Lijst van vragen en antwoorden over financiering van het mkb

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 637BedrijfslevenbeleidNr. 655 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 11 november 2024 De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantalvragen voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken en overfinanciering van het mkb.De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 11 november2024. Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hiernaafgedrukt.De voorzitter van de commissie,Michon-DerkzenAdjunct-griffier van de commissie,Teske kst-32637-655ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6551 Inleiding Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van de vaste commissievoor Economische Zaken over financiering aan het mkb (kenmerk:2024D33855; ingezonden: 18 september 2024). Een deel van de vragen,vragen 4, 5, 6, 8, 11, 16 t/m 30 en 46 liggen primair op het terrein van deMinister van Financiën. De beantwoording van de vragen is daarom medenamens de Minister van Financiën gegeven.De Minister van Economische Zaken,D.S. BeljaartsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6552 Vragen en antwoorden 1Waarom kunnen kredietunies (met meer specifieke branchekennis) welfinancieringen doen tot 1 miljoen euro terwijl banken dit minder doen?AntwoordEr zijn verschillende kredietunies, regionaal of branchegericht. Eenkredietunie kenmerkt zich door dat ondernemers in een branche of regiogeld inleggen om andere ondernemers in diezelfde branche respectie-velijk regio te kunnen financieren. De betrokkenen ondernemers zettenhun middelen, contacten, kennis en ervaring in om collega-ondernemersin de eigen regio of branche vooruit te helpen. Daardoor heeft eenkredietunie kennis in huis over branche/regio en de financieringsexpertisegeorganiseerd. Kredietunies hebben daardoor lage kosten voor hetbeoordelen en verstrekken van een krediet.2Hoe kijkt u aan tegen het kredietpaspoort van het Instituut voor hetMidden- en Kleinbedrijf (IMK) waarmee ondernemers zelf met eenkredietwaardigheidsrapport bij banken aan kunnen kloppen?AntwoordInformatie-asymmetrie is een aandachtspunt in de mkb financierings-markt. Het is belangrijk dat ondernemer en financier goed geïnformeerden op gelijke voet met elkaar in gesprek kunnen over ondernemings- enfinancieringsplannen. Het kredietpaspoort van het Instituut voor hetMidden- en Kleinbedrijf (IMK) is een privaat initiatief waar mkb’ers gebruikvan kunnen maken om hun kredietscore in te schatten volgens eengestandaardiseerd kredietbeoordelingssysteem. Dit kan ondernemers dieop zoek zijn naar externe financiering helpen hun eigen kredietwaar-digheid te beoordelen. Ik moedig dergelijke private initiatieven daaromaan. Ook in het rapport van de Gezant MKB-Financiering is aandacht voorhet beter beschikbaar stellen van informatie voor financiers. Een reactieop het rapport van de gezant stuur ik in november naar de Kamer.3Hoe kan het dat het bedrijfsleven ervaart dat banken weinig zicht hebbenop de kredietwaardigheid van het bedrijfsleven?AntwoordBanken hebben juist goed zicht op de kredietwaardigheid van bedrijven.Ze beschikken over professionele kredietscoringsmodellen, uitgebreidebankrekeningdata om deze modellen mee te voeden en expertise gerichtop het kredietverleningsproces. Dit kredietverleningsproces maakt immersonderdeel uit van het businessmodel van een bank. Bij kredietverleningzal echter iedere financier -bank of anderszins- een afweging makentussen risico en rendement.4Hoe kijkt u naar het feit dat banken enorm veel regels en eisen ervarenwaaraan zij moeten voldoen bij het verstrekken van een financiering?AntwoordVoor het verstrekken van financieringen zijn regels opgesteld. Prudentiëleregels hebben als primaire doel het borgen van stabiliteit van financiëleinstellingen en het financiële systeem. Deze regels zorgen ervoor datiedereen veilig gebruik kan maken van de diensten van banken. Ookmaken deze regels het financiële systeem robuust. Het maakt bankenweerbaarder, zodat zij ook in economisch mindere tijden hun kritiekeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6553 maatschappelijke functies, zoals financiering aan het bedrijfsleven,kunnen blijven uitoefenen en zij niet gered hoeven te worden met publiekgeld.5Zijn banken helemaal vrij om zelf hun aanbod te bepalen, aangezien uitgesprekken met banken blijkt dat zij weinig rendement maken opfinancieringen tot 100 duizend euro?AntwoordJa, die contractsvrijheid heeft een bank.6Hoe kijkt u aan tegen het speelveld van banken op de financieringsmarkt,is er voldoende concurrentie?AntwoordIk vind het belangrijk dat er voldoende concurrentie is op de financierings-markt en heb hier aandacht voor. Voldoende concurrentie zorgt ervoor dater geen excessieve winstmarges worden behaald op individueleproducten en diensten en ondersteunt op die manier optimaal debehoeften van huishoudens en bedrijven. Onderzoek van De Neder-landsche Bank (DNB) laat zien dat de financieringsmarkt voor bedrijvenwordt gekenmerkt door een dominante positie van de drie Nederlandsegrootbanken, te weten ING, Rabobank en ABN AMRO.1 Het Interdeparte-mentaal Beleidsonderzoek (IBO) Bedrijfsfinanciering, dat recent aan deTweede Kamer is gestuurd, beschrijft dat het aandeel van buitenlandsebanken in de totale kredietverstrekking aan het bedrijfsleven de afgelopenjaren wel is gegroeid (19% in 2023 t.o.v. 12% in 2014).2 Bovendien kunnenbanken in toenemende mate ook concurrentiedruk ondervinden vanuitnon-bancaire financiële instellingen die alternatieve financieringsvormenaanbieden. Hierbij kan gedacht worden aan de uitgifte van aandelen ofobligaties door het grootbedrijf, en financieringsoplossingen zoals lease,factoring, private equity, durfkapitaal, direct lending en crowdfundingvoor het mkb.Het is niet eenvoudig om eenduidige conclusies te trekken over de matevan concurrentie in de Nederlandse financieringsmarkt. Winstmarges opindividuele producten en diensten zijn bedrijfsvertrouwelijk en vaak lastigvergelijkbaar. De hoge concentratie (c.q. de dominante positie van degrootbanken) is niet per definitie een signaal van onvoldoende concur-rentie. Wel concludeert het IBO Bedrijfsfinanciering dat een te groteafhankelijkheid van een beperkt aantal banken kan leiden tot suboptimaleuitkomsten voor bedrijven, bijvoorbeeld hogere rentes op bancaireleningen.Om voldoende concurrentie te kunnen faciliteren vind ik het van belangom in te blijven zetten op een goed vestigingsklimaat. Nieuwe toetreders,zoals non-bancaire financiers, kunnen de concurrentiedynamiek op deNederlandse financieringsmarkt vergroten. Daarnaast wordt op internati-onaal niveau gesproken over een Europese kapitaalmarktunie, wat kanbijdragen aan kapitaalmarkten die opener en toegankelijker zijn endaarmee concurrentie tussen aanbieders van financieringsoplossingenkan bevorderen.1DNB (2023): Banken in beweging2Kamerstuk 32 637, nr. 646.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6554 7Welke mogelijkheden ziet u voor het verbinden, verbeteren en aanvullenvan de midden- en kleinbedrijfsfinanciering (mkb financiering) tot1 miljoen euro?AntwoordHet IBO Bedrijfsfinanciering constateert een knelpunt in demkb-financieringsmarkt tot 1 miljoen euro en stelt een aantal beleids-opties vast die deze knelpunten kunnen verlichten. Ook het recent door deGezant MKB-Financiering aangedragen rapport doet aanbevelingen terverbetering van de financiering voor deze financieringen. In novembervolgt een reactie op zowel het IBO als de aanbevelingen van de Gezant.Daarnaast zet ik in op voorlichting van de financieringsmogelijkheden viade Financieringsgids die dit jaar operationeel zal zijn bij de KVK. Via hetreguliere financieringsinstrumentarium worden de financierings-mogelijkheden verbeterd zoals via garantieregelingen, Qredits, het DutchAlternative Credit Instrument (DACI). De ontwikkeling van de non-bancairefinancieringsmarkt is ook belangrijk zodat ondernemers meer financie-ringsmogelijkheden hebben, daarom ondersteun ik de Stichting MKBFinanciering (SMF) financieel.Tot slot wordt, conform moties Romke De Jong c.s. (Kamerstuk 32 637,nr. 580) en v/d Graaf – Stoffer (Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 63), onderzoekgedaan naar een achtergesteld leningenfonds voor het mkb en eendurfkapitaalregeling voor het mkb. De onderzoeksresultaten worden einddit jaar verwacht en zullen uiterlijk in het eerste kwartaal van 2025 met deKamer worden gedeeld.8Welke financiële wet- en regelgeving belemmert of beperkt demkb-financiering tot 1 miljoen euro?AntwoordWet- en regelgeving kan effect hebben op bedrijfsfinanciering. De impacthiervan is niet gemakkelijk te duiden omdat het moeilijk is om teonderscheiden welke kosten direct voortvloeien uit de regelgeving enwelke kosten behoren tot het reguliere risicomanagement van een bank ofandere kredietverlener.Er is geen aanleiding om te veronderstellen dat de kapitaaleisen voorbanken leiden tot afnemende kredietverlening. Dit blijkt uit het recentgepubliceerde IBO Bedrijfsfinanciering, waarin staat dat uit economischeliteratuur blijkt dat er momenteel geen indicatie is dat kapitaaleisenhebben geleid tot afnemende kredietverlening en dat dit beeld werdbevestigd in de gevoerde gesprekken. De kapitaaleisen voor bankenkomen voort uit internationale afspraken («de Bazel-standaarden») overde hoeveelheid kapitaal en liquiditeit die banken moeten aanhouden omdeze banken en het bancaire systeem weerbaar te houden en overheids-ingrijpen te voorkomen. Bancaire activiteiten gaan immers inherentgepaard met risico’s, onder andere op het gebied van liquiditeit, krediet enrente. Deze kapitaalvereisten beïnvloeden de hoeveelheid geld die bankenbeschikbaar hebben voor leningen en de kosten daarvan, maar zijn inEuropese wetgeving voor MKB-leningen al met 24% verlaagd t.o.v. deinternationale standaarden.Uit de regelgeving voor banken volgen ook vereisten inzake adequaatrisicobeheer. Ter invulling daarvan heeft de Europese Bankenautoriteitrichtsnoeren opgesteld over het verstrekken en monitoren van leningen.Deze richtsnoeren geven onder meer richting aan het proces van debeoordeling van de financiële positie en kredietwaardigheid vanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6555 bedrijven. Om dit te doen, moeten banken gedetailleerde en actuelefinanciële informatie van hun klanten verzamelen en regelmatigbijwerken. Dit betekent dat bedrijven vaak extra documenten moetenaanleveren, boven op de documenten die banken al vroegen voor hunreguliere risicobeheer. Hoewel ook de impact hiervan op bedrijfsfinan-ciering niet goed kan worden vastgesteld, geldt in het bijzonder voor het(kleinere) mkb dat het aanleveren van deze informatie tijdrovend kan zijn.Tot slot wordt vanuit de bankensector aangegeven dat de verplichtingendie volgen uit de anti-witwasregelgeving impact hebben.Anti-witwasregelgeving is cruciaal voor het voorkomen van witwasprak-tijken en andere soorten crimineel misbruik van het financieel systeem.Uit het IBO Bedrijfsfinanciering zijn geen concrete bewijzen voortgekomendat de anti-witwasregelgeving daadwerkelijk impact heeft op mkbfinanciering. Wel krijgt het kabinet signalen dat een opeenstapeling vanverplichtingen die volgen uit de Wet ter voorkoming van witwassen enfinancieren van terrorisme (Wwft) een groeiende kostenpost is enmogelijk effect heeft op toegang tot mkb financiering. Hier kom ik verderop terug in de reactie op het IBO Bedrijfsfinanciering dat in november aanuw Kamer zal worden aangeboden.9Waarom is er in Nederland weinig durfkapitaal beschikbaar en hoe kan datworden gestimuleerd?AntwoordUit het IBO bedrijfsfinanciering blijkt dat de financieringsmarkt en hethuidige financieringsinstrumentarium op hoofdlijnen goed functioneert,dat geldt ook voor durfkapitaal. De meta-evaluatie die recent met uwKamer is gedeeld3 schetst een vergelijkbaar beeld, en signaleert metname uitdagingen in de zeer vroege fase voor scale-ups en grote tickets.Beperkte beschikbaarheid van durfkapitaal komt voornamelijk doordatprivate kapitaalverstrekkers doorgaans risico-avers zijn en daarmeebeperkt investeren in risicovolle bedrijven. Om de beschikbaarheid vanvoldoende durfkapitaal in de vroege fase te borgen heeft de overheidfinancieringsinstrumenten opgezet zoals de Seed Capital regeling enVroege Fase Financiering voor startups, die de toegang tot financieringvoor startende en snelgroeiende tech-bedrijven verbeteren. Daarnaastinvesteert het kabinet via Invest-NL en Regionale Ontwikkelingsmaat-schappijen (ROM’s) in innovatieve bedrijven. Zij hebben een aanzienlijkinvesteringsvermogen, dat voor een groot deel wordt ingezet voor descale-up fase. Daarnaast heeft het kabinet € 900 miljoen aan additionelemiddelen voor Invest-NL vrijgemaakt waarmee de slagkracht van deinstelling wordt vergroot en wat bijdraagt aan investeringen in onderandere de doorgroei van startups naar scale-ups. Met fondsen zoals hetDeep Tech Fonds, het in 2020 opgerichte Dutch Future fund en fonds-in-fonds initiatieven zoals het Dutch Venture Initiative en deelname aan hetEuropean Tech Champions Initiative (ETCI) verbetert het kabinet debeschikbaarheid van investeringsfondsen voor startups en scale-ups.10Hoe kunnen banken weer meer bijdragen aan het financieren van hetmkb?AntwoordTen eerste dragen banken hier direct aan bij door het verstrekken vanfinanciering. Banken zijn de grootste financier van het mkb.3Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 100Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6556 Daarnaast zijn de banken medeondertekenaars van het nationaalconvenant MKB-financiering. Op de aanbevelingen uit het rapport van degezant Menno Snel kom ik terug in de kabinetsreactie op het IBObedrijfsfinanciering die in november naar de Kamer verstuurd zal worden.11Welke mogelijkheden biedt de kapitaalmarktunie voor de verbetering vande financiering van het mkb? Welke plannen zijn er in het kader van dekapitaalmarktunie die de financiering voor het mkb daadwerkelijk kunnenverbeteren?AntwoordDiepe, toegankelijke en geïntegreerde Europese kapitaalmarkten dragenbij aan een betere beschikbaarheid van financiering. Acties voor beterefinanciering van het mkb zijn met name gericht op het faciliteren vaneigenvermogenfinanciering (equity). In de EU blijft dit soort financieringachter en vindt financiering met name via bancaire leningen plaats. Beteretoegang tot durfkapitaal en een beursnotering bieden mkb-ondernemers,in het bijzonder innovatieve start- en scale-ups, meer groeimogelijkheden.Binnen de ontwikkeling van de kapitaalmarktunie zijn reeds belangrijkestappen gezet ten behoeve van het mkb. Zo wordt met de recentaangenomen Europese Listing Act beoogd de administratieve lasten voorbeursnoteringen te verminderen. Hiervan profiteert onder meer het mkbdoor vereenvoudiging en daarmee betere toegang tot de kapitaalmarkten.12Wat doen andere landen in het kader van de financiering van het mkbbeter en wat kunnen we van hen leren?AntwoordIn recente onderzoeken van PWC4 en Oliver Wyman5 is naar mkbfinancieringsbeleid in een aantal buurlanden gekeken. Uit die analyseskwam naar voren dat de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) mogelijkgeoptimaliseerd kan worden door de provisie te verlagen, vergelijkbaarmet bijvoorbeeld garantieproducten in Polen en België. Ook kan wordenoverwogen om garanties op portefeuilles te verstrekken in plaats van opindividuele leningen. Zo zijn vergelijkbare producten in het VerenigdKoninkrijk ingericht. Daarnaast zou een eventuele opvolger van het DutchAlternative Finance Instrument (DACI), wat non-bancaire financiers helptin het aantrekken van funding, nog beter aan kunnen sluiten bij de markt.De Britse British Businness Bank heeft hier met het ENABLE Funding-programma ervaring mee. In november ontvangt uw Kamer de kabinets-reactie op het IBO bedrijfsfinanciering, waarin ik hier op inga.13Wanneer komt de kabinetsreactie op het rapport van de gezantmkb-financiering?AntwoordIn november, tegelijk met de kabinetsreactie op het IBO bedrijfsfinan-ciering.14Hoe kunt u bijdragen aan concretisering van de aanbevelingen in hetrapport?4Kamerstuk 32 637, nr. 6425Kamerstuk 32 637, nr. 578Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6557 AntwoordOm de aanbevelingen van het rapport te concretiseren en op te volgenheb ik de aanstelling van de Gezant MKB-Financiering verlengd tot hetzomerreces van 2025. De aanbevelingen van de Gezant zal ik perkabinetsreactie in november appreciëren en zal ik aangeven hoe dezeworden opgevolgd.15Hoe kan het doorverwijzen van banken naar andere (combinaties van)financieringsmogelijkheden worden gestimuleerd?AntwoordBinnen de Gedragscode Klein Zakelijke Financiering van de NederlandseVereniging van Banken (NVB) is afgesproken dat banken informatiebeschikbaar stellen voor klanten van wie de bank de financieringsaan-vraag helemaal of deels afwijst. De manier waarop en naar welke partijenbanken klanten doorverwijzen verschilt per bank. Jaarlijks vindt er, inopdracht van de NVB, monitoring plaats of de gedragscode wordtgehanteerd.Daarnaast wordt op dit moment gewerkt aan de FinancieringsGids.Belangrijk bij de doorverwijzing naar andere financieringsmogelijkheden,door banken maar ook door andere financiers, is dat de doorverwijssyste-matiek overzichtelijk en transparant is voor de ondernemer. Er moet geen«kastje naar de muur» dynamiek of willekeur ontstaan. De Financierings-Gids is niet alleen een centraal oriëntatiepunt voor de ondernemer, methands-on financieringsadvies indien nodig, maar ook een betrouwbaarreferentiepunt voor de financier om naar te verwijzen vanuit het oogpuntvan klantbelang. Duidelijke afspraken over wanneer en hoe wordtdoorverwezen -bij uiteenlopende maturiteit van ondernemingsplannen-zijn daarbij ook cruciaal om te zorgen dat de FinancieringsGids mensen enmiddelen optimaal kan aanwenden. Tot slot moeten deze afsprakenworden vastgelegd en gemonitord.16Bent u bekend met een lijst die gehanteerd wordt door banken waarop deStandaard Bedrijfsindeling (SBI) voor bedrijven staat, waar op basis vandeze SBI-code negatief door een bank besloten kan worden tot hetovergaan van het openen van een account?AntwoordDe NVB geeft desgevraagd aan dat er geen algemene lijst met SBI-codesbestaat waar banken standaard negatief over besluiten. Iedere bankbepaalt haar eigen individuele risicobereidheid.17Als u bekend bent met deze lijst (zie vraag 16), kunt u dan de meestactuele lijst die gehanteerd wordt met de Kamer delen?AntwoordZie het antwoord op vraag 16.18Ziet u ook dat op basis van een SBI-code nooit een besluit genomen kanen mag worden voor het wel of niet overgaan tot het openen van eenaccount?AntwoordDe Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme(Wwft) biedt geen basis voor het generiek weigeren van dienstverleningop basis van SBI-codes. Op grond van de Wwft moeten banken indivi-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6558 dueel cliëntonderzoek uitvoeren en indien zij bij een specifieke clientwitwasrisico’s vaststellen moeten zij mitigerende maatregelen treffen diepassen bij de risico’s van de specifieke client.19Bent u op de hoogte dat banken ondernemers die ook over de grensondernemen en daar contant geld ontvangen het advies krijgen om dan inbijvoorbeeld Duitsland een rekening te openen?20Ziet u ook in dat dit onnodige kosten en regeldruk voor die ondernemersveroorzaakt en dat wij letterlijk het geld het land uitsturen?Antwoord vragen 19 en 20Ik ben bekend met het gegeven dat sommige ondernemers uit sectorenmet een hoog risico op witwassen en relatief hoge contante geldstromenbelemmeringen ervaren met de toegang tot het betalingsverkeer.Contante geldstromen hebben twee kanten: aan de ene kant is contantgeld een wettig betaalmiddel en dient de toegankelijkheid van contantgeld gewaarborgd te worden. Aan de andere kant kan de samenlevinghaar ogen niet sluiten voor het gegeven dat er hoge witwasrisico’s klevenaan contant geld. Dit blijkt niet alleen uit de praktijk van de opsporingsin-stanties, maar ook uit verschillende studies.6 Er zal daarom een balansgetroffen moeten worden tussen aan de ene kant het effectief mitigerenvan de witwasrisico’s en aan de andere kant de toegang van bonafideburgers tot contant geld waarborgen.Om deze balans te waarborgen, is het Ministerie van Financiën al geruimetijd in gesprek met verschillende sectoren die belemmeringen ervaren tothet betalingsverkeer, de NVB en De Nederlandsche Bank. Deze gesprekkenhebben geleid tot verschillende acties waarover gerapporteerd is aan uwKamer.7 Met deze acties wordt beoogd banken handvatten te bieden bijeen meer risicogebaseerde aanpak bij de uitvoering van de verplichtingenten aanzien van de aanpak van witwassen. De NVB zal de uitkomsten optermijn evalueren.21Bent u bekend met de regel gehanteerd door banken dat als een onder-nemer meer dan 20% van zijn jaaromzet nog ontvangt in contant gelddeze ondernemer niet aanmerking kan komen van een financiering?AntwoordIk ben niet bekend met deze regel. De NVB heeft desgevraagd aangegevendeze regel niet te herkennen.22Bent u op de hoogte dat ondernemers om deze reden uit moeten wijkennaar alternatieve financieringsmogelijkheden die dan duurder uit pakken?6Onder andere de recente National Risk Assessment (NRA) Witwassen (Kamerstuk 31 477,nr. 96) laat zien dat contant geld een rol speelt bij de dreigingen met het grootste risiconiveaubij zowel witwassen, als het financieren van terrorisme. Ook in de meest recente supranati-onale risicobeoordeling (Commission staff working document accompanying the documentReport from the Commission to the European Parliament and the Council on the assessment ofthe risk of money laundering and terrorist financing affecting the internal market and relatingto cross-border activities, COM(2022)554final), uitgevoerd door de Europese Commissie, wordtcontant geld in de hoogste risicocategorie geplaatst met betrekking tot witwassen en finan-cieren van terrorisme. De Europese Commissie roept de lidstaten dan ook op om mitigerendemaatregelen te nemen in relatie tot hoge transacties in contanten en bedrijven die veel gebruikmaken van contant geld.7Kamerstuk 31 477, nr. 100Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6559 AntwoordZoals aangegeven in het antwoord op vraag 21 ben ik niet bekend metdeze regel. Wel stimuleer ik de toegang tot non-bancaire financieringmiddels het Dutch Alternative Credit Instrument (DACI) en werk ik aanverdere professionalisering en transparantie van de non-bancaire marktvia een subsidie aan de Stichting MKB Financiering (SMF). Daarnaastheeft een deel van de non-bancaire financiers toegang tot de BMKB.23Ziet u ook dat dit een ongelijk speelveld creëert voor ondernemers die welonder die 20% uitkomen?AntwoordZie het antwoord op vraag 21.24Bent u bekend met het te lage aantal Geldmaten en de problematiek vanveilig en tijdig afstorten, omdat deze automaten vaak buiten werking zijn?Ziet u ook dat dit het langer vasthouden van ontvangen contant geld in dehand werkt, omdat men geen veilige, werkende geldmaat kan vinden?AntwoordHet kabinet vindt het belangrijk dat er een goede toegang tot contant geldis. Daarom wordt er momenteel gewerkt aan de Wet chartaal betalings-verkeer, waarin, onder andere, eisen worden opgenomen over debeschikbaarheid en bereikbaarheid van afstortautomaten. Tot die tijdgelden de afspraken uit het Convenant Contant Geld8. Geldmaat heeft debeschikbaarheidsnormen uit het Convenant Contant geld in het voorjaarniet altijd gehaald. Dit had te maken met een storingsgevoelig componentin een van hun typen geldautomaten. Geldmaat heeft, conform deafspraken in het convenant, een verbeterplan opgeleverd en diversemaatregelen getroffen om dit probleem op te lossen. DNB heeft regel-matig gesprekken met Geldmaat over de voortgang van verbetering enhoudt de voortgang nauwlettend in de gaten.Eind januari heeft de Minister van Financiën een concept van de Wetchartaal betalingsverkeer openbaar geconsulteerd.9 Momenteel ligt hetwetsvoorstel aan de Raad van State voor ter advies. De verwachting is dataan het einde van dit kalenderjaar het wetsvoorstel aan de Tweede Kamerkan worden aangeboden.In het wetsvoorstel worden grote banken (de huidige aandeelhouders vanGeldmaat) wettelijk verplicht om beschikbaarheidseisen te halen. Bijovertreding kan DNB bijvoorbeeld een boete of een dwangsom opleggen.Totdat de wet in werking treedt blijft het convenant gelden, en blijft hetministerie de partijen aansporen om zich aan die afspraken te houden.25Bent u op de hoogte dat er actief door banken wordt gebeld en zeerindringend wordt gevraagd om af te stappen van het ontvangen vancontant geld?AntwoordZie het antwoord op vraag 30.8Met dit convenant spreken de vier grote banken en de Betaalvereniging Nederland, vertegen-woordigers van consumenten en ouderen, winkeliers, horeca en tankstations, chartaledienstverleners en De Nederlandsche Bank af ervoor te zorgen dat contant geld goedbeschikbaar en bruikbaar blijft. De afspraken gelden in beginsel voor vijf jaar.9Zie: Overheid.nl | Consultatie Wet chartaal betalingsverkeer (internetconsultatie.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65510 26Ziet u ook dat dit ontmoedigingsbeleid haaks staat op de aankomendeWet voor acceptatieplicht van contant geld?AntwoordIn de beantwoording op vragen 19 en 20 is de noodzaak toegelicht om aande ene kant effectief de witwasrisico’s die contant geld met zichmeebrengt te mitigeren en aan de andere kant de toegang van bonafideburgers tot contant geld te waarborgen. Ook is toegelicht welke acties indit kader worden ondernomen.Het wetsvoorstel chartaal betalingsverkeer stelt regels ten behoeve van degoede werking van het chartale betalingsverkeer, om de maatschappelijkefuncties en publieke belangen van contant geld te borgen. Op grond vanhet voorstel worden grote banken verplicht om een landelijk dekkendebasisinfrastructuur van geldautomaten te verzorgen, zoals ze via hungezamenlijke onderneming Geldmaat al doen. Ook worden bankenverplicht om hun betaalrekeninghouders toegang te bieden tot de chartalebasisinfrastructuur, tegen maximumtarieven (voor particulieren gratis).10Daarbij moet eerst en vooral gedacht worden aan het opnemen en stortenvan contant geld.Ter voorkoming van interferentie met het Europese voorstel Contant geldals wettig betaalmiddel11 bevat het voorstel voor de Wet chartaalbetalingsverkeer geen maatregelen over de acceptatie van contant geld.12Wel ligt momenteel via een amendement van de Tweede Kamer eenvoorstel tot acceptatieplicht voor ter behandeling in de Eerste Kamer.1327Bent u op de hoogte dat er door banken vragenlijsten worden verstuurden afgevuurd op ondernemers om hen te controleren?28Bent u op de hoogte dat deze vragenlijsten niet zijn vastgesteld en datmen dus willekeurig vragen kan stellen en dat deze de randen opzoekenvan wat een bank mag vragen?29Bent u op de hoogte dat als men deze vragenlijsten heeft beantwoord ditbinnen een maand zich weer kan herhalen?30Ziet u ook dat dit onnodige kosten en regeldruk voor de ondernemer metzich meebrengt en dat dit een verlammende werking heeft op deondernemer?10Dit geldt niet voor de kleinste banken (minder dan 50.000 betaalrekeninghouders inNederland).11Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake eurobankbil-jetten en -munten als wettig betaalmiddel, COM(2023) 364. Zie voor het BNC-fiche Kamerstuk22 112, nr. 3765.12Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake eurobankbil-jetten en -munten als wettig betaalmiddel, COM(2023) 364. Zie voor het BNC-fiche Kamerstuk22 112, nr. 3765. Nederland is voorstander van een acceptatieplicht, mits die proportioneel enuitvoerbaar is voor toonbankinstellingen. 2 Zie gezamenlijk onderzoek van DNB en Betaalver-eniging Nederland, Betalen aan de kassa 2022, april 2023, te raadplegen ophttps://www.dnb.nl/media/e3ucvv4h/betalenaan-de-kassa.pdf.13Kamerstuk 36 228, nr. 19Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65511 Antwoord vragen 25, 27, 28, 29 en 30Ik ben bekend met signalen dat ondernemers lasten ervaren van deuitvoering van verplichtingen in het kader van de aanpak van witwassendoor banken. Banken moeten op grond van de Wwft clientonderzoek doennaar hun cliënten, om te voorkomen dat criminelen het financiële stelselmisbruiken om geld wit te wassen. Dit onderzoek moet risicogebaseerdgebeuren. Dat betekent dat een bank moet inschatten hoe hoog het risicoop witwassen en terrorismefinanciering is bij een bepaalde client. Brengteen client een hoog risico met zich mee, dan dienen er maatregelengetroffen te worden om de risico’s te mitigeren (bijvoorbeeld: vragen naarde herkomst van het geld). Bij een client met een laag risico kan met eenminder indringend onderzoek worden volstaan.In 2022 heeft DNB het rapport «Van herstel naar balans»14 uitgebracht.DNB concludeert hierin dat banken meer risicogebaseerd kunnen werkendan dat zij nu doen. Naar aanleiding van dit rapport heeft DNB samen metde bancaire sector stevig ingezet op het verbeteren van de risicogeba-seerde aanpak van banken bij de naleving van de Wwft. Dit heeftinmiddels tot verschillende concrete handvatten geleid die banken kunnengebruiken bij het meer risicogebaseerd uitvoeren van hun verplich-tingen.15 De werking van deze handvatten zal worden geëvalueerd doorde NVB. Daarnaast heeft DNB recent de «Q&As en Good PracticesWwft»16 uitgebracht. Ook hierin is meer aandacht besteed aan manierenwaarop instellingen invulling kunnen geven aan de risicogebaseerdeaanpak door praktische uitleg en voorbeelden te geven over detoepassing van verplichtingen. Hierin is ook expliciet aandacht voor wat tedoen bij klanten met een laag risico, zodat instellingen de focus leggen opde klanten waar de risico’s het hoogst zijn. Ik blijf in overleg met de DNBover de verbetering van de risicogebaseerde aanpak.31Kunt u een appreciatie geven van de rapportage van de gezantmkb-financiering Menno Snel, «Aanbevelingen ter verbetering van demkb-financiering tot 1 mln»?AntwoordZie antwoorden 7, 13 en 14.32Waarom is ervoor gekozen om de financieringshub bij de Kamer vanKoophandel (KvK) onder te brengen?AntwoordOm ondernemers goed te kunnen helpen is het belangrijk dat zij op eengoed vindbare, betrouwbare, onafhankelijke en transparante wijze vaninformatie en hulp kunnen worden voorzien bij hun vragen over finan-ciering (conform verzoek motie Inge van Dijk c.s.17). Deze uitvoerendeorganisatie moet voldoende robuust en veilig zijn (onder meer vanuit hetoogpunt van dataprotectie) en op afstand staan van de overheid. Op basisvan deze voorwaarden heb ik op advies van de Gezant MKB-Financieringén na consultatie van de sector de FinancieringsGids bij KVK onderge-bracht. De FinancieringsGids (voorheen financieringshub) past binnen dewettelijke taak van de Kamer van Koophandel, die bovendien een ZBO is,waarmee voldoende afstand van de overheid wordt bewaard. Ook staat14Kamerstuk 31 477, nr. 8115https://www.nvb.nl/themas/veilig-en-integer-financieel-stelsel/een-meer-risicogebaseerd-klantonderzoek/16Q&As en Good Practices Wwft | De Nederlandsche Bank (dnb.nl).17Kamerstuk 32 637, nr. 608Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65512 de KVK dicht bij de lokale ondernemer, zoals via de Ondernemerspleinenen de KVK Financieringsdesk.33Zijn er alternatieven overwogen naast onderbrengen bij de KvK en zo ja,welke?AntwoordEen van de acties van het Convenant MKB-Financiering betrof eenverkenning naar welke geschikte organisaties er zijn waar de Financie-ringsGids het beste ondergebracht zou kunnen worden. Eén die voldoetaan de in de voorgaande vraag benoemde randvoorwaarden die de sectorbelangrijk acht om ondernemers middels de FinancieringsGids goed tekunnen helpen. Het gezantschap heeft uit deze verkenning geen andereonafhankelijke organisatie in beeld gekregen die geschikt zou zijn om deFinancieringsGids te ontwikkelen en uit te voeren.34Kunt u aangeven waar specifiek de expertise van de KvK op het gebiedvan mkb-financiering ligt? Hoe wordt deze expertise geborgd binnen denieuwe financieringshub?AntwoordHet bij de KvK onderbrengen van de FinanceringsGids past binnen dewettelijke taken die de KVK thans al heeft met betrekking tot onafhanke-lijke voorlichting en advies aan ondernemers. De KVK informeert enadviseert ondernemers over diverse inhoudelijke aan financieringgerelateerde onderwerpen zoals het opstellen van ondernemersplannenen beschikbare subsidies. Dat gebeurt veelal integraal via onder andere deFinancieringsdesk en de bedrijfsfinancieringsgids. De voorlichting overmkb financiering en, in het kader daarvan, inzicht geven in de aanbieders(op 1e-lijnsniveau) van verschillende financieringsvormen sluit goed aanbij de deze eerstelijns voorlichtingsactiviteiten van de KVK.35Klopt het dat de financieringshub alleen een rol krijgt in het doorverwijzenvan ondernemers en het bieden van informatie? Is dat voldoende om deknelpunten om te lossen?AntwoordIn het recente IBO Bedrijfsfinanciering en het rapport van de GezantMKB-Financiering is beschreven dat kleinere bedrijven minder toeganghebben tot financiering. Om ondernemers bij die toegang te onder-steunen bestaan al verschillende instrumenten, zoals Qredits, DACI en deBMKB. Additioneel ontwikkelt het Kabinet de FinancieringsGids met alsdoel dat mkb’ers aanbieders van financiering beter kunnen vinden endaardoor betere toegang krijgen tot financiering. Er zijn verschillendepublieke en private partijen die de ondernemer tegen betaling ofonbetaald op een betrouwbare en transparante wijze kunnen onder-steunen om de juiste financiers en het juiste financieringsproduct tevinden. Deze partijen zijn niet altijd goed vindbaar voor de ondernemer.Ook daarvoor biedt de FinancieringsGids een oplossing. In het kader vande FinancieringsGids ontwikkelt de KvK eveneens aldus een tool dieondernemers eenvoudig en snel kan helpen om bij de onderneming enhaar financieringsbehoefte passende financiering te identificeren alsmedeom betrouwbare partijen te vinden die hen daarover op een transparantewijze kunnen adviseren. Ook kunnen ondernemers die ondersteuningzoeken bij hun vraag over financiering KvK adviseurs spreken. Nadat deFinancieringsGids operationeel is geworden, zal ik, samen met de KVK, ingesprek blijven met ondernemers en de sector om de FinancieringsGidsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65513 waar nodig te blijven verbeteren en nog beter bij de behoeften vanondernemers te laten aansluiten.36Welke lessen heeft u getrokken uit het model van de British Business Banken in hoeverre komen deze terug in de opzet van de financieringshub?AntwoordDe British Business Bank (BBB) één van de inspiratiebronnen geweestvoor de FinancieringsGids. De BBB is een plek waar ondernemers veelpraktische informatie over financiering kunnen vinden. Tevens ziet de BBBtoe op afspraken met Britse banken om bij afwijzing door te verwijzennaar alternatieve platforms. In de lijn met wat de BBB in Groot-Brittanniëdoet, heeft de FinancieringsGids als ambitie om de ondernemer eencompleet beeld te geven van het Nederlandse mkb financieringsland-schap. Daarnaast worden afspraken gemaakt met financiers om onder-nemers op de Financieringsgids te wijzen. De banken hebben zichoverigens in de Gedragscode Kleinzakelijk Financieren reeds verplicht omondernemers die zij niet kunnen financieren te wijzen op alternatievefinancieringsvormen. Ten slotte hecht ik er veel waarde aan dat deFinancieringsGids, net zoals de BBB, een voor ondernemers betrouwbaarplatform is. Om deze reden zal de Financieringsgids voorlichting biedenover partijen die voldoen aan bestaande gedragscodes en de daarbijbehorende keurmerken.37Herinnert u zich de uitspraken van de voormalige Minister van EZK dat hetbelangrijk is om de financieringshub door te ontwikkelen naar hétplatform voor ondernemers met voldoende expertise en brede betrok-kenheid van stakeholders en financiers? Hoe is dit geborgd in de nieuwefinancieringshub?AntwoordDe FinancieringsGids heeft als doel om ondernemers een overzicht tebieden van de verschillende financieringsvormen die er in het financie-ringslandschap zijn. Ondernemers staan hierin centraal waarbij destakeholders en financiers een belangrijke rol vervullen. Met de sectormaken we, in samenwerking met de gezant MKB-financiering, dan ookafspraken over doorverwijzingen van financiers naar de Financie-ringsGids. Tevens ben ik doorlopend met de stakeholders van deFinancieringsGids in overleg en zullen zij een rol in de (door-) ontwikkelingvan de FinancieringsGids blijven hebben. Ik geef daarmee graagopvolging aan de samenwerking voortkomend uit het NationaalConvenant MKB financiering om zo samen met onder meer de financiëlesector (de Nederlandse Vereniging van Banken, Stichting MKB Finan-ciering, MKB-NL, Qredits, Invest-NL en Invest International) een optimaalfunctionerend financieringsklimaat in Nederland te creëren. Ook zal erblijvend ingezet worden op de benutting van de kennis en capaciteit vande sector opdat de FinancieringsGids ondernemers optimaal kanondersteunen in de zoektocht naar financiering.38Hoe ziet u de doorontwikkeling van de financieringshub na de opstarteruit? Welke stappen zet u daartoe?AntwoordDit jaar ligt de nadruk op het operationeel maken van de Financie-ringsGids. Volgend jaar wordt op de verdere ontwikkeling ingezet.Daarover blijf ik samen met de KVK en de stakeholders in gesprek. Hierbijkijk ik naar relevante vragen die ondernemers op het gebied van finan-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65514 ciering hebben. Bij de verdere vormgeving van de FinancieringsGidszullen bestaande en toekomstige onderzoeken, zoals het recente IBOBedrijfsfinanciering, worden betrokken en zal de informatie uit gesprekkenmet ondernemers en stakeholders over hun behoeften en wensen in hogemate leidend zijn.39Klopt het dat nog steeds de ambitie is om de financieringshub in 2024operationeel te laten zijn?AntwoordJa. Op dit moment wordt er door de KVK en alle overige stakeholdershard gewerkt om de FinancieringsGids dit jaar operationeel te laten zijn.40Hoeveel capaciteit en budget is er beschikbaar voor de financieringshub?AntwoordDe ontwikkeling en start van de FinancieringsGids is opgenomen in hetRegeerprogramma (toen nog onder de werktitel Financieringshub). Voor2024 is er € 2,5 mln. en voor 2025 is er € 4,2 mln. beschikbaar voor dedoorontwikkeling en de uitvoering van de FinancieringsGids. Er zijn noggeen structurele middelen beschikbaar voor de FinancieringsGids in dejaren na 2025. In aanvulling op de capaciteit van de Financieringsdesk vande KVK, zal ook de expertise van alle betrokken partners worden benut.41Welke stappen zet u om flankerend beleid te ontwikkelen, zoals aanvul-lende financiële of fiscale regelingen die kunnen bijdragen aan het succesvan de financieringshub?AntwoordDe nadruk ligt nu op de operationalisering en het verder uitbouwen vande FinancieringsGids. In een latere fase zal worden bezien wat er nodig isom de werking van de FinancieringsGids verder te ondersteunen. In dekabinetsreactie op het IBO Bedrijfsfinanciering die in november met uwKamer zal worden gedeeld zal ik ook ingaan op de motie van Inge vanDijk18, waarvan de strekking deels gelijkluidend is aan deze vraag.42Welke instrumenten heeft u tot uw beschikking om financiering voorvrouwelijke ondernemers te bevorderen?AntwoordDe Rijksoverheid heeft een uitgebreid instrumentarium beschikbaar om detoegang tot financiering te vergroten voor alle bedrijven. Deze instru-menten zijn onder gelijke voorwaarden toegankelijk voor alle onder-nemers in Nederland, zonder onderscheid des persoons. Voor het mkbworden via Qredits directe leningen verstrekt aan bedrijven die niet bijeen financier in aanmerking komen voor financiering. Ook via garantieszoals de Borgstelling MKKB-kredieten (BMKB) wordt de toegang totfinanciering vergroot voor bedrijven met te weinig zekerheden. Daarnaastwerkt het kabinet momenteel aan de FinancieringsGids waar onder-nemers informatie en ondersteuning kunnen krijgen bij een financierings-vraag. Verder is de Rijksoverheid betrokken bij de Code-V Versneltvrouwelijk ondernemerschap. Code-V is een initiatief van onder anderefinanciële marktpartijen met betrokkenheid van de overheid en belangen-organisaties als VNO-NCW en de Nederlandse Vereniging van Banken om18Kamerstuk 36 410 IX, nr. 12Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65515 vrouwelijk ondernemerschap te stimuleren. In dit kader hebben hetMinisterie van Economische Zaken, het Ministerie van Financiën en hetMinisterie van Buitenlandse Zaken ter stimulering van dit initiatief in 2024gezamenlijk een eenmalige bijdrage geleverd van 55.000 euro.43Welke instrumenten heeft u tot uw beschikking om financiering voormigrantenondernemers en andere vormen van inclusief ondernemer-schap te bevorderen?AntwoordZie het antwoord op vraag 42.44Wat doet u om start-ups en scale-ups beter te helpen en financieren?Welke instrumenten en middelen heeft u hiervoor ter beschikking?AntwoordEr is een breed instrumentarium beschikbaar voor start-ups en scale-upsvoor iedere levensfase van deze bedrijven. Dit betreft onder meer deVroege Fase Financiering, het Innovatiekrediet, de TTT-regeling, de SEEDcapital regeling, de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) envoor de latere fase Invest-NL, en diverse fondsinitiatieven tussen hetMinisterie van Economische Zaken en het Europese Investeringsfonds (EIFen Invest-NL). De innovatie regelingen hebben een jaarlijks budget van130 miljoen euro en zijn voor een belangrijk deel revolverend, zoals deSEED capital regeling. Het totale fondskapitaal van alle ROM-fondsen(eigen fondsen en fondsen in uitvoering) bedraagt ruim 2 miljard euro.Aan Invest-NL is bij oprichting 1,7 miljard euro toegekend, Aanvullendheeft het kabinet 900 miljoen euro beschikbaar gemaakt voor Invest-NL.Dit staat los van de andere fondsen die Invest-NL in beheer heeft, zoalshet Deeptech Fonds waar in 2022 250 miljoen euro aan is gealloceerd, enhet Dutch Future Fund (DFF) van 300 miljoen euro. Daarnaast draagtNederland met 100 miljoen euro bij aan het European Tech ChampionInitiative (ETCI), om de financiering en doorgroei van scale-ups tebevorderen.45Wat zijn uw plannen om te zorgen voor betere toegang tot financieringvoor het mkb dat hier problemen mee ervaart, zoals innovatieve bedrijvenmet een grote kapitaalbehoefte (vanaf circa 50 miljoen euro), het bredemkb met een financieringsbehoefte tot 1 miljoen euro en het internati-onaal opererend mkb?AntwoordDe reactie van het kabinet op het IBO bedrijfsfinanciering, waarin dezetwee knelpunten worden geadresseerd, zal naar verwachting in novembermet uw Kamer worden gedeeld. Voor bedrijven met een grote kapitaalbe-hoefte zet het kabinet in ieder geval in op versterking van Invest-NL met900 miljoen euro. Voor het brede mkb met een financieringsbehoefte tot1 miljoen euro verwijs ik naar antwoorden op vragen 7, 10, 14 en 15.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65516 46Hoe geeft u opvolging aan het advies van het InterdepartementaalBeleidsonderzoek (IBO) Bedrijfsfinanciering dat aangeeft dat de Europesekapitaalmarkten te gefragmenteerd is en aanbeveelt de ontwikkeling vande Europese kapitaalmarktunie te intensiveren?AntwoordHet kabinet zet zich in Europa in voor versterking van de kapitaalmark-tunie, zoals ook in het Regeerprogramma is opgenomen. Hiertoe draagt zijconstructief bij aan besprekingen in onder meer de Eurogroep. Daarnaastroept het kabinet op tot een ambitieus actieplan van de EuropeseCommissie. Het kabinet zal in november zijn reactie op het IBO aan uwKamer doen toekomen.47Hoe gaan de (groot)banken precies bijdragen aan het verbeteren van definanciering aan het mkb?AntwoordBanken onderschrijven de belangrijke rol van het mkb in onze economie.Daarom werk ik samen met de banken via het convenantmkb-financiering. Samen met de Gezant MKB-Financiering zoek ik naarmogelijkheden om de ondersteunende rol van de banken voor het mkb temaximaliseren. Zie ook het antwoord op vraag 10.48Hoe komt het dat banken zeggen tot 1 miljoen wel te financieren terwijl uithet IBO-rapport blijkt dat er bij financieringen tot 1 miljoen knelpuntenzijn?AntwoordHet IBO Bedrijfsfinanciering identificeert knelpunten tot 1 miljoen maarlaat ook zien dat banken nog steeds een belangrijke financier zijn onder de1 miljoen. Uit data van de DNB blijkt dat banken nog voor meer dan7 miljard aan financiering verstrekten onder de 1 miljoen, door denon-bancaire sector werd voor meer dan 4 miljard aan financieringverstrekt in dit segment.19 Het IBO laat ook zien dat financiering niet in allegevallen passend of haalbaar is. In sommige gevallen kan dit terecht zijn,financiers hebben een belangrijke screeningsfunctie. Het kan ookvoorkomen dat financiering niet tot stand komt door hoge transactie-kosten of doordat financieringsaanvragen niet binnen bestaandebeoordelingsmodellen passen. De afgelopen jaren wordt de non-bancairesector steeds belangrijker voor het segment onder 1 miljoen.19Onderzoek non-bancaire financiering 2023: Met veerkracht naar voorspoed, StichtingMKB-Financiering 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 65517