Reactie op verzoek commissie over een nadere toelichting op uitvoering van de motie van het lid De Roon over een plan om de exportcontroles naar Iran op te voeren (Kamerstuk 36410-V-44)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VVaststelling van de begrotingsstaat van hetMinisterie van Buitenlandse Zaken (V) voor hetjaar 2025Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL ENONTWIKKELINGSHULP EN STAATSSECRETARIS FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 oktober 2024De vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp heeftop 13 juni 2024 het kabinet verzocht om een extra onderbouwing te geventen aanzien van de in een eerdere brief aangegeven uitvoering van demotie van het lid De Roon (Kamerstuk 36 410 V, nr. 44) over een plan omexportcontroles naar Iran op te voeren (Kamerstuk 36 410 V, nr. 85).Middels deze brief komt het kabinet aan dit verzoek tegemoet.Handhaving sanctiemaatregelen door de DouaneDe Douane houdt toezicht op de naleving van de sanctiemaatregelen alshet gaat om de in-, door- en uitvoer van goederen. Dit doet de Douaneonder meer aan de hand van eigen analyses en ontvangen signalen vandouanediensten uit andere lidstaten.Het handhaven van de sanctiemaatregelen door de Douane gebeurt opverschillende manieren. Zo beoordeelt de Douane de in- en uitvoeraan-giften van vracht- en koerierszendingen en controleert de Douanezendingen die geraakt worden door de vanwege de sancties ingestelderisicoprofielen. Wanneer er naar aanleiding van een controle twijfels rijzenof er met een zending mogelijk sanctiemaatregelen worden overtreden,dan wordt een zending stopgezet en voorgelegd bij de Centrale Dienst In-en Uitvoer (CDIU) van de Douane.Wanneer de CDIU vaststelt dat er sprake is van een vermoedelijkeovertreding van de sancties, draagt hij de zaak over aan het TeamPrecursoren, Strategische goederen en Sanctiewetgeving (POSS) van deDouane. Dit team stelt vervolgens nader onderzoek in naar dezezendingen. Daarnaast stelt Team POSS toezichtonderzoeken in bijbedrijven om na te gaan of de sancties worden nageleefd. Indien er bijovergedragen zaken of toezichtonderzoeken daadwerkelijk sanctieovertre- kst-36600-V-5ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 51 dingen worden geconstateerd, legt Team POSS deze voor aan het OM. HetOM bepaalt vervolgens op welke wijze de geconstateerde sanctieovertre-dingen worden afgedaan.Ook is de Douane alert op het tegengaan van omzeiling van sanctiemaat-regelen door het vervoeren van gesanctioneerde goederen viazogenaamde uitwijklanden. Hiertoe heeft de Douane specifieke risicopro-fielen ingesteld die gericht zijn op het opsporen van omzeiling. Wanneereen zending geraakt wordt door een omzeilingsprofiel dan wordt aan dehand van documenten, zoals de factuur, gecontroleerd of de goederen eeneindgebruiker in het aangegeven land hebben, of dat ze eigenlijk bestemdzijn om naar een gesanctioneerd land vervoerd te worden.Op Europees niveau werkt de Douane samen met de Europese Commissieen andere lidstaten om signalen die mogelijk op omzeiling wijzen uit tewisselen en te analyseren. Onder andere deze signalen worden gebruiktom de risicoprofielen ten aanzien van omzeiling aan te scherpen. Dit iseen continu proces met als doel om omzeiling van de sanctiemaatregelenzoveel mogelijk tegen te gaan.Redenen om handhavingsstrategie aan te passenDe handhaving door de Douane is gebaseerd op risicobeheersing. De aarden omvang van de risico’s bepalen de gerichte inzet van handhavingsin-strumenten. De handhaving kent verschillende instrumenten die in tijd enin werking kunnen verschillen en die elkaar aanvullen of versterken omhet beoogde effect te bereiken. Zo geeft de Douane vorm aan eengelaagde handhaving.Wanneer nieuwe sanctiemaatregelen worden ingesteld, past de Douaneop basis hiervan de handhavingsstrategie aan. Dit is bijvoorbeeld gebeurdin juli 2023 nadat door de Europese Unie nieuwe beperkende maatregelentegen Iran werden ingesteld vanwege de militaire steun van Iran aan Syriëen Rusland. Deze maatregelen zien onder andere op een uitvoerverbodvanuit de EU voor onderdelen die worden gebruikt bij de bouw enproductie van onbemande luchtvaartuigen (UAV’s).Daarnaast scherpt de Douane de handhavingsstrategie aan wanneer deorganisatie signalen heeft dat de risico’s op het schenden van desanctiemaatregelen groter of kleiner zijn geworden. Dergelijke signalenkunnen vanuit de Douane zelf komen, bijvoorbeeld omdat er tijdenscontroles meer of minder bevindingen worden gedaan. Ook ontvangt deDouane signalen vanuit douanediensten uit andere landen, de EuropeseCommissie of andere (overheids-) organisaties in Nederland.In het geval van het handhaven van de sanctiemaatregelen tegen Iranheeft dit in de eerste helft van 2024 geresulteerd in het aanscherpen vande risicoprofielen voor briefpost, postpakketten, vrachtladingen enkoerierszendingen naar Iran. Wanneer risicoprofielen worden aange-scherpt, betekent dit in de praktijk dat meer of gerichter zendingenworden gecontroleerd.De exacte manier waarop de Douane invulling geeft aan de handhavings-strategie met betrekking tot de sanctiemaatregelen tegen Iran kan deDouane niet openbaar maken. Dit geeft partijen die moedwillig desanctiebeperkingen willen overtreden mogelijk meer inzicht in stappen diezij kunnen zetten om dit succesvol te doen. Dat is iets wat het kabinetuiteraard zoveel mogelijk wil voorkomen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 52 Wel kan worden gezegd dat het aanscherpen van risicoprofielen vanzendingen naar Iran niet heeft geresulteerd in dusdanige bevindingen dathet handhavingsniveau ten aanzien dergelijke zendingen blijvend isaangepast.De Douane blijft alert op de handhaving van de sanctiemaatregelen tegenIran. Wanneer de Douane hiertoe signalen heeft, zal de organisatie hethandhavingsniveau aanpassen.De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp,R.J. KleverDe Staatssecretaris van Financiën,N. AchahbarTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 V, nr. 53