Lijst van vragen en antwoorden over de visie op verarmd uraniumhoudende munitie aan de Verenigde Naties

31700XVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanDefensie(X)voorhetjaar2009Nr.121LIJSTVANVRAGENENANTWOORDENVastgesteld10juni2009DevastecommissievoorDefensie1heefteenaantalvragenvoorgelegdaandestaatssecretarisvanDefensieoverdebriefvan14april2009inzakedevisieopverarmduraniumhoudendemunitie(Kamerstuk31700X,nr.105).Destaatssecretarisheeftdezevragenbeantwoordbijbriefvan9juni2009.Vragenenantwoordenzijnhiernaafgedrukt.Devoorzittervandecommissie,VanBaalenAdjunct-griffiervandecommissie,VanderBijl1Samenstelling:Leden:VanBommel(SP),VanderStaaij(SGP),Poppe(SP),Cqörüz(CDA),Ferrier(CDA),VanVelzen(SP),Blom(PvdA),ondervoorzitter,Eijsink(PvdA),VanMiltenburg(VVD),voor-zitter,VanDam(PvdA),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),Griffith(VVD),AastedMadsen-vanStiphout(CDA),Irrgang(SP),Knops(CDA),Willemse-vanderPloeg(CDA),Jacobi(PvdA),Boekestijn(VVD),Brinkman(PVV),Voordewind(CU),Pechtold(D66),TenBroeke(VVD),Thieme(PvdD),Bilder(CDA)enPeters(GL).Plv.leden:Lempens(SP),VanderVlies(SGP),Polderman(SP),Haverkamp(CDA),Ormel(CDA),DeWit(SP),Roefs(PvdA),Wolbert(PvdA),VanBeek(VVD),Smeets(PvdA),Arib(PvdA),Blok(VVD),Omtzigt(CDA),Roemer(SP),Jonker(CDA),DeNeréetotBabberich(CDA),Samsom(PvdA),VanderBurg(VVD),Wilders(PVV),Wiegman-vanMeppelenScheppink(CU),VanderHam(D66),Teeven(VVD),Ouwehand(PvdD),Uitslag(CDA)enVendrik(GL).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1320800809tkkst31700-X-121ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1211 1Watisdestandvanzakenvanhetwetenschappelijkonderzoek(ookinanderelanden)naarverarmduranium?Isereentussentijdseconclusie?BentubereidomdeKameropdehoogtetehoudenenelkerapportagehierovernaardeKamertesturen?WaarstaatNederlandindeweten-schappelijkediscussierondomhetgebruikvanverarmduranium?Wetenschappelijkonderzoekheeftaangetoonddatblootstellingaanhogehoeveelhedenverarmduraniumgezondheidseffectenkanveroorzaken.Uitdierexperimenteelonderzoekblijktdatinbepaaldegevallennier-schadekanoptredenencarcinogeneeffectenkunnenwordenwaarge-nomen.Deconcentratiesverarmduraniumdiebijdezeexperimentenzijngebruikt,zijnenkelefactorenhogerdandemaximaleblootstellings-niveausdiekunnenoptredeningebiedenwaarmetverarmduraniumhoudendemunitieisgeschoten.VoordesituatieswaarNederlandsemili-tairenaanverarmduraniumzoudenkunnenwordenblootgesteldkanwordengeconcludeerddathetrisicozeerlaagis.OverigenswiliknogmaalsbenadrukkendatdeNederlandsekrijgsmachtnietbeschiktoververarmduraniumhoudendemunitie.HetministerievanDefensievolgtdewetenschappelijkeliteratuuroverdeeffectenopdegezondheidnablootstellingaanverarmduraniumhoudendemunitie.Opgrondvandeopditmomentbeschikbareinterna-tionalewetenschappelijkeliteratuurbestaatgeenaanleidingvoornieuwetussentijdseconclusiesenzietderegeringgeenredenomhetbeleidtenaanzienvanverarmduraniumaantepassen.DeregeringzaldeKamerinlichtenalserrapportenverschijnendieaanleidinggevenhetbeleidophetgebiedvanverarmduraniumtewijzigen.2WatisdestandvanzakenrondomhetBalkan-onderzoek(eengezond-heidsonderzoeknaarderelatietussendeinzetvanmilitairenopdeBalkaneneenmogelijkverhoogdekansophetkrijgenvankanker),datinjanuari2001dooruwambtsvoorgangerwerdaangekondigdenwaartoein2005werdbesloten?HoeverzijnhetRijksinstituutVaccinatieenMilieu(RIVM),deNederlandseKankerregistratieendeGemeentelijkeBasisadministratiesmethetonder-zoekwaaraanzijhunmedewerkingverlenen?Welkeconclusieskunnenwordengetrokkenuitinformatieafkomstiguithetdatabestanddatisopgebouwdvandemilitairendievan1992tot2003zijningezetopdeBalkan?Bentubereideentussenstandvanditonder-zoekaandeKamerendeVNtesturen?HeeftNederlandmeeronderzoekenlopenbuitendiedoorhetRIVMalgedaanwordtenzoja,bentubereideentussenstandvanditonderzoekaandeKamerendeVNtesturen?DeministervanDefensieheeft,inantwoordopKamervragen,toegezegddatonderzoekzalwordengedaannaarhetvoorkomenvankankerensterfteonder(oud)militairendiezijnuitgezondennaardeBalkan(Kamer-stuk27580nr.3).Daarinisgestelddateendergelijkonderzoekzeercomplexenuitgebreidisenhetmogelijkvelejarenzoudurenvoorerconclusieskondenwordengetrokken.InhetalgemeenoverlegmetdevastecommissievoorDefensieop12juni2008isgestelddathetonder-zoekonderBalkanveteranenmedio2009zouwordenafgerond.Helaasheeftditonderzoekvertragingopgelopen.Naeeneersteanalysevandegegevensbleekdateendeelvandemilitairendieindeperiode1993tot2001inactievedienstzijnoverledennietindeonderzoeks-populatiewasopgenomen.Hierdoorkanvertekeningvandeonderzoeks-resultatenoptreden.OpditmomentwordendeonderzoeksgegevensopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1212 ditonderdeelaangevuld,waarnadegeanonimiseerdepersoonsgegevens(opnieuw)aangebodenwordenaandeNederlandseKankerRegistratieenhetCentraalBureauvoordeStatistiek(CBS).Deverkrijgingvandeontbre-kendegegevensplusdebenodigdetijdvooreennieuweanalyseenrapportagezullenbijelkaareenjaarvergen.Deverwachtingisnudathetonderzoekindetweedehelftvan2010kanwordenafgerond.Erkunnennoggeenconclusieswordengetrokkenenishetdusnietmogelijkeentussenstandterbeschikkingtestellen.Nederlandheeftgeenanderonderzoeklopennaarhetvóórkomenvankankerbijuitgezondenmilitairen.3WaaromontbrekenlandenzoalsItalië,Rusland,ChinaendeVSinhetVN-rapport?Waaromwildendezeenanderelandennietmeewerken?BentuvanmeningdathetVN-rapportgeenweerspiegelingisvandewerkelijkheidgeziendedeelnemendelanden?HetrapportiseenwaardevolleweergavevandeonafhankelijkevisiesvanhetIAEA,deWHOen15landen,dieopverzoekvandeVNzijnaangeleverd.HetgaathiernietomeendoordeVNaangenomenstand-puntofgedragenvisie.HetisverderdeverantwoordelijkheidvaniederlandoforganisatiezelfomopeenverzoekvandeVNtereageren.4BentubereidombinnenhetberaadvandeEU,NAVOenVNhetverzoekneerteleggendatlandendieverarmduraniumbevattendemunitiehebbeningezet,hetvoorbeeldvanItaliëvolgenindiezindatschadever-goedingenwordenuitgekeerdaanslachtoffersdieinaanrakingkwamenmetverarmduranium?Nee.ZoalseerdergesteldinantwoordenopvragenvandeledenVanVelzenenEijsink(aanhangselhandelingen2008–2009,nr.127)hanteertDefensie,andersdanhetItaliaanseministerievanDefensie,geenwaarschijnlijkheidscriterium.VoorzoverbijderegeringbekendwordtookinandereEuropeselandengeenwaarschijnlijkheidscriteriumgehanteerd.Italiëneemteenuitzonderingspositiein.ElkelidstaatvanEU,NAVOofwelkeandereorganisatieookkentzijneigen(rechtspositionele)schadevergoedingsregelingenmetzijneigencausaliteitsregels.GeletopdeverschillenindezeregelingeniseenoproepomhetItaliaansevoor-beeldtevolgenzinloos.5Kuntuaangevenwaterbedoeldwordtmethetzinsdeel«the«potential»harmfuleffects»?Waaromstaat«potential»tussenaanhalingstekensenwatwordtermeeverondersteld?Betreftheteencitaatenzoja,vanwieeninwelkecontext?Metpotentialharmfuleffectswordtgedoeldopdeveronderstellingdathetgebruikvanuraniumhoudendemunitie,wapensystemenofpantserzouleidentotschadelijkeeffectenopdegezondheid.Hetwoordpotentialstaathiertussenaanhalingstekensomdatdediscussieoverdezeresolutiezichmetnametoespitsteophetgebruikvanditwoord.In2007heeftNederlandtegendeVN-resolutiegestemddieoprieptotnaderonderzoeknaardegevolgenvanblootstellingaanverarmduraniumdatinmunitiewordtgebruikt.DeNederlandsetegenstemberustteophetfeitdatdetekstvanderesolutieonvoldoenderuimtelietvoordemoge-lijkheiddatdergelijkgebruikvanverarmduraniumgeengezondheids-schadezouopleveren.TijdensdebehandelingvandedefensiebegrotingTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1213 2007heeftdeKamerdeministerhieropaangesprokenenheeftdeKamereenmotievanhetlidVanVelzen(Kamerstuk31200X,nr.70)aange-nomendiederegeringoproepttetrachtenderesolutiealsnogtelatenwijzingen.Deresolutiezoudannietnaarpotentialharmfuleffects,maarnaarpossibleharmfuleffectsmoetenverwijzen.Dezemotieisdirectuitgevoerd,echterzonderresultaat.DeministervanDefensieheefttoenperbrieftoegezegddatNederlandbijdevolgendealgemenevergaderingvandeVN(AVVN)opnieuwzouproberendetekstaantepassen.OndankstijdigeenherhaaldepogingenvandeNederlandseregeringishetookin2008nietgeluktomindeteksthetwoord«potential»telatenvervangendoor«possible»(conformdemotievanhetlidVanVelzen).Hiertoebleekdeindiener(Indonesië)vandeontwerpresolutienietbereid.WelwordtinhetrapportvandeSecretaris-generaalvandeVNhetNeder-landsestandpuntonderschrevendatdebesprekingvandeeventuelegevolgenvanhetgebruikvanverarmduraniumhoudendemunitieinhetkadervandeVNopfeitengebaseerdmoetwordenendatergeencausaalverbandisvastgesteldtussendeblootstellingaanverarmduraniumhoudendemunitieeneventuelegezondheidsklachten.OmdatdetekstvandeVN-resolutietijdensdelaatstezittingvandeAVVNnieuweverwij-zingennaarditrapportbevat,heeftNederlandin2008voorderesolutiegestemd.6Kuntuaangevenwaaropgebaseerddat:«...cannotsofarbesubstantiatedbyscientificstudiesconductedbyrelevantinternationalorganisationsliketheWorldHealthOrganisation»?Wordenhiermeedewetenschappelijkestudiesintwijfelgetrokkenenzoja,opwelkegrond?LeeftdemeningdatstudiesdiealleendoordeWHOzijnuitgevoerdvoorwetenschappelijkrelevantzijnaantenemen?Deregeringisvanmeningdatopbasisvanonderzoekdattotdusverisuitgevoerddooreengrootaantalrelevanteinstanties,waaronderdeWHO,hetmogelijkeschadelijkeeffectvanhetgebruikvanverarmduraniuminmunitieenwapensystemenopdegezondheidnietkanwordenvastgesteld.Hiermeewordtechteropgeenenkelemanierafbreukgedaanaandewaardevandezeonderzoeken.DeWHOwordtgenoemdalséénvanderelevanteinternationaleorganisa-tiesdiewetenschappelijkestudiesuitvoertofbeoordeelt.Andereinterna-tionaleorganisatieskunneninditkaderookalsrelevantwordenbeschouwd,zoalsbijvoorbeeldhetIAEA.7OpwelkewijzegaatNederlandbijdragenaanverderonderzoekaangezienindebriefstaat«TheNetherlandsrecognisestheneedforadditionalresearch...»en«...theassurancesofitshighestconsideration.»?BentubereidominNederlandeendergelijkonderzoekintestellendatonafhan-kelijkenobjectiefwordtuitgevoerd?Zonee,waaromniet?Zoja,wanneergaatuhetonderzoekuitzettenenwelkinstituutofpersoonheeftudaar-vooringedachten?Bentubereidom–netalshetministerievanBuiten-landseZakenvanNoorwegen–hetonderzoekteondersteunenvanhetICBUW1vandeimpactvanverarmduraniumopdeburgerbevolkingvanBasra(Irak)?Internationaalwordenmeerdereonderzoekenuitgevoerdnaardeeffectenvanverarmduranium.DeNederlandseregeringisvoorstandervanobjec-tiefonderzoeknaardegevolgenvanhetgebruikvanschadelijkestoffen,zoalszwaremetalen.1http://www.bandepleteduranium.org/en/a/267.htmlTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1214 ErzijnmomenteelechtergeenvoornemensvoorhetuitvoerenofhetondersteunendoorNederlandvaneenconcreetonderzoek.Nederlandondersteuntbovendiengeenstudiesdieuitgevoerdwordendoororgani-satiesdiealopvoorhandhetgebruikvanuraniumhoudendemunitiewillenverbieden.8Hoegaaturealiserendat,zoalsindebriefstaat«Exposuretohazardousmaterialsmustbeavoidedtothegreatestpossibleextent.»?Betekentdepassagedatufeitelijkerkentdatmunitiedieverarmduraniumbevatscha-delijkkanzijnvoordegezondheid?9WatgaatNederlanddoenophetmomentdatNederlandseeenhedenzichtochbevinden/moetenbevinden/passereningebied(en)waarinmunitiedieverarmduraniumbevatisingezet?WordtNederlandvolledigenstan-daardingelichtdoorbondgenoten/landenovergebiedenwaarmunitiedieverarmduraniumbevatisingezetenwaarNederlandseeenhedenzichmoetenbevinden?Hetbegriphazardousmaterialsstrektverderdanalleenverarmduranium.Methazardousmaterialskanookasbestofcarcinogenestoffenenderge-lijkewordenbedoeld.Dedefensieregelgeving,dieisafgeleidvancivielenationaleregelgeving,geeftaandatdeblootstellingaanschadelijkestoffen(hazardousmaterials)moetwordenvermeden.Verarmduraniumiseentoxischeenlichtradioactievestof.Inhoeverreblootstellingnadeligisvoordegezondheidhangtinsterkemateafvandehoeveelheidwaaraanmenwordtblootgesteld.DeNederlandseregeringisvanmeningdattotnutoegeencausaalverbandisaangetoondtussenhetgebruikvanverarmduraniuminmunitieenwapensystemenenschadelijkeeffectenopdegezondheid.Hetisechtereenalgemeenarbeidshygiënischenstralingshygiënischprincipeomblootstellingzoveelmogelijktebeperken.Watbetreftverarmduraniumwordenindefensieregelgeving–SGaanwij-zingA864,CDSaanwijzingA-133endeDMGaanwijzing023–richtlijnengegevenoverdehandelswijzediemoetwordengevolgdalspersoneelmogelijkisblootgesteldoftervoorkomenvanblootstellingaanverarmduranium.Verderwordtpersoneelindevoorbereidingopmissiesgeïnfor-meerdengewezenopdegevarenvanblootstellingaanverarmduranium.Tijdensdemissiegerichteopleidingwordthetpersoneelgeïnformeerdoverobjectenwaarvanbekendisdatdezemetverarmduraniumzijnbesmetofwaartegenmunitiemetverarmduraniumisgebruikt.Hierbijwordtookaandachtbesteedaandeverschijningsvormenvanmunitiewaarinverarmduraniumisverwerkt.DeNavokenteenstandaardrapportagelijnwaarindemissieresultaten,inclusiefdeinzetvanwapens,wordengerapporteerd.NederlandwordthierovernietstandaarddoordeNavogeïnformeerd.VoorafgaandaaneenmissiewordtdoorNederlandonderzochtofrekeningmoetwordengehoudenmetdeaanwezigheidvanverarmduraniumineeninzetgebied.Ookindientijdenseenmissieeenvermoedenbestaatdatverarmduraniumhoudendemunitieisgebruikt,wordtonderzoekgedaan.InbeidegevallenwordthiertoebijdeNavoenpartnerlandeninformatieingewonnen.10Bentubereidomeenonderzoekintestellennaardegenotoxiciteit(vergiftigingvanhetgenetischmateriaalinlichaamscellen)vanverarmduranium?Zonee,waaromniet?Onderzoeknaardegenotoxiciteitvindtinternationaaluitgebreidplaats.HetministerievanDefensievolgtdewetenschappelijkeliteratuurnauw-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1215 gezet.Deregeringzietdaaromgeennoodzaakomzelfonderzoeknaardegenotoxiciteittestarten.11WatisuwreactieopdebevindingenvanRandallParrishc.s.1,dieovertui-gendheeftaangetoonddatmensendieineenmetverarmduraniumbesmetteomgevingwonenverarmduraniuminhunlichamenhebben(opgronddaarvanishetredelijkomaantenemendatereenkankerverwek-kendrisicoisnaastdatvandelongen)endatverarmduranium-oxidestofinhetmilieukanresultereninsystemischverarmduranium,datwilzeggenverarmduraniumdatinhethelelichaamisverspreid?HetartikelvanParrishetal.beschrijfteenmethodewaarmeeeenbloot-stellingaanverarmduraniumnoglangetijddaarnakanwordenaange-toond,zelfsalshetverarmduraniumslechts1procentbedraagtvandetotalehoeveelheiduraniumindeurine.Hetisalgemeenbekenddatzowelnatuurlijkalsverarmduraniumzichnainnameoververschillendedelenvanhetlichaamverspreiden.Hetartikelvermeldtgeenconclusiesovereventueleschadeaandegezondheid.1RandallParrish,etal.«Depleteduraniumcontaminationbyinhalationexposureanditsdetectionafterapproximately20years:impli-cationsforhumanhealthassessment.»SciTotalEnviron.2008Feb1;390(1):58–68.Epub2007Oct31.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17976690TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1216