Reactie op verzoek commissie over het nieuwsbericht op 30 mei jl. van De Telegraaf ‘Probleem dreigt voor peperdure nieuwe Nederlandse onderzeeërs: VS willen hun raketten niet op Franse boot’ en het nieuwsbericht op 30 mei jl. van de Volkskrant ‘Nederland versoepelde eisen om Frankrijk in de race te houden voor bouw onderzeeboten’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202434 225Toekomst van de Nederlandse onderzeedienstNr. 57 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 mei 2024Met deze brief kom ik tegemoet aan het verzoek van de vaste commissievoor Defensie om een reactie op het nieuwsbericht op 30 mei jl. vanDe Telegraaf «Probleem dreigt voor peperdure nieuwe Nederlandseonderzeeërs: VS willen hun raketten niet op Franse boot» en het nieuws-bericht op 30 mei jl. van de Volkskrant «Nederland versoepelde eisen omFrankrijk in de race te houden voor bouw onderzeeboten».De Telegraaf meldt in het genoemde bericht dat de Verenigde Staten nietzal instemmen met de levering van Tomahawk lange afstandsraketten aanNederland als deze worden geplaatst aan boord van onderzeeboten diezijn gebouwd door een Franse werf. Dat is volgens het bericht problema-tisch voor Defensie, omdat dit zou resulteren in extra kosten en omdatDefensie dan over verschillende typen lange afstandsraketten zoubeschikken voor de LC-fregatten en de onderzeeboten.Defensie herkent zich niet in dit beeld. In de A-brief Maritime Strike(Kamerstuk 27 830, nr. 391) is kenbaar gemaakt dat Defensie kiest vooraanschaf van de Tomahawk Land Attack Missile (TLAM). Defensie heefthierover contact met het Amerikaanse Ministerie van Defensie (USDepartment of Defense, DoD), waarbij ook de integratie van TLAM op denieuwe Orkaklasse onderzeeboten onderwerp is van gesprek. DeVerenigde Staten hebben zich niet op voorhand uitgesproken over dehaalbaarheid van integratie van TLAM op de Orkaklasse, of in dit kaderbeperkingen gesteld aan kandidaat-werven. Pas als de leverancierskeuzedefinitief is en het leveringscontract is getekend, kan Defensie in samen-werking met het US DoD een concreet plan uitwerken voor integratie vanTLAM op de nieuwe onderzeeboten.Defensie beschikt niet over informatie waaruit zou blijken dat het risicodat de nieuwe onderzeeboten niet kunnen worden uitgerust met eenkruisvluchtwapen, groter is bij één van de werven. De hierbovenbeschreven werkwijze, om pas na tekenen leveringscontract een plan uitte werken, is niet afhankelijk van welke werf de Orkaklasse bouwt. Zoals kst-34225-57ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 225, nr. 571 gemeld in de D-brief (Kamerstuk 34 225, nr. 52) is de werf verantwoor-delijk voor het leveren van een onderzeeboot met de voorzieningenwaarop Defensie in de toekomst een kruisvluchtwapen kan integreren. Deintegratie en installatie zelf zijn geen onderdeel van het onderzeebootpro-gramma. De kandidaat-werven hebben in hun offerte provisions foraangeboden op basis van algemene informatie (afmetingen, gewicht, etc.)over de bewapening. Na het gunningsbesluit kan Defensie in samen-werking met het US DoD het integratieconcept nader uitwerken, op basiswaarvan de specifieke informatie wordt aangevraagd, die de winnendewerf nodig heeft om te voorzien in de geëiste provisions for. Dit informa-tieverzoek wordt momenteel voorbereid.Het bericht van de Volkskrant op 30 mei jl. getiteld «Nederland versoe-pelde eisen om Frankrijk in de race te houden voor bouw onderzeeboten»maakt melding van een discussie tussen Nederland en de Franse overheidover de vanuit Nederland wenselijk geachte toegang van de AuditdienstRijk (ADR) tot de «winnende werf» om financiële controletaken te kunnenuitvoeren. Daarbij wordt in het bericht de suggestie gewekt dat inafwijking van het advies vanuit de Directie Juridische Zaken (DJZ) van hetMinisterie van Defensie de Staat zou hebben gekozen om «versoepe-lingen» toe te staan voor de Franse werf die niet zouden gelden voor deandere kandidaat-werven.Dit beeld is onjuist. Rechtstreekse ADR-toegang tot financiële informatievan de leverancier vormt één van de essentiële voorwaarden voor dekosten- en risicobeheersing in het programma VOZBT. De bepalinghieromtrent is opgenomen in de Letter of Commitment (LoC) die isondertekend met de nationale overheden van de drie kandidaat-werven,als voorwaarde voor de werven om de Request for Quotation (RfQ) teontvangen en een offerte te kunnen indienen. De in de LoC gemaakteafspraken worden vastgelegd in het Memorandum of Understanding(MoU) dat, zoals toegelicht in de D-brief, wordt gesloten met de Franseoverheid voor of tijdens ondertekening van het leveringscontract metNaval Group.Zoals niet ongebruikelijk bij dit soort trajecten kunnen er met de verschil-lende overheden discussies zijn over één of meerdere onderwerpen bijhet opstellen van LoC’s en concept-MoU’s. Het is correct dat in dit kader isgesproken over de reikwijdte van de ADR-werkzaamheden bij de Fransewerf Naval Group als gevolg van nationale wetgeving. Naar aanleidinghiervan heeft DJZ een advies uitgebracht waarvan de strekking luidde dathet gelijke speelveld tussen de werven bewaakt dient te worden. Opgrond van het advies van DJZ is de inzet geweest om zo snel mogelijkduidelijkheid te krijgen over de toegang van de ADR. Daarbij is bovendienvastgehouden aan de afspraak in de LoC dat de ADR toegang krijgt tot denoodzakelijke financiële informatie van Naval Group. Dit heeft in overlegmet de Franse overheid en de ADR geleid tot afspraken over de uitwerkingvan een concrete werkwijze voor de rechtstreekse toegang waarmee deADR in staat wordt gesteld om de controletaken uit te oefenen. Dezewerkwijze is vastgelegd in het MoU. Ook op het gebied van de contrac-tuele audit-eisen met Naval Group zijn geen wijzigingen ten opzichte vande in de RfQ opgenomen eisen doorgevoerd. Van een «versoepeling»zoals beschreven in het bericht is dus geenszins sprake.Het betreffende advies van DJZ zal ik ter vertrouwelijke inzagebeschikbaar stellen aan uw Kamer1. Procesadviezen van de Landsad-vocaat kan ik niet met uw Kamer delen. Ik wijs u in dat kader op de1Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt TweedeKamerTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 225, nr. 572 kabinetsbeleidslijn voor openbaarmaking van adviezen van de Lands-advocaat die betrekking heeft op adviezen gegeven vanaf 1 juli 2021(Kamerstuk 35 510, nr. 4).De Staatssecretaris van Defensie,C.A. van der MaatTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 225, nr. 573