen, nitraatuitspoeling en veevoeding, en het KNMI, die mij1Motie van het lid Vedder (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1654) die de regering verzoekt op kortetermijn met de sector en deskundigen te bezien voor welke gewassen de 1 oktoberregel dit jaaronhaalbaar is en daar uiterlijk 1 september oplossingen voor te presenteren, zoals hetaanpassen van de 1 oktoberregel voor het jaar 2024 bij deze gewassen. kst-28625-367ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 625, nr. 3671 heeft geadviseerd over de haalbaarheid van het inzaaien van vangge-wassen op uiterlijk 1 oktober 2024.Uit de gegevens die beschikbaar zijn gesteld door het KNMI, blijkt datsinds het najaar 2023 nagenoeg in geheel Nederland de neerslag meerdan gemiddeld is geweest. In de maanden februari, april en mei 2024 vieler gemiddeld over het land zelfs twee keer zoveel neerslag als hetlangjarig gemiddelde over 1991–2020 voor deze maanden. Ook in demaanden die relatief droog waren, met name maart, zijn er dagengeweest waarop extreem veel neerslag is gevallen.Deze weersomstandigheden tijdens de reguliere inzaai- en pootperiodehebben ertoe geleid dat in heel Nederland gewassen later zijn gezaaid engepoot.Vanzelfsprekend wordt steeds zorgvuldig en op onderbouwde wijzegekeken naar de noodzakelijke stappen die horen bij dergelijke situatiesvan exceptionele neerslag, ook komende jaren zal dat steeds het gevalzijn.De rijpheid van gewassen wordt bepaald door het aantal benodigdegroeidagen, maar ook de weersomstandigheden in de komende periodezijn bepalend voor het moment waarop gewassen rijp kunnen wordengeoogst. De expertcommissie heeft aangegeven dat zelfs wanneer deweersomstandigheden de komende periode zeer gunstig zijn voor degroei en afrijping van gewassen, het niet haalbaar is om gewassen rijp teoogsten voor 1 oktober dit jaar, omdat het aantal benodigde groeidagenniet wordt gehaald. Het onrijp oogsten van gewassen heeft gevolgen voorzowel de kwantitatieve als kwalitatieve opbrengsten, alsook voor debewaring. Bovendien geeft het voeren van onrijpe snijmaïs risico’s voorde koegezondheid en melkproductie, alsook de methaan- en ammoniak-uitstoot en conservering van de kuilen.Het tijdig inzaaien van vanggewassen kan tot een forse verlaging van denitraatconcentratie in het grondwater leiden en is, gezien de opgave dieNederland heeft om de waterkwaliteit te verbeteren noodzakelijk. Tenalgemene geldt dat een vroeger ingezaaid vanggewas het meest effectiefis, omdat het meer groeidagen voor de winter heeft, waardoor het meerstikstof kan opnemen. Echter, in de bijzondere situatie van dit jaar zal naaralle waarschijnlijkheid een latere oogst van een nog groeiend gewas meteen later ingezaaid vanggewas tot minder stikstofverliezen leiden dan eenvroege oogst van onrijpe gewassen en een vroeger ingezaaid vanggewas.Het vasthouden aan de verplichting van het inzaaien van een vanggewasna de teelt van maïs, en het toepassen van de oplopende korting op destikstofgebruiksnorm bij overige teelten draagt, in de bijzondere situatievan dit jaar, daarom niet bij aan het doel van het inzaaien van vangge-wassen, namelijk, het verminderen van nitraatuitspoeling en het verbe-teren van de bodemkwaliteit.Als laatste benadrukt de expertcommissie het belang van een goedebodemstructuur op de ontwikkeling en groei van (vang)gewassen, endaarmee de mogelijkheid tot het opnemen van stikstof uit bodem. Hetoogsten in het natte najaar van 2023 en het zaaien en poten in het nattevoorjaar van 2024 hebben de bodemstructuur verslechterd. Omvoldoende tijd te hebben voor het uitvoeren van herstelwerkzaamheden,adviseert de expertcommissie een periode van 7 dagen tussen de oogstvan het hoofdgewas en het inzaaien van een vanggewas toe te staan. Inhet belang van een goede ontwikkeling en stikstofopname van hetvanggewas alsook het hoofdgewas in 2025 is het noodzakelijk om dezeruimte te bieden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 625, nr. 3672 Afgaande op voornoemd CDM-advies en het advies van de expertcom-missie, acht ik het dit jaar noodzakelijk om uitstel te verlenen voor hetinzaaien van vanggewassen na maïs en overige teelten tot en met uiterlijk21 oktober 2024 voor heel Nederland. Dit biedt voldoende ruimte omgewassen rijp te oogsten en de bodemstructuur te verbeteren voordat hetvanggewas moet worden ingezaaid. Na de oogst van maïs moet hetvanggewas na maximaal 7 dagen zijn ingezaaid. Bij overige teeltenverschuiven de periodes waarop de oplopende korting wordt toegepastnaar: 22 oktober tot en met 3 november, 4 november tot en met19 november en 20 november 2024. De opbouw van de korting vanrespectievelijk 5, 10 en 20 kg N/ha blijft onveranderd. Wanneer geenvanggewas is ingezaaid op 20 november 2024, wordt de maximale kortingvan 20 kg N/ha toegepast in het opvolgende kalenderjaar.Met het verlenen van het uitstel tot en met 21 oktober 2024 bied ikagrariërs de ruimte om gewassen rijp te oogsten, zodat nadelige gevolgenvan het onrijp oogsten van gewassen kunnen worden voorkomen. Ik hebde Europese Commissie op de hoogte gesteld van de inhoud van dezebrief, omdat de maatregelen onderdeel zijn van het 7e ActieprogrammaNitraatrichtlijn. Ik ben voornemens dit zo snel mogelijk in de regelgevingte verankeren. Om een dergelijk besluit voor vanggewassen na maïs tekunnen nemen is vereist dat de daarvoor noodzakelijke wijziging van hetBesluit activiteiten leefomgeving is vastgesteld en gepubliceerd. Ditontwerp besluit ligt bij de Raad van State voor advies en voorziet interugwerkende kracht. In de besluiten waarin het verschuiven van deinzaaidatum in de regelgeving wordt verankerd, wordt in heel Nederlandin 2024 de uiterlijke inzaaidatum van vanggewassen na maïs en overigeteelten verschoven naar 21 oktober 2024, waarbij na de oogst een ruimtevan ten hoogste 7 dagen wordt geboden voor het verbeteren van debodemstructuur. Deze besluiten zullen zo spoedig mogelijk in deStaatscourant worden gepubliceerd.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 625, nr. 3673