Evaluatie van de Wet eenmalige gegevensuitvraag werk en inkomen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202526 448Structuur van de uitvoering werk en inkomen(SUWI)32 674Evaluatie Wet eenmalige gegevensuitvraag werken inkomen (WEU)Nr. 843 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VANSOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 mei 2025De sociale zekerheid kent sinds 2008 de Wet eenmalige gegevensuitvraagwerk en inkomen (hierna: WEU). De WEU regelt dat UWV, de SVB engemeenten één keer aan mensen persoonsgegevens vragen en diehergebruiken bij het aanvragen, verstrekken en controleren van uitke-ringen en andere sociale voorzieningen. Dit zorgt voor minder administra-tieve lasten en kan de dienstverlening eenvoudiger en toegankelijkermaken. In het kader van de Werkagenda SUWI is de WEU geëvalueerd.We hebben uw Kamer in de voortgangsbrief van de Werkagenda SUWIhierover geïnformeerd.1Met deze brief bieden wij de evaluatie aan en geven wij een reactie op deuitkomsten. Daarbij zullen wij, gelet op de samenhang met de evaluatievan de WEU, ook de motie van het voormalige lid Zeedijk (NSC) en het lidMohandis (GroenLinks-Pvda) over automatische, geautomatiseerde envooringevulde aanvragen voor inkomensvoorzieningen van een reactievoorzien.2Wet eenmalige gegevensuitvraag werk en inkomenDe WEU is in 2008 ingevoerd. De WEU voegde zowel in de Wet structuuruitvoeringsorganisatie werk en inkomen (hierna: Wet SUWI) als inmateriewetten zoals de Werkloosheidswet, Ziektewet en Participatiewetbepalingen toe over het hergebruiken van gegevens.3 De WEU regelt datde SUWI-partijen4 voor hun wettelijke taak verplicht zijn gegevens uit hetoverheidsbrede stelstel van basisregistraties, de polisadministratie vanUWV en de verzekerdenadministratie van de SVB te gebruiken en te1Kamerstukken II, 2024/2025, 26 448, nr. 796.2Kamerstukken II, 2023/2024, 34 352, nr. 319.3Stb. 2007, nr. 555.4UWV, SVB en gemeenten. kst-26448-843ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 448, nr. 8431 hergebruiken. Dit zou op den duur moeten leiden tot het voorinvullen vanaanvraagformulieren, zodat mensen deze alleen maar hoeven aan tevullen en te corrigeren.Uitkeringsgerechtigden zijn verplicht om direct uit eigen bewegingmelding te maken van alle feiten en omstandigheden die van invloedkunnen zijn op hun recht op de uitkering. Bij de invoering van de WEU iservan uitgegaan dat deze inlichtingenplicht beperkt kan worden vanwegehergebruik van gegevens.Dit heeft geleid tot de Regeling uitzondering inlichtingenplicht, waarinwordt aangegeven welke gegevens van de inlichtingenplicht zijnuitgezonderd.5Belangrijkste uitkomsten huidige evaluatie WEU 2025De mensen met wie is gesproken voor de evaluatie vinden verbeteringvan de dienstverlening belangrijk. In hoeverre ze administratieve lastenervaren verschilt per situatie en persoon. Sommigen verwachten datUWV, SVB en gemeenten hun gegevens al onderling delen en ervaren hetherhaald aanleveren van gegevens als onnodig en inefficiënt. Anderenvinden het, vanuit optiek van de borging van hun privacy, niet erg omgegevens dubbel aan te leveren. Vaak nemen mensen de administratievelasten voor lief, omdat een uitkering noodzakelijk is om financieel rond tekomen.Volgens de evaluatie heeft de WEU geholpen om de dienstverleningblijvend te verbeteren. Het principe van eenmalige gegevensuitvraagwordt breed gedragen door de SUWI-partijen. Ze hebben echter diverseredenen om gegevens regelmatig wel opnieuw uit te vragen. Hetonderzoek laat bijvoorbeeld zien dat de beschikbare gegevens niet altijdactueel, juist en volledig genoeg zijn om hergebruikt te worden. Hetvoorkomen van terugvorderingen of het maken van persoonlijk contactom bijvoorbeeld naar werk te kunnen begeleiden, worden genoemd alsredenen. Ook niet alle aanvraagformulieren worden (volledig)vooringevuld.Beleidsreactie evaluatie WEUWij vinden eenvoudige en toegankelijke dienstverlening in de socialezekerheid belangrijk, zodat mensen krijgen waar ze recht op hebben. Weonderschrijven daarom het belang van eenmalige uitvraag van gegevenswaar dat praktisch kan en bijdraagt aan betere en gezamenlijke dienstver-lening. De uitkomsten van deze evaluatie betrekken we bij de WerkagendaSUWI. De Werkagenda SUWI wil de positie van mensen centraal zetten inde regelgeving over de organisatie en de gegevensverwerking van desociale zekerheid. Hieronder geven we aan hoe we dit gaan doen door dewetgeving aan te passen en wat dit betekent voor de uitvoering.Ë WetgevingMet het wetsvoorstel proactieve dienstverlening SZW kunnen mensengericht advies krijgen over bepaalde uitkeringen en voorzieningen enpersoonlijke hulp om een aanvraag in te dienen. UWV, SVB en gemeentenmogen hiervoor persoonsgegevens verder verwerken en uitwisselen. Danhelpt het ook als dat vervolgens in het verdere dienstverleningsproces ookgoed geregeld is.5Kamerstukken II, 2015/2016, 30 982, nr. 26.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 448, nr. 8432 We werken daarnaast in het kader van de Werkagenda SUWI aan hetwetsvoorstel modernisering grondslagen om meer rechtszekerheid tebieden over de verwerking van persoonsgegevens in de sociale zekerheid.Dit doen we door een eenduidige structuur te hanteren. We bekijken hoewe de grondslagen voor het hergebruiken van gegevens daarin een goedeplaats kunnen geven.6 Daarbij kijken we of we de wijze van regelen, metveel onderliggende regelgeving, kunnen vereenvoudigen.Om eenmalige uitvraag vaker en makkelijker mogelijk te maken, werkenwe ook aan het harmoniseren en standaardiseren van de begrippenvermogen, inkomen en partner bij inkomensafhankelijke regelingen.7, 8Uitgangspunt bij het standaardiseren van begrippen is dat bij hetformuleren van definities zoveel mogelijk rekening wordt gehouden metobjectief vaststelbare gegevens die beschikbaar zijn uit authentiekebronnen. Een voorbeeld hiervan is dat we de mogelijkheden verkennenvan een objectief uit basisregistraties vast te stellen partnerbegrip bij deAOW. Zo zou er niet doorgevraagd hoeven te worden naar diverseleefvormen zoals dat nu het geval is.Ë UitvoeringHet beschikbaar maken van meer en betere gegevens maakt de uitvoeringvan de sociale zekerheid eenvoudiger, bijvoorbeeld via vooringevuldeaanvraagformulieren en notificaties voor mensen bij een wijziging vanpersoonsgegevens. Het geeft professionals meer mogelijkheden omgerichte en gepersonaliseerde dienstverlening te bieden, bijvoorbeeld ookbij het vinden van werk. We gaan met de SUWI-partijen in gesprek over deverbetermogelijkheden die zijn benoemd in de evaluatie en om te bezienwat er in de ICT nodig is. Denk bijvoorbeeld aan de optimale inzet endoorontwikkeling van de Gezamenlijke elektronische Voorzieningen SUWI.We betrekken ook uitkeringsgerechtigden hierbij en andere mensen diedeze dienstverlening mogelijk gaan gebruiken.Reactie motie Zeedijk/MohandisDe motie-Zeedijk/Mohandis verzoekt om te onderzoeken hoe metbetrekking tot het tegengaan van niet-gebruik ook wordt gekeken naar demogelijkheden van automatische, geautomatiseerde en vooringevuldeaanvragen voor inkomensvoorzieningen.Mensen maken om verschillende redenen niet altijd gebruik van deinkomensondersteuning waar zij wel recht op hebben. Bijvoorbeeldomdat een aanvraag niet lukt door de complexiteit van het aanvraag-proces of vanwege een gebrek aan digitale vaardigheid. Een beter gebruikvan inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen kan eensubstantiële bijdrage leveren aan het voorkomen of verzachten vangeldzorgen, armoede en schulden. We zetten daarom in op het terug-dringen van niet-gebruik, onder andere met het wetsvoorstel proactievedienstverlening SZW. Samen met publieke dienstverleners zet het kabinetdaarnaast met de Hervormingsagenda inkomensondersteuning in op heteenvoudiger, toegankelijker en uitvoerbaar maken van het stelsel vaninkomensondersteuning als geheel. Zo wordt binnen de herzieningen vanbijvoorbeeld de Participatiewet en de Toeslagenwet – die onderdeeluitmaken van de hervormingsagenda – ook het vereenvoudigen en6Kamerstukken II, 2024/2025, 26 448, nr. 796.7Zie kabinetsreactie op de Parlementaire enquetecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening:Kamerstukken II, 2024/2025, 35 867, nr. 12.8Kamerstukken II, 2024/2025, 26 448, nr. 792.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 448, nr. 8433 toegankelijker maken van het aanvraagproces meegenomen.9 Ook hetterugdringen van niet-gebruik van gemeentelijke minimaregelingen envoorzieningen heeft onze aandacht. Samen met VNG en Divosa willen weinzetten op het vereenvoudigen en versterken van het (integrale)gemeentelijke beleid gericht op het aanpakken van (kinder)armoede.Automatische aanvragen en geautomatiseerde aanvragen zien we alsvormen van proactieve dienstverlening die een bijdrage kunne leverenaan tegengaan van niet-gebruik. Het doel is een zo laag mogelijkedrempel voor mensen om de aanvraag te doen.Automatische en geautomatiseerde aanvragen moeten worden onder-scheiden van het automatisch toekennen van een uitkering of anderesociale voorziening. Daarbij is geen aanvraag meer nodig. Waar datmogelijk en wenselijk is, dragen we ook bij aan automatisch toekennen.De Kamer is hierover geïnformeerd naar aanleiding van de motie van deleden Mohandis en Palmen over inkomensondersteunende regelingenvan gemeenten10 en in de Hervormingsagenda inkomensondersteuning.SlotDe evaluatie laat zien dat het gebruiken en hergebruiken van persoonsge-gevens van groot belang zijn voor de dienstverlening in de socialezekerheid. UWV, de SVB en gemeenten gebruiken de huidige mogelijk-heden om de dienstverlening beter toegankelijk en eenvoudiger te maken.Maar er is ruimte voor verbetering van de gegevensuitwisseling enICT-ondersteuning in de sociale zekerheid. We werken daaraan in nauwesamenwerking met UWV, de SVB en gemeenten en betrekken ook steedsmensen hierbij. Voor de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van desociale zekerheid is nodig de regelgeving over gegevensverwerking in desociale zekerheid te moderniseren en de wet- en regelgeving te vereen-voudigen. We zetten daarom de Werkagenda SUWI en de Hervormings-agenda onverminderd voort. Dit maakt het voor mensen duidelijker waarze recht op hebben. Ook de motie Zeedijk/Mohandis onderstreept datbelang.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Y.J. van HijumDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. Nobel9Kamerstukken II, 2024/2025, 26 448, nr. 792.10Kamerstukken II, 2023/2024, 34 352, nrs. 317 en 324.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 448, nr. 8434