Verslag van een schriftelijk overleg over o.a. de geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken van 28 januari 2025 (Kamerstuk 21501-33-1109)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-33Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie21 501-02Raad Algemene Zaken en Raad BuitenlandseZakenNr. 1112 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 22 januari 2025 De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen enopmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over debrief van 17 januari 2025 over de brieven van de Minister van Buiten-landse Zaken d.d. 17 januari 2025 inzake Geannoteerde agenda RaadAlgemene Zaken van 28 januari 2025 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 1109) end.d. 19 december 2024 inzake Verslag Raad Algemene Zaken van17 december 2024 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 3002).De vragen en opmerkingen zijn op 20 januari 2025 aan de Minister vanBuitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 22 januari 2025 zijn devragen beantwoord.De voorzitter van de commissie,Van der PlasAdjunct-griffier van de commissie,Hoedemaker kst-21501-33-1112ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11121 InhoudsopgaveIVragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie vande bewindspersoon2•Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie2•Vragen en opmerkingen van de leden van deGroenLinks-PvdA-fractie5•Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie7•Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie10•Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie11•Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie13•Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie15 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van debewindspersoon Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractieDe leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomenvan de geannoteerde agenda en hebben nog wat vragen.Het lijkt nog onduidelijk te zijn wat de koers gaat worden van de regering-Trump met betrekking tot de financiële en militaire steun aan Oekraïne. Deleden van de PVV-fractie vragen de Minister of hij indicaties heeftontvangen die blijk geven van een onduidelijke opstelling van deregering-Trump bij het voortzetten van de steun aan Oekraïne.1. Antwoord van het kabinetTrump is zeer recent aangetreden als president. Het is belangrijkgeen overhaaste conclusies te trekken over wijzigingen inAmerikaans beleid ten over staande van Oekraïne. Nederland isdoorlopend met de Verenigde Staten in gesprek over onzegedeelde belangen en de grote uitdagingen waar zowel de VS alsde EU voor staan. Oekraïne is daarin prioriteit. Deze gesprekkenzullen we blijven voeren.Hoge Vertegenwoordiger Kaja Kallas heeft onlangs aangegeven dat deEuropese Unie (EU) klaarstaat om de leidende rol van de Verenigde Staten(VS) over te nemen ten aanzien van de steun aan Oekraïne en de ledenvan de PVV-fractie vragen wat de Minister van deze uitspraak van de HogeVertegenwoordiger vindt. Deze leden merken in dit kader op dat debekrachtiging van de uitbreiding van het buitenlandbeleid van de EU doornationale parlementen moet worden bepaald.Voor 31 januari a.s. moeten EU-lidstaten instemmen met de verlengingvan de huidige sanctiemaatregelen tegen Rusland en de HongaarseMinister van Buitenlandse Zaken wil eigenlijk geen besluit nemen totduidelijk is of de regering-Trump deze ook in stand zal houden. De ledenvan de PVV-fractie vragen wat het effect van deze sancties nog zal zijn alsde Verenigde Staten deze niet meer in stand zal houden en wat de meningvan de Minister is over de opstelling van de Hongaarse Minister vanBuitenlandse Zaken.2. Antwoord van het kabinetSancties zijn een belangrijk onderdeel van de geïntegreerdeEuropese beleidsinzet ten aanzien van Oekraïne. Het kabinet zetin op verlenging van de maatregelen en kan niet speculeren overmaatregelen van de nieuwe Amerikaanse regering. Het kabinetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11122 blijft het belang van EU-eenheid onderstrepen. Dit doet hetkabinet samen met vele andere EU-lidstaten. Het kabinet heeft ervertrouwen in dat het Pools voorzitterschap zich hier ook voorzal inspannen.Deelt de Minister de mening van de leden van de PVV-fractie dat Hamasnooit ofte nimmer (meer) politieke macht mag hebben in gebieden dieonder controle van de Palestijnen zijn?3. Antwoord van het kabinetVoor Nederland zijn de G7-principes voor de «Day After» in deGazastrook leidend. Onderdeel hiervan is dat Hamas geen rolspeelt in het bestuur van de Gazastrook.De voornoemde leden vragen opheldering aan de Minister waaromNederland samen met Frankrijk voortrekker is in de totstandkoming vanhet derde sanctiepakket tegen zogenaamde gewelddadige kolonisten inbetwiste gebieden. Ook vragen deze leden waarom er nog geen nieuwesancties tegen Hamas bekrachtigd zijn. Tevens vragen zij de Minister of hijin kaart kan brengen welke andere betwistbare conflictgebieden potentieelin aanmerking voor sancties zouden kunnen komen. Kan de Minister pergebied aangeven waarom Nederland daar geen voortrekkersrol in speelt?4. Antwoord van het kabinetHet kabinet is voorstander van de inzet van sancties alsonderdeel van een bredere, samenhangende beleidsinzet ombuitenlandpolitieke doelstellingen te behalen. Het kabinetspreekt zowel bilateraal als in EU-verband zijn afkeuring uit overgewelddadig optreden van kolonisten op de Westelijke Jordaan-oever. Nederland spreekt Israël aan op diens verantwoordelijk-heden onder het bezettingsrecht, waaronder die voor deveiligheid van Palestijnse burgers. Nederland draagt voortdurendinternationaal bij aan het opvoeren van druk op Hamas. De EUheeft begin vorig jaar een nieuw sanctieregime opgezet gerichtop personen en entiteiten die Hamas en de Palestijns IslamitischeJihad (PIJ) financieren of faciliteren. In totaal zijn er twaalfpersonen en drie entiteiten op deze sanctielijst geplaatst. Ookheeft de EU drie aan Hamas gelieerde entiteiten op de mensen-rechtensanctielijst geplaatst wegens seksueel geweld tijdens deterroristische aanslagen op 7 oktober. Voor het instellen vannieuwe sancties geldt, naast het vereiste van gedegen juridischeonderbouwing, ook het algemene uitgangspunt van EU-eenheid.Kan de Minister de leden van de PVV-fractie garanderen dat het arrestatie-bevel tegen het democratisch gekozen en bevriende staatshoofdNetanyahu van het Internationaal Strafhof niet zal worden uitgevoerddoor de Nederlandse regering? Tevens vragen deze leden welke conse-quenties de onlangs aangenomen resolutie door het AmerikaanseCongres heeft op Nederlandse parlementariërs en bewindslieden dieeventueel mee zullen werken aan de daadwerkelijke uitvoering van hetarrest.5. Antwoord van het kabinetNederland is op basis van het Statuut van Rome en de Uitvoe-ringswet Internationaal Strafhof verplicht om een verzoek totaanhouding en overlevering in behandeling te nemen. Handelenop de arrestatiebevelen zal pas aan de orde zijn als de persoonzich begeeft op Nederlands grondgebied en Nederland eendergelijk verzoek heeft ontvangen tot aanhouding en overle-vering. Dat is geregeld in het Statuut van Rome. Op dit momentTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11123 heeft Nederland nog niet een dergelijk verzoek ontvangen, en kanook niet op de uitkomst van een dergelijke behandeling vooruitlopen. Dat geldt eveneens voor de vraag wanneer dezeverplichting eventueel zou botsen met andere internationaalrech-telijke verplichtingen. Op het moment dat dit zou spelen wordteen afweging gemaakt rekening houdend met de omstandig-heden van het geval.Voor de Illegitimate Court Counteraction Act geldt dat vooralsnogenkel het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden met ditwetsvoorstel heeft ingestemd. Naar verwachting zal stemming inde Senaat op korte termijn plaatsvinden. In geval van aanname ishet vervolgens aan de Trump-regering om binnen 60 dagen desanctielijst vast te stellen. Het is ook mogelijk dat sancties opbasis van een Executive Order worden ingesteld. Gezien denauwe banden met de VS, het belang van de Trans-Atlantischerelatie en het bondgenootschap met de VS op het gebied vanveiligheid is het niet de verwachting dat parlementariërs ofbewindspersonen onderworpen zullen worden aan sancties.Nederland staat in nauw contact met relevante partijen overmogelijke sancties en bespreekt zorgen hierover.De aan het woord zijnde leden willen graag weten of de NederlandseSpeciaal Gezant voor Syrië zich ook gaat inzetten voor de terugkeer vanSyrische vluchtelingen die nog in Nederland verblijven.6. Antwoord van het kabinetZoals ook benoemd in mijn brief van 5 januari jl. (Kamerstuk32 623, nr. 332) heeft de Speciaal Gezant voor Syrië op 2 en4 januari een bezoek gebracht aan Damascus. Tijdens dit bezoekis onder andere gesproken over humanitaire hulp, de onder-steuning van Syrische vluchtelingen in de omringende landen ende noodzaak van het creëren van voorwaarden in Syrië voor hetmogelijk maken van duurzame terugkeer van vluchtelingen.Op dit moment geldt voor Syrië een besluit- en vertrekmora-torium voor de duur van zes maanden. Met het instellen van eenbesluitmoratorium kunnen asielaanvragen tijdelijk wordenaangehouden totdat meer duidelijk is over de gevolgen van demachtswisseling. Het Kabinet blijft de situatie tussentijdsnauwlettend volgen en zet zich in voor het ondersteunen vanvrijwillige terugkeer van Syriërs naar hun land van herkomst.De leden van de PVV-fractie maken zich ernstige zorgen over deuitspraken van de CEO van Meta, Mark Zuckerberg, die een toename zietvan Europese wet- en regelgeving op het gebied van censuur. Zij vragende Minister of hij deze vrees deelt en of hij zich sterk wil maken tijdens deRaad Algemene Zaken voor de vrijheid van meningsuiting, en zich uit wilspreken tegen het voornemen van de Europese Commissie om censuurverder te institutionaliseren in de EU.7. Antwoord van het kabinetNee, de Minister deelt dat standpunt niet. Ook de Digitaledienstenverordening (DSA) stelt de vrijheid van meningsuitingvoorop en verplicht niet tot het verwijderen van legale inhoud.Wel bevat de DSA een aantal zorgvuldigheidsverplichtingen waarbig tech-platformen aan moeten voldoen om bepaalde systeemri-sico’s, zoals de verspreiding van illegale inhoud of desinformatiedie democratische processen kan beïnvloeden of het publiekedebat kan verstoren, tegen te gaan. Het kabinet steunt deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11124 Europese Commissie in het toezicht op de DSA jegens deze bigtech-platformen en volgt de lopende onderzoeken in dit verband.Tot slot vragen de leden van de PVV-fractie waarom de vragen over deartikel 7-procedure tegen Hongarije, gesteld tijdens het schriftelijk overlegover de Raad Algemene Zaken van 19 november jl., niet inhoudelijk zijnbeantwoord. Kan de inhoudelijke beantwoording van deze onbeant-woorde vragen meegenomen worden in de beantwoording van ditschriftelijk overleg?8. Antwoord van het kabinetIn het schriftelijk overleg over de Raad Algemene Zaken van19 november jl. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2977) zijn antwoordenopgenomen over de vragen over de artikel 7-procedure tegenHongarije die toen stonden geagendeerd. Daarnaast is verwezennaar de mogelijkheid om in een commissiedebat over rechtsstate-lijke ontwikkelingen nadere vragen daarover te beantwoorden.Dit commissiedebat, dat nog moet plaatsvinden, biedt een goedegelegenheid om de eventuele verdere vragen nader te beant-woorden.Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractieDe leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben kennis genomen van degeannoteerde agenda Raad Algemene Zaken van 28 januari 2025(Kamerstuk 21 501-33, nr. 1109). Zij hebben hier nog enige vragen enopmerkingen bij.Tijdens de Raad zal onder andere gesproken worden over energieze-kerheid en -onafhankelijkheid. De Nederlandse afhankelijkheid van lng uitde Verenigde Staten is de afgelopen jaren sterk toegenomen. De ledenvan de GroenLinks-PvdA-fractie maken zich zorgen over deze afhanke-lijkheid gezien de onvoorspelbaarheid ten opzichte van de EU van deaanstaande Amerikaanse president. Bovendien is het Amerikaanse gasverantwoordelijk voor 66 procent van de totale Nederlandse broeikasgas-uitstoot die met gaswinning en -transport gepaard gaat. Erkent deMinister dat het op lange termijn onwenselijk is om deze afhankelijk tebehouden? Ziet de Minister ook het geopolitieke belang van meer inzettenop energieopwekking op zee en energiebesparing, bijvoorbeeld doorgrootschalige isolatie in Nederland? Wat zijn de opties voor differentiatie?9. Antwoord van het kabinetHet is de verwachting dat het onderwerp energiezekerheid en-onafhankelijkheid enkel door het Pools voorzitterschap wordtbenoemd als een van haar prioriteiten. Het onderwerp wordt nietinhoudelijk besproken tijdens de Raad.Het kabinet zet zich in om de klimaatdoelstellingen voor 2050 tehalen door onder andere te focussen op energie- en gasbesparingen het versnellen van de energietransitie. Dit omvat een afbouwvan het gebruik van fossiele energiebronnen, wat bijdraagt aanreductie van de milieu-impact. Het kabinet erkent dat de afhanke-lijkheid van LNG de afgelopen jaren is toegenomen en dat dit opde lange termijn onwenselijk is, gezien de geopolitieke onzeker-heden en de milieu-impact. Daarom zet het kabinet in op hetverbeteren van de Nederlandse energieonafhankelijkheid en hetverminderen van risicovolle strategische afhankelijkheden voorhet Nederlandse energiesysteem. Dit vergroot de leveringsze-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11125 kerheid en verkleint de impact van onvoorspelbare marktprijzenen geopolitieke spanningen.1Op welke manier kan hier in Europees verband samen wordenopgetrokken? Is de Minister bereid dit op te werpen bij zijn ambtsgenotentijdens de Raad?10. Antwoord van het kabinetZoals ook in het antwoord op vraag 1 aangegeven, wordt ditonderwerp niet besproken tijdens de Raad. Het maakt slechtsdeel uit van een presentatie van prioriteiten van het Poolsvoorzitterschap. Op Europees niveau zijn de afgelopen jarenacties in gang gezet om risicovolle strategische afhankelijkhedente verminderen, vooral in de context van de energiecrisis.Nederland werkt binnen de EU mee aan het Europese strevennaar energiezekerheid. Dit streven heeft, in reactie op deRussische inval in Oekraïne, een impuls gekregen met hetREPowerEU-pakket dat tijdens de energiecrisis tot stand isgebracht. Daarnaast zijn tijdens de energiecrisis maatregelengenomen om gasopslag en gezamenlijke inkoop te bevorderen enzijn aanvullende afspraken gemaakt over onderlinge Europesesolidariteit voor het vergroten van de leveringszekerheid. DeMinister van Klimaat en Groene Groei werkt in Europees verbandsamen met andere lidstaten om deze doelstellingen en afsprakenna te komen.Tijdens de Raad zal ook gesproken worden over het landenhoofdstuk vande rechtsstaatsdialoog van Hongarije. De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie achten het van belang dat er uitgebreid wordt stilgestaan bij deslechte staat van de rechtsstaat in Hongarije. De Europese Commissieheeft Hongarije voor de rechter gedaagd voor de omstreden en door hetKremlin geïnspireerde «foreign agents law». Deze leden vinden het vanbelang dat deze wet van tafel gaat, met name met het oog op eerlijkeverkiezingen in Hongarije in 2026 en het effect dat dit met zich meebrengtvoor landen met soortgelijke wetten. Is de regering bereid zich uit tespreken in de zaak bij het Hof van Justitie van de EU over deze wet? Zonee, waarom niet?11. Antwoord van het kabinetHet kabinet heeft zorgen over de inperking van de ruimte van hetmaatschappelijk middenveld in Hongarije, mede als gevolg van deinvoering van een Soevereiniteitswet in december 2023. DeEuropese Commissie is om die reden een inbreukproceduregestart en heeft deze zaak in oktober 2024 bij het Hof vanJustitie aanhangig gemaakt.2 Het kabinet zal voor 17 februari a.s.aan het Hof van Justitie een eventuele deelname moetendoorgeven en beraadt zich momenteel op de opportuniteit vandeelname aan deze Hofzaak. Het kabinet beoordeelt elke Hofzaakaltijd op zijn eigen merites. Ook trekt Nederland altijd zoveelmogelijk samen met gelijkgezinde lidstaten op en zet het kabinetzich actief in om een dergelijke samenwerking tot stand tebrengen.1KGG - Energienota 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl2Zie ook al het Hongaarse landenhoofdstuk uit rechtsstaatrapport 2024 van de EuropeseCommissie: 2024 Rule of law report - Communication and country chapters - EuropeanCommission.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11126 Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractieDe leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomenvan de stukken ter voorbereiding op de Raad Algemene Zaken van28 januari 2025. Zij wensen in dit kader enkele specifieke aandachtspuntente benadrukken en vragen hierover nadere toelichting van het kabinet.De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de prioriteitenvan het Pools EU-voorzitterschap, met bijzondere aandacht voor de viercentrale uitdagingen: Europese veiligheid, migratie, klimaatveranderingen concurrentievermogen van de EU. Met betrekking tot de steun aanOekraïne onder het Pools EU-voorzitterschap zijn de leden positief overhet voornemen om de militaire, economische en politieke steun temaximaliseren. Tegelijkertijd zijn zij benieuwd naar de uitvoerbaarheidvan het voorstel om winsten uit geïmmobiliseerde activa van deRussische centrale bank in te zetten voor de wederopbouw van Oekraïne.Welke juridische en praktische uitdagingen ziet de regering bij deze inzet,en hoe denkt zij deze te overkomen? Bovendien vragen zij of de regeringbereid is zich in te zetten voor verdere sancties tegen Rusland, in lijn methet Poolse beleid.12. Antwoord van het kabinetTen aanzien van het inzetten van de winsten uit bevroren activavan de Russische Centrale-banktegoeden stemde het EuropeesParlement in oktober in met een buitengewone lening vanmaximaal EUR 35 miljard aan Oekraïne, waarbij de toekomstigeinkomsten uit bevroren Russische activa aan Oekraïne terbeschikking worden gesteld voor het terugbetalen van de leningen rentebetalingen. Dit betreft opvolging van het G7 politiekakkoord om voor eind 2024 ongeveer EUR 45 miljard aanleningen aan Oekraïne te realiseren. Deze leningen kunnen onderandere worden ingezet voor de wederopbouw van Oekraïne.Conform de moties Boswijk c.s.; Krul c.s., Dobbe c.s. enBrekelmans c.s.3 zet het kabinet zich ook met ambitie in voor hetin EU- en G7-verband onderzoeken van mogelijkheden voor hetnemen van aanvullende maatregelen op basis van de RussischeCentrale-banktegoeden. Op 20 december jl. heeft de Commissievan Advies voor Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) haaradvies «Confiscatie van eigendommen van vreemde staten»4gepubliceerd over de (on)rechtmatigheid van confiscatie vanvreemde staatseigendommen onder het internationaal recht. Eenkabinetsappreciatie zal uw kamer binnen de wettelijke termijntoekomen. Er is binnen de EU en G7 geen overeenstemming overde rechtmatigheid van het confisqueren, in tegenstelling totimmobiliseren, van Russische Centrale-Banktegoeden als tegen-maatregel. Ook bestaan er zorgen over de mogelijke risico’s vanconfiscatie voor de internationale rol van de Euro als reserve-valuta en de stabiliteit van de financiële markt. Aanvullendemaatregelen kunnen alleen worden genomen in EU-verband,temeer omdat tegoeden van de Russische Centrale Bank zich nietin Nederland bevinden. Nederland blijft in internationaal verbanden in bilaterale contacten in gesprek met partners over demogelijkheden en risico’s.Het kabinet spant zich voortdurend in voor het opvoeren van desanctiedruk tegen de Russische Federatie, met als prioriteitenonder meer de aanpak van de schaduwvloot, het ondermijnen vanhet Russische verdienvermogen op mondiale energie- en grond-3Kamerstuk 21 501-02, nr. 2962; Kamerstuk 36 410 V, nr. 65; Kamerstuk 21 501-20, nr. 1959;Kamerstuk 21 501-20 nr. 2034.4Zoals op 13 augustus 2024 verzocht door de Minister van Buitenlandse Zaken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11127 stoffenmarkten, het raken van het Russische militair-industrieelcomplex en het bestrijden van sanctie-omzeiling. Het kabinetstaat hierover in nauw contact met het Poolse voorzitterschap.De leden delen de ambitie van het Pools EU-voorzitterschap om deintegratie van kandidaat-lidstaten te bevorderen, met name Oekraïne,Moldavië en de Westelijke Balkan – vanzelfsprekend op meritesgebaseerd. Op het gebied van economie, rechtsstaat en acquis moetendeze landen hun huiswerk op orde hebben. Zij constateren echter dat dezeprocessen gepaard gaan met complexe hervormingsagenda’s, zoals ophet gebied van goed bestuur en de rechtsstaat. Kan de Minister aangevenhoe hij de balans ziet tussen het aanmoedigen van integratie en het striktvasthouden aan de Kopenhagen-criteria? Hoe wil de regering voorkomendat toetredingstrajecten versneld worden zonder de noodzakelijkehervormingen te waarborgen en deelt hij de opvatting van de leden vande VVD fractie dat dit de Europese Unie als geheel alleen maar zouverzwakken?13. Antwoord van het kabinetHet kabinet staat zeer kritisch tegenover verdere uitbreiding vande EU en houdt streng vast aan de eisen voor EU-lidmaatschap,inclusief de Kopenhagen-criteria. Hervormingen op het gebiedvan goed bestuur, transparantie en de rechtsstaat zijn belangrijk.Het Oekraïneplan, Groeiplan voor de Westelijke Balkan en hetvoorstel voor een Groeiplan voor Moldavië koppelen uitbetalingvan middelen aan het doorvoeren van hervormingen, mede op hetgebied van de rechtsstaat. Het kabinet verwelkomt deze nadruk-kelijke koppeling en het principe van conditionaliteit. Daarnaastbieden het Groeiplan voor de Westelijke Balkan en het voorge-stelde Groeiplan voor Moldavië mogelijkheden voor geleidelijkeintegratie in de EU. Het associatieakkoord met Oekraïne biedtook ruimte voor geleidelijke integratie. Het kabinet vindt datgeleidelijke integratie overwogen kan worden indien sprake isvan meerwaarde voor de Unie, de lidstaten en de kandidaat-lidstaat, en als de integriteit van de interne markt niet wordtaangetast. Geleidelijke integratie dient volgens het kabinet inbeginsel te passen binnen de kaders van de bestaande associatie-akkoorden. Integratie in de interne markt moet volgens hetkabinet altijd voorafgegaan worden door implementatie enhandhaving van alle relevante onderdelen van het EU-acquis, enmoet gepaard gaan met hervormingen en respect voor derechtsstaat.Wat betreft de rechtsstaat in Hongarije constateren deze leden dat derecente maatregelen van de Europese Commissie, zoals het definitiefbevriezen van 1,04 miljard euro aan Europese tegoeden, een duidelijksignaal afgeven. Zij steunen deze aanpak, maar vragen of de regering vanmening is dat de bestaande sancties voldoende effectief zijn in hetafdwingen van hervormingen. Is de regering bereid om verdergaandemaatregelen te ondersteunen als Hongarije blijft falen in het nakomen vande aanbevelingen, zoals het verbeteren van transparantie en corruptiebe-strijding?14. Antwoord van het kabinetHet kabinet vindt het van groot belang dat de lidstaten deUniewaarden, zoals vastgelegd in artikel 2 VEU, respecteren. Debreedte en de ernst van de rechtsstaatproblematiek in Hongarijevragen om een effectieve inzet van het volledige rechtsstaatin-strumentarium. De EU heeft inmiddels meerdere instrumenten totzijn beschikking om rechtsstatelijke problemen in de Unie teTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11128 adresseren.5 Het EU-rechtsstaatinstrumentarium is de afgelopenjaren ontwikkeld en versterkt. Zo kunnen financiële instrumentenworden ingezet als de schendingen van de beginselen van derechtsstaat het financieel beheer of de bescherming van definanciële belangen van de Unie serieus dreigen aan te tasten. Ditis eind 2022 in het geval van Hongarije ook gebeurd wat ertoeheeft geleid dat enkele rechtsstaathervormingen zijn doorge-voerd.6Het kabinet vindt het van belang dat de Commissie snel eneffectief optreedt om terugval van lidstaten op rechtsstatelijkvlak te voorkomen en aan te pakken en daarbij gebruik maaktvan al het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium.Ervaringen uit het verleden met lidstaten die de rechtsstaatbegin-selen hebben geschonden tonen dit aan.Het kabinet pleit er ook voor dat het bestaandeEU-rechtsstaatinstrumentarium volledig, consequent en meer insamenhang wordt benut. Het kabinet onderzoekt, in samen-werking met gelijkgestemde lidstaten, hoe de effectiviteit vanhet bestaande EU-rechtsstaatinstrumentarium kan wordenvergroot en eventueel verder kan worden ontwikkeld. Ook denieuwe Commissie heeft als prioriteit aangemerkt om het huidigerechtsstaatinstrumentarium, in het bijzonder het financiëleinstrumentarium, verder te versterken.7 Bij de uitwerking van ditvoornemen zal het kabinet nauw betrokken zijn.Daarnaast vragen zij of de regering kan aangeven hoe zij de geloofwaar-digheid van de EU wil waarborgen in het licht van de aanhoudendeschendingen door Hongarije.15. Antwoord van het kabinetIndien lidstaten de rechtsstaatbeginselen schenden is de geloof-waardigheid van de EU erbij gebaat dat de Commissie, alshoedster van de Verdragen, snel en effectief optreedt enzorgvuldig beoordeelt of lidstaten voldoen aan de door deCommissie gestelde eisen, voordat bevroren middelen wordenvrijgegeven of andere maatregelen worden opgeheven.Met betrekking tot Roemenië en Slovenië zijn de leden verheugd over degeconstateerde verbeteringen, zoals de voortgang in de onafhankelijkheidvan de rechterlijke macht en de bestrijding van corruptie. Tegelijkertijdblijven zij bezorgd over structurele problemen, zoals het gebrek aan regelsvoor lobbyen en de aanhoudende bedreigingen van journalisten. Kan deregering aangeven hoe zij binnen de EU wil pleiten voor versterktebescherming van journalisten, vooral in landen waar intimidatie encommerciële druk op de media blijven bestaan?16. Antwoord van het kabinetHet kabinet staat pal voor de bescherming van journalisten; inNederland, maar ook daarbuiten. Het kabinet vindt het dan ookpositief dat mediavrijheid en -pluriformiteit onderdeel is van hetjaarlijkse Commissie rechtsstaatrapport. Afgelopen jaren zijn opEU-niveau de Europese verordening mediavrijheid en deanti-strategische rechtszaken tegen publieke participatie5Kamerstuk 21 501-02, nr. 24266Zie eerder ook Kamerstuk 21 501-02, nr. 2915 en zie voor een overzicht van de drie financiëleinstrumenten die zijn ingezet tegen Hongarije Kamerstuk 36 560 V, nr. 7 en Kamerstuk21 501-20, nr. 1970.7Zie o.a. de Politieke beleidslijnen voor de volgende Europese Commissie 2024–2029 van 18 julijl., beschikbaar op https://commission.europa.eu.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11129 (SLAPPs) richtlijn vastgesteld. Met de Europese verordeningmediavrijheid heeft de Commissie handvatten gekregen om in tegrijpen indien lidstaten zich politiek inmengen in de inhoud vanaanbieders van mediadiensten. Met de anti-SLAPP-richtlijnkunnen onterechte juridische procedures tegen journalisten eenhalt worden toegeroepen. Het kabinet heeft de totstandkomingen de inhoud van deze EU-regelgeving gesteund en is op ditmoment bezig met de implementatie. De anti-SLAPP richtlijnmoet uiterlijk op 7 mei 2026 zijn geïmplementeerd. DeEMFA-Europese verordening mediavrijheid is met ingang van8 augustus 2025 van toepassing. Verder steunt het kabinetuitwisseling van kennis en goede voorbeelden uit diverselidstaten. In EU-verband en in de Raad van Europa wordtPersVeilig meermaals over het voetlicht gebracht. Het kabinet isook voorstander van uitwisseling in Europees verband doorberoepsgroepen zelf.Tot slot zijn de leden benieuwd naar de Nederlandse positie in dediscussies rondom het nieuwe MFK en de hervorming van het landbouw-en cohesiebeleid, zoals bepleit door het Pools voorzitterschap. Zij vragende regering om een standpunt in te nemen over de mogelijke gevolgenvan deze hervormingen voor Nederland en de bredere EU-begroting. Hoekijkt de regering tegen plannen die kunnen leiden tot centralisatie van debegroting of een striktere conditionaliteit die mogelijk disproportioneelnadelig kunnen uitpakken voor lidstaten met een netto-betalingspositie?17. Antwoord van het kabinetHet kabinet werkt in het eerste kwartaal van 2025 eenkabinetsinzet uit op hoofdlijnen voor de aankomendeMFK-onderhandelingen. Deze hoofdlijneninzet wordt aan uwKamer verzonden. Op dit moment kan nog niet vooruit wordengelopen op de invulling van de hoofdlijneninzet.En welke kansen ziet de regering voor het instellen van conditionaliteitenom Europese lidstaten te houden aan de rechtsstaatbeginselen, waarmeecorruptie kan worden bestreden en rechten van minderheden wordengeborgd?18. Antwoord van het kabinetRespect voor de rechtsstaat en fundamentele waarden doorlidstaten is essentieel voor een goed functionerende EuropeseUnie. Het is van belang dat ook de toekomstige EU-begrotingsterke waarborgen voor de rechtsstaat en bescherming van definanciële belangen van de EU bevat. Het kabinet is daaromvoorstander van een sterke koppeling tussen het respecteren vande rechtsstaat en de ontvangst van middelen uit EU-begroting.Op dit moment kan verder niet vooruit worden gelopen op deinvulling van de Nederlandse inzet voor deMFK-onderhandelingen.Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractieDe leden van de NSC-fractie hebben met belangstelling kennisgenomenvan de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken d.d. 28 januari2025. Deze leden hebben enkele vragen over de inzet van het kabinetgedurende deze Raad Algemene Zaken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111210 Ontwikkelingen ten aanzien van de rechtstaatDe leden van de NSC-fractie zijn blij te horen dat er door een aantallanden, zoals Hongarije en Portugal, vooruitgang is geboekt ten aanzienvan de aanbevelingen die gedaan zijn in het Rechtstaatrapport door deEuropese Commissie. Toch zijn er nog veel zorgen over de aanbevelingendie niet geadresseerd zijn. Kan de Minister aangegeven welke anderemogelijkheden, naast het voortdurend aanspreken van deze landen, deEuropese Commissie heeft om deze landen aan te sporen de resterendeaanbevelingen te implementeren?19. Antwoord van het kabinetDe constateringen en aanbevelingen van de Commissie in hetrechtsstaatrapport worden indirect gebruikt om andere (handha-vende) rechtsstaatinstrumenten toe te passen. Daar waarlidstaten de rechtsstatelijke beginselen in de EU-verdragenschenden, kan de Commissie handhavend optreden. DeCommissie kan bijvoorbeeld een inbreukprocedure starten op hetterrein van de waarden van de EU tegen een lidstaat die volgensde Commissie zijn EU-rechtelijke verplichtingen niet nakomt. Alsde schendingen van de beginselen van de rechtsstaat hetfinancieel beheer of de bescherming van de financiële belangenvan de Unie serieus dreigen aan te tasten, kan deMFK-rechtsstaatverordening worden ingezet, zoals eind 2022 isgebeurd tegen Hongarije. De EU heeft inmiddels meerdereinstrumenten tot haar beschikking om rechtsstatelijke problemenin de Unie te adresseren.8Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractieDe leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van degeannoteerde agenda. Hierover hebben de leden nog enkele vragen.Vanaf 1 januari 2025 heeft Polen het voorzitterschap van de EuropeseRaad overgenomen. Overwegende dat Polen in het programma voor haarpresidentschap veiligheid en defensie heeft aangedragen als focusgebied,hoe kijkt het kabinet naar gezamenlijke Europese financiering vandefensie-uitgaven? Zijn er volgens het kabinet aanpassingen nodig aan dehuidige Europese (MFK) wet- en regelgeving om defensie-uitgaven opEuropees niveau te kunnen doen?20. Antwoord van het kabinetHet kabinet benadrukt dat de verslechterde veiligheidssituatie inEuropa vraagt om sterkere afschrikking en verdediging van hetNAVO-bondgenootschap. Dit vergt investeringen in defensie-capaciteiten en de defensie-industrie. Om deze investeringen tefinancieren zijn nationale defensiebudgetten het belangrijkst,waarbij de NAVO-norm leidend is. Voor additioneleEU-investeringen in defensie is het van belang dat eerst de rolvan de EU en het ambitieniveau worden bepaald, een needsassessment wordt verricht dat ingaat op welke beleidsmatigeacties nodig zijn en dat private financiering wordt gestimuleerd.Daarna kan worden bezien waarvoor en in welke vorm aanvul-lende EU-financiering nodig is. Het kabinet is geen voorstandervan een herziening van het huidige MFK en stelt vast dat hetreeds mogelijk is om via het MFK investeringen in defensie-industrie te doen, bijvoorbeeld in het geval van EDIP. Het kabinetis tegen het aangaan van gemeenschappelijke schulden voornieuwe instrumenten.8Kamerstuk 21 501-02, nr. 2426.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111211 Erkent het kabinet dat er op dit moment jaarlijks EUR 75 miljard efficiëntergewerkt kan worden als EU-lidstaten beter zouden samenwerken op hetgebied van defensie en veiligheid?21. Antwoord van het kabinetHet kabinet is voorstander van intensivering van de samen-werking tussen EU-lidstaten op het gebied van defensie enveiligheid. Het gaat hierbij bijvoorbeeld over meer gezamenlijkeaanbestedingen en meer open en concurrerende toeleverings-ketens van defensie-eindproducten. Dit kan leiden tot eenefficiëntieslag en daarmee gepaard gaande kostenbesparing. Hetkabinet heeft geen analyse uitgevoerd of ontvangen over deprecieze hoogte van de potentiële kostenbesparing.Overwegende dat ook financiële stabiliteit wordt genoemd in de geanno-teerde agenda als een van de prioriteiten van het Pools voorzitterschap endat de Nederlandse begroting eind vorig jaar door de EU is afgekeurd,welke stappen zijn er tot op heden gezet (en gaan er nog gezet worden)om de Nederlandse begroting ook op de middellange termijn in lijn tebrengen met de Europese begrotingsregels?22. Antwoord van het kabinetNederland onderschrijft het belang van houdbare overheidsfi-nanciën en de naleving en handhaving van de begrotingsregels indat kader, zodat lidstaten met hoge tekorten en schulden hunoverheidsfinanciën weer op orde brengen. Nederland behoort totde landen die momenteel geen buitensporig tekort hebben onderde Europese referentiewaarden. Het doel van het kabinet is omdat zo te houden tijdens de kabinetsperiode. In het Hoofdlijnen-akkoord is afgesproken dat het kabinet maatregelen neemt alshet tekort de 3% dreigt te overschrijden tijdens de kabinetspe-riode.De leden van de D66-fractie maken zich, net als de Europese Commissie,aanhoudend zorgen over de ontwikkelingen van de Hongaarse rechts-staat. Kunt u een overzicht geven van de specifieke punten waarop hetkabinet zich zorgen maakt over de Hongaarse rechtsstaat?23. Antwoord van het kabinetDe Europese Commissie heeft in het Hongaarse landenhoofdstukvan het rechtsstaatsrapport 2024 uitvoerig beschreven welkespecifieke zorgen zij heeft over de Hongaarse rechtsstaat9. Ookheeft de Europese Commissie tijdens de Raad Algemene Zakenvan 19 november 2024 toegelicht welke zorgen nog steeds tengrondslag liggen aan de artikel 7-procedure.10 Het kabinet deeltdeze zorgen.De leden hebben met zorg kennisgenomen van recente onderzoeksresul-taten waaruit blijkt dat Hongarije middels YouTube-campagnes hetpublieke debat in zeven andere Europese landen heeft geprobeerd tebeïnvloeden. In de gevallen van Polen en Slowakije ging het zelfs ombeïnvloeding tijdens verkiezingen. Is het kabinet het met de leden van deD66-fractie eens dat beïnvloeding van verkiezingen in andere EU-lidstatenabsoluut onacceptabel is? Is het kabinet bereid om aan te dringen opvervolgonderzoek op Europees niveau naar deze vorm van Hongaarseinmenging in verkiezingen?92024 Rule of law report – Communication and country chapters – European Commission10Kamerstukken II 2024/25, 21 501-02, nr. 2980.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111212 24. Antwoord van het kabinetBeïnvloeding van verkiezingen door EU-lidstaten in anderelidstaten is onacceptabel. Een vrij en eerlijk verloop van hetverkiezingsproces is allereerst een nationale aangelegenheid. Hetis aan de lidstaten zelf om een onderzoek in te stellen, of dit aande Commissie te vragen. Indien er EU-regels worden geschonden,is het aan de Commissie om, als hoedster van de Verdragen, op tetreden.Kunt u uitsluiten dat dergelijke Hongaarse beïnvloeding ook in Nederlandheeft plaatsgevonden?25. Antwoord van het kabinetIn de evaluatie van de Europees Parlementsverkiezing is uwKamer geïnformeerd dat er geen aanwijzingen zijn dat groot-schalige verkiezingsbeïnvloeding binnen Nederland heeftplaatsgevonden.11De leden van de D66-fractie hebben eerder deze week ook kennisgenomenvan de inval bij de Hongaarse anti-corruptiewaakhond. Overwegende datdeze organisatie ooit is opgericht omdat de Europese Unie beter toezichtwilde houden op hoe EU-subsidies worden uitgegeven, welke Europesegevolgen moet deze inval volgens het kabinet hebben?26. Antwoord van het kabinetHet is te vroeg hier een oordeel over te geven. Als er meerinformatie bekend is, is het allereerst aan de Commissie tebeoordelen of er EU-regels geschonden zijn.Tot slot vragen de leden van de D66-fractie zich af welke stappen er tot opheden zijn ondernomen naar aanleiding van de aangenomen motie(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2988) van Paternotte, waarin de regering wordtverzocht zich in te zetten voor een onderzoek naar de Hongaarsespionagepraktijken en, in afwachting van de resultaten daarvan, deveiligheidssituatie expliciet mee te wegen bij het afvaardigen vandelegaties naar Hongarije?27. Antwoord van het kabinetUw Kamer wordt hierover geïnformeerd in het verslag over deRaad Algemene Zaken van 28 januari as.Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractieDe leden van de SGP-fractie danken de regering voor de ontvangenstukken en hebben nog enige vragen en opmerkingen.De leden van de SGP-fractie zijn verheugd dat meerdere lidstaten bij dediscussie over de Toekomst van Europa aandacht vroegen voor hetminderen van regeldruk en administratieve lasten. Hoe wil de regering dathet beste waarborgen en bereiken, en bouwt de regering daarop coalitiesmet gelijkgezinde landen?28. Antwoord van het kabinetHet kabinet vindt het verminderen van administratieve lasten enregeldruk voor burgers, bedrijven, medeoverheden en uitvoe-ringsorganisaties van groot belang. Zoals uitgewerkt in hetonlangs verschenen actieprogramma «Minder Druk metRegels»12, dat door de Minister van Economische Zaken op11Kamerstukken II 2024–2025, 35 165, nr. 86, p. 312https://open.overheid.nl/documenten/19a8b345-710f-4fc6-90b4-b52d36d4e548/fileTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111213 9 december jl. aan uw Kamer is aangeboden zet Nederland zichhier in EU-verband actief voor in, ook samen met anderelidstaten. Zo pleit Nederland onder andere voor het meer en beteruitvoeren van impact assessments en voor een sterke positie vande toezichthouder die de kwaliteit bewaakt van impact assess-ments. Hiermee wordt voortgebouwd op een non-paper dat isopgesteld door Nederland en mede ondertekend door Zweden,Italië, Tsjechië en Denemarken.13De leden van de SGP-fractie zijn benieuwd naar het gesprek over hetdefensiegedeelte van het Draghi-rapport. De regering gaf eerder aan veelvan de voorstellen te steunen die fragmentatie van de Defensie-industrietegengaan. Voorgenoemde leden vragen hoe de regering de voorgesteldecentrale EU Defensieindustrieautoriteit voorstelt? Hoe ziet de regering ditvoorstel in het licht van subsidiariteit en proportionaliteit?29. Antwoord van het kabinetEr is nog geen formeel voorstel voor een centrale EU Defensie-industrieautoriteit. Zodra hier een formeel voorstel toe verschijntvan de Europese Commissie zal het kabinet hierover via reguliereweg een standpunt delen met uw Kamer, inclusief een oordeelover de subsidiariteit en proportionaliteit.Hoe weegt de regering het «bij voorkeur Europees aankopen» op hetgebied van defensie af tegen andere wensen zoals snelheid, hoeveelheid,kosten en de kwalitatieve eisen? Is de regering het met voorgenoemdeleden eens dat de voorkeursregel voor kopen uit EU-landen in plaats vanexterne landen eerder politiek commitment dan wetgeving moet worden?30. Antwoord van het kabinetHet Ministerie van Defensie heeft ervoor gekozen het oudemantra «beste product voor de beste prijs» los te laten, en laatde factor tijd en herkomst van het product – bij voorkeurEuropees of Nederlands – zwaarder meewegen. Dit draagt ook bijaan de ambitie van meer standaardisatie en interoperabiliteit vansystemen en materieel in Europa. De keuzes zullen case-by-casebeoordeeld worden op basis van de meest urgente kritiekecapabilities die Defensie nodig heeft. Er ligt momenteel geenvoorstel waarin nationale overheden via wetgeving eenvoorkeursprincipe voor aanschaf uit EU-landen wordt opgelegd.Indien dit wordt voorgesteld zal Nederland via de reguliere wegeen standpunt delen met uw Kamer.De leden van de SGP-fractie danken de regering voor de landenhoofd-stukken uit het rechtstaatrapport. Voorgenoemde leden vragen voor dediscussie met de Roemeense overheid welke steun aan de Roemeenseoverheid geleverd kan worden voor de stagnerende voortgang inzakemediaonafhankelijkheid, publieke consultaties over wetgeving enlobbyregels?31. Antwoord van het kabinetNederland ondersteunt het Roemeense maatschappelijkmiddenveld dat zich inzet voor het versterken van de rechtsstaat,waaronder mediavrijheid, zowel financieel als politiek via deambassade in Boekarest. Ook wordt de benodigde voortgang terversterking van de rechtsstaat geregeld opgebracht in bilateralecontacten met de Roemeense autoriteiten.13https://open.overheid.nl/documenten/9785aa29-ec1e-4846-a1e3-12cd46c59d08/fileTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111214 De leden van de SGP-fractie zijn benieuwd naar het interinstitutioneelorgaan voor Ethiek en Integriteit dat nog geoperationaliseerd moetworden. Welke voorkeuren heeft de regering daarbij en kan ze dieuiteenzetten? Zo vragen voorgenoemde leden zich af of dit orgaan vooraladviserend of regulerend moet worden? Ook vragen de voorgenoemdeleden welke bevoegdheden het orgaan moet krijgen als het op basis vanloyale samenwerking gaat werken volgens de BNC-fiche?32. Antwoord van het kabinetIn mei 2024 sloten de EU-instellingen een interinstitutioneelakkoord voor de oprichting van het interinstitutioneel orgaanvoor ethiek (Ethics Body)14. Het orgaan heeft de taak om ethischeminimumstandaarden op te stellen en een collectieve organisatie-cultuur op het gebied van ethiek, integriteit en transparantie tebevorderen. Momenteel vinden er technische gesprekken plaatsover de inrichting en werkwijze van het orgaan. Het kabinet zietmeerwaarde in het opstellen van ethische minimumstandaarden.De partijen hebben afgesproken de gemeenschappelijkeminimumnormen in hun interne regels tot uitdrukking te latenkomen en passende maatregelen te nemen om de uitvoering vanhet akkoord te waarborgen. Onafhankelijke deskundigen kunnenjuridisch niet-bindend advies vaststellen.Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractieDe leden van de Volt-fractie hebben met interesse kennisgenomen van deonderhavige stukken voor het schriftelijk overleg over de Raad AlgemeneZaken van 28 januari 2025. De leden hebben daarover nog enkele vragen.De leden van de Volt-fractie hebben met interesse kennisgenomen van hetwerkprogramma van het Poolse voorzitterschap. Kan het kabinet hier eenappreciatie van geven?33. Antwoord van het kabinetHet thema van het Poolse EU-voorzitterschap is Security Europe.Veiligheid, weerbaarheid en stabiliteit zijn hierbij de prioriteiten.Tegelijkertijd vraagt Polen ook extra aandacht voor versterktEuropees concurrentievermogen, energiezekerheid en-onafhankelijkheid, voedselzekerheid, medische onafhanke-lijkheid en financiële stabiliteit. Het kabinet hecht veel waardeaan deze onderwerpen. Het kabinet zal tijdens het Poolsevoorzitterschap ook vragen om voldoende aandacht voor deNederlandse prioriteiten, zoals migratie, landbouw, het MeerjarigFinancieel Kader en de rechtsstaat.Kan de Minister, nu het Poolse voorzitterschap begonnen is, reflecteren opde afgelopen 6 maanden onder het Hongaars voorzitterschap?34. Antwoord van het kabinetDe start van het Hongaars voorzitterschap werd negatiefbeïnvloed door het bezoek van Minister-President Orbán aanMoskou van begin juli jl., waarop door de voorzitter van deEuropese Raad, de Europese Commissie en door de individuelelidstaten, zoals Nederland, adequaat en afkeurend is gereageerd.Het Hongaars voorzitterschap heeft haar rol vanuit Brusseloverwegend constructief en neutraal ingevuld.14https://open.overheid.nl/documenten/53d02d42-3ea2-4bd4-bf50-a78a723e3a4a/fileTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111215 De leden van Volt zijn verheugd te lezen dat defensie en veiligheidprioriteiten zijn van het Pools voorzitterschap. Vanwege de benodigdehoge defensie-uitgaven wil Polen de discussie starten omtrent nieuwefinanciële instrumenten voor defensie. Kan de Minister ingaan op hetgebruik van Eurobonds als financieel instrument om de Europesedefensie-industrie op te schalen, aangezien de EU volgens AgnieszkaBartol nieuwe financieringsmogelijkheden voor defensie moet verkennenbuiten de gemeenschappelijke begroting om? Kan de Minister 3voordelen van het gebruik van Eurobonds voor Europese defensie-uitgaven schetsen? Zo niet, waarom niet? Welke andere alternatievefinanciële instrumenten ziet de Minister om de defensie-uitgaven binnende EU te verhogen en om de Europese defensie-industrie op te schalen?35. Antwoord van het kabinetHet kabinet is geen voorstander van het aangaan van gemeen-schappelijke schulden voor nieuwe Europese instrumenten. Vooradditionele EU-investeringen in defensie is het van belang dateerst de rol van de EU en het ambitieniveau worden bepaald, eenneeds assessment wordt verricht dat ingaat op welke beleids-matige acties nodig zijn en private financiering wordt gestimu-leerd. Daarna kan pas worden bezien waarvoor en in welke vormaanvullende EU-financiering nodig is.Is de Minister hiernaast bereid zich gedurende het Poolse voorzitterschapin te zetten voor het creëren van data-ambassades binnen de EU, gezienhet Poolse voorzitterschap zich ook richt op digitale veiligheid?36. Antwoord van het kabinetUw Kamer heeft op 26 november jl. een motie van de ledenKoekkoek en Van der Burg (Kamerstuk 36 600 V, nr. 50) aange-nomen die het kabinet oproept mogelijkheden te onderzoeken omeen data-ambassade te creëren voor Nederland conform Estsevoorbeeld. Nederland zal conform de oproep in deze motie ingesprek gaan met collega’s in Estland om te onderzoeken welkemogelijkheden er zijn om een soortgelijke data-ambassade tecreëren voor Nederland.Het Poolse voorzitterschap zal zich inzetten voor meer steun aan Oekraïne,onder andere door het gebruik van bevroren Russische tegoeden en hetuitbreiden van de sanctiepakketten tegen Rusland. Het is bekend datsommige EU-landen, zoals Hongarije en Slowakije, zich hiertegenverzetten. Op welke manier denkt de Minister dat het Pools voorzitter-schap om zal gaan met dit soort dwarsliggers?37. Antwoord van het kabinetDe steun vanuit de EU blijft voor Oekraïne van existentieelbelang, evenals het opvoeren van de druk op Rusland om deagressieoorlog te beëindigen. Het kabinet blijft het belang vanEU-eenheid ten aanzien van de steun voor Oekraïne onderstrepenen blijft zich inzetten om die eenheid iedere keer weer tebewerkstelligen. Dit doet het kabinet gelukkig niet alleen, maarsamen met vele andere EU-lidstaten. Ook het Pools voorzitter-schap zal zich hier voor inspannen. Zie overigens ook antwoord12.Welke extra maatregelen denkt de Minister dat het Poolse voorzitterschapzal nemen om ons als EU extra in te kunnen zetten voor Oekraïne en eenvrede die gunstig is voor Oekraïne?38. Antwoord van het kabinetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111216 Donald Tusk sprak zich in het najaar 2024 uit om een leidende rolte willen spelen bij vredesbesprekingen. Ook president Dudaonderstreepte recentelijk in het gesprek met Zelensky de wensom aan tafel te zitten als er met Moskou wordt gesproken. Polenbenadrukt het principe nothing about Ukraine, without Ukraine inelk internationaal forum. Een principe waar het kabinet volledigachterstaat. Het Pools voorzitterschap stelt in haar programma tewillen werken aan het verzekeren van consistente steun voorOekraïne om te werken naar een duurzame en rechtvaardigevrede. Hierbij benoemt Polen onder meer het belang van stabielemilitaire steun, sancties tegen Rusland en Belarus, energiesteunen financiële steun voor Oekraïne.De brede en voortgezette EU-steun is van belang om Oekraïnegoed te positioneren. Zowel militair via de Europese Vredesfaci-liteit en de militaire bijstandsmissie van de Europese Unie terondersteuning van Oekraïne, als ook niet-militair in de vorm vanfinanciële steun, humanitaire steun en steun voor kritiek herstelen wederopbouw. Daarnaast is de verwachting dat Polen zichtijdens dit voorzitterschap samen met EU lidstaten zal inspannenvoor veiligheidsgaranties voor Oekraïne, zodat afschrikkingrichting Rusland ook op de lange termijn wordt gecreëerd.De leden van de Volt-fractie zijn benieuwd naar de hervormingen die hetPoolse voorzitterschap zal nastreven. Wat verwacht de Minister van detoekomstige EU-hervormingen die langs de vier lijnen van waarden,beleid, begroting en bestuur zullen worden voorgesteld?39. Antwoord van het kabinetDe komende tijd zullen de Commissie en lidstaten in kaartbrengen welke hervormingen op het gebied van waarden, beleid,begroting en bestuur wenselijk of nodig zijn om nieuwe lidstatengoed te kunnen absorberen. Het Poolse voorzitterschap heeftaangegeven zich met name te willen richten op mogelijkehervormingen op het gebied van beleid. Daarnaast kijkenlidstaten uit naar de door de Commissie aangekondigdepre-uitbreiding beleidsevaluaties, die in het voorjaar van 2025worden verwacht. Uw Kamer wordt hierover via de reguliere weggeïnformeerd.Welke EU-hervormingen zijn volgens de Minister noodzakelijk om in tevoeren voordat er sprake kan zijn van nieuwe EU-uitbreiding? Hoe is deMinister van plan zich voor deze hervormingen in te zetten?40. Antwoord van het kabinetToetreding van nieuwe lidstaten moet bijdragen aan vrede,veiligheid, welvaart en stabiliteit op het Europese continent.Daarbij hecht het kabinet waarde aan versterking en beschermingvan de rechtsstaat, het waarborgen van de integriteit en interneveiligheid van de interne markt, en het toekomstbestendig makenvan de EU-begroting via modernisering en hervormingen. Dezeinzet zal de komende tijd verder worden uitgewerkt. Toetredingvan nieuwe lidstaten tot de EU gebeurt op basis van merites.Hoe staat de Minister tegenover het openen van de onderhandelings-hoofdstukken met Oekraïne en Moldavië?41. Antwoord van het kabinetVoor beide landen geldt dat wanneer de Commissie het voorstelzal doen om Cluster 1 (het zogenoemde Fundamentals-cluster) teTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111217 openen, het kabinet hier met een kritisch-constructieve grond-houding naar zal kijken, mits Oekraïne en Moldavië aan devoorwaarden voldoen en er overeenstemming wordt bereikt in deRaad over het vaststellen van gepaste benchmarks.De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van de vierde van dezeven pijlers van het Poolse voorzitterschap: veiligheid en vrijheid van hetbedrijfsleven verzekeren. Kan de Minister een budgettaire schatting gevenvan de schade veroorzaakt door uitdagingen gerelateerd aan technolo-gische veranderingen, energie- en klimaattransitie en geopolitiekespanningen en wat voor maatregelen denkt de Minister dat het Poolsvoorzitterschap zal voorstellen om deze uitdagingen tegen te gaan?42. Antwoord van het kabinetHet kabinet kan de gevraagde budgettaire schatting niet geven.Het Poolse voorzitterschap zet zich binnen deze pijler in opversterking van de interne markt, verbetering van toegang totprivaat kapitaal voor bedrijven, vermindering van regeldruk enhet herstellen van eerlijke concurrentie voor de mondiale positievan Europese industrie.De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van een onderzoekvan SW Research dat 33,4% van de Polen zich tijdens de Poolse presi-dentsverkiezingen in mei zou laten beïnvloeden door de steun van ElonMusk en 11,2% zou stemmen op degene die hij steunt. Hoe kan de EUvolgens de Minister voorkomen dat Elon Musk op 18 mei de presidents-verkiezingen in Polen beïnvloedt, zoals hij ook probeert in Duitsland enhet VK?Hoe kan bovendien worden voorkomen dat bij de nieuwe rondes van depresidentsverkiezingen in Roemenië Rusland niet in staat is dezeverkiezingen via TikTok opnieuw te beïnvloeden met desinformatiecam-pagnes?43. Antwoord van het kabinetBig tech platformen hebben verschillende verplichtingen onder deDigitaledienstenverordening (DSA) bedoeld om de verspreidingvan desinformatie, die democratische processen beïnvloeden ofhet publieke debat verstoren, tegen te gaan. Ook hebben dezeplatformen een verantwoordelijkheid voor het waarborgen vaneen gelijk speelveld online ten aanzien van politieke gelijkheid.Het kabinet steunt de Europese Commissie in het toezichthouden op de DSA en volgt de lopende onderzoeken naar de bigtech platformen.Het versterken van de inzet op het tegengaan van buitenlandseinmenging is een van de prioriteiten van de nieuwe Commissie,bijvoorbeeld via het in ontwikkeling zijnde European DemocracyShield. Nederland zal zich blijven inzetten voor Europese samen-werking omtrent verkiezingsintegriteit en het tegengaan vanbuitenlandse inmenging.Tot slot lezen de leden van de Volt-fractie dat de discussies over hetnieuwe MFK zullen worden opgestart tijdens het Pools voorzitterschap.Kan de Minister de contouren schetsen van de Nederlandse inzet voor hetnieuwe MFK? Is de vereenvoudiging van de aanvraagprocedures voorEU-subsidies voor innovatieve mkb onderdeel van de Nederlandse inzettijdens de MFK-onderhandelingen? Zo niet, waarom niet? Wat ziet deMinister in het voorstel om in het nieuwe MFK een fonds op te richten omals lidstaten betalingen te krijgen vanuit de EU als tegenprestatie voorhervormingen?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111218 44. Antwoord van het kabinetHet kabinet werkt in het eerste kwartaal van 2025 eenkabinetsinzet op hoofdlijnen uit voor de aankomendeMFK-onderhandelingen. Deze hoofdlijneninzet wordt aan uwKamer verzonden. Op dit moment kan nog niet vooruit wordengelopen op de invulling van de hoofdlijneninzet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 111219