Vierde voortgangsrapport en aanbieding signaalrapportage ILT "Naar vertrouwen op certificering”

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 XIIVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Infrastructuur en Waterstaat (XII)voor het jaar 2025Nr. 63 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 november 2024Hierbij bied ik u de signaalrapportage «Naar vertrouwen op certificering»van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) aan. Deze signaalrap-portage is een vervolg op de tussenrapportage «Meer inzicht in en» van27 januari 2023.1 In die eerste rapportage onderzocht de ILT zes certifice-ringsstelsels. Dat was aanleiding om ook naar alle andere certificerings-stelsels te gaan kijken, waarover de Kamer ook eerder is geïnformeerd.2 3Met deze vierde voortgangsbrief wordt de Kamer geïnformeerd over deuitkomsten van het onderzoek, de voortgang van de verbeteracties bij destelsels uit de eerdere tussenrapportages en de acties die volgen uit designaalrapportage.Een certificeringsstelsel («stelsel») is een publiek-private samenwerkingwaarin verschillende private partijen garanderen dat producten endiensten veilig en duurzaam zijn. Het certificeren van producten endiensten is een vorm van conformiteitsbeoordeling die uitgevoerd wordtdoor verschillende partijen. Met een conformiteitsbeoordeling kan wordenbeoordeeld of een product, dienst, persoon, ontwerp of een systeemvoldoet aan bepaalde vooraf gestelde eisen. Een certificaat is voor deconsument een waarborg dat aan deze eisen is voldaan. Certificering isdaarmee een belangrijk instrument voor het vertrouwen van deconsument in diensten en producten, en raakt daarmee direct het publiekebelang. Publieke toezichthouders zoals de ILT houden toezicht op toelatingen handhaving van de kwaliteit van de private partijen die betrokken zijnbij certificering. Zoals ook verwoord in het kabinetsstandpunt4 dient er1Kamerstuk 36 200 XII, nr. 1112Kamerstukken II, 36 200 XII, nr. 1133Kamerstuk 30 015, nr. 1044Een uitgebreider uitleg over certificeringsstelsels kunt u vinden in het Kabinetsstandpunt:Kamerstuk 29 304, nr. 6 kst-36600-XII-63ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XII, nr. 631 altijd publiek toezicht te zijn op deze stelsels, en het is belangrijk dat ditgoed geborgd is.Signaalrapportage «Naar meer vertrouwen op certificering»De signaalrapportage «Naar meer vertrouwen op certificering» bestaat uiteen algemeen rapport over alle stelsels, en bevat een tabel met dehoofdconclusies. In het rapport komen de achtergrond, de resultaten ende conclusies naar voren. In de bijlage zijn per stelsel «two-pagers»toegevoegd. Die two-pagers bevatten een samenvatting van de quickscans die de ILT heeft uitgevoerd per stelsel die eerder niet aan bod zijngekomen (als bijlages zijn de eerdere rapportages en de voortgang op deacties toegevoegd). In totaal gaat het om 34 two-pagers, waarmee hettotaal op 40 geanalyseerde certificeringsstelsels komt. De two-pagersbevatten een beschrijving van het onderwerp, de juridische verankeringvan het stelsel en eventuele aandachtspunten in lijn met de signalen uitde tussenrapportage.In de signaalrapportage stelt de ILT dat er bij deze 34 stelsels dezelfde driebelangrijke knelpunten zijn als bij de eerdere rapportage, namelijk rondom1) uitwisseling van informatie, 2) invulling en duidelijkheid over rollen,taken en verantwoordelijkheden en 3) het toezicht op de certificerendeinstellingen.Uit de samenvattende tabel (p. 8–9) kan worden geconstateerd dat bij 31van de 34 stelsels geen grote tekortkomingen aangetroffen zijn. Het gaatdaarbij om een algehele verbetering van het functioneren van stelsels,waarbij vooral meer duidelijkheid moet komen over rollen, taken enverantwoordelijkheden (risicocategorie 2) of waar het handelingsper-spectief beperkt is (risicocategorie 3). Voor de knelpunten in deze stelselsheeft ILT reeds vervolgstappen genomen. Bij de overige drie stelsels, waargrotere tekortkomingen lijken te zijn in het afgeven van certificaten(risicocategorie 1), zijn deze reeds met voorrang opgepakt door de ILT. Hetgaat dan om de stelsels Afgedankte Elektrische en ElektronischeApparaten (AEEA), asbestverwijdering en energielabels.Daarnaast constateert de ILT nog een aantal specifieke tekortkomingenper stelsel. Om deze tekortkomingen aan te pakken, stelt de ILT dat hetbelangrijk is de context van elk afzonderlijk stelsel mee te nemen omdat erveel verschillende vormen van conformiteitsbeoordelingen zijn (certifi-ceren, testen, kalibreren, verifiëren en inspecteren).BeleidsreactiePubliek-private certificeringsstelsels hebben als voordeel dat gebruikwordt gemaakt van het zelfregulerend vermogen en van de benodigdekennis en praktijkervaring van de private partijen. Het is daarbij voor hetpublieke belang noodzakelijk dat certificaten betrouwbaar zijn. Demaatschappij moet ervan uit kunnen gaan dat deze stelsels de veiligheiden duurzaamheid van producten en diensten waarborgen. Het is daaromgoed dat de ILT de werking van de certificeringsstelsels heeft onderzocht.De ILT heeft daar waar nodig al direct actie ondernomen om de risico’s teverkleinen. Verder werken het Ministerie van IenW en de ILT aan hetinventariseren en doorvoeren van verbetermaatregelen voor de stelsels.De aangekaarte knelpunten betreffen de samenwerking binnen de stelsels.Het Ministerie van IenW zet er op in dat binnen de stelsels de rollen, takenen verantwoordelijkheden van de private en publieke partijen wordenverduidelijkt, dat de informatie-uitwisseling tussen deze partijen wordtTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XII, nr. 632 verbeterd en dat het toezicht door publieke toezichthouders zoals de ILTbeter wordt geborgd.Het Ministerie van IenW en de ILT werken aan deze verbetermaatregelenper stelsel. De afgelopen twee jaar is er door het ministerie al gewerkt aanverbeteracties in de volgende stelsels: spoor, luchtvaart, binnenvaart,koopvaardij en bodem. De voortgang in het verbeteren van deze stelselsis in de bijlage bijgevoegd.Om te komen tot gerichte en doordachte verbetermaatregelen werken hetMinisterie van IenW en de ILT aan een inventarisatie van overkoepelendemaatregelen die stelsel-onafhankelijk zijn. Hierbij worden de uitgangs-punten uit het Kabinetsstandpunt voor Conformiteitsbeoordeling enAccreditatie uit 2016 gebruikt5. Ook wordt de Europese wetgeving in achtgenomen. In Nederland is 66 procent van de stelsels gebaseerd opEuropese regelgeving. Dat betekent dat de handelingsruimte beperkter isen eventueel vervolgstappen op Europees niveau moeten wordengenomen.Bij het inventariseren en doorvoeren van maatregelen is het belangrijk omde stelsel-specifieke context goed in beeld te hebben, zoals ook in hetrapport wordt geconstateerd. De stelsels kennen een grote diversiteit alshet gaat om juridische verankering, rolverdeling, inrichting en toezicht.Omdat het gaat om een publiek-private samenwerking is het noodzakelijkdat de opvolging in afstemming met alle partijen in een stelsel wordtuitgevoerd. Verder gaat het ministerie ook met de ILT in gesprek over hoehaar toezicht in de stelsels kan worden verbeterd.Nu de algehele analyse en rapportages over de stelsels afgerond zijn, zalde Tweede Kamer voortaan in de brieven per beleidsterrein wordengeïnformeerd over de voortgang en ondernomen acties in het betreffendecertificeringsstelsel. Hierbij zal tevens worden ingegaan op de verbeter-acties die de ILT zelf in de stelsels kan doorvoeren.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. Madlener5Kamerstuk 29 304, nr. 6Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XII, nr. 633 VOORTGANGSRAPPORTAGE VIJF STELSELSDeze bijlage betreft de voortgang van vijf stelsels waarvoor het Ministerievan I&W verantwoordelijk is en die de ILT eerder grondiger analyseerdeen rapporteerde (27 januari 2023). Er zijn sindsdien verschillende acties envervolgstappen ondernomen in deze stelsels. In eerdere voortgangs-brieven zijn de eerdere stappen toegelicht. In deze bijlage vindt u devoortgang die geboekt is in afgelopen maanden in 2024 binnen deze vijfstelsels. Het gaat om de stelsels binnenvaart, koopvaardij, luchtvaart,spoor/openbaar/vervoer en bodem.Binnenvaart 2024In de afgelopen maanden heeft het Ministerie van IenW het certificerings-stelsel binnenvaart doorgelicht. De wijze waarop het huidige stelselfunctioneert is beschreven, om beter zicht te krijgen op informatie-uitwisseling, rolverdeling en de rol van toezicht. Ook zijn er voorstellengedaan in de vorm van scenario’s voor de duurzame inrichting van hetstelsel. Een van deze scenario’s wordt momenteel verder uitgewerkt.Koopvaardij 2024Het Ministerie van IenW heeft toegewerkt naar een wetsvoorstel Wetbemanning zeeschepen. De laatste European Maritime Safety Agency(EMSA) audit op de wijze waarop Nederland de EU Richtlijn2022/993STCW/EU heeft geïmplementeerd oordeelde niet alleen kritischover de rol van KIWA en het toezicht daarop, maar constateerde ook eenaantal tekortkomingen in de nationale regelgeving. Het ten tijde van deaudit al lopende traject van herziening van de Wet bemanning zeeschepen(voorheen Wet zeevarenden) is gebruikt om deze tekortkomingen weg tenemen. Het wetsvoorstel ligt inmiddels voor bij de Eerste Kamer. Debijbehorende onderliggende regelgeving is inmiddels in een vergevorderdstadium. Het streven is nog steeds om het gehele pakket per 1 januari2025 in werking te kunnen laten treden.Luchtvaart 2024In de afgelopen maanden is er onderzoek gedaan naar knelpunten in destelsels en zijn er verschillende verbeteracties gestart.Allereerst hebben de ILT en het Ministerie van IenW nader onderzoekgedaan naar knelpunten binnen de luchtvaartcertificerende stelsels, naarde robuustheid van het brevetteringsstelsel en de conformiteit van dezestelsels met Europese regelgeving. Daarnaast is er een bredere analysegedaan naar knelpunten in de luchtvaartcertificeringsstelsels op hetgebied van opleiding- en examinering, luchthavens en luchtverkeers-leiding, taalbeoordelingsinstellingen, medische keuringsinstanties enonderhoudstechnici (de zogeheten Aircraft Maintenance License).Uit deze analyses blijkt onder meer dat de problematiek zich met nametoespitst op de informatie-uitwisseling tussen de betrokken partijen enonduidelijkheid over de opdrachtgeversrol, monitoring en audits door deILT als bevoegde luchtvaartautoriteit bij taakuitvoering door CentraalBureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) voor het afnemen van theorieexamens voor de gemotoriseerde luchtvaart, Stichting Theorie ExamensBallonvaren en Zweefvliegen (STEBZ) voor het afnemen van theorieexamens voor de ongemotoriseerde luchtvaart (ballonvaart en zweef-vliegen) en Keurings Instituut voor Waterleiding Artikelen (KIWA) voor hetafgeven van brevetten.BIJLAGE 1:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XII, nr. 634 Naar aanleiding van deze analyses zijn verschillende verbeteractiesgestart door het Ministerie van IenW en het ILT-programma Inspectie enCertificering op de luchtvaart certificerende stelsels, die onder meer zienop het verduidelijken en verder verstevigen van de afspraken/samenwerkingsrelatie die de ILT heeft met het CBR en STEBZ. Bijvoor-beeld op het gebied van monitoring en management van uitbestedetaken. Voor de luchtvaarttaken die bij KIWA zijn belegd, geldt dat KIWA ende ILT de intentie hebben vastgelegd om deze taken over te dragen aan deILT. Het gaat specifiek om werkzaamheden rond het certificeren vanpiloten, luchtverkeersdienstverleners en onderhoudstechnici. Dezeintentie hebben Kiwa en de ILT op 28 juni 2024 schriftelijk vastgelegd.6Tot slot is de Tweede Kamer in de vorige voortgangsbrief geïnformeerdover de situatie dat de ILT in 2023 door KIWA afgegeven AML-certificatenheeft geschorst omdat deze die niet voldeden aan de door de ILT-gesteldekwaliteitseisen. De betreffende AML-houders, waarvan het AML-dossierdoor de ILT opnieuw is beoordeeld, hebben hier inmiddels een brief overontvangen. Het ILT-programma heeft, in lijn met voorgenoemde,verbetermaatregelen genomen ten aanzien van de beoordeling vanAML-aanvragen. De aandacht die de ILT heeft voor AML-bevoegdhedenkan leiden tot het niet-honoreren van aanvragen voor deze bevoegdhedenen nieuwe schorsingsbesluiten indien er wordt vastgesteld dat de afgifteniet volgens de eisen is gebeurd.Spoor, Openbaar VervoerIn afgelopen maanden heeft overleg plaatsgevonden om informatie-uitwisseling te verbeteren, en is onderzoek gedaan naar de invulling vanrollen, taken en verantwoordelijkheden. Specifiek gaat het op het gebiedvan uitwisseling van informatie om gesprekken tussen de ILT en de Raadvan Accreditatie (RvA) in de afgelopen periode. Zij analyseerden waar deknelpunten zitten en hoe de uitwisseling kan worden verbeterd. Hier zijnreeds verdere verbeteringen in doorgevoerd. De komende tijd zal gekekenworden of de afspraken in de praktijk goed werkbaar zijn en voldoenderesultaat opleveren. De zorgen van de ILT over het toezicht op conformi-teitsbeoordelingsinstellingen (CBI’s) betreffen met name het uitwisselenvan informatie tussen de ILT en de RvA en worden via die lijn opgepakt.Op het gebied van de invulling van rollen, taken en verantwoordelijk-heden in het stelsel bleek eerder dat het aanmelden van CBI’s in sommigeandere stelsels in Europa anders gaat worden ingevuld dan nu bij despoorsector gebeurt. Namelijk dat de partij die de aanmelding doet (voorspoor is dat de ILT) een actievere rol krijgt bij de aanmelding en ook zelfnog een aantal zaken beoordeeld. In eerste instantie lijkt die ruimte ervoor spoor niet te zijn, maar dit moet nog verder juridisch wordenonderzocht.BodemHet Ministerie van IenW werkt al geruime tijd aan een verbetering van hetKwalibo stelsel7. Uit een evaluatie van dit stelsel door Witteveen+Bos endoor dhr. Kuijken zijn diverse verbeterpunten naar voren gekomen. Datwas aanleiding voor de toenmalige Staatssecretaris om een taskforce in testellen. Deze had als opdracht om te werken aan een plan van aanpak6ILT-Luchtvaartautoriteit en Kiwa tekenen intentieverklaring over luchtvaarttaken | Nieuwsbericht| Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (ilent.nl)7Het publiek-privaat stelsel Kwaliteitsborging in het bodembeheer (Kwalibo) heeft als doel omde kwaliteit van de uitvoering van erkenningsplichtige (water)bodemwerkzaamheden en deintegriteit van bedrijven die die werkzaamheden uitvoeren te bevorderen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XII, nr. 635 voor het doorvoeren van de benodigde verbeteringen in het Kwalibo-stelsel. De evaluatie en de instelling van deze taskforce is beschreven inde brief aan uw Kamer van 18 september 2020 (Kamerstuk 30 015, nr. 80).Op 4 april 2022 is de Kamer geïnformeerd over de circa 40 verbetermaat-regelen die de taskforce heeft geformuleerd (Kamerstuk 30 015, nr. 104).Het Ministerie van IenW werkt samen met private en publieke partijen aande invoering van deze verbetermaatregelen. De Tweede Kamer isperiodiek geïnformeerd over de resultaten die zijn behaald middels devoortgang brief bodem en ondergrond, de laatste keer op 29 december2023 (Kamerstuk 30 015, nr. 105). Verreweg de meeste verbetermaatre-gelen zoals beschreven in het plan van aanpak van de taskforce zulleneind van dit jaar zijn geïmplementeerd. Ik zal de Tweede Kamer beginvolgend jaar hierover informeren, waarbij ik zal ingaan op de gereali-seerde verbetering van het Kwalibo-stelsel en hoe ook in de toekomst deinzet van publieke en private partijen voor het goed functioneren van hetstelsel zal worden bestendigd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 XII, nr. 636