Verzamelbrief vastgoed en leefomgeving

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 592Defensienota 2024 – Sterk, slim en samen29 383Regelgeving Ruimtelijke Ordening en MilieuNr. 58 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 februari 2026InleidingDe veiligheid in de wereld verandert en blijft veranderen. Er zijnwereldwijd conflicten, spanningen tussen landen lopen op. De kans datNederland betrokken raakt in een grootschalig conflict wordt groter.Defensie moet nu meer dan ooit in staat zijn om agressie af te schrikkenen aan de NAVO-verplichtingen te voldoen om het militair bondgenoot-schap veilig te houden.Defensie groeit daarom en wordt versneld gereed gemaakt om beter instaat te zijn om het eigen en het bondgenootschappelijke grondgebied teverdedigen. Voor moderner en nieuw materieel, extra oefenen, trainen enopleiden, en voor meer personeel en reservisten is extra ruimte envastgoed een randvoorwaarde.De uitdaging is groot. Defensie heeft moderne, duurzame en betaalbarekazernes nodig, en oefenterreinen, schietbanen, legeringsgebouwen envliegvelden. Materieel, mensen en IT vormen alleen gevechtskracht alsook de bijbehorende infrastructuur en vastgoed zijn georganiseerd. Dezebasis moet zowel in Nederland als in het Caribisch deel van het Koninkrijkop orde zijn. Defensie werkt aan de krijgsmacht van de toekomst doorsamen met medeoverheden en marktpartijen sneller meer en betervastgoed te realiseren en de ruimte die hiervoor nodig is.In deze brief informeer ik uw Kamer over de volgende ontwikkelingen ophet gebied van leefomgeving en vastgoed:•Leefomgeving:CPFAS;CVoorbereidingsbesluit KB10;CMedegebruiksvergunning Eindhoven + Aanwijzing nieuwevoorzitter LEO;CAppreciatie Advies Stuurgroep motie Eijsink;CEerste stap in MER-procedure KCT; kst-36592-58ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 581 CISK Harskamp.•Vastgoed:CCommandopost Vastgoed;CStandaardisering.PFASPFAS is een (inter)nationaal en actueel vraagstuk dat niet alleen Defensie,maar heel Nederland raakt. Uw Kamer is op 31 maart 2025 (Kamerstuk36 592, nr. 13) en 3 juli 2025 (Kamerstuk 36 592, nr. 24) geïnformeerd overde programmatische PFAS-aanpak van Defensie. Deze aanpak richt zichop het verkrijgen van inzicht en kennis, het uitvoeren van onderzoek,communicatie en op het voorkomen van zowel blootstelling aan als deverspreiding van PFAS. Onderdeel van deze aanpak is het risicogestuurdsaneringsplan om met zorgvuldig en doelgericht handelen PFAS-risico’s inbodem, lucht en grondwater te beheersen. Het risicogestuurdsaneringsplan bestaat uit drie stappen.Defensie heeft eerst per locatie, in totaal gaat het om in ieder geval13 locaties, uitvoeringsmaatregelen vastgesteld op basis van de humane,ecologische en verspreidingsrisico’s van PFAS. Nadat deze risico-inventarisatie in december 2024 is voltooid, is Defensie in de tweede stapovergegaan op de beoordeling van technische mogelijkheden om degeïdentificeerde risico’s weg te nemen of te beperken. In december 2025liet de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) weten positief te zijnover stap twee. Defensie is momenteel bezig met de derde stap: hetmaken van een kosten-baten-afweging om te komen tot de meesteffectieve en financieel duurzame oplossing. De eerste resultaten zullen inmei 2026 ter beoordeling aan de ILT worden voorgelegd.Momenteel onderzoekt Defensie welke pilots kunnen worden ingezet diemogelijk een oplossing bieden voor de PFAS-vervuiling. Eén van de pilots,waarvoor voorbereidingen worden getroffen, is in Leeuwarden en betrefthet verwerken van verontreinigde klei uit de bodem tot bakstenen waaringeen PFAS meer aanwezig is.Leefomgeving: voorbereidingsbesluit KB10Voor de projectprocedure KB10, de vervanging van de NAVO-brandstof-pijpleiding tussen Klaphek en Best, heeft Defensie in overeenstemmingmet het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) op25 september 2025 een voorbereidingsbesluit genomen. Met dit voorbe-reidingsbesluit worden ruimtelijke ontwikkelingen voorkomen die hetgebied minder geschikt maken voor de verwezenlijking van de vervangingvan de huidige pijpleiding. Er is overleg gevoerd met de gemeenten overde gevolgen van het voorbereidingsbesluit voor lokale planvorming.De huidige pijpleiding dateert van 1954. Naast dat deze is verouderd enaan noodzakelijke vervanging toe is, wordt tegelijkertijd de diameter vande leiding vergroot en daarmee de capaciteit verhoogd. Daarnaast ligt depijpleiding vanwege diverse ontwikkelingen in de laatste jaren opsommige plekken direct naast, of onder bebouwing. Met deze vervanginglost Defensie ook deze onwenselijke situatie op. De volgende procedurelestap is het ontwerpprojectbesluit, waarover naar verwachting later dit jaarwordt besloten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 582 Leefomgeving: Herbenoeming voorzitter van het Luchthaven EindhovenOverlegOp 2 oktober 2025 hebben de leden van het Luchthaven EindhovenOverleg (LEO), de permanente overlegstructuur voor vliegbasisEindhoven en Eindhoven Airport, een unanieme voordracht gedaan omde heer G.Ch.F.M. (Staf) Depla te herbenoemen tot onafhankelijk voorzittervan het LEO. De leden van het LEO waarderen zijn betrokkenheid ensensitiviteit bij de verschillende onderwerpen en de wijze waarop hij zorgtvoor verbinding tussen de verschillende partijen. Overeenkomstig devoordracht heb ik in overeenstemming met de Minister van Infrastructuuren Waterstaat de heer Depla herbenoemd tot voorzitter met ingang van1 januari 2026. De benoeming heeft een looptijd van 4 jaar.Leefomgeving: Appreciatie Advies Stuurgroep motie EijsinkOp 10 februari 2025 heeft de stuurgroep Uitvoering motie geluidmeet-netten (motie Eijsink, Kamerstuk 33 763, nr. 22) aan de Minister vanDefensie advies gegeven. Deze motie ging onder andere in op de vraag ofde bestaande geluidisolatie van woningen rondom vliegbasis Leeuwardenen vliegbasis Volkel toereikend was voor mogelijke geluidsoverlast doorde F-35. Het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) heeftonderzoek verricht naar het geluidspectrum van de F-35. Uit dit onderzoekis gebleken dat het geluid van de F-35 afwijkt van dat van de F-16, waarbijde F-35 zich vooral kenmerkt door laag frequent geluid. De stuurgroepheeft in het advies een tiental concrete aanvullende maatregelengeadviseerd die Defensie kan uitvoeren om de lokale situatie teverbeteren.Defensie is in gesprek met de stuurgroep en onderzoekt de mogelijkhedenvoor de uitvoering van deze aanvullende maatregelen. Defensie isgecommitteerd aan een leefbare omgeving rondom defensielocaties. InQ3 van 2026 verwacht ik een appreciatie op het advies aan uw Kamer teversturen.Leefomgeving: eerste stappen in MER-procedure voor nieuwe kazerneKorps CommandotroepenVoor de realisatie van de nieuwe kazerne voor het Korps Commando-troepen stelt Defensie op dit moment een projectbesluit op. Voordat ikhierover een besluit neem, worden de milieugevolgen onderzocht in eenmilieueffectenrapport (MER). Op 3 september 2025 is de Notitie Reikwijdteen Detailniveau (NRD) vrijgegeven. Hierin staat beschreven welkemilieueffecten en alternatieven worden onderzocht in het MER en metwelke diepgang. Belanghebbenden hadden tot en met maandag27 oktober 2025 de mogelijkheid om op de NRD te reageren. In totaal zijn27 reacties binnengekomen. Op 25 januari jl. heeft de Commissie voor demilieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) advies uitgebracht. DeCommissie m.e.r. vraagt om een toelichting op de wijze waarop milieube-langen bij de locatiekeuze voor de KCT kazerne zijn meegenomen.Daarnaast is geadviseerd om een variant te ontwikkelen die omgevings-kwaliteit centraal stelt en moeten kansen worden onderzocht om natuur-en erfgoedwaarden te versterken. Het advies van de Commissie m.e.r.wordt gebruikt voor de verdere uitwerking van het MER. Het streven is omhet MER vóór de zomer van 2026 af te ronden en om eind 2026 eendefinitief projectbesluit te hebbenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 583 Leefomgeving: opening gevechtsbaan Infanterie SchietkampOp 9 oktober 2025 is de vernieuwde gevechtsbaan op het InfanterieSchietkamp (ISK) feestelijk heropend door de Commandant Landstrijd-krachten. Verschillende demonstraties lieten aan de genodigden zien watrealistisch trainen in de praktijk betekent. De gevechtsbaan is een«belevingsbaan» waarmee de mentale component als voorbereiding opgevechtsoperaties kan worden getraind. Militairen leren hier om opzichzelf en het team te vertrouwen.Uw Kamer heeft aandacht voor de snelheid waarmee de opbouw van dekrijgsmacht vorm krijgt. De gevechtsbaan op het ISK is een belangrijkelocatie voor militaire trainingen en oefeningen, waar Nederlandse eninternationale troepen hun vaardigheden kunnen verbeteren in eenrealistische en veilige omgeving. Het snelle herstel van dezegevechtsbaan is gerealiseerd door een intensieve, constructieve enpragmatische samenwerking met het Rijkvastgoedbedrijf (RVB), deRijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het Ministerie vanLandbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Deze samen-werking laat zien dat Defensie voor de versnelling van de gereedstellingpartners nodig heeft.De capaciteit van de gevechtsbaan wordt volledig gebruikt door wekelijksruimte te bieden aan militairen uit binnen- en buitenland, reservisten enstudenten van de opleiding Veiligheid & Vakmanschap. De gevechtsbaandoet daarmee nu weer dienst als één van de belangrijkste trainingslo-caties van Nederland.Vastgoed: Commandopost VastgoedOp het gebied van vastgoed maakt Defensie een inhaalslag en istegelijkertijd sprake van groei. Defensie wil daarom de realisatie vanvastgoed structureel verhogen naar ongeveer een verviervoudiging vanhet realisatievermogen ten opzichte van 2024. Dit vraagt om eenfundamenteel andere manier van werken, zowel met de markt als binnende vastgoedketen van Defensie en Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Hiervoor isin september 2025 de Commandopost Vastgoed (CPV) opgericht. De CPVis op initiatief van Defensie en het RVB in samenwerking met betrokkenmarktpartijen ontstaan om regie te voeren op de vastgoedopgave en dejaarlijkse realisatie substantieel te verhogen. De aandacht van de CPV gaatin de eerste helft van 2026 uit naar het in gang zetten van enerzijds hetverbeteren van de vastgoedketen van Defensie en het Rijksvastgoedbe-drijf en anderzijds het versnellen van de realisatie van de vastgoed-opgave.Vastgoed: StandaardenIn de verzamelbrieven van maart (Kamerstuk 36 592, nr. 13) en juli 2025(Kamerstuk 36 592, nr. 24) heb ik uw Kamer geïnformeerd over deingezette versnellingsmogelijkheden voor ons vastgoed. Eén van demanieren om te versnellen is standaardisatie van nieuwe gebouwsoorten.Dit verkort de ontwerp-, besluitvormings- en bouwtijd en maakt hetmogelijk sneller en in grotere volumes nieuw vastgoed te realiseren.Daarom is in de afgelopen periode uitvoering gegeven aan het standaardi-seren en het industrialiseren van legeringsgebouwen. De behoeftehiervoor is door het Rijksvastgoedbedrijf aanbesteed en in opdrachtgegeven. Dit betreft een eerste perceel voor duizend bedden en eentweede perceel is in wording. De planning is dat eind 2026, inLeeuwarden, het eerste gestandaardiseerde legeringsgebouw in gebruikwordt genomen. Naast legering worden op dit moment standaardenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 584 ontwikkeld voor gebouwcategorieën als kantoren, leslokalen,werkplaatsen en magazijnen.Vastgoed en leefomgeving: Verschillende projectenDe afgelopen periode is volop gewerkt aan de vastgoedopgave vanDefensie. Zo is op de Leusderheide in oktober 2025 de bouw van hetnieuwe Technologie Centrum Land gestart. Vanaf 2028 wordt hier al hetgrondgebonden materieel van Defensie, van kleine verkenningsvoer-tuigen tot de nieuwe zware Leopard-2A8 tanks, onderhouden, getest enverder ontwikkeld. Een andere belangrijke mijlpaal is de recente kick-offvan het project Baanrenovatie Vliegbasis Eindhoven. De moderniseringwordt in 2027 uitgevoerd en gedurende 24 weken tussen februari en juli ishet vliegveld gesloten voor zowel militaire als burgerluchtvaart. Een deelvan de op Eindhoven gestationeerde transporttoestellen vliegt in derenovatieperiode vanaf Vliegbasis Gilze-Rijen.Verder is in september 2025 in Herwijnen de bouw van de radarinstallatiegestart. Voor het eind van dit jaar begint het testen waarna de radarinstal-latie begin 2027 operationeel in gebruik wordt genomen. De verwachtingis dat op dat moment ook uitspraak is gedaan in de verschillendeprocedures die lopen bij de Raad van State en de rechtbank Gelderland.Voor de omwonenden van de Duitse vliegbasis Geilenkirchen, vanwaarAWACS-toestellen vliegen, hebben Defensie en het Rijksvastgoedbedrijfbosbeheer uitgevoerd in de Schinveldse Bossen. Het bosbeheer heeft alsdoel om het obstakelvrije vlak van de vliegbasis te handhaven. Veelbomen zijn te hoog geworden en belemmeren de vliegveiligheid. Door hetbosbeheer worden de bossen ook gezonder. Het bosbeheer vloeit voortuit de bestuurlijke afspraken met de gemeente Brunssum en Beekdaelenover de leefbaarheid in de omgeving.Tot slot heeft de rechtbank het besluit van het college van B&W vanLeeuwarden inzake de omgevingsvergunning voor de RegionaleOpvanglocatie nabij vliegbasis Leeuwarden vernietigd en het collegeopgedragen binnen zes weken opnieuw op de aanvraag te beslissen. Derechtbank oordeelt dat de geluidbelasting onvoldoende deugdelijk isonderbouwd en dat onvoldoende is gemotiveerd dat de belangen enuitbreidingsmogelijkheden van vliegbasis Leeuwarden zijn geborgd.Defensie is tevreden met de uitspraak. Deze wordt momenteel bestudeerden Defensie blijft in gesprek met het college van B&W Leeuwarden.AfsluitingAlle bovengenoemde ontwikkelingen dragen voor Defensie bij aan hetsneller gereed zijn voor de toekomst. Modern en toekomstbestendigvastgoed en een goede samenwerking met de leefomgeving zijnrandvoorwaarden voor een groeiende krijgsmacht zodat die zich versneldgereed kan stellen. Onze mensen zijn het hart van de organisatie. Zijhebben werkomstandigheden nodig waarin zij optimaal hun belangrijketaken kunnen uitvoeren.De Staatssecretaris van Defensie,G.P. TuinmanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 592, nr. 585