Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2023

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 490Vernieuwing van de rijksdienstNr. 338 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BINNEN-LANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 mei 2024Jaarlijks informeren we de Tweede Kamer in de Jaarrapportage Bedrijfs-voering Rijk (JBR) over de ontwikkelingen en behaalde resultaten binnende context van de rijksbrede bedrijfsvoering.Hierbij bieden wij u de JBR van 2023 aan. In vier hoofdstukken gaan we inop hoe het afgelopen jaar is gewerkt aan de ambities op het gebied vanpersoneel, organisatie, duurzaamheid, informatievoorziening, inkoop enhuisvesting. Wij bieden u deze rapportage aan vanuit onze coördinerendeverantwoordelijkheid voor de organisatie en de bedrijfsvoering over deministeries. Dit is in overeenstemming met het Coördinatiebesluitorganisatie, bedrijfsvoering en informatiesystemen rijksdienst, artikel 51.Voor dit rapport stellen we elk jaar ook een publieksvriendelijke versie op.Zoals gebruikelijk is deze gelijk met deze brief gezonden aan uw Kamer.Bijdragen met oog voor publieke waardenHet Rijk wil bijdragen aan de maatschappelijke opgaven waar we voorstaan met oog voor publieke waarde. Daarvoor moet ons bedrijfsvoe-ringsbeleid goede ondersteuning kunnen bieden aan de maatschappelijkeopgaven. Vanuit deze ambitie is het afgelopen jaar op meerdere gebiedenvan de bedrijfsvoering extra inspanning verricht. We lichten zes belang-rijke ontwikkelingen in deze brief toe.1. Aantrekkelijk werkgeverschap Vanuit het strategisch personeelsbeleid werken we aan verschillendeopgaven om als werkgever aantrekkelijk te worden en te blijven. Datbetekent onder andere een sociaal veilige, integere, diverse en inclusieveorganisatie. Daarin heeft ook het uitoefenen van grondrechten door1wetten.nl – Regeling – Coördinatiebesluit organisatie, bedrijfsvoering en informatiesystemenrijksdienst – BWBR0029514 (overheid.nl) kst-31490-338ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 3381 ambtenaren – de vrijheid van meningsuiting of het demonstratierecht –veel aandacht. Een handreiking biedt uitleg en hulp. En er wordt, inverschillende vormen, volop over het onderwerp gesproken bij departe-menten en met vertegenwoordigers van werknemers. Dit alles zorgtuiteindelijk voor een weerbare overheid waar ruimte is voor opvattingen,binnen het kader van het werken bij de Rijksoverheid: voor Nederland.Daarnaast werken we aan een Rijksoverheid waar discriminatie enracisme geen plek hebben. In 2023 is rijksbreed onderzoek gedaan naarracisme en discriminatie op de werkvloer binnen de Rijksoverheid. Deresultaten zijn verontrustend en onacceptabel en laten zien dat blijvendeinzet nodig is om racisme aan te pakken. Dit doen we onder andere doorverschillende activiteiten die bijdragen aan de bewustwording vanvooroordelen, door het vergroten van weerbaarheid en alertheid opdiscriminatie en racisme, door meer bekendheid te geven aan demogelijkheden om hulp te krijgen of een melding te doen en door diesignalen en meldingen over discriminatie en racisme adequaat op tepakken. Verder wordt met focusgroepen verdiepend gekeken welkeaanvullende acties wellicht nodig zijn. Daarbij is ook aandacht voor detraining en opleiding en de rol van de leidinggevende. Voor de zomerstuur ik u een plan van aanpak over de bestrijding van discriminatie enracisme bij de Rijksoverheid dit onderwerp. Onder aantrekkelijk werkge-verschap valt ook het hybride werken. Vanaf 2021 is het Rijk gestart methet Rijksprogramma Hybride Werken. Hierin wordt gewerkt aan voorzie-ningen en faciliteiten die medewerkers in staat stellen afspraken te makenover hoe teams samen willen werken en daarin ondersteund willenworden. Hierdoor kunnen medewerkers gemakkelijker op kantoor, oplocatie, thuis of op een andere plek werken en wordt grenzeloos samen-werken beter mogelijk. De voortschrijdende digitalisering en technologi-sering maken deze (nieuwe) vorm van (samen)werken steeds eenvou-diger. Het hybride werken heeft impact op het gebruik en de inrichting vanonze kantoren. We zien dat de bezettingsgraad van de rijkskantoren laagis. Vanuit de ambitie voor een aantrekkelijke kantooromgeving onder-zoeken we welke aanpassingen nodig zijn voor de werkplek van detoekomst. Het terugdringen van de leegstand in panden maakt hier eenbelangrijk onderdeel van uit.2. Grenzeloos Samenwerken aan maatschappelijke opgaven Het herstel en vergroten van vertrouwen van burgers in de overheid isvoor de politiek en de Rijksoverheid een prioriteit.Op dit moment vraagt goed bestuur om het toevoegen van publiekewaarde en het werken vanuit de bedoeling. Een overheid die de ruimteheeft om oplossingen te bieden in de gevallen waarin beleid en wetgevingniet heeft voorzien of onbedoelde onevenredige uitkomsten heeft. Zodatde overheid doeltreffend kan zijn voor iedereen, meer transparantie biedtin de keuzes die ze maakt en die keuzes actief openbaar maakt.De transitie naar een nieuwe standaard binnen de overheid is een trajectvan meerdere jaren. Vanuit het programma Grenzeloos Samenwerkenwordt hieraan sinds 2021 hard gewerkt. Departementen moeten samenexperimenteel op zoek gaan naar oplossingen die bestuurlijk passen. Datis de enige manier om de complexe maatschappelijke opgaven van nuaan te pakken.Het kabinet werkt onder andere met het overheidsbrede programma Werkaan Uitvoering (WaU) aan het verbeteren van de dienstverlening aanburgers en bedrijven. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 18 januariTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 3382 20232 blijven we via de lijn van het Ministerie van SZW aan u rapporterenover de voortgang van het programma. De laatste rapportage van SZWover 2023 is op 9 februari 20243 aan u aangeboden.3. Informatievoorziening en Open Overheid Nieuwe digitale technologieën ontwikkelen zich in rap tempo. We willendat deze technologieën vóór onze samenleving werken, door de kansen tebenutten en de risico’s in te perken. Daarom zet het kabinet in opwaardengedreven en mensgerichte digitalisering.Het jaar 2023 stond in het teken van de opkomst van (generatieve) AI4.Sinds de lancering van onder andere chatbot ChatGPT is het gebruik vanAI onderdeel gaan uitmaken van het dagelijks leven van veel mensen inNederland. Hier hebben wij ons als Rijksoverheid ook toe te verhouden.Daarom is een snelle doorlichting uitgevoerd om de impact van genera-tieve AI op het werk van (IT-) overheidspersoneel in kaart te brengen. Ookzijn adviezen ingewonnen bij de Landsadvocaat en de Autoriteit Persoons-gegevens over de inzet van generatieve AI. Op basis van deze adviezenheeft de Staatssecretaris eind 2023 een voorlopig standpunt voorRijksorganisaties bij het gebruik van generatieve AI gepubliceerd. Hierinstaat dat het gebruik van generatieve AI is toegestaan, als deze voldoetaan de geldende wet- en regelgeving. Om dit te controleren moet pergeval een risicoanalyse worden uitgevoerd. Zo blijft het mogelijk omkennis en kunde over de technologie te blijven ontwikkelen, maar wel opeen verantwoorde manier met respect voor publieke waarden als privacy,gegevensbescherming en auteursrecht. Dit is verwerkt in de «Overheids-brede visie generatieve AI»5. Deze visie beschrijft kansen en risico’s vangeneratieve AI.Op dezelfde manier hebben we vorig jaar gekeken naar het gebruik vanapps door Rijksambtenaren. In 2023 is het besluit genomen om risicovolleapps op zakelijke mobiele telefoons en tablets van de Rijksoverheid teweren. Hierbij ontraden we apps te gebruiken die afkomstig zijn uit landenmet een actief cyberprogramma tegen Nederland en Nederlandsebelangen. Daarnaast werken we toe naar een situatie waarin rijksmede-werkers alleen vooraf goedgekeurde apps kunnen gebruiken. Het beleidwordt nu afgestemd. Daarna volgt een omvangrijke implementatie vooralle mobiele devices van de Rijksoverheid. De doorlooptijd daarvan moetnog bepaald worden en zal per departement verschillen.Als Open Overheid willen we transparant zijn over wat de overheid doeten de mogelijkheid bieden aan burgers en bedrijven om mee te doen. Werapporteren dit jaar voor de tweede keer over de afhandeling vanWoo-verzoeken en voor het eerst over actieve openbaarmaking. Voor watbetreft dat laatste blijkt dat het aantal (actief) gepubliceerde documentenop overheid.nl de afgelopen jaren flink is gestegen. Tussen 2018 en 2023is er sprake van een verviervoudiging. Verder troffen ministeries maatre-gelen om de afhandeling van Woo-verzoeken te versnellen, waaronder deuitbreiding van de capaciteit en optimalisaties van afhandelingspro-cessen. Ondanks deze inspanningen, moeten we constateren dat deafhandeltermijnen van Woo-verzoeken niet significant zijn verbeterd. Zokon in 2023 een groot deel van de informatieverzoeken bij het Rijk niet2Kamerstukken II, 2022–2023, 29 362, nr. 3213Kamerstukken II, 2023–2024, 29 362, nr. 3504Generatieve AI is een vorm van AI waarbij complexe algoritmes worden ingezet om nieuwecontent te generen zoals tekst, afbeeldingen, computercode of video’s. Chatbot ChatGPT vormthiervan een bekende exponent.5Overheidsbrede visie generatieve AITweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 3383 binnen de wettelijke termijn worden afgehandeld. In 2023 is er eenInvoeringstoets opgeleverd om de problematiek rond de Woo beter tekunnen duiden. In de eerste helft van dit jaar zal een kabinetsreactie opdeze Woo-Invoeringstoets volgen om de uitvoering en uitvoerbaarheidvan de Woo te verbeteren.4. Duurzaamheid De maatschappelijke opgave om toe te werken naar een klimaatneutralebedrijfsvoering blijft essentieel. Ook de oorlog in Oekraïne en de sterkgestegen energieprijzen geven aan hoe belangrijk het is om zo snelmogelijk onafhankelijk van gas te worden. Als werkgever voor ruim155.000 ambtenaren, voelt het Rijk de noodzaak hieraan bij te dragen ende ambities uit het klimaatakkoord te behalen. Zo kiezen we in de inkoopvoor duurzame oplossingen en zijn ook in 2023 weer de nodige inspan-ningen gedaan die moeten leiden tot een klimaatneutrale bedrijfsvoeringin 2030.In het Klimaatakkoord is afgesproken om in vergelijking met 2019 hetgasverbruik in 2030 met 30 procent te verminderen op de vastgoedporte-feuille van het Rijk. Daarnaast heeft de Europese Commissie op 20 juli2022 het winterpakket «Save gas for a safe winter» gepresenteerd. HetRijk had de opdracht een reductie van 15 procent op het gasverbruik terealiseren in de periode van 1 augustus 2022 tot en met 31 maart 2023. Dereductie werd afgezet tegen het gemiddelde verbruik van de afgelopenvijf jaar. De doelstelling is ruim behaald met een reductie van 22 procent.Dit heeft er onder andere toe geleid dat de doelstelling van 30 procentgasreductie in 2030 in 2023 al is behaald!De Europese verordening is verlengd met een extra jaar. Opnieuw moethet Rijk in de periode van 1 april 2023 tot en met 31 maart 2024 15 procentgas besparen.5. Arbeidsmarkt Het Rijk is in 2023 in aantallen fte toegenomen. Deze groei heeft zicht metname voorgedaan bij de organisaties die te maken hebben met onder-werpen die centraal staan in het politieke debat.Het Rijk heeft net als andere werkgevers in Nederland in 2023 last van deaanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. We zien dat onder andere bij hettoenemend aantal vacatures. In combinatie met de krappe arbeidsmarktbetekent dit dat het steeds moeilijker wordt om de juiste mensen vooropenstaande vacatures te werven. Zo zijn er onder andere te weinigICT’ers te vinden voor de digitaliseringsvraagstukken van het Rijk. Daaromis een Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening (KWIV) ontwikkeld. Ditraamwerk geeft inzicht in de ICT-formatieplaatsen, de bezetting en de in-,door- en uitstroom van ICT’ers. Met het KWIV zijn we beter in staat ommeer gerichte wervingscampagnes op te stellen en de personeleICT-kosten te berekenen.6. Spreiding rijksdiensten en rijkswerkgelegenheid De Rijksoverheid en de daarmee samenhangende werkgelegenheid is nietgelijkmatig of proportioneel over het land verspreid. De Minister van BZKheeft over dit onderwerp op 16 oktober 2023 een brief aan de Kamergestuurd. Hierin staat naast de stand van zaken rond de spreiding van derijkswerkgelegenheid per 1 januari 2023, ook een prognose voor deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 3384 komende jaren6. Daarnaast staan in de brief de vervolgstappen dieworden genomen om uitvoering te geven aan de motie-Bisschop/Inge vanDijk (Kamerstuk 36 200 VII, nr. 34).Het kabinet kondigde in zijn reactie op het rapport «Elke regio telt!» aanwerk te maken van de adviezen op dit rapport en een voorstel voor eenaanpak neer te leggen voor een volgend kabinet.Om de Rijksoverheid meer zichtbaar en toegankelijk voor mensen in deregio te maken, wil het kabinet stappen zetten naar een betere spreidingvan rijksdiensten over het land. Een overheid die dichtbij is, kan debinding met de mensen in de regio versterken. En door de aanwezigheidvan rijksdiensten die aansluiten bij de kernkwaliteiten van een regio,kunnen de Rijksoverheid en regio’s elkaar versterken.Een kwalitatief hoogwaardige en opgave gerichte Rijk met oog voorpublieke waarden vergt een blijvende inzet. Met de zes hierbovenbeschreven ontwikkelingen en andere onderwerpen hebben we in 2023 deeerste stappen gezet. In 2024 borduren we hierop voort, zodat we hetvertrouwen in de overheid vergroten.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,H.M. de JongeDe Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,A.C. van Huffelen6Kamerstukken II, 2023–2024, 31 490, nr. 332.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 3385