Antwoord op vragen van de leden Boswijk en Bamenga over de humanitaire crisis in Oost-Congo

Brontekst

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–2024Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden1929Vragen van de leden Boswijk (CDA) en Bamenga (D66) aan de Minister voorBuitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de humanitairecrisis in Oost-Congo (ingezonden 10 mei 2024).Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel enOntwikkelingssamenwerking), mede namens Minister van Buitenlandse Zaken(ontvangen 6 juni 2024).Vraag 1Bent u bekend met het bericht van het International Non-GovernmentalOrganizations Forum in the Democratic Republic of Congo (FONGI-RDC):«Emergency Situation in Displaced Persons Camps and Sites in Goma»?1Antwoord 1Ja.Vraag 2Hoe beoordeelt u de huidige humanitaire en veiligheidssituatie in Oost-Congo? Wordt er door de internationale gemeenschap voldoende gedaan omde humanitaire noden te lenigen? Zo niet, waarom niet?Antwoord 2De humanitaire en veiligheidssituatie in Oost-DRC is zeer zorgelijk. Hetgeweld in Oost-DRC is het gevolg van een langslepend, ingewikkeld engelaagd conflict met betrokkenheid van vele verschillende statelijke enniet-statelijke actoren en een verscheidenheid aan oorzaken. Meerderegewapende groepen, deels met buitenlandse steun, zijn actief in het gebied.Op dit ogenblik komt de grootste dreiging voor stabiliteit vanuit de doorRwanda militair en materieel gesteunde M23. Het conflict tussen DRC en dedoor Rwanda gesteunde rebellengroep M23 leidt tot grote aantallenontheemden. In totaal zijn in DRC 7,2 miljoen mensen intern ontheemd(UNHCR). Ontheemdenkampen kunnen de grote aantallen niet aan, vooralniet rond de provinciehoofdstad Goma. De humanitaire situatie is schrijnenden verslechtert in rap tempo verder.De internationale gemeenschap spant zich in om de humanitaire noden teverlichten. VN organisaties, NGOs, het Rode Kruis en andere humanitaire1FONGI-RDC, 3 mei 2024, Emergency Situation in Displaced Persons Camps and Sites in Goma ah-tk-20232024-1929ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel1 actoren doen wat ze kunnen op verschillende locaties in Oost-DRC, al blijfttoegang tot gebieden waar gewapende groepen de dienst uitmaken moeilijk.Ook het feit dat de gevechten tussen de strijdende partijen ook plaatsvindenin ontheemdenkampen zelf, maakt de situatie er niet makkelijker op.Nederland en andere humanitaire donoren dringen er bij de Congoleseautoriteiten op aan om humanitaire toegang niet te belemmeren, land vrij temaken waar ontheemden kunnen worden opgevangen en de militariseringvan ontheemdenkampen tegen te gaan.Financiering voor het humanitaire respons plan 2024 blijft achter: tot nu toe is12% van de benodigde USD 2,12 miljard toegezegd. Dit hangt samen met hetgrote aantal intensiverende conflicten en de daarmee gepaard gaandeenorme noden wereldwijd, waardoor humanitaire fondsen steeds mindertoereikend zijn.Vraag 3Hoe beoordeelt u de rol van Rwanda en de militaire rebellengroep M23 bijhet steeds verder aanwakkerende geweld in Oost-Congo?Antwoord 3De rol die Rwanda speelt in het ondersteunen van rebellengroep M23 opCongolees grondgebied is zorgelijk en onwenselijk. In bilateraal contact metRwanda roept Nederland dan ook op de steun aan M23 te staken en deRwandese troepen van DRC grondgebied terug te trekken. Dit gebeurde ooktijdens ontmoetingen tussen beide Ministers van Buitenlandse Zaken innovember 2023 en april 2024.DRC en Rwanda dragen beide verantwoordelijkheid voor de opgelopenspanningen, de escalerende veiligheidssituatie en de humanitaire noden.Naast het aanspreken van Rwanda roept Nederland daarom ook de Congo-lese autoriteiten op om steun aan gewapende groeperingen, inclusief FDLR(voortkomend uit betrokkenen bij de genocide tegen de Tutsi in 1994), testaken en etnische hate speech aan te pakken. Dit is ook de positie van deEU, zoals recentelijk ook uitgedragen in een gezamenlijke EU-verklaring.Nederland heeft zich ingespannen voor de totstandkoming van dezegezamenlijke verklaring.Vraag 4Hoe is Nederland zelf betrokken bij het verlichten van de humanitaire nodenin Oost-Congo, en ziet u mogelijkheden deze rol te vergroten in 2024? Kunt udaarbij ook specifiek ingaan op de rol die Nederland speelt in het helpen vanslachtoffers van seksueel en gender-gerelateerd geweld, dat in Oost-Congoschrikbarend hoog is?Antwoord 4Nederland draagt bij aan verlichting van de humanitaire noden (voedselonze-kerheid, stijgende aantal ontheemden) door middel van financiële bijdragenaan verschillende fondsen en humanitaire programma’s. Zo draagt Nederlandbij aan humanitaire programma’s in Oost-DRC via de Dutch Relief Alliance(DRA) en via het Humanitaire Fonds voor DRC. De DRA ontvangt in Oost-DRCfinanciering voor de meerjarige joint response (2024–2026) van jaarlijks zo’nEUR 5,5 miljoen. Nederland draagt in 2.024 EUR 10 miljoen bij aan hetHumanitaire Fonds voor DRC. Daarnaast draagt Nederland financieel bij aande VN en andere humanitaire organisaties met ongeoormerkte middelen. Zois Nederland met EUR 55 miljoen een van de grootse donoren van het CERF(Central Emergency Response Fund) van de VN. In 2024 is er tot nu toe USD26 miljoen via CERF gealloceerd aan de DRC. Ook de afgelopen jaren zijn eraanzienlijke bedragen vanuit CERF naar DRC zijn gegaan: USD 51 miljoen in2022 en USD 46 miljoen in 2023.De humanitaire inzet wordt gekoppeld aan andere activiteiten die bijdragenaan stabiliteit en weerbaarheid, capaciteit van gemeenschappen om metconflicten om te gaan, en om relaties op te bouwen tussen gemeenschappenen lokale overheden. Daarnaast ligt de focus op lokalisering, het versterkenvan de synergie op humanitaire, ontwikkelings- en vredesprogrammering enop het verlenen van geestelijke gezondheidszorg en psychosociale steun(MHPSS).Naast humanitaire hulp draagt Nederland ook bij aan de aanpak vangrondoorzaken van het conflict, door middel van een regionaal programmaTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel2 van EUR 37,5 miljoen per jaar dat zich richt op veiligheid en stabiliteit inOost-DRC en de bredere Grote Merenregio. In Oost-DRC richt dit programmazich op het verbeteren van veiligheid en stabiliteit, het aanpakken vangrondoorzaken van conflict en het verzachten van de effecten van conflictvoor de bevolking. Het programma ziet ook toe op de stijgende noden vanslachtoffers van seksueel en gender-gerelateerd geweld. Zo financiertNederland een project dat slachtoffers van seksueel geweld medische,juridische, psychosociale en financiële hulp geeft. Ook steunt Nederland eenproject dat werkt aan verbetering van de toegang tot seksuele gezondheid-zorg in kampen voor ontheemden. In samenwerking met lokale gezondheids-centra wordt de hulpverlening aan slachtoffers van seksueel geweld betertoegankelijk.Vraag 5Welke maatregelen kunnen door de internationale gemeenschap, en de EU inhet bijzonder, worden genomen om de veiligheid van het enorme aantalontheemden en ook de humanitaire hulpverleners in de kampen te verbete-ren?Antwoord 5In beginsel moeten vluchtelingen worden opgevangen op plekken waar hetveilig voor hen is. In het geval van Oost-DRC is de situatie in ontheemden-kampen momenteel niet veilig genoeg. Zo werd begin mei een tweetalvluchtelingenkampen nabij provinciehoofstad Goma gebombardeerd waarbijminstens 14 doden vielen. Nederland en de EU zijn in constant overleg metde Congolese autoriteiten over de opvang van de hoge aantallen ontheem-den, met name rond Goma. De autoriteiten hebben plekken voor ontheem-denkampen gecreëerd, maar die plekken zijn niet altijd goed bewaakt envoorzien van basisvoorzieningen.De internationale gemeenschap zal dan ook blijven benadrukken datInternationaal Humanitair Recht door strijdende partijen moet wordengerespecteerd en dat burgers en humanitaire hulpverleners moeten wordenbeschermd. Dit werd recent nog in EU verband gedaan in een verklaring alsreactie op de aanval op de vluchtelingenkampen rond Goma. Ook de aan tetreden EU Speciaal Vertegenwoordiger voor de Grote Meren regio (zie verdervraag 7) zal als taakstelling hebben om naleving van Internationaal Humani-tair Recht bij de strijdende partijen te blijven benadrukken.Vraag 6Welke diplomatieke initiatieven, zowel vanuit buurlanden, de Afrikaanse Unieals vanuit de bredere internationale gemeenschap, lopen er om de sterkgeëscaleerde situatie te mitigeren?Antwoord 6Nederland is in doorlopende dialoog met zowel autoriteiten in DRC alsRwanda over het conflict in Oost-DRC. De Minister van Buitenlandse Zakensprak zowel in november 2023 als in april 2024 met de Rwandese ambtsge-noot over de situatie in Oost-DRC. Daarbij wijst de Minister van BuitenlandseZaken ook op de noodzaak tot het staken van steun aan rebellengroep M23en het terugtrekken van Rwandese troepen van DRC grondgebied. Ook ingesprekken met de Afrikaanse Unie wordt gesproken over de zorgelijkesituatie in Oost-DRC. Zo sprak de Minister van Buitenlandse Zaken in april ditjaar met AU-Commissaris Bankole over de regionaal geleide vredesinitiatie-ven als het Luanda-proces en het Nairobi proces.In multilateraal verband spant Nederland zich in om dit soms «vergetenconflict» op de agenda te houden: zo nam Nederland begin dit jaar hetinitiatief tot een EU-27 verklaring om in EU-verband zorgen te uiten over deescalatie van geweld en de humanitaire situatie en op te roepen totde-escalatie en terugkeer naar de regionaal geleide vredesprocessen. Ookspeelde Nederland een actieve rol in het aanstellen van een EU SpeciaalVertegenwoordiger voor de regio (zie ook het antwoord op vraag 7).Ook is Nederland, zowel bilateraal als in multilateraal verband, in contact metandere landen in de regio als Burundi, Oeganda, Angola, Zuid-Afrika en Keniaom te bespreken hoe regionaal geleide vredesinitiatieven kunnen wordenondersteund. Zo reisde een Nederlandse vertegenwoordiger in maart dit jaaraf naar zowel DRC als Rwanda als onderdeel van een internationale missieTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel3 van VS, VK, EU, Frankrijk, België, de VN en de Afrikaanse Unie. Nederlanddeed dit in de hoedanigheid als voorzitter van de International Contact Group,een informeel samenwerkingsverband van gelijkgezinde partners ominformatie uit te wisselen en inspanningen om vredesinitiatieven te onder-steunen te coördineren.Daarnaast draagt Nederland bij aan de inspanningen van de VN SpeciaalGezant voor de Grote Meren regio en steunt Nederland de InternationalConference for the Great Lakes, een intergouvernementele organisatie vanlanden in de Grote Meren regio, die zich bezig houdt met de bevordering vanregionale ontwikkeling en duurzame vrede.Vraag 7Wat is de status van de aan te stellen EU Speciale Gezant voor het GroteMerengebied? Deelt u de mening dat deze persoon zo snel mogelijk terplekke zou moeten zijn? Kunt u die urgentie adresseren tijdens de eerstvol-gende Raad Buitenlandse Zaken in Brussel?Antwoord 7De Europese Commissie is in de afrondende fase van de aanstelling van eenEU Speciaal Vertegenwoordiger voor de Grote Meren regio. Nederland heeftzich sterk ingespannen voor de instelling van deze functie door dit, insamenwerking met andere lidstaten, consistent onder de aandacht te brengenin Brussel. Inmiddels is de Europese Commissie bezig met de afronding vande selectieprocedure, en is er reeds overeenstemming bereikt over hetmandaat van de Speciaal Vertegenwoordiger. Gezien de voorgenoemdeontwikkelingen acht ik het niet nodig dat Nederland dit tijdens de eerstvol-gende Raad Buitenlandse Zaken agendeert.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel4

Versie e51c4403d79d03d6fba68b66defe90ac548d58e599763fa60e64a0fac9618a2d · Officiële bron.