Reactie op onderzoek KiM naar samenwerking van zeehavens

29862NationaalZeehavenbeleid2005–2010Nr.15BRIEFVANDESTAATSSECRETARISENMINISTERVANVERKEERENWATERSTAATAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,26juni2009NaaraanleidingvanhetAlgemeenOverlegvandevastekamercommissievoorVerkeerenWaterstaatop26september2007(Kamerstuk29862–9vergaderjaar2007–2008),denotaZeehavens(Kamerstuk29862,nr.1,vergaderjaar2004–2005)endeBeleidsbriefDuurzameZeehavens(bijlagebijKamerstuk29862,nr10,vergaderjaar2008–2009)enhetrecenteAlge-meenOverlegvandevastekamercommissievan2apriljongstledenhebikutoegezegdtekomenmeteenkabinetsreactieoverderijksrolinhetprocesvanhavensamenwerking.Innovember2008heefthetKiMdestudie«Samenwerkingtussenzeeha-vens»opgeleverdenutoegezonden(BijlagebijKamerstuk29862,nr.11,vergaderjaar2008–2009),dieop2april2009isbesproken.IndenotaZeehavensissamenwerkingtussenzeehavensreedsaandeordegekomen.IndeBeleidsbriefDuurzameZeehavenshebikmijnvisiegegevenopdeverwachtepositieveeffectenvansamenwerkingopduur-zaamheid.MedeopbasisvanhetKiM-rapportendeactueleontwikke-lingenindemarktvolgthierondereenuitgebreiderekabinetsvisieopsamenwerkingvanzeehavens.Kim-rapportHetKiMheeftinzijnstudieonderzochtwatdebijdragevansamenwerkingtussenzeehavensaandemaatschappelijkewelvaartkanzijnenofeenrolvoorderijksoverheidisweggelegdomdiesamenwerking(verder)testimuleren.HetKiMconcludeertdatsamenwerkingtussenzeehavenskanbijdragenaanhet(beter)faciliterenvandegroeiinladingstromenbinnenrandvoor-waardenvanduurzaamheid.Ookkansamenwerkingeenbijdrageleverenaanhetoptimaalinzettenvanoverheidsinvesteringen.TegelijkertijdconstateerthetKiMdatdehavenbeheerderselkaargoedlijkentekunnenvindendaarwaardegezamenlijkebelangenevidentzijnenhetnietgaatomcommercieelgevoeligeonderwerpen.Inditopzichtzijndebatenvansamenwerkingaldeelsgeïnd.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1329630809tkkst29862-15ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29862,nr.151 VolgenshetKiMwordtoppubliekeenniet-commerciëletaken(veiligheid,duurzaamheid,security)alveelsamengewerkt,onderandereindeNatio-naleHavenraad.Extravoordelenvanmeercommerciëlesamenwerking(zoalsgezamenlijkemarketing,debundelingvandiensten,specialisatie,hetgezamenlijkoprichtenvancommerciëledochterbedrijven)kunnenliggenophetgebiedvankostenreducties,duurzaamheid(waaronderefficiëntruimtegebruik),maarookinhetversterkenvandeonderhande-lingspositietegenovermarktpartijen.Indeliteratuurendoorgeïnter-viewdenwordtverzelfstandiginggenoemdalsbelangrijkelementofzelfsvoorwaardeomeenverderestaptekunnenmakennaarcommerciëlesamenwerking.HetKiMwijsteropdatsamenwerkingtussenhavenskanleidentoteenhogerebezettingsgraadvanterminals,specialisatieenefficiëntgebruikvanmiddelenvoorachterlandinfrastructuur.Juistdatlaatstevoordeelisvoorderijksoverheidvangrootbelang,gegevendekostendiemetdeachterlandverbindingengepaardgaan.OverigensgeefthetKiMaandatoverheidenhavenbeheerdersbeperktesturingsmogelijkhedenhebben.Zehebbenweliswaarverschillendeinstrumentenomactiviteitentestimu-lerenofafteremmen,maaruiteindelijkzijnhetprivateondernemingendievestigingsplaats-entransportkeuzesmakenendaarmeede(on)moge-lijkhedenvanspecialisatiebepalen.LegitimatievooreenrolvanderijksoverheidligtvolgenshetKiMinverschillendevormenvanmarktfalen–daarwaardemarktgeenoptimaleoplossingbiedtenpubliekebelangeninhetgedingzijn.Dangaathetomduurzaamheid,eenoptimalebenuttingvanruimteenrijksinfrastructuur,enhetvoorkomenvanbuitensporigemarktmacht.HetKiMsteltdathetineersteinstantieaandehavenbeheerderszelfisomafsprakenovercommerciëlesamenwerkingtemaken.Bijeenovertuigendmaatschappelijkrendementkanenigedwangofverleidingtotsamenwer-kingvaneendoorallepartijengeaccepteerdederde(onderhandel)partijechtersomsnodigzijnomeenprocesopgangtehoudenentevoor-komendatertijdverlorengaat.Ditfaciliterenkanmeerconcreetwordengemaaktdoordeoverheidsinstrumentenindecategorie«draagvlak-creatie».Deconcreteinstrumentenbetreffenhetorganiserenvanbestuur-lijkoverlegofhetinstellenvaneentaskforce.DeHavenalliantieinhetkadervanRandstad2040wordtdoorhetKiMalseeneersteaanzethiertoegezien.VisievanhetrijkHetkabinetkanzichvindenindeconclusiesvanhetKiM.Hetkabinetisallangervoorstandervangoedesamenwerkingtussenzeehavens.VeertigjaargeledenisdaartoedevoorlopervandeNationaleHavenraadopge-richt.Desamenwerkingwasdaarbijvooralgerichtopdepublieketaken(waaronderafstemmingvandouanezaken,afvalinzameling,milieuzorg)enhetkabinetwildatblijvenondersteunen.Ooktenaanzienvan(semi-)commerciëlesamenwerkingstaatditkabinetinprincipepositief.Datbetreftdanvooraltakendieophetsnijvlakliggenvanpubliekenprivaat,zoalsruimtetoewijzing,promotievanzeehavensinhetbuitenlandonderéénpromotienaamenhetdelenvanhavencommunicatiesystemen.Maarhetkanzichookuitstrekkennaarcommerciëlesamenwerkingzoalsafstemmingvanladingstromen,commerciëleexploitatievanachterland-vervoerenaandelenparticipatie.Alsrandvoorwaardegeldtuiteraarddathetsteedsbinnendetoetsingskadersvanmededingingvalt,zijndehetNederlandseenEuropesemededingingsrecht.Hetkabinetzietalsbelangrijksteredenomook(semi-)commerciëlesamenwerkingtussenzeehavenbeheerderstestimulerendatopeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29862,nr.152 aantalterreinendepotentiëlebatengroterkunnenzijndanzonderdezecommerciëlesamenwerking.Hetgaatdanom:1.Efficiëntergebruikvandefysiekeendemilieuruimte;2.Efficiënterepubliekeinvesteringenindemaritiemetoegangendeachterlandverbindingen;3.SterkepositioneringinantwoordopgroeiendemarktmachtvanklantenenconcurrentieuitZuid-EuropaenhetMidden-Oosten.–Efficiëntergebruikvan(milieu)ruimteHetkabinetlegtinderecenteBeleidsbriefDuurzameZeehavenseengrotenadrukopduurzaamondernemen,alsvoorwaardeomeconomischegroeivanendoorNederlandsezeehavenstekunnenaccommoderenenoptermijnconcurrerendteblijven.Doordegroeivangoederenstromenontstaanersteedsmeerknelpuntenophetgebiedvanfysiekeruimteengebruiksruimtetenaanzienvanemissies,geluidenwaterkwaliteit.Uitwis-selingvankennisenervaringentussenhavenbeheerdersenbedrijvenisbelangrijkomdeze(milieu)ruimtebetertekunnenbenutten.Meercommerciëlesamenwerkingkanverdergaandeoptimaliseringvanruimte-gebruikopleverendansamenwerkingzondercommerciëlegrondslag,omdatafstemmingvangoederenstromenenruimtegebruikinzeehavensdanduidelijkerineeniedersbelangis.Geziendebeperkingeninde(milieu)ruimteinmetnamedeRandstadjuichthetRijkverdergaandesamenwerkingtoealsdiezorgtvoorbeterenefficiënterruimtegebruik.Het«optimaleruimtegebruik»kanzorgendateengroterdeelvandegroeikanwordenopgevangen,maarerzullentochherenderknelpuntenblijvenoptreden.Hierligtnogeenbelangrijkeopgavevooroverheidenhavenbeheerders.–EfficiënterepubliekeinvesteringenininfrastructuurSamenwerkingenbetereafstemmingvangoederenstromenenruimte-gebruikbiedenextramogelijkhedenvoorspecialisatievanhavensenvooreenbeterebeladingenbenutting.Daarmeeontstaatdemogelijkheidomdetoewijzingvanrijksmiddelen(vooraluitdeInfrafondsenFES-gelden)voordeontsluitingvandezeehavensteconcentreren.Commerciëlesamenwerkingsverbandenkunnenderhalveleidentoteenbeterrende-mentvanpubliekeinvesteringenininfrastructuur.–SterkepositioneringHavenbeheerderswordengeconfronteerdmetschaalvergrotingbijhunklanten.Rederijenenoverslagbedrijvenmakeneenconsolidatieslagdoordieleidttotgrote,wereldomvattendeconcernsdiewereldwijddenkenendeconcurrentietussenhavensaanscherpen.Commerciëlesamenwerkingvanhavenbeheerderskanleidentotmeerschaalgrootte,eenbetereinter-nationaleconcurrentiepositie,enbeterebovenregionaleafwegingen(infrastructuur,ruimtegebruik,milieu),kortomtoteensterkerepositione-ringvandehavens.OverigensgeldtdathetkabinetzichweldegelijkrekenschapgeeftvandeleidenderolvandemarktzoalsookreedsdoorhetKiM-rapprtaange-geven.Hetzijndeprivateondernemingendievestigingsentransport-beslissingennemen.Demogelijkesturingdoorhavenbeheerdersenrijks-overheidopvestigingsbeleidenladingstromenisderhalvebeperkt.RolvanderijksoverheidHetkabinetkan(semi-)commerciëlesamenwerkingnietaandemarktopleggen.Samenwerkingverondersteltgedeeldebelangen,endielatenzichnietforceren.Dathoeftookniet,aangeziendemarktvolopinbewe-gingis.InhetonderzoekvanKiMtreftuvelevoorbeeldenvantoene-mendesamenwerkingtussenzeehavens,zowelnationaalalsinternatio-naal.AansprekenderesultatenzijndesamenwerkingvandeHavensvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29862,nr.153 RotterdamenAmsterdaminKeyrailendeintegratievanhunhaven-communicatiesystemeninPortBase.Hetkabinetisopdezetrendingesprongendoordriebelangrijkeimpulsentegevenaansamenwerking.TeneersteheefthetintensieveoverlegmetdehavensectoroverdeBeleidsbriefDuurzameZeehavensgeleidtotuitwisselingvankennisennieuwesamenwerkingtussenhaven-beheerdersopditterrein.TentweedeondersteunthetkabinetinditkaderookdegezamenlijkepromotievandeNederlandsezeehavensals(duur-zame)kwaliteitshavensinhetbuitenland.Tenderdeishetrijkin2008inhetprojectRandstad2040gestartmetdeHavenalliantie,gevormddoordeministeriesvanVerkeerenWaterstaat,VolkshuisvestingRuimtelijkeOrdeningenMilieuenEconomischeZaken,HavenbedrijfRotterdamenHavenAmsterdam.Dealliantieheefteensamenwerkingsagendaopgesteldgerichtopeengezamenlijkeonder-zoeks-enkennisagendaeneengedeeldbeeldvandeverschillendetoekomstscenario’stenaanzienvangoederenstromen.Ookwordtgekekennaareenmogelijkeverdergaandesamenwerkingtussendeze,enindetoekomstookandere,Nederlandsezeehavens.Hetdoelvandehaven-alliantieistekomentoteengezamenlijkeregietenbehoevevaneeneffi-ciëntbeslagopruimteenpubliekemiddeleneneenoptimalebenuttingvandeinfrastructurelecapaciteitomdaarmeeNederlandeeninternatio-naalgoedeconcurrentiepositietegeven.Uiteraardzalerbijsamenwer-kingenregiesteedsveelaandachtzijnvoordemededingingsaspecten.NaastdezeinitiatievenwilhetrijkdesamenwerkingtussendezeehavensvanRotterdam,Amsterdam,Zeeuwsehavens/Moerdijk,denoordelijkezeehavensen(mogelijkineenlaterefase)Antwerpenbevorderen.OpditmomentgeschiedtdatlaatstevooralinhetkadervandeRijn-Schelde-Delta-organisatie.Parallelaandezebriefheefthetkabineteeneconomi-schetoekomstvisievoordeMainportRotterdamontwikkeld.VerzelfstandiginghavenbeheerdersVerschillendegeïnterviewdeninhetKiM-rapportzienverzelfstandigingvanhavenbeheerdersalseenvoorwaardevoorcommerciëlesamenwer-king.Hetkabinetmeentdatverzelfstandigingenvervolgensmogelijkaandelen-participatiedoorprivateofpubliekepartijenkanbijdragenomverderoverdebelangenvandeindividuelehavenheentekunnenkijken.Derhalvewordteenvandebeeldenuitdehavenalliantiegedeeld:tekomentotgezamenlijkeregievaneenaantalNederlandsehavenbeheerders,bijvoor-beeldviaverzelfstandigingvannunoggemeentelijkeofregionalehaven-beheerders,dievervolgensmogelijkkanleidentotwederzijdsepartici-patietoteennationalehavenholding.Debeslissingtotverzelfstandigingvanhavenbeheerdersligtbijdeeige-naars:dedecentraleoverheden.Inveelhavenregio’swordtopditmomentonderzoekverrichtnaarverzelfstandiging.Hetkabinetzaleendergelijkprocesomhierbovengenoemderedenengraagstimulerenenfaciliteren.Uiteraardmagverdergaandecommerciëlesamenwerkingnietleidentotongeoorloofdemarktmachtenhetuitschakelenvangezondeconcurrentie.NietalleendienendehavensersteedsvoortezorgendathunhandeleninovereenstemmingismethetnationaleenEuropesemededingingsrecht,ookblijfthetbelangrijkdatervrijekeuzevoordeverladerenvervoerderis.DestaatssecretarisvanVerkeerenWaterstaat,J.C.Huizinga-HeringaDeministervanVerkeerenWaterstaat,C.M.P.S.EurlingsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29862,nr.154