Verslag van een algemeen overleg gehouden op 3 februari 2010 inzake palliatieve zorg

29509PalliatievezorgNr.28VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld11maart2010DevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport1heeftop3februari2010overleggevoerdmetstaatssecretarisBussemakervanVolksgezondheid,WelzijnenSportover:–debriefvandestaatssecretarisvanVolksgezondheid,WelzijnenSportd.d.16oktober2009inzakevoortgangplanvanaanpakpalliatievezorg(29509,nr.27);–debriefvandestaatssecretarisvanVolksgezondheid,WelzijnenSportd.d.15-10-2009inzakeindicatietermijnpalliatieveterminalezorg(30597,nr.108).Vanditoverlegbrengtdecommissiebijgaandstenografischverslaguit.DevoorzittervandevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport,SmeetsDegriffiervandevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSport,Teunissen1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Kant(SP),Snijder-Hazelhoff(VVD),Ferrier(CDA),ondervoor-zitter,Joldersma(CDA),JandeVries(CDA),Smeets(PvdA),voorzitter,VanMiltenburg(VVD),Schippers(VVD),Smilde(CDA),Timmer(PvdA),Kos¸erKaya(D66),Willemse-vanderPloeg(CDA),VanderVeen(PvdA),Schermers(CDA),VanGerven(SP),Wolbert(PvdA),Zijlstra(VVD),Ouwehand(PvdD),Agema(PVV),Leijten(SP),Bouw-meester(PvdA),Wiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie),Sap(GroenLinks)enDeRoos-Consemulder(SP).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),VanVelzen(SP),Neppérus(VVD),Atsma(CDA),AastedMadsen-vanStiphout(CDA),Ormel(CDA),VanDijken(PvdA),Verdonk(Verdonk),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Vietsch(CDA),Arib(PvdA),VanderHam(D66),Uitslag(CDA),Gill’ard(PvdA),Omtzigt(CDA),Langkamp(SP),Vermeij(PvdA),DeKrom(VVD),Thieme(PvdD),DeMos(PVV),Luijben(SP),Heerts(PvdA),Ortega-Martijn(ChristenUnie),Halsema(GroenLinks)enDeWit(SP).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1415040910tkkst29509-28ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2010TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.281 Voorzitter:SmeetsGriffier:SjerpAanwezigzijnzevenledenderKamer,teweten:Smeets,Wiegman-vanMeppelenScheppink,VanMiltenburg,Willemse-vanderPloeg,VanderVlies,WolbertenLeijtenenstaatssecretarisBussemakervanVolksgezondheid,WelzijnenSport,dievergezeldisvanenkeleambtenarenvanhaarministerie.Devoorzitter:IkopendevergaderingvandevastecommissievoorVolksgezondheid,WelzijnenSportenheetalleaanwezigenvanhartewelkom.Geagendeerdstaathetonderwerppalliatievezorg.MevrouwWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie):Voor-zitter.InNederlandbestaatdemerkwaardigesituatiedatereersteeneuthanasiewetgevingvankrachtwerdvoordatdepalliatievezorggoedopordewas.Ikbenblijmetdekeuzesdieditkabinetheeftgemaaktendevoortgangdiehetboekttenaanzienvanpalliatievezorg.Devoortgangsrapportageschetsteenpositiefbeeldvanalleswatopgangisgebrachtaanpalliatievezorg.Terechtwordtgeestelijkeverzorgingexplicietalsintegraalonderdeelvanpalliatievezorggenoemd.DeChristenUnie-fractiewaardeerthetwerkvanhetPlatformPalliatieveZorgenderesultatendiedaarwordengeboekt.Definancieringvandesubsidievoorvrijwilligers,waarindehuisvestingsbijdrageisverdisconteerd,isditjaarsterkverbeterd.DitistedankenaandecoöperatievehoudingvanhetministerievanVWSendeinzetvandeveldpartijen.Wijdankenhendaar-voor.Wijzijnernogniet.Depalliatievezorgwordtgekenmerktdooreensterkeversnipperingendrijftoptijdelijkesubsidies,pilotsenprojecten.Nogsteedsisheteenworstelingvoorveelhospicesomhethoofdbovenwatertehouden.Hetjaar2010moetdaaromhetjaarwordenwaarineennieuwebeleidsvisievoordeperiodena2010wordtontwikkeld.Heteinddoelvandezenieuwebeleidsvisiemoetzijneenstructureleinbeddingvanpallia-tievezorgindeeducatie,indezorgbekostigingen,hetbelangrijkste,indehartenenhoofdenvanzorgverleners.Juistindepalliatievezorgishetvanbelangdaterintegraalgedachtengewerktmoetworden.Momenteelloopteenonderzoeknaarorganisatieenfinancieringvanpalliatievezorg.IkvraagdestaatssecretariswanneerdeKameroverderesultatenkanwordengeïnformeerd.Iknoemeenpaarbijzondereaandachtspunten.Dejaarlijkse10mln.gaatvooreengrootdeelnaardepalliatievezorgbedden.Hetiseenbeetjevreemddathiervoorisgekozen,wanthetisontwikkelgeld.Dezorgzalvollediguitzorggeldmoetenwordenbetaald.Deaandachtvoorpalliatievezorgindeeducatieisversnipperdeneencentraalopleidingsprogrammalijktmijhardnodig.Opditmomentwordenverpleegkundigenenverzorgendenopgeleid,maarwijwensenookgraagaandachtvoorartsen.Hetvaltopdatdeverschillenderollen,positiesentakenvanstakeholdersinhetveldnogwatonduidelijkzijn.Alsvoorbeeldnoemikdekenniscentra.Gaandezecentraeenfinancieringeneenduidelijketaakkrijgen?Tijdenseengesprekineenziekenhuiswerdgezegddatmetinterdisciplinairwerkenhetziekenhuiszichzelfindevingerssnijdt.Indegeestelijkeverzorgingissprakevanhogenood.Mensenwetenvaaknietwaarzijterechtkunnenmethunvragenrondomhetlevenseindeendezinvanhetleven.Regelmatigkomendievragennaeeneuthanasiever-zoek.Wijconstaterendateensoortuithangbordenindepalliatievezorgontbreken.DoordeAssociatievanhighcarehospicesiseenverzoekgedaanomeenbijzondereleerstoelvoorspiritualiteitterealiserenaandeTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.282 UniversiteitvanTilburg.DeChristenUnie-fractieondersteuntditvoorstelvanharteenhooptdatdestaatsecretarisditookdoet.Professionalsmoetengezamenlijkeenprofielontwikkelen,zodatervoldoendekanwordenafgestemdtussendeverschillendeberoeps-groepen.Ditisvangrootbelangbijdeinbeddingvangeestelijkeverzor-ging.Eenbelangrijkonderdeeldatveelaandachtvraagt,isdeeerstelijn,depalliatievepatiëntthuis.Wanneerhetnodigis,hebbendezepatiëntenrechtopdezelfdedeskundigheidvanzorgverlenersalsindespecialevoorzieningenzoalshospices.Omdezeredenvragenwijdedeskundig-heidnaarhetbedvandepatiënttebrengen.Erwordtinbredekringnage-dachtommultidisciplinaireteamsintezettenvoormensenthuis.Ikvraagdestaatssecretarisditeenkanstegeven.Hetisdeafgelopenjarengeblekendatpalliatievezorginhaarprocesveeldimensieskentendaaromeenspecifiekeinzetnodigheeft.Ikvraagdaaromaandachtvoordeverschillendeschotten.Eenpolikliniektussenziekenhuisenhuisin,waarmensenterechtkunnenmethunvragenoverhetnaderendelevenseinde,zoudaarineengoedefunctiekunnenvervullen.Ikwijsgraagnogophetonderdeelkwaliteit.Indebriefvandestaatsse-cretarisstaatgenoemddatdeindicatorenbeschikbaarzijnofkomen.Hetisvangrootbelangdathetvelddezeindicatorendraagtendatduidelijkwordtwatprecieswordtgemeten.Eenopvallendeafwezigeindevoortgangsrapportageisdekinderpallia-tievezorg.Almijnopmerkingenoverdepalliatievezorginzijnalgemeen-heidgeldenookspecifiekvoordekinderpalliatievezorg.Ikvraaggraagaandachthiervoor.DefractievandeChristenUniezietgraagbijdebegrotingeenstructureelprogrammapalliatievezorg.Daarinmoetenwordenopgenomeneenactieprogrammaeneinddoelenomuiteindelijktekunnenkomentotstruc-tureelgefinancierdeeningebeddezorg.Ikvermoeddathethuidigwerk-zameplatformhiereengoedeinvullingaankangeven.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Voorzitter.Ikdankdestaatssecretarisdatzijereindoktobervoorgezorgdheeftdatmensendielangerdaneenjaareenindicatiehebbenvoorterminalezorgineenhospiceofelderskunnenblijvenrekenenopterminalezorg,ookwanneerzijnietvoldoenaandeverwachtingzoalsdiegesteldisbinnendeindicatie.Datiseengrootcadeauvandestaatssecretaris,hoewelikwelvanmeningbendatzijdatmoestdoen.Wijpratenoverterminalezorg.Ikziewiedestaatssecretarisheeftmeege-nomenenconstateerdatzijhierzitalsverantwoordelijkevoordeAWBZ.Hiermeebrengenwijduidelijkhetprobleeminkaart.Depalliatievezorgisdeafgelopenjarenbijnaalleenaangevlogenviadelangdurigezorg,viadecarevanuitdeAWBZ.AlleprojectenzijngefinancierdvanuitdeAWBZ,alsofterminalezorgalleenmaargeleverdwordtdoormensenvanwiehetsalarisdirectofindirectafkomstigisuitdeAWBZ.Nietsisminderwaar.Heelveelmensenstervenineenziekenhuis.Heelveelmensenstervenooknietalsgevolgvankankerofeenandereduidelijkaantewijzendode-lijkeziekte,maaraaneencombinatievanziektenomdatzijoudzijn.Dezemensenkomenineenziekenhuisterecht,bijvoorbeeldmeteenlongont-steking.Indeloopvandewekenwordendeproblemencomplexer.Openigmomentwordtvastgestelddaternietsmeeraantedoenisendathetgaateindigenineenoverlijden.Datzijngeenmedischefouten,maarzogaathetnueenmaalindepraktijk.Ikhoorintoenemendematemensendiedaarmeetemakenhebben,zeggendatzijhetziekenhuiseenvreselijkeomgevingvindenomintesterven.Ineenziekenhuisisallesgerichtophetbetermakenvaneenpersoonendaardoorwordtveelteweinigentelaatingeziendatmensennietgewoonziekzijn,maarster-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.283 vende.Allebegeleidingdiedanzonodigisenzomooibeschrevenisindebriefenprogramma’srondompalliatievezorg,komthelemaalnietaandeorde.Naheellangzoekenhebikontdektdatereenziekenhuisisdatdaareenprogrammavoorheeft,hetIcareZiekenhuisinRotterdam.Zelfsdaarisdatprogrammanogsteedsgebondenaanoncologieennietaaninternegeneeskunde,watwelzomoetzijn.Ikdoevandaageenkrachtigeoproepdatpalliatievezorgnietalleenaangevlogenmoetwordenvanuitdecare,maarookvanuitdecure.Hetmeestpregnantisdateenstervensproceshetmeestemotioneleiswatjemeekuntmaken,ookalsomstander.HetprobleemisdatwijinNederlandtweezorgsystemenhebben.Deverschillendaartussenzijnzogroot,datdezebijnaonoplosbaarlijkenteworden.MevrouwWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie):Ikherkendeproblemen.MevrouwVanMiltenburgdoetdepalliatievezorgechtertekortwanneerzijsteltdatermaareenziekenhuisisdateenprogrammaheeft.Hetzijnergelukkigmeerdere,maarwelteweinig.Palliatievezorgmoeteigenlijkeenvanzelfsprekendonderdeelzijninelkziekenhuis,dwarsdoordeschottenheen.HeeftmevrouwVanMiltenburgookeenvisiehoezijditwilbewerkstelligen?MevrouwVanMiltenburg(VVD):HetisduidelijkdatdeaanvliegroutevanuitdeAWBZhetprimaregeltvoormensendieermeetemakenhebben.Hetgaatookgoedbijmensenvoorwieernogtijdisomdeover-staptemakentussenhetmomentdathetziekenhuisvaststeltdatzijzijnuitbehandeldenhetmomentvanoverlijden.Danisernogeenoverdrachtmogelijkendaarinwordenintoenemendemateverbindingengelegd.Erzijntweeprobleemeigenarenenikvraagdestaatssecretarisofzijditerkent.Hoegaanwijdatoplossenbinnentweesystemen?ErkentzijdatheteenbelemmeringisdatdeAWBZendezorgverzekeringswetnaastelkaarbestaan?KunnendestaatssecretarisenhaarcollegadieoverdeZorgverzekeringswetgaat,daaroverinoverlegtreden?ZolangbinnendeZorgverzekeringswetdebelangrijkstesturingdeverzekeraarisenbinnendeAWBZderijksoverheid,isditeenonoplosbaarprobleem.GrotedelenvandeAWBZdienenovergeheveldtewordennaardeZorgverzeke-ringswet,omdatdanduidelijkiswaardesturingligt.Vervolgensdientvanuitderijksoverheidtewordengeformuleerdwathetverwachtingspa-troonistenaanzienvandeinkoop.Mijnlaatstepuntgaatoverdeopleidingvanverplegendenenverzor-genden,maarzekerookoverdievanartsen.Verzorgendenzijnerhetmeestemeebezigvanuitdeaardvanhunwerk.Verpleegkundigenzijnerookmeebezig;vaakzijnerbinneneenziekenhuispalliatieveverpleegkun-digen.Artsenzijnnogveelteveelbezigopdevierkantecentimetervandegoedekennisdiezijhebbenopdatterrein.Zijhebbeneenmeerholisti-schebenaderingendeVVD-fractiewilgraagdaterveelmeeraandachtkomtvoorpalliatievezorgindeopleiding.Indepraktijkdienterdaneenbredeaanpakvoorhetstervensprocestezijn,ookalshetnietaaneenziekteligt.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Voorzitter.VoordeCDA-fractieispalliatievezorgeenzeerbelangrijkonderdeelvandezorgvoormenseninhunlaatstelevensfase.VoordeCDA-fractieishetvangrootbelangdatmensenopwaardigewijzeafscheidkunnennemenvanhetleven.Mensenmoeteneropkunnenrekenendatalserbehoefteisaanondersteuningvanzowelprofessionelezorgalsvrijwilligezorg,dezenaadloosaansluitbijdewensenenbehoeftenvanbetrokkenenenhunnaasten.Hetgoedkunnenafsluitenvandelaatstelevensfaseenwaardigstervenisvanessentieelbelangvoordezorgvragerenvraagtomkwalitatiefhoogwaardigezorg.DekeuzemogelijkheidvoordezewaardigezorgisvoordeCDA-fractieTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.284 essentieel.Daarnaastkaneengoedepalliatievezorgdenabestaandenopweghelpenbijdeverwerkingvanhetkomendeverlies.EvenalsmijncollegamevrouwVanMiltenburg,dankikdestaatssecretarisvoordeaanpassingvandeindicatietermijn,waardoormensentotaanhunstervenindevoorzieningkunnenblijven.Hetjaar2010ishetlaatstejaarvandeuitvoeringvanhetplanvanaanpak.Kandestaatssecretarisaangeveninhoeverredekabinetsambitiesopditmomentzijnomgezetindaadwerkelijkbeleid?DeCDA-fractieisverheugddater8100vrijwilligersbehulpzaamzijngeweestbijmensenindelaatstelevensfaseenhunnaasten.Tenopzichtevan2007isdateentoenamevan1000vrijwilligers.DeCDA-fractieheeftineeneerderalgemeenoverlegaangegevendathetplanvanaanpakmeervraaggerichtdanaanbodge-stuurdmoetzijn.IneenvandeprojectenvanZonMwwordenerindicatorenontwikkeldopbasisvanzowelprofessioneleervaringenalspatiëntervaringenomdekwaliteitvandepalliatievezorgtemeten.Daardoorkrijgenwijdusvanuittweeperspectievenzichtopdekwaliteitvandepalliatievezorg.Opbasisdaarvankunnenerweerverbeteringenwordeningezet.In2009zoudeeerstegroephospiceshiermeeaandeslaggaan.DeCDA-fractievraagtaandestaatssecretarisofditinmiddelsisgebeurdenoferinmiddelsalresultatenzichtbaarzijn.Heeftdeuitrolvanallegoedevoorbeeldenvandeinformatiematerialennuplaatsgevonden?Zijnerookandereversprei-dingsmogelijkhedenbenutbehalvehetinternet?InheelNederlandeninelkeprovincieiseenaanbodvanhospicevoorzie-ningen.Hoeishetgeregeldmetdelandelijkeenregionalespreidingvandezevoorzieningenopbasisvandiversiteit?Ikdenkdaarbijaandekinder-hospices.Zijneropditmomentwachtlijstenvoorbepaaldehospicevoor-zieningen?Zittenerfinanciëleverschillentussendewijzewaaropdezorg-kantorendehospicesfinancieren?InformatieuithetlandleertdaterbijvoorbeeldinWaalwijk€235percliëntbewonerwordtgegeveneninNijmegen€400.DeCDA-fractieverneemtgraageenreactievandestaats-secretarishierop.InverbandmethetPlatformPalliatieveZorggeeftdestaatssecretarisaandaterverschillenzijntussendebetrokkendeelnemers.Hetissomsookmoeilijkomgoedmethenteoverleggen.HoebezietdestaatssecretarisdezefrictieenhoezietzijdetoekomstvanhetPlatformPalliatieveZorg?WelkeorganisatiebinnenhetPlatformPalliatieveZorgvertegenwoordigthetcliëntenperspectief?Watdegeestelijkeverzorgingbetreftsteltdestaatssecretarisinhaarbriefdataanditperspectiefwordtgewerkt.Aaneenbetereafstemmingvandegeestelijkeverzorgingopdeindividuelebehoeftevandestervendewordtookgewerkt.Dezingevingiseenbelangrijkonderdeelindelaatstelevens-faseendeCDA-fractiewildanookgraagwetenhoedegeestelijkeverzor-gingvoordeverzorgerconcreetvormkrijgt.Isernuspecifiekeexpertiseaanwezigenwordterookrekeninggehoudenmetlevensbeschouwelijkediversiteit?TijdensmijnwerkbezoekaandeJacobshospicewerdmijhetvolgendevoorgelegd.Erzijnmensendieindehospiceverblijven,waarvanonver-wachtsblijktdathetlevennogaanmerkelijklangerisdandefasediewasverwacht.Zijmoetendoornaareenanderevoorzieningwaarecht24-uurszorgis.Inditgevalishetmoeilijkomopkortetermijneenvoorzieningtekrijgen.Ikverneemgraageenreactievandestaatssecretaris.DeheerVanderVlies(SGP):Voorzitter.DeSGP-fractieiseenhartstoch-telijkpleitbezorgervoorpalliatievezorg.Wijhebbenhetaltijdalseenalternatiefvoordeeuthanasie,delevensbeëindigingopverzoek,gezienenhetiniedergevalalsflankerendevoorzieningbeschouwd.Erisveeltotstandgekomenenwijdankendestaatssecretarisdaarvoor.Hetiseenstukjegedrevenheidbijhaarenwijwaarderendatbijzonder.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.285 Hetplanvanaanpakvan2008tot2010belandtindelaatstefase.Wijzullenonderdelendaarvanevaluerenenwijzijnnieuwsgierignaarhetvervolg.Datwordtnuwelrelevant,wantdecontinuïteitmoetgeborgdzijn.Watzijndevoornemensvandestaatssecretaris?DebezuinigingenindeAWBZwerpeneenschaduwoverdezeactiviteit.Iksignaleerindepraktijkdatersteedsminderdeskundigheidwordtgeïndi-ceerdenerminderproactiefwordtgekekennaardeteverwachtenproble-matiek.Hierdoorkunnenproblemenontstaan.Welkemogelijkhedenzietdestaatssecretarisomhetprincipevanpalliatievezorgeerderonderdeaandachtvanmensentebrengen,daarwaardatrelevantis?Debezuini-gingenvandeAWBZhebbeneennegatiefeffectenwijziengraagdatditwordtvoorkomen.HetPlatformPalliatieveZorgisbezigeennationaalmodelvoordepallia-tievezorgteontwikkelen.Eenvandepunteniseenmultidisciplinairteam,datmensenbegeleidtvanafhetslechtnieuwsgesprektotenmetdenazorgnahetoverlijden.NetalsdeChristenUnie-fractievindtmijnfractieheteenprachtiginitiatief.DeSGP-fractievraagtdestaatsecretarisditmodelmoreelenfinancieelkrachtigteondersteunen.DeAssociatievoorhighcarehospicesgaateenverzoekindienenvooreenbijzondereleerstoelethiekaandeUniversiteitvanTilburg,diezichrichtopethischeaspectenenhetthemaspiritualiteitindepalliatievezorg.DatboeitdeSGP-fractiebijzonder.Hetisuiterstrelevantvoordekwaliteitvoordezorgverlening.Welkemogelijkhedenzietdestaatssecretarisomhierstimulerendmeebezigtezijn,alofnietmetdeministervanOCW?Zouzijwellichtkunnenparticiperenindebekostiging?Eenluttelbedragzoudaarbijalheelwatzijn.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Hetgaatoverdemultidisciplinairezorg.Erisniemanddiehetnieteensismetdegoededingendiedaarmeebereiktworden.Wijgaanoverdemanierwaaropditwordtbekostigd.Wijwetenallemaaldatwanneerwijdaarnietopsturen,ersomszakenniettotstandkomen.DeheerVanderVliesimpliceertdathijvindtdateenenanderaltijdonderdeAWBZvalt,wanthijvraagtdestaatssecretarisofzijdatkrachtigwilondersteunenenmeefinancieren.DezestaatssecretarisgaatalleenoverhetdeelvandebegrotingwaarbijhetomdeAWBZgaat.BegrijpikdeheerVanderVliesdangoed?DeheerVanderVlies(SGP):MevrouwVanMiltenburgmoetgoedluis-teren.IkhebgerefereerdaandezestaatssecretarismethaarportefeuilleendankomjealsnelopdeAWBZ.IkhebechterookdeministervanOCWgenoemd,omdathetomeenleerstoelgaat.Datwasmijnhintomaantegevenhoewijditwillenbenaderen.HetbelangrijksteisdatdieleerstoelerkomtendatisnietalleenaandestaatssecretarisvanVWS.Wijvragenwelhaarmoreleenfinanciëlesteun,alofnietineensamenwerkingmetdeministervanOCW.Hoestaathetmetdeuitvoeringvanmijnmotieoverdeindicatiestellingvaneenaantalziektebeelden?1junia.s.moetendebevindingendaarvanzijngepresenteerd,aldushetdictumvandemotie.Watisdestatusvanhetonderzoekenhoestaathetervoor?MenheeftmijvertelddatervaakinintramuraleinstellingenvandeGGZbijgehandicaptenmetverstande-lijkebeperkingentelaataandachtisvoorpalliatievezorg.Kandatopeenanderemanierwordenvormgegeven?Dekwaliteitsindicatorenzijnprima,maarhetveldiskritisch,omdathetvooralfunctionelecriteriabetreftennietdemateeninzetvanzorgenbetrokkenheidbijdestervendemensdimensioneert.Zietdestaatssecretarismogelijkhedenvooreenincentive,zodatditwordtverdiept?Watzijndeplannenvoordecontinuïteitnaditjaar?Deinstellingendiehierinactiefzijnendiewijzeerwaarderen,moetenzichkunnenvoorbe-reidenopdetijdnaditkalender-enbegrotingsjaar.DeSGP-fractiesluitTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.286 zichaanbijdevragendiegesteldzijnoverdeopleidingenvoorverpleeg-kundigenenartsen.MevrouwWolbert(PvdA):Voorzitter.Ditkabinetzetinopeenstevigeverbeteringvanpalliatievezorgopallefronten.Erisveelbewegingenerzijnookresultatenzichtbaar,waarvoordePvdA-fractieveelwaarderingheeft.Uitdebrievenvandestaatssecretarisoverdeorganisatievandefinanciering,dekwaliteitsverbeteringendedeskundigheidsbevorderingblijkthoelastighetisomopzoveelfrontentegelijkteopereren.Vooreendeelmoeterwordengewerktaanhetverkrijgenvangoedzicht.Ermoetaaneensocialekaartwordengewerktenermoetwordengekekennaarwaterallemaalalisenwaardewittevlekkenliggen.Misschienwordterzelfsdubbelwerkverricht.Hetveldbevindtzichnogineenbewustwor-dingsfase.Ermoetnogheelveelwordenuitgelegd,gecommuniceerd,opelkaarwordenafgestemdenbekendwordengemaakt.Anderedelenvanhetveldzittenalineenplanfaseentegelijkertijdwordtdagelijksgewoonheelwaardevolwerkverzet.Doordieverschilleninaanzetteneninstadia,vraagtdePvdA-fractiezichafhoehetnuverdergaatna2010.Erzitzoveeldiversiteitenerzittenzoveelverschillendeaanzetteninhetproces,dathetwelvanbelangisdathetveldweetwaterna2010ophetprogrammastaat,alwashetalleenmaarbegrotingstechnischrondvragenoverdecontinuïteit.DePvdA-fractiewilgraageenaantalpuntenverduidelijktzien.Indeverbeterplannenronddefinancieringwordtgekekenhoeeenenanderbeteropelkaarkanwordenafgestemd.Destaatssecretarisgeeftaandatzijvanplanisomin2010verderestappentezetten.DePvdA-fractiekanzichhierbijgeenbeeldvormen.Watbedoeltdestaatssecretarismetdezeverderestappenin2010?Erkomteenanderesystematiekvoordedbc’s;gaatdepalliatievezorgdaarineenplekkrijgen?DitisonduidelijkvoordePvdA-fractie.Destaatssecretarissteltinhaarbriefdatzijdesubsidieregelingmeerinevenwichtgaatbrengen.DePvdA-fractiehadnietbegrependathetomeenherverdelingsoperatieging.Degevolgendaarvankunnensomsteverdoorschieten.WijhebbenbrievengekregenuitOost-GroningenenuitRotterdam,waarinstaatdatdezeingreepvooralforsegevolgenheeftvoordevrijwilligepalliatievethuiszorg.Hoestaathetmetdieherverdelings-operatie?Zijnerorganisatiesdieforsterugvalleninhunbudget?Iserdansprakevaneenovergangsregeling,zoalswijdieinandereherverdelings-operatieshebbengezien?Hetisopvallenddatoverpalliatievezorgvoorkinderenwelveelcorres-pondentienaardecommissieisgestuurd,maardaterindebriefgeenspecifiekeruimtevoorisgemaakt.Ditvraagtwelomeenzekerespecifice-ring.DePvdA-fractievraagtdestaatssecretarisbijhetontwikkelenvandeplannenvoorna2010,ruimtetemakenvoordekinderhospices.Dekleinschaligeverpleeghuiszorghebikalvakergenoemd.DepalliatievezorgheeftdaareenZZP10.Mensendieinkleinschaligeverpleeghuizenverblijven,willendaarookoverlijden.Hetprobleemisdatdiekleinscha-ligeverpleeghuizengeenpalliatieveafdelinghebben,wattotgevolgheeftdatzijnietinaanmerkingkomenvoorZZP10.DePvdA-fractiezietdatgraagverbeterd.Erzijnveelvrijwilligersenhetbeslagdatwordtgelegdopmantelzorgersiszeergrootindezezorg.DePvdA-fractievraagtdestaatssecretarisofzijeenexplicieteverbindingmaakttussendedoelenindeWmoenditbeleidsterrein.Wijdenkendathetbijnanietzonderelkaarkan.MevrouwLeijten(SP):Voorzitter.Alsgenezingnietmeermogelijkis,danhoudthetlevennietmeteenop.Dezeuitspraak,dieikopeenwebsitelasoverpalliatievezorg,vindikeenheelmooieuitspraak.Hetbehelstdaterindelaatstefasevanjeleveneenheleboelopjeafkomt;wellichtlicha-melijkeongemakken,maarookhetafscheidnemenenhetgraagthuisTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.287 willenblijven.DatdeKamerenhetkabinetditbelangrijkvinden,isindeafgelopenjarenwelgebleken.OnderdrukvandeKamerheeftdestaatssecretarisdeindicatie,dievoormaximaaleenjaarwerdafgegevenvoorterminalethuiszorg,vanaf1januariongelimiteerdgemaakt.DaarisdeSP-fractieergblijmee.Ikzouheteenlogischevolgendestapvindenalswijkritischkijkennaarhetdriemaandencriteriumdatnugeldt.Iemandmoetdeverwachtinghebbenbinnendriemaandenteoverlijden,waarnaereenindicatiekanwordengegevenvoorpalliatievethuiszorg.Ikvinddatechttestrak,wanterzijnzeerzeldzameziektenennietzeerzeldzameziekten,waarbijhetverloopnietvoorspelbaaris.IknoembijvoorbeeldpatiëntenmetALS,eenagressievespierziekte.Dezemensenmoetenzwartopwithebbendatzijbinnendriemaandenzullenstervenendanpaswordterpalliatievethuis-zorgverleend.Dezorgvraagisechterwellichtookalhoogindetijddaar-voor.Indelaatstelevensfasevaniemandmetkanker,ishetwellichtniettevoorspellenhoesnelhetachteruitzalgaan.Derompslompomalsnogeenindicatieaantevragenvoordielaatstefaseiserggroot.Kandaarietsinwordenaangepast?Datzoumijeenliefdingwaardzijn.Wanneermensenernstigverslechteren,zouergeendrukmoetenzijnommetspoedeenextraindicatieteregelen.Kanerbijvoorbeeldaleenindicatiewordengegevenalsersprakeisvaneenziektedienietbeterzalworden,eerderalleenmaarslechter?Indienhetdannodigis,kandeextrazorgwordeningezet.Opdezemanierlatenwijhetdriemaandencriteriumlos.Isdestaatssecretarisbereidhierovernatedenken?Ondanksallegoededingendiedestaatssecretarisdoet,hebbenwijdeafgelopenjarenookheelwatknelpuntengezien.HetisdeSP-fractienogniethelderofdetarievenvoorhetvolledigpakketthuisvanhetpersoons-gebondenbudget,inplaatsvanhetzorgzwaartepakket,weltoereikendzijnompalliatievethuiszorgtekrijgen.Zijndeproblemenmetdekinderhos-picesnadeoverhevelingvanallerleifunctiesvanuitdeAWBZnaardeZorgverzekeringswet,nuechtopgelost?Hoegaanwijommetkleinschaligewoonvoorzieningenvoorouderen,waardeouderendusnietkunnensterven,omdatergeenpalliatieveafde-lingis?Hetistochtragischdatwijdannogvandiemensenverwachtendatzijgaanverhuizen?Hoestaathetmetdedertiendagenregeling,dievantoepassingisbijleeghalenvandekamersinverzorg-enverpleeg-huizenvaneenoverledenverwant?Wordendiedertiendagengehan-teerd?Hetisnietmeeropzijnplaatsdateenkamerbinneneendagmoetwordenontruimd.Watishetgemiddeldecriteriumopditmoment?Erkomensteedsmeerhospices.Datisgoed,maarwijzienwelvaakdatdehospicesergafhankelijkzijnvanfinancieringdoordeplaatselijkeRota-ryclub.Datisnietaltijdevengewenst.Desponsoringisgoedtedoenineconomischgoedetijden,maarwatgebeurteralshetminderwordt?Eenvandeknelpuntenhieris,datergeenerkenningafgegevenkanwordenonderdeWettoelatingzorginstellingen,wanteenhospiceheeftgeenraadvanbestuurengeenraadvantoezicht.Kunnenwijalstublieftstoppenmetdatsoortregeltjes?Kunnenwijeenoplossingvindenindevormvaneenbepaalderkenningensysteem,waardoorhettochmogelijkiseenstructu-relevormvanfinancieringtevindenvoordezehospices?DeSP-fractieisnogsteedsvanmeningdatereenwaakverlofmoetkomenvoormensendiewerkeneneenpartnerhebbenindelaatstelevensfase.Hoeveelcao’spassennuzo’nwaakverloftoe?Isdestaatssecretarisnietvanmeningdathethiertochweleentandjemeerkan?StaatssecretarisBussemaker:Hetisvoormijeenbijzonderedag,omdatikmijntoneeldebuutgamaken.Nuvraagtiedereenzichafwatditmethetonderwerpvanditalgemeenoverlegheefttemaken.Hetheefterallesmeetemaken,wanthetgaatoverDeAfscheidsmonologenvandeVereni-gingPalliatieveTerminaleZorg(VPTZ).HetistoevalligdatikvandaaghetdebatmetdecommissiemagvoerenenvanavondindevoorstellingmagTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.288 optreden.Detekstenzijngeschrevendoortoneelschrijversdieditdage-lijksdoen.ErisookeenheelmooietekstbijvaneenvandevrijwilligersvandeVPTZ.Hetisduidelijkhoeveelzijdigendiepdeemotieszijn.Hetgaatovertalvanelementen:overdewijzevanafscheidnemen,overhetlijdenenoverhetomgaanmetdenaderendedood.Hetgaatookoverdevraaghoejeermeeomgaatalsgenezingnietmeermogelijkis.Ookcultu-rele,religieuzeengeestelijkespiritueleelementenspeleneenrol,maarhetgaatindeeersteplaatsoverderolvanvrijwilligers.Zijmakendegehelesectorvanpalliatievezorgzobijzonder.Palliatievezorgwordtvooreendeelinprofessioneleinstellingengegeven:ziekenhuizen,verpleeg-enverzorgingshuizenengehandicapteninstel-lingen,maarvooreendeelookthuis.Deorganisatieszijnvaakdoorvrij-willigersopgerichtenvelenspelendaarindanookeenrol.Zijdoenzeerbijzonderwerkenveelinstellingenwillendevrijheidbehoudenomditophuneigenmanierteblijvendoen.Devraagishoewijdepalliatievezorgkunnenondersteunenzonderdieeigenvrijheidaantetasten.Alshetnietnodigis,willenwijnietalteveelregelsenprotocollenvoorschrijven.Ikhechtsterkaanpalliatievezorgennietalleenik,maarhetgehelekabinet.Hetwaseenvandebelangrijkethema’svanhetcoalitieakkoord.Erwordennogsteedsveelinitiatievenontplooiddoorhetveldenerwordtookgoedsamengewerkt.Hetisvangrootbelangdatmensenwaardigkunnensterven.Zorgismeerdanalleenmaarbetermakenofverzorgen.Begeleidingindelaatstelevensfaseisdaaronlosmakelijkmeeverbonden.Iedereendieindezorgwerkzaamis,moetinstaatzijnmensentebegeleiden.Ikkomstraksspeci-fiekterugopderolvanziekenhuizen.MevrouwVanMiltenburgzegtterechtdatvooralindelangdurigezorghetpersoneelmeergetraindisinhetomgaanmethetnaderendeeindeendedood,maardaterinziekenhuizenenverzorgingshuizenvaaknogheteenenanderteverbeterenvalt.Iedereen,huisartsen,verpleegkundigenenverzorgenden,moetdezorgvoorpatiëntenininstellingenenindethuissi-tuatiezogoedmogelijkkunnenorganiseren.Uiteindelijkvindenheelveelmensenhetfijnom,alsdatmogelijkis,thuistestervenenalsdatnietmeerkan,willenzijgraagnaareentehuisofeenhospice.Mijnbeleidisdaarookopgericht.Palliatievezorgvoormensenineenkwetsbaresituatieiscomplex.Hetdoorvoerenvanechteveranderingenkannietmetgrotesnelheidwordengerealiseerd.Hetisvanbelangdeknelpuntengoedinbeeldtebrengenenervervolgenszorgvuldigmeeomtegaan.Datbetekentdatookna2010,dusnaafloopvanhetPlatformPalliatieveZorg,depalliatievezorgaandachtverdient.Ikbenoverigensheelblijmetdevoorzittervanhetplatform,mevrouwBorst.ZijiseengrootvoorstandervandeWetlevensbeëindiging,maarookeengrootvoorstandervangoedepalliatievezorg.Zijheeftveelgezagindezesectorenisinstaatdepartijenbijelkaartebrengen.ZijheeftlaatstpubliekelijkopgemerktdatdevolgordeinNederlandrondeutha-nasieenpalliatievezorggecorrigeerdzoumoetenworden.Zijisvanmeningdatwijtelaatmetdeontwikkelingvanpalliatievezorgzijnbegonnen.Ikvinddatzijeenbelangrijkebijdragekanlevereninhetbijelkaarbrengenvandepartijen.HetPlatformPalliatieveZorgiseropgerichtomconcreetaandeslagtegaan,zodaterconcreteresultatenvoordecliëntenwordenbereikt.Ikhoorvelenvanuzeggendathetgoedisdaterveelwordtgedaan,maardatduidelijkmoetwordengemaaktwaardittoeleidtenwathetstructurelevervolgvanhetPlatformPalliatieveZorgis.Hetistevroegompreciestezeggenhoehetvervolgeruitgaatzien.Daar-voorhebbenwijdeinformatienodigdiehetPlatformPalliatieveZorgnuverzamelt.Deambitieszijngrootenhetisabsoluutnietmijnbedoelingomaanheteindevanditjaarmetallestestoppen.Alleszoudaninelkaarvallen,zodatwijweeropnieuwmoetenbeginnen.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.289 Hetplanvanaanpakdatikin2008hebgestuurdenwaaraanhetveldmetveelenthousiasmeheeftgewerkt,isvooreendeelconcreetuitgewerkt.Hetbetreftdefinancieringendeorganisatie,dekwaliteitendetranspa-rantie,enhetonderwijsendedeskundigheidsbevordering.WijhebbenmethetPlatformPalliatieveZorggewerktaandeuitvoeringvanhetplanvanaanpakdoorhetZonMw-programmategebruiken,doorteinvestereninvrijwilligersendoordeindicatiestellingtevereenvou-digen.Ikloopdedriethema’svanhetplanvanaanpaklangs,maarzaldatnietvolledigdoen.Sindsmijnbriefisernogmeerinformatiegekomen.EindditjaarkrijgtdeKamereenevaluatievanalleswatwijtotnutoehebbenbereikt.Ookzullenwijdanvertellenhoewijverdervormdenkentegevenaanhetplanvanaanpak.HetPlatformPalliatieveZorgisin2008enthousiastaandeslaggegaanmet31projecten,waarvanderesultatenin2009zijngerapporteerd.OpdesitevanhetlandelijkondersteuningspuntAgorawordtdeinformatieverzameld.Iknoemenkelevoorbeelden.Eriseenzorgpadvoordester-vensfase.Devraagishoejemoetomgaanmetiemanddieweetdathijnietmeerbeterwordt.Welkezorgkwaliteitwordtontwikkeldindelaatstelevensdagenenhoeverlooptdecommunicatiemetdepatiëntenzijnnaasten?Ookmantelzorgersenfamilieledenspelenhierineenrol.Hoewordtdesamenwerkingtussendezorgverlenersvormgegeven?Eriseenbrochuremettipsenpraktischehandreikingenvoorgoedepalliatievezorgverspreidonderthuiszorgorganisatiesenverzorgings-enverpleeghuizen.Eriseeninventarisatievanhetopleidingenaanbodenvandecompetentie-eisenvoorspirituelezorgvoordiversezorgverleners.Zozijnertalvanandereinitiatieven.Erdraaitnueenaantalgrootschaligeprojecten,gerichtopdedriethema’suithetplanvanaanpak.Nogditjaarzal,naadviestehebbeningewonnenbijhetPlatformPalliatieveZorg,eengerichtaantalnieuweprojectenvanstartgaan,waarbijdebestaandekennisenervaringalsuitgangspuntwordtgenomen.Deverbeteringvandepalliatievezorgzalzoconcreetmogelijkwordeningevuld.Eind2010enooknogbegin2011verwachtikderesultaten.DaarnakanikdeKamereentotaalbeeldverschaffenvanalleswatisbereikt.Ikhechterzelfaanom,alsdatnogenigszinsmogelijkis,dittijdensdezekabinetspe-riodetedoen,omdatheteenbelangrijkonderdeelvanhetcoalitieakkoordis.Erzijninitiatievengenomenomhetdraagvlakendedeskundigheidvanderelevanteopleidingenindepalliatievezorgteverbeteren.Eriseenimplementatievanhetkwaliteitskadervoorverpleegkundigenomdeopleidingvoorverpleegkundigenteverbeteren.Erisbovendiensprakevanscholingenvisieontwikkelingophetgebiedvanspirituelezorgenerisdeskundigheidsbevorderingtenaanzienvanhetsignalerenvanzorg-problemendoorverzorgenden.Daarnaastiseenontwikkelinggaandevanlandelijkebijscholingsmodulesvoorgediplomeerdekinderverpleegkun-digen.Erzijndusveelinitiatievengestartendaarhoortookbijdatdeinitiatievenronddedeskundigheidsbevorderingnogverderwordenontwikkeld.Erkomtbijvoorbeeldinformatievoorverpleegkundigenenverzorgendendiemetpalliatievezorgtemakenhebben,ookmetinterculturelepalliatievezorg.Eriseenkwaliteitskaderontwikkeld,uitgegevenenverspreidvoorhetopleidenvanverpleegkundigenindepalliatievezorginNederland,waardoordekwaliteitvandiezorgwordtverbeterd.Ervindteenlandelijkeuitrolplaatsvaneenzorgpadvoordestervensfase.Vanaf2008zijnerophetterreinvandekwaliteitsregistersinitiatievenontwikkeld,zodatdedeskundigheidophetgebiedvanpalliatievezorgalseenapartterreininhetkwaliteitsregisterwordtopgenomen.Deafde-lingenpalliatievezorgvandeIntegraleKankercentravervulleneenbelangrijkerolbijdedeskundigheidsbevordering.Dezeafdelingenonder-steunennetwerkenvanzorgverlenersdiezorgbiedenaanpatiëntenindeTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2810 palliatievefaseenorganiserendeconsultatieinhunregio.Zijstimulerendeskundigheidsbevorderingeninitiërenkwaliteitsproducten.Erzijndustalvaninitiatievengaande,waarbijhetervooralopaankomtdateenenandergoedwordtuitgerold.Hoegaandeprofessionalsermeeom?DatisookeentaakvanhetPlatformPalliatieveZorg,omdathetdebedoelingisdaterwordtsamengewerkt.Dediversepartijenmoetenrekeninghoudenmetdeverschillendeperspectievenvandeleden,zodatergeengeïsoleerdeactiviteitenwordenontwikkeld.Diesamenwerkingmoetnietalleenplaatsvindentussendeverschillendeorganisatiesindepalliatievezorg,maarnatuurlijkooktussendediversesectorenvandezorg.Datgeldtzowelvoordezorgthuisalsvoordezorginverpleeg-enverzorgingshuizenenziekenhuizen.Ditbrengtmijopdevraagoferwelvoldoendeoogisvoorpalliatievezorginziekenhuizenendanvooralbijdeniet-oncologischeaandoeningen.Ditiseenvandethema’sdieinhetPlatformPalliatieveZorgaandachthebbengekregen,maarwaarwelhetnodigeteverbeterenvalt.Vroegerwasereenstringentbeeld:alsergeensprakewasvangenezing,wasernietsmeermogelijk.Erwerdeenrechtestreepgetrokkenendepatiëntwerdovergeheveldnaardepalliatievezorg.Dedeskundigenindepallia-tievezorgzeggendaterveelmeersprakezoumoetenzijnvaneensamen-gaan.Erkanbegonnenwordenmetpuurcuratievezorg.Alsduidelijkwordtdatdekansopgenezingminderwordt,moetdepalliatievezorgallangzaamwordenopgebouwd.Ermoetnietzo’nduidelijkescheidingzijn,maarermoetveelmeerafstemmingplaatsvinden.Ikondersteundiegedachtezeer.Erzaleencultuuromslagmoetenplaatsvindenbijdegenendieindecuratievezorgwerkzaamzijn.Hetgaatnietalleenomdevraagofjekuntgenezen,maarookomdevraaghoedekwaliteitvanlevenvandepatiëntis.Erloopteenaantalprogramma’s,maarikerkenonmiddellijkdatzoietsnietvandeeneopdeanderedagkanwordenverwezenlijkt.Opleiding,gedragenimplementatievankennisspelenhierbijeengroterol.Palliatievezorgisopgenomeninderichtlijneneneriscontinuaandachtvoorhetvergrotenvandekwaliteitvanderichtlijnen.ZonMwdoetdaaronderzoeknaarenwerktookhardaanverankeringvanpalliatievezorgindeverschillendeopleidingen,zodatprofessionalsgoedekwalitatievezorgkunnenbieden.Hetgaatdannietalleenomdeopleidingvoorverplegingenverzorging,maarookvoordemedicidiemeerbijdepalliatievezorgzijnbetrokken.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Iedereenzietdateencultuuromslagnodigis.Destaatssecretarisspreektbegripvolleenwarmewoorden,maardiegedragsveranderingenmoetenookwordengestuurd.HaarcollegaisvanuitdeZorgverzekeringswetbezigmetintegralebekostigingomdezakendichterbijelkaartebrengen.Daarzouditheelgoedingeborgdkunnenworden.Wildestaatssecretarisdaarvoorzorgen?Danishetmogelijkdatbijvoorbeeldeenhuisartseerderingrijptdooreerlijkdekansentebeoordelenvoordateennieuwewegwordtingeslagen.StaatssecretarisBussemaker:WijzijnbezigommetDBCOnderhoud,datdeingewikkeldediagnosebehandelingscombinaties(dbc’s)opstelt,demogelijkhedenteonderzoekenomderegulierepalliatievezorgmeetenemenindedoorontwikkelingvandedbc’s.Datbetekentdatwijin2010gaanbekijkenhoepalliatievezorgbinnendenieuwedbc-structuur,dusmetminderdbc’s,kanwordeningepastopbasisvaninformatiedieziekenhuizenzelfbijDBCOnderhoudaanleveren.Hetstrevenisdepallia-tievezorgmetingangvan2012doormiddelvandbc’stegaanbekostigen.Debetreffendedbc’skunnendandoorzoweldealgemeneziekenhuizenalsdoordeUMC’sinrekeningwordengebracht.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2811 MevrouwVanMiltenburg(VVD):Metallerespect,maargeldisniethetprobleem.Eenziekenhuiskrijgtperdagheelwatmeerdaneengemiddeldverpleeghuis,laatstaaneenhospice.Eenziekenhuismoetnietietsextra’skrijgenalshetgewoonzijnwerkdoet.Datiseenongewenstgedragsef-fect.StaatssecretarisBussemaker:Hetgaaternietomdatziekenhuizenmeerofmindergeldkrijgen,maardatzeeenincentivekrijgenomopditterreineenintegraalpakketteontwikkelen.Daarwordenzeopafgerekend.DeKamermagmijendeministerdaaroverin2012bevragen.Hetisnietmijnbedoelingdatziekenhuizenmeergeldkrijgen;misschienkrijgenzezelfsmindergeld,maarleverenzebeterezorg.Zijwordenwelafgerekendophetleverenvanprestaties.Deministerisbezigmetprestatiebekostigingvoorziekenhuizenendatgeldkanwordengebruiktvooreenintegraalpakketvoorhetleverenvanpalliatievezorg.Hetgaatnietalleenomdecuratievezorgendebegeleiding,maarmisschienookomdespirituelebegeleiding.Ditzijnaspectenwaaraannietsnelwordtgedachtindecura-tievezorg.MevrouwWolbert(PvdA):Ikbenblijdatikdestaatssecretarisdithoortoelichten.IkbenheteensmetmevrouwVanMiltenburgdathetomeencultuuromslaggaatennietomeenextrabudget.Hetmoetvanzelfspre-kendzijndatmenjuistinziekenhuizenweetwatpalliatievezorgisenwatervoornodigisomdatkwalitatiefgoedterealiseren.Ikbenblijtehorendatindedbc-systematiekenindenieuweDOT-systematiekpalliatievezorgeenplekkrijgt.Ikzouhetwelprettigvindenalswijhieroveropdehoogtewordengehouden.Deervaringleertdathetnietvanzelfgaat,ooknietmetmeergeld.StaatssecretarisBussemaker:Daarbenikgraagtoebereid.DeKamerkaninformatieoverhetPlatformPalliatieveZorgviamijkrijgeneninfor-matieoverdedbc-systematiekendenieuweDOT-systematiekviademinister.Hetiseenincentiveomeenintegraalpakketpalliatievezorgteontwikkelen.Hetmagerniettoeleidendateralleenmaarmeergeldvooruitgetrokkenwordt.Ermoetbeterezorgtegenoverstaan.MevrouwWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie):Destaatssecretariszegtdathet«misschien»ookgaatomdespirituelebege-leiding.Indedefinitievanpalliatievezorgisopgenomendatgeestelijkezorgeenintegraalonderdeelis.Dedbc-systematiekmoetdwarsdoordeziekenhuismurenheengaan.Demultidisciplinaireteams,waarmeehetPlatformPalliatieveZorgalbezigis,moetenuiteindelijkwordenbekos-tigd.Dezorgmoetbijhetbedvandepatiëntwordtgebracht,waardatbedookstaat.Datkanthuis,ineenziekenhuisofineenhospicezijn.StaatssecretarisBussemaker:DaardoetPlexusmomenteelonderzoeknaar.Hetgaateromhoepalliatievezorginziekenhuizenwordtgeregeld,maarookhoedeovergangnaareenthuissituatiegoedkanwordengere-geld.Veelmensenwillengraaghetliefstthuissterven,maarblijvenwelmethetziekenhuistemakenhebben.Ikzegditmetenigevoorzichtigheid,omdathetonderzoeknogloopteniknognietalledetailsweet.IkbengraagbereiddeKamerdaarvanopdehoogtetehouden.Devoorzitter:Ikstelvoordatdestaatssecretarisovergaattotdebeant-woordingvandeoverigevragen.StaatssecretarisBussemaker:Hetzorgpadvoordestervensfaseislande-lijkingevoerdeniseenhulpmiddelomdekwaliteitopalleonderdelentetoetsen.Watdaarbijoverigensookeenrolspeelt,isdevraaghoejemoetomgaanmetpalliatievesedatie.IkhebdeKamerinhetkadervanmedi-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2812 scheethiekalberichtdatuitonderzoekin2009blijktdatderichtlijnoverhetalgemeengoedwordtnageleefd.EenbelangrijkeconstateringbijdeintroductievandeKNMG-richtlijnisdatpatiëntenmeerenmeermoetenwordenbetrokkenbijdebesluitvormingrondpalliatievesedatie.InhetveldhebbeninstellingenenorganisatiesophetterreinvanpalliatievezorgaldiverseinitiatievenontplooidomartsenenverpleegkundigenbekendtemakenmetdeKNMG-richtlijnendetoepassingdaarvan.IkzalmetdeKNMGendeVerenigingvanIntegraleKankercentra,insamenwer-kingmetdiverseanderepartijenuitdepalliatievezorg,eenextraimpulsgevenaandeimplementatievanderichtlijn.IkzaldeKamerbinnenkortopdehoogtestellenvanderesultatenvanhetonderzoekvanhetErasmusMCenhetVUMCnaardenalevingvandeKNMG-richtlijndoorartsen.Dezeinitiatievenwordenvooralontwikkeldvoorartsenindecuratievezorg.DeinitiatiefnemersvanhetmultidisciplinairbegeleidingsteambeogeneennationaalmodelteintroducerendatduidelijkheidbiedtoverdewijzewaaroppalliatievezorginNederlandisgeorganiseerd.Binnendatmodelkunnenverschillendebestaandeeninontwikkelingzijndeinitiatievenwordenondergebracht,aldusdeinitiatiefnemers.Ikwijseropdathetvanbelangisdatditmodeldraagvlakheeftinhetveld.Daarvanisnunoggeensprakeenofditoptermijnwelzois,zullenwijnadermoetenbezien.EenvanderedenenwaaromwijhetPlatformhebbenopgericht,isomiedereensamentelatenwerken,zodatnietiedereenzijneigengangblijftgaan.Erisgevraagdnaardebijzondereleerstoelethiekenspiritualiteitindepalliatievezorg.Ikvindhetbelangrijkdatkenniseninformatieoverditonderwerpwordtvergroot.Incombinatiemetmorelevraagstukkenoverzingevingenkennisvanziektebeelden,isditvanbelangbijdebegeleidingvanmenseninhunlaatstelevensfase.IkonderschrijfdatdepalliatievezorggediendzouzijnmetdedoordeAssociatievanzelfstandigehighcarehospicesgevraagdeleerstoelendatdieookineenlacunezouvoor-zien.Hetspreektmijookaandatdeonderzoeksgroeppraktijkbetrokkenisendathetomdeverbindingtussenzorg,ethiekenspirituelezorggaat.Ikzougraageerstmeeroverdeinhoudvandeleerstoelwillenvernemen.Vervolgensishetdevraagwiedatmoetfinancieren.Ikbeniniedergevalbereidomdaarvanuitmijnverantwoordelijkheidnaartekijken,maarikvolgdeheerVanderVliesdathetookdeverantwoordelijkheidvananderenkanzijn.Wijkunnenkijkenwiedaarverderbijbetrokkenkunnenenmoetenworden.DeheerVanderVlies(SGP):Ikdankdestaatssecretarisvoordezeopenopstellingenhaarbereidheidomalhetmogelijketedoenom,naarmatedeinhoudvanhetonderzoekbekendis,eenafwegingtemaken.Natuur-lijkzijnookandereninbeeld,maarlatenwijwelvoorkomendatheteenpingpongspelletjewordt.Datwilnogweleensgebeurenalsermeerministeriesbijbetrokkenraken.Ikvraagdestaatssecretarisdaaroptoetezien.StaatssecretarisBussemaker:LaatikdanvoorstellenomindegeestvanhetPlatformPalliatieveZorgtewerkenengezamenlijkoptetrekken.Hierinkunnenoverigensookandereorganisatieseenrolspelen;hethoevennietperdefinitieministeriestezijn.IkhoopdeKamertezijnertijdeenpositiefberichttekunnensturen.MevrouwLeijtenwilgraageenindicatietermijnvoorterminalezorgdielangerisdandriemaanden.Alseenpatiëntmetpalliatieveterminalezorgnietthuiskanofwilblijven,wordteenindicatievoorpalliatieveterminalezorgmetverblijfafgegevendievijfjaargeldigis.Hetverbindenvaneenonbeperktegeldigheidsduurvaneenindicatievoorpalliatieveterminalezorgthuistotaanhetmomentvanoverlijden,voorkomtdatdepatiëntenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2813 zijnnaasteomgevingindieperiodewordenbelastmeteenindicatieaan-vraag.Ikschatindatwijnueenabsolutetermijnhebbengevonden,waarmeemensenuitdevoetenkunnen.Deproblemenwaaroverwijverledenjaarhebbengesproken,kunnenhiermeeechtwordenvoor-komen.Inhetzeeruitzonderlijkgeval,waariniemanddiealsterminaalwerdbezienuiteindelijktochbeterisgeworden,moetdeindicatieuiteindelijkooiteenkeerwordenaangepast.Danisersprakevaneenwonderenikdenkdatdiemensenalleenmaarblijzijndatzevandeindicatiekunnenafzien.MevrouwLeijtenvraagtzichafwaaromdeindicatievoorpalliatievezorgalleenwordtafgegevenalsiemandnogmaardriemaandentelevenheeft.DeheerVanderVliesheefthierovereenmotieingediend.DeheerVanderVlies(SGP):Mijnmotiegaatoverdecriteriadievanbelangzijnvoordepalliatieveindicatiestellingenvraagtenkeleziekte-beeldeninkaarttebrengen,zoalsneurologischeaandoeningen,COPD,dementie,hartfalenendegevolgenvanouderdom.StaatssecretarisBussemaker:Wijzijnbezigmethetverbeterenvandeindicatiestellingindezorgstandaardendaarbijwordtdedriemaanden-grensbetrokken.WijzijninoverlegmetdeberoepsgroepenenookdevraagvandeheerVanderVlieswordtdaarbijmeegenomen.IkhoopdeKamerinmeinadertekunneninformeren.MevrouwLeijten(SP):Datisgoed.Bijsommigeziektebeeldenishetmomentvanoverlijdenmoeilijkaantegeven,bijvoorbeeldbijkanker.Debehandelendeartsenmoetensomsmetspoedeenindicatievoorpallia-tievezorgaanvragen.Indelaatstefasevankankermoetallerompslompwordenvoorkomen.Demotie-VanderVliesvraagtnaardeziektebeeldenwaarbijwellichteenlangereindicatiekanwordenafgegeven.StaatssecretarisBussemaker:Datnemenwijmee,maardatproceslooptookmeebijdegeheleherzieningvandeindicatiestelling.Hetisdebedoe-lingdatineenaantalgevallenmetstandaardprotocollenkanwordengewerkt,zodateralopdezelfdedageenbesluitkanwordengenomen.WijbetrekkenhetbijdeinformatiediedeKamerinmeikrijgt.MevrouwWolbertheeftgevraagdnaardeherverdelingsoperatieindepalliatievezorg.Hetgaathiervoornamelijkomdeorganisatiesvanvrijwil-ligepalliatievezorgindethuissituatie,dieerin2010forsopachteruit-gaan.Ikkenhetsignaalendebelangrijksteoorzaakishetaflopenvanafbouwsubsidiesconformdesubsidieregeling2010eneenforsestijgingvanhetaantalpatiëntenindehospicestenopzichtevandieindethuissi-tuatie.Momenteelwordtuitgezochtofenopwelkewijzedeorganisatiesdieerforsopachteruitgaan,kunnenwordengecompenseerdenwelkejuridischebasishiervooraanwezigis.Ikwilwelbenadrukkendatdesubsi-dieregelingisbedoeldalseentegemoetkomingindefinancieringvandezeorganisaties.Destructurelereparatiezalplaatsvindeninderegelingdiegeldtvanaf1oktober2010.Overigensmerkikopdaterzo’n10mln.voordepalliatievezorgisbijgekomenindezeperiode.Cliëntendiealineenzorginstellingverblijvenendiegespecialiseerdepalliatieveterminalezorgnodighebben,kunnenwordengeïndiceerdvooreenZZP10.Deinstellingkrijgtdaneenbijpassendevergoeding.Hetmaaktnietuitwelkeinstellinghetis,alsiemandpalliatievezorgnodigheeft,kandatongeachtdeinstellingwordengeïndiceerd.Samenmetdesectoronderzoekenwijmomenteelofdeeisdatereenapartewoonafde-lingmoetzijn,indetoekomstkanwordenversoepeld.Dezeeisbrengtmeedatsommigepatiëntenindeinstellingwaarinzijverblijven,moei-lijkervoorpalliatievezorginaanmerkingkomenomdatergeenapartewoonafdelingis.Ikvindhetnietwenselijkdatmensendieineenklein-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2814 schaligevoorzieningwonenenstervendezijn,moetenverhuizenalszijinaanmerkingkomenvoorpalliatievezorg.Aandeanderekantzijndieeisennietvoornietsgeformuleerd.Ermoetnatuurlijkookrekeningwordengehoudenmetdekwaliteitseisenvoorhetleverenvanpalliatieveterminalezorg.Wijkijkeneveneensnaardebewo-nersvanintramuraleinstellingen,diezoveelmogelijkinhuneigenomge-ving,inditgevaldeinstellingwaarinzijverblijven,kunnensterven.Voorbewonersvanverpleeg-enverzorgingshuizenwordthunkameralshuneigenhuisbezienenhetiswenselijkdatzijdaardepalliatieveterminalezorgverleendkrijgen.Ikvindnogsteedsdatdetermijnvandertiendagenredelijkis.Wijhebbendaaroverafsprakengemaaktmetverpleeg-enverzorgingshuizen.Erzijnweliswaareenpaarovergangsproblemengeweest,maarikdachtweldatwijmetdeaanbiedersendecliëntenorganisatiesgoedeafsprakenhebbengemaaktenikverneemweinigonrustmeer.Wijhebbenveelmetelkaargediscussieerdoverpalliatievezorgvoorkinderenenkinderhospices.NaaraanleidingvandiediscussieshebikdeKameruitvoeriggeïnformeerdoverditonderwerpendaaromhebikhetindezebriefnietmeeralsapartthemaopgenomen.Ikkanerwelheteenenanderoverzeggen.Erwordtgeïnventariseerdoferbehoefteisaaneenlandelijkconsultatieteaminrelatietotontwikkelingendiereedsronddepalliatievezorgvoorkinderenhebbenplaatsgevonden.Voordeverbin-dingtussenvrijwilligersenprofessionalsindepalliatievezorgvoorkinderenhebbenwijdeVerenigingPalliatieveThuiszorgendeStichtingPALverzochtteinventariserenhoezo’nconsultatieteamvormzoumoetenkrijgen.Wijgaanmetdebetreffendepartijenonderzoekenoferindepalliatievezorgvoorkinderenookmetzorgstandaardenkanwordengewerktenikhebbegrependaterookbehoefteisaanhetopstellenvanrichtlijnenvoordezegroep.Erwordtgekekenhoedatvormkanwordengegeven.Erlopenooknogtweeprojectenvooronderwijsenprofessionalsindepalliatievezorgvoorkinderen,diezijnopgenomeninhetplatform.Pallia-tievezorgaankinderenwordtstructureelgefinancierdendeproblemendiedaarvorigjaarzijnontstaan,zijnvoorzoverikweetopgelost.Ikhebindertijdeencommissieingesteld,dieeenoplossinghadvoordekorteenvoordelangetermijn.Deoplossingvoordekortetermijnlooptnuenmeniszoekendenaardedefinitieveoplossing,omdatdatvoorkinderenmeertijdkost.DecommissiezaldeKamereindmaart2010informerenengaatdaarbijinopdebekostigingvandezorgenopdeborgingvandekwaliteit.Voordekortetermijnhebbenwijdeindicatiestel-linghersteld.Erisgevraagdnaardepalliatievezorgvoormensenmeteenverstande-lijkebeperking.Ikhebzelfeenseenzeerintensiefgesprekgehadmetgehandicaptenoverhoezijomgaanmetpalliatievezorg.Ookhebikgesprokenoverdeeisendieaandemedewerkersindeinstellingwordengesteld.Ookanderendiemetgehandicaptenomgaan,hebbentemakenmethetprocesvanafscheidnemenenmetdewensenvandestervende.HetPlatformPalliatieveZorgontvangtdezemaandeenvoorsteldatspeci-fiekisgerichtopdeskundigheidsbevorderingvoordezegroeppatiënten.Ikgaervanuitdatdeinitiatievenenaanbevelingenvandemedewerkersendeinstellingenwordenmeegenomen.Wijmoetenvooralhetwielnietopnieuwwillenuitvinden,maaronderzoekenhoewijdezekenniskunnengebruiken.Hetisvanbelangdatkenniseninformatieoverdegeestelijkeverzorgingbijpalliatievezorgwordtvergroot.Juistdecombinatievanervaringmetzingevingsvragenenkennisvandeziektebeeldenisvangrootbelangindelaatstelevensfase.DealgenoemdeStichtingAgoraenhetNetwerkPalliatieveZorgbevorderendeverspreidingvankennisenervaringopditgebied.Eriseenprojectuitgevoerd,waarindecompetentieszijnbeschrevenvaninformeleenprofessionelezorgverlenersvoorhetbiedenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2815 vanspirituelezorgaanpatiëntenindepalliatievesituatieenaanhunnaasten.Eriseenvervolgproject,gerichtopscholingenfusieontwikkelingtenaanzienvanspirituelezorgindepalliatievefase,waarbijeenbredegroepzorgverlenersisbetrokken.Zijzullensamenhetmultidisciplinairekaraktervandespirituelezorgindelaatstelevensfasevormgeven.Innovember2009vondeenconferentieplaatsoverderolvangeestelijkverzorgersindepalliatievezorgenditjaarwordtvoordezesdemaaldemasterclassspiritualiteitengeestelijkeverzorgingindepalliatievezorggehouden.Zo’nhonderdgeestelijkverzorgerszullendaarspecifiekwordengeschooldinpalliatievezorgthema’s.Ergebeurthetnodige,maarhetgaatomlokalenetwerkenvanpalliatievezorgwaarinondersteuningwordtgebodendooreenpoolvangeestelijkverzorgers,ofomzorgvanuiteensteunpunt,datwerktmetgeestelijkverzorgersengeschooldevrijwilligers.Ookhiergeldtdatmensendewegmoetenkunnenvinden.Nietelkeinstellingenzekernieteenkleinschalige,heefteengeestelijkverzorger.Menmoetechterwelwetenwaarzo’nverzorgeristevinden.FreelancerswordenoverigensookbetrokkenbijhetprojectLevensvragenenOuderen,datinhetlevenisgeroepenvoormensenthuis.Hetaanbodwordtgeorganiseerddoorwelzijnsorganisatiesdieookwerkenmetvrij-willigers.DeconceptrichtlijnvandeVIKCoverspirituelezorgwordtnaarverwach-tinginmaartdefinitiefenvervangtdandeouderichtlijn.Scholingisbijdezerichtlijneenbelangrijkuitgangspunt.Ikkannietgenoegbenadrukkenhoebelangrijkdevrijwilligerszijn,nietalleenvoordegenediestervendeis,maarookvoordefamilieleden.IkmochtbijdepremièrevanDeAfscheidsmonologenzijn.Veelonderdelendaarvanzijndoorprofessionalsgeschreven.Hetstukdatmijhetmeesttrof,wasdooreenvrijwilligervandeVPTZzelfgeschreven,dieverteltwathetbetekentombijtespringenineenhuiswaariniemandstervendeis.Inhetbeschrevengevalginghetnietalleenomdestervendevrouw,maarookomdeondersteuningvanhaarmanenkinderen.Ophetultiememomentisdehelefamiliebijelkaarendaaroverzegtdevrijwilligerhetvolgende:«Ikganaardeachterkamerenhaaldelijstmettelefoonnum-mersvandehuisarts,thuiszorgenbegrafenisondernemeruitdelaenleghemnaastdetelefoon.Wijhebbenafgesprokendatikdehuisartsendethuiszorgzalbellen,zolaatmogelijk.Alshetgoedgaat,pasnahetover-lijden.«Wijhebbenerlievergeenvreemdenbij»,zegtJohanenvoormijwasdateenonbedoeldcompliment.»Ikvonddateenheelmooistukje.Dezevrijwilligermengtzichineenbuitengewoonsterkeprivésituatie,waarineenvrouwthuisoverlijdt.Tochwordtdevrijwilligernietervarenalseenindringerenooknietalseenprofessional,maaralsiemanddiehetthuisgevoelhelptvormtegeveneniedereenkanbijstaan.Dievrijwilligerszijnonmisbaarennemeneenheelbijzondereplaatsin.Zijzettenzichalsgeenanderin.Hetisdanookmooidatmeerdan5000vrijwilligerszichhebbenaangeslotenbijde125VPTZ-organisaties.Zijondersteundenin2009ruim8700menseninhunlaatstelevensfase.IkgaoverigenswelmetdeVPTZpraten,omdatereenlichtedalingistenopzichtevanhetaantalvrijwilligersin2008,dietoen8100mensenonder-steunden.Ikweetnietwaardiedalingvandaankomtengadaaroveringesprek.Hetligtiniedergevalnietaanhetgeld,wanthetkabinetheeftmetingangvan2008blijvendjaarlijksruim4mln.extrageïnvesteerdinverbeteringenfinanciëleversterkingvandeVPTZviadesubsidieregelingpalliatieveterminalezorg.Datheeftertoegeleiddatmeerorganisatiessubsidiekondenontvangenensommigehebbeneenhogersubsidiebe-draggekregen.Daarnaastiserblijvend2mln.extrageïnvesteerdalstegemoetkomingindehuisvestingslastenvoorbijna-thuis-huizenenhighcarehospices.Kortom,erwordtvanallesgedaanenerissprakevaneencontinueverbe-teringvandeopleidingvoorvrijwilligersendeuitwisselingvankennisTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2816 tussenvrijwilligersorganisatiesomdekwaliteitverderteverbeteren.Palliatievezorgzalzekereenvandeaandachtspuntenblijvennahetplanvanaanpak.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):IkhebgeenantwoordgekregenopdevraagwiehetcliëntenperspectiefinhetPlatformPallia-tieveZorgvertegenwoordigt.Ookhebikgeenreactiegehadopmijnopmerkingdatwijuithetveldvernemendatdezorgkantorendehospicesverschillendfinancieren.Verderwilikgraagwetenofhetmateriaalookopeenanderemanierdanviainternetwordtverspreid.Demensenkrijgenzoveelviainternetaangebodendatnietalleswordtopgepakt.MevrouwLeijten(SP):Ikvroegnaardeproblemendiesommigehospiceskrijgenalszijwelerkenningwillenhebben,maarzichnietwillenaansluitenbijeengrotekoepelorganisatie.Zijmoetendanbijvoorbeeldeenraadvanbestuureneenraadvantoezichthebben.Watkunnenwijdaaraandoen?StaatssecretarisBussemaker:KanmevrouwLeijtenhaarvraagspecifi-ceren?Ikhebhaarzojuistookalnietbegrepen.MevrouwLeijten(SP):Ikgeefeenvoorbeelduitdepraktijk.Eengemeenteheeftsamenmeteenhuisartsmetveelmoeiteeenhospiceopgezet.Zijwillengraagerkendworden,wantzijhebbenmensenindienstenwerkenookmetveelvrijwilligers.Zijmogenechtergeenerken-ningaanvragenvolgensdeWettoelatingzorginstellingen(WTZi),omdatzijgeenraadvantoezichtengeenraadvanbestuurhebben.Ikvinddateenbeetjegeneuzel.Wellichtwildestaatssecretariseropeenandermomentopterugkomen.Verderhebiknogeenvraaggesteldoverhetwaakverlof.Devoorzitter:Dezevragenzijnindeeerstetermijnblijvenliggen.StaatssecretarisBussemaker:IkzaldeeerstevraagvanmevrouwLeijtenonderzoeken.Aandeenekantbenikhetmethaareensdathetvreemdisdateenhospiceonderdegegevenomstandighedengeenerkenningkankrijgen.Aandeanderekanthebbenwijmeerdaneensmetelkaargesprokenoverhetbelangvanmeerduidelijkheidindegovernancestruc-tuur.Ermoetiemandaansprakelijkenverantwoordelijkzijnalsdingenmisgaanendankomjealsnelterechtbijeenraadvanbestuureneenraadvantoezicht.BijorganisatiesdiebeginnenmeteenWTZi-toelatingkomtalsneldeinspectielangsomtekijkenofdezorginordeisendatgeldtookvoorhospices.Ikkomhierbijeenvolgendegelegenheidopterug.KanmevrouwLeijtenmijeenkopievanhetvoorbeeldgeven,zodathetwatgemakkelijkerwordttekijkenwaterpreciesaandehandis?HetwaakverlofiseenonderdeelvanhetverlofbeleidenmoetmetdeministervanSocialeZakenwordenbesproken.Ikweetdaterallangetijddiscussiesgaandezijnoverrouwverlof.Ikweetnietofhetdebestemanierisomhetallemaalbijwettegaanregelen.Erzijnmensendieineenrouw-fasebehoeftehebbenommetrusttewordengelatenenalleenmaarthuiswillenzijn,maarerzijnookmensendiejuistgewoonwillenwerkenenafentoeanderenwillenontmoeten.Zijwillenlievernietaanhunlotwordenovergelaten.Hoedanook,ditkannietlosgezienwordenvanhetintegraleverlofbeleid.HethoortthuisbijdeministervanSocialeZaken.DecliëntenorganisatiesdievertegenwoordigdzijninhetPlatformPallia-tieveZorgzijnNPCF/NPVenNPCF/NFK.Ronddefinancieringvandehospicesziteenverschilinbandbreedteinhetcontracteerbeleid.Ikzalnavraagdoenbijdezorgkantorenoferklachtenenproblemenzijn.IkbeloofditpuntmeetenemenalsikweerTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2817 metallezorgkantorengezamenlijkspreek.Mochtiksignalenkrijgen,danzalikkijkenwatikdaaraankandoen.ErisaanhetPlatformPalliatieveZorggevraagdzichintespannenomookopanderemaniereninformatieteverspreiden,omdatnietiedereenvaninternetgebruikmaakt.Hetgaatominformatiediesnelkanveranderenomdaternieuweinitiatievenzijnontwikkeldenindiezinisinternetdemeestvoordehandliggendemaniervaninformatieverspreiding.MevrouwWiegman-vanMeppelenScheppink(ChristenUnie):Voor-zitter.Ikdankdestaatssecretarisvoordegoedeenuitgebreidebeantwoor-dingvanonzevragenineerstetermijn.Wijmoeteninderdaadnietalleswillendichttimmerenmetregels.Ermoetruimtezijnvoordevrijwilligersendemantelzorgers,maarookvoorbijvoorbeelddeRotaryclubomietstebetekenenvoordepalliatievezorg.Hetisnatuurlijkwelbelangrijkdaterduidelijkheidisoverdeverantwoordelijkhedenendeprofielen.Dezorg-kantorenmoetengoedwetenwaarvoorzijverantwoordelijkzijn.DestaatssecretarisisvanmeningdathetaanhetPlatformPalliatieveZorgiswaarenhoemenditjaarwillanden.Datisnatuurlijkookzo,maartege-lijkertijdheeftdestaatssecretarisdeverantwoordelijkheidomhetpolitiekeenfinanciëlekaderheldertekrijgen.Debetrokkenenmoetnietopelkaargaanwachten.Ikkanmijvoorstellendaterpaseind2010,begin2011eentotaalbeeldvanhetplanvanaanpakis,maardeKamermoetbijdebegro-tingaleenperspectiefhebbenvoor2011.Kandestaatssecretarisdattoezeggen?Andersverkerenwijnaafloopvanhetplanvanaanpakineenmistiggebied,omdatwijnietwetenhoehetnuverdermoet.Ikdankvoordetoezeggingvandestaatssecretarisdatzijdemogelijk-hedenvaneenleerstoelgaatuitzoeken.WellichtkanzijaloverleggenmetdeministervanOCW.Hetonderbrengenvangoedepalliatievezorgindestudiegeneeskundevergteenaantaljarenendatmoetenwijwelinonsachterhoofdhouden.Hetiseengoedezaakdateralverschillendecompetentiesvoordegeeste-lijkverzorgerszijnontwikkeld.Wijmoetenerweloplettendatervoldoendebeschikbaremensenzijn,vooralindelaatstelevensfase.Ikhoordeverledenweeknogeenheelschrijnendgeval.Erwasiemandstervendeinhetziekenhuisenerwasopdatmomentgeenkatholiekegeestelijkverzorgerbeschikbaaromdelaatstesacramententoetedienen.Hetisnatuurlijkheelergdatwijdanmoetenconstaterendatdepooltekleinisendatwijdatnietopordehebben.MevrouwVanMiltenburg(VVD):Voorzitter.Wanneerbegintdestervens-faseenwanneermoetdepalliatievezorgbeginnen?Datisdecentralevraagbijhetmakenvanprotocollenvoordeindicatiestellingenbijdebeoordelingdoorziekenhuizen.IndeAWBZiseenstapindegoederich-tinggenomenomtotconcretiseringvandezevraagtekomen.Zieken-huizenhoudenzichbezigmetoncologischevraagstukken,maarnauwe-lijksmetditprobleem.TegenoverhetmooieverhaalvandestaatssecretarisoverDeAfscheids-monologen,wilikhetverhaalzettenvanIneke,haarbroerenhaarmoeder.Hunvaderenechtgenootwasstervendeinhetziekenhuisenzijhaddeneenroostergemaaktombijhemtewaken.Zewerdenechterweggestuurd,omdatdebezoektijdwasafgelopen.’sAvondskregenzijtehorendathijnognietstervendewasendatzijmaarnaarhuismoestengaan.’sMorgensomhalfnegenkregenzijtehorendathijtochwasover-leden.Toenzeinhetziekenhuiskwamen,bleekdathijwasoverledenterwijlerniemandbijwas.Deverpleegkundigenhaddenhemstijfinzijnbedaangetroffen.Datisdeanderekantvanhetverhaal;datgebeurtookinNederland.Ditstaatinschrijnendetegenstellingtothetmooieverhaaldatdestaatssecretariszojuistheeftvoorgelezen.Hetgeeftdestenadruk-kelijkeraanhoehardhetnodigisdaterinziekenhuizennietlangzaamTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2818 wordtgewerktnaareencultuuromslag,maardatereenturbobeleidopgezetwordt.MevrouwWillemse-vanderPloeg(CDA):Voorzitter.IksluitgraagaanbijdewoordenvanmevrouwWiegmanoverdegeestelijkeverzorging.Erisveelontwikkeldenvormgegevenenerwordtveelgetraind.Hebbenwijnuvoldoendemensen,zowelindethuissituatiealsinintramuralevoorzie-ningenomdezegeestelijkezorgtegeven?Isdezorggespreidoverdediverselevensbeschouwingenendediversecultureleachtergronden?Indelaatstelevensdagenkandatvangrootbelangzijn.Welkemogelijkhedenhebbendepatiënteninhospicesdiedooreenwondertochnoglangerlevendanvoorzien?Welkeaanvullendeintramu-ralevoorzieningenzijnerdan?Terugnaarhuiskunnendezemensenimmersnietmeer.Ikhebdaarnognietsovergehoord.DeheerVanderVlies(SGP):Voorzitter.Ikdankdestaatssecretarisvoorhaarantwoorden.ToenzijciteerdeuitDeAfscheidsmonologen,herkendeikdathelemaal.Defamiliewildeergeenvreemdebijendevrijwilligerwerdnietalsvreemdeervaren;hijhoordeerhelemaalbij.Hetiseenprachtigcompliment,datikzouwillenuitbreidennaardepalliatievezorgenallevrijwilligersdiezichdaarmeebezighouden.Waarjeookkomt,inwelkhospiceook,devrijwilligerszijnhetbepalendebeeldendatisechteencomplimentwaard.Ikworddaarwarmvan.Natuurlijkzijnwijernoglangniet.MevrouwVanMiltenburgheeftzojuisteenaangrijpendvoorbeeldgegevenvanwaterookkangebeuren.Wijzullendatallemaalweleenkeerhebbenmeegemaakt.Wijmoetenermetengagementachterblijvenstaanendoorgaanmetdeverbeterpunten.Daaroverbestaatgeenverschilvanmening,nochinhetkabinet,nochindeKamer.Ikhebdataanvankelijkenigszinsandersmeegemaakt,laatikdatmaarzogenuanceerdzeggen.Ikbenerechtwerkelijkdankbaarvoorendenkdaarbijvooralaandemensenomwiehetgaat.Zijverkerenintereomstandighedenenhetisgoeddatwij,vanuitwelkeovertuigingwijookgemotiveerdzijnomditwerktedoen,eromheenstaanmeteenzekerebereidheidalhetmogelijketedoen.Ikhebbegrependathettoekomstbeeldopdegrensvan2010en2011duidelijkwordt.MevrouwWiegmanverweesnaardebegrotingvoor2011enzeidaterwelsprakevancontinuïteitmoetzijn.Ikhebdatdestaatsse-cretarisookhorenzeggen,maareenenandermoetwelhandenenvoetenkrijgen.Ikrekendaarookop.Erzijnallerleitoezeggingengedaan,ondermeeroverdeleerstoel.Ikvindhetfijndatwijdaarzosnelmogelijkoverwordengeïnformeerd.Ervindtachterdeschermenafstemmingplaatsenalsdattoteenadequateoplos-singleidt,zalniemandmijdaarnogoverhoren.DezemaandkomtereenvoorstelnaarhetPlatformPalliatieveZorgovermensenmeteenverstandelijkebeperkingenoverGGZ-cliënten.IkmagaannemendatalshetPlatformdatinconcretebeleidsdoelenheeftvertaald,wijdaaroverietszullenvernemen.MevrouwWolbert(PvdA):Voorzitter.Ikdankdestaatssecretarisvoordeantwoorden,waaruitblijkthoeveelactiviteitenerzijnontwikkeld.Wijhebbenvanmiddageenenormeopsomminggehoordendaarbenikvanonderdeindrukgeraakt.HetvoorbeeldvanmevrouwVanMiltenburglaatziendatwijerinderdaadnognietzijnendatnoglangnietallesvanzelf-sprekendis.Ikbenblijtevernemendatdestaatssecretariskijktnaardefinancieringvandekleinschaligeverpleeghuizen.IkhebditeenaantalkerentersprakegebrachtensteedswashetantwoordvandestaatssecretarisdatZZP10kanwordengegevenalsdatnodigis.Datwasechternietaltijdhetgeval,omdatdaarvooreenwoonafdelingofeenpalliatieveafdelingnodigwas.IkhoordestaatssecretarisnuzeggendatzijprobeertdezerestrictievanTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2819 tafeltekrijgen.Ikbendaarergblijmeeenikhoopdatwijnietlangerheenenweerhoeventepratenoverditonderwerp.Ikzouheelgraagwillendatwijvoorhetmeireceszwartopwitkrijgenwatdeaanpassingis,zodatindekleinschaligeverpleeghuiszorgzondervoorbehoudpalliatievezorgkanwordengegeveninZZP10.Wijzijnvandestaatssecretarisgewenddatwijeenoverzichtkrijgenvandevoorwaarden,deconditiesendegroottevaneenherverdelingoperatie.DathebbenwijnunietgehadendatligtvastaanhetfeitdatheteensubsidieeneentegemoetkomingisengeenhardeAWBZ-achtigevormvanfinanciering.HetgevolgisweldathetonsindeKamerontbreektaaneenoverzichtvanwaternupreciesaandehandis.Ikwilgraagvandestaatssecretariseenoverzichtontvangen,waaruitblijkthoedeherverde-lingsoperatieeruitziet,hoeveelinstellingendaardoorwordengetroffenenvooralookwatdeovergangsarrangementenzijn.Danwetenwijtenminstewaarhetovergaat.MevrouwLeijten(SP):Voorzitter.Voorveelmensenmeteenzeldzameziekte,dieeengrotematevanzorgnodighebbenenwaarvandelevens-verwachtingnietheellangis,maarwellangerdandriemaanden,ishetgoednieuwsdatdestaatssecretarisheefttoegezegdhierserieusnaartegaankijken.Hetiseenprocedureelantwoord,maarikhebergoedehoopopdatwijinmeikunnenvernemendatookvoordezebijzonderegevallenpalliatievethuiszorgkanwordentoegekend.ErisverwarringontstaanrondZZP10endaaroverhebiktweevragengesteld.Bijdekleineverpleeghuizenisditweldegelijkeenknelpuntenikbenblijdatdestaatssecretarisditnuonderkent.Wanneerisditprobleemopgelost?Hoezithetnumetdetarievenvoorhetvolledigethuispakket?Gaatdatgoed?Wordtdataangevraagdofvalthethelemaalbuitendeboot?Alsdestaatssecretarisdeantwoordennietparaatheeft,kanzijookperbriefreageren.HetisnietergalsdeRotaryclubhelptbijhetopzettenvanhospices,maardeafhankelijkheidmagnietzogrootwordendatdecontinuïteitnietkanwordengewaarborgd.Alsdeaanwezigheidvaneenraadvanbestuurofeenraadvantoezichthetknelpuntis,dandenkikweldatwijditkunnenoplossen.Waaromzoudenwijvaneenhospiceeisendathetondereengrotekoepelvalt,zodatheteenraadvanbestuurofeenraadvantoezichtopafstandheeft?Eenhospicekanookonderdeelwordenvaneenthuis-zorgorganisatie.Waaromkijkenwijnietofereenerkenningensysteemiswaarmeewijkunnenwerken?Kandestaatssecretarisditeensover-wegen?Datzouheelmooizijn.HetblijftjammerdatdestaatssecretarishetwaakverlofdoorverwijstnaardeministervanSocialeZaken.Hetgaatmijomdeperiodedateenpartnerstervendeisennietomderouwperiode.Ikvindhetheeltragischdatmensennietbijhetstervenkunnenzijn,omdatzijgeenvrijkondenkrijgen.Helaasgebeurtdat.Kandestaatssecretariszeggeninhoeveelcao’shetwaakverlofisopgenomenenofzijditeenvooruitgangvindttenopzichtevan2008?Iszijnogsteedsvanmeningdateenwaakverlofnietnodigis?Watmijbetreft,kandezevraagookschriftelijkwordenbeant-woord.StaatssecretarisBussemaker:Voorzitter.IkvinddevraagvanmevrouwWiegmanterecht.Deverantwoordelijkhedenvaniedereenmoetenduide-lijkzijn,ookdiewaarikverantwoordelijkvoorben.IkzegtoedatdeKamerinmeieenbriefovertechnischepuntenkrijgt.Indebegrotingprobeerikalzoveelmogelijkeenhoofdlijnaantegeven.Ikweetnietzekerofdathelemaalgaatlukken.Erzalindebegrotingsstukkenietsstaanoverpalliatievezorg,maarwijmoetendebegrotingindezomeralmaken.Wellichtdatikeenenanderkantoevoegenvoordatdeuiteinde-lijkebegrotingsbehandelingVWSinnovemberaandeordekomt.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2820 IkvindhetterechtdatdeKamerwilcontrolerenenzeggenschapwilhebbenoverdeverdelingvandemiddelenendeuitgangspuntenvoorhetbeleidvanvolgendjaar.IkzegtoedeKamerhieroverteinformeren.Ikwachtnogopeenplanvooreenleerstoel.Eenleerstoelwordtoveri-gensheelvaakdooreenbijdragevanmaatschappelijkeorganisatiesgefi-nancierd.IkbenhetmetdeKamereensdatheteenaantaljarenvergtvoordaterbinnengeneeskundeeencultuuromslagkomtenbijalleorganisatiesdeneuzendezelfdekantopstaan.Datgeldtookvoordegeestelijkeverzor-ging.Hetisvooraleenkwestievanorganiseren.IkzalhetPlatformPallia-tieveZorgvragenofervoldoendegeestelijkverzorgersmetverschillendecultureleachtergrondenzijn.Ookditiseenkwestievanorganiseren,zodatdeinstellingenwetenwaarzeterechtkunnen.MevrouwVanMiltenburgvraagtwanneerbegonnenwordtmetpalliatievezorg.Ikhebgeprobeerdmeteenschemaaantegevendaternueenabso-lutescheidingistussencuratieveenpalliatievezorg,terwijldepalliatievezorgvaakalveeleerderbegint.Overigensdenkikdatpalliatievezorgsomsleidttotmindercuratievezorg.Ikmoetdegehelesectordaarinmeekrijgenengazekeroverleggenmetdeminister,waarbijikhetvoor-beeldvanmevrouwVanMiltenburgzalnoemen.Ikvindhetbuitenge-woontreurigdatfamilieledennietmochtenwakenbijeenstervendeennaarhuiszijngestuurd.Indestervensfasemoetendenaastenerzoveelmogelijkbijkunnenblijvenengelukkigzijnersteedsmeerziekenhuizendieooghebbenvoordeemotioneleaspecten.Ikweetnietzogauwofervoldoendegeestelijkverzorgersmeteenlevens-beschouwelijkeenmulticultureleachtergrondzijn,maarikzaldezevraagvanmevrouwWillemsevoorleggenaanhetPlatformPalliatieveZorg.DatzalikoverigensookdoenmetdevraagvanmevrouwWiegman.Wellichtkanbinnendeorganisatiezelfheteenenanderwordenverbeterd,zodatdeinstellingenzelfsneliemandkunnenvindendiebehulpzaamkanzijnbijdegeestelijkeverzorging.Alsiemandtochnietineenhospicethuishoort,zalhijdoorverwezenmoetenwordennaareenzorgkantoor.Ikzalditpuntnogeensonderdeaandachtbrengenvandezorgkantoren.Zo’npersoonmagnatuurlijknietopstraatwordengezet.Indemeestegevallenzalhijintramuralezorgnodighebben.Eenzorgkantoorheeftdandeplichtiemanddezorgtegevendiehijnodigheeft.IkzegtoedatdeKamerinformatiekrijgtovermensenmeteenverstande-lijkebeperkingenGGZ-patiënten,maarikzegerwelbijdathetprojectnogmoetstarten.DitvoorstelwordtinfebruaridoorhetPlatformPallia-tieveZorgbesprokenenzalnietdirecttotresultatenleiden.Ikwilkijkenofwijdeeisomeenpalliatieveafdelingtehebbenindeklein-schaligzorgkunnenversoepelen.Ikweetnietwanneerdatkan.Alshetmeezit,kanikhieropreagerenbijdebeantwoordingvandevragendieikvoormeihebtoegezegdenandershoopikerbijdebegrotingopterugtekomen.Ikbenafhankelijkvanoverlegmethetveldenbovendienmoetendebeleidsregelswordenaangepast.Ikweetniethoeveeltijdikdaarvoornodigheb.Bijeenvolgendebriefkanikterugkomenopdegevolgenvandeherver-delingoperatieronddesubsidies.Indezebriefhebikdatookalgedaanenikgeloofnietdatikdaarveelaantoetevoegenheb.Waardatzinvolis,zalikeenupdategeveninmijnvolgendebrief.InmeikrijgtdeKamerdeinformatieoverdeindicaties,dekleineverpleeg-huizenendetarievenvanhetvolledigethuispakket.Totslotsluitikmijaanbijdewoordenvandenestorvanditgezelschap.IkbeaamdewoordenvandeheerVanderVlies;zijnwoordenzijnookmijnwoorden.Ikcomplimenteerallevrijwilligersenanderebetrokkenenindepalliatievezorg.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2821 Devoorzitter:IkdankdestaatssecretarisenwenshaarnamensdecommissievanavondheelveelsuccesinhaarrolvanactricebijDeAfscheidsmonologen.Ikdankhetpubliekopdepublieketribuneendegeachteafgevaardigdenensluitdevergadering.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,29509,nr.2822