Notitie financiële sector ontwikkeling - toegang tot financiële diensten voor effectieve armoedebestrijding

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar200931250BeleidsbriefOntwikkelingssamenwerkingNr.3BRIEFVANDEMINISTERVOORONTWIKKELINGSSAMENWER-KINGAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,22september2008Metverwijzingnaardebeleidsreactieophetrapport«Privatesectorontwikkelingenarmoedebestrijding»vandeAdviesraadvoorInternatio-naleVraagstukken(TK30800V,nr.110)van29juni2007treftuindebijlage,medenamensdeministervanFinanciënendestaatssecretarisvanEconomischeZaken,eennotitieaanoverfinanciëlesectorontwikke-linginontwikkelingslanden.DeministervoorOntwikkelingssamenwerking,A.G.KoendersTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1224770809tkkst31700V-3ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.31 Notitiefinanciëlesectorontwikkeling–toegangtotfinanciëledienstenvooreffectievearmoedebestrijdingAanleidingIndeKabinetsagenda2015,deMemorievanToelichtingopdebegrotingvanBuitenlandseZakenenindebeleidsbriefaandeTweedeKamer«Eenzaakvaniedereen»van16oktober20071isbevorderingvaneconomischegroeieneenrechtvaardigeverdelingvandewelvaartalséénvandevierbeleidsintensiveringengeïdentificeerdvoordeNederlandseontwikke-lingssamenwerking.Hetthemagroeienverdelingomvatonderanderebevorderingvaneconomischegroeidoormiddelvanbeteretoegangvanarmenenkleineenmiddelgrotebedrijventotfinanciëlediensten.Finan-ciëlesectorontwikkelingstaathogeropdeinternationaleontwikkelings-agendageziendegoederesultatenvooreconomischegroeidiemeerdanevenredigtengoedekomtaandearmen.Meeraandachtvoordeposi-tieverolvanfinanciëleinstellingenisgerechtvaardigdomdatconsu-mentenenbedrijvenmetgebruikvanhundienstenbeterkunnenpartici-perenineconomischebedrijvigheidviahandeleninvesteringen.DeAdviesraadvoorInternationaleVraagstukken(AIV)2heeftinhetrapport«Privatesectorontwikkelingenarmoedebestrijding»aanbevolennaderopfinanciëlesectorontwikkelingintegaan.Indebeleidsreactie3heefthetkabinetaanvullendbeleidaangekondigdvoorzoweldezogenaamdeenablingenvironmentvoordefinanciëlesectoralsvoordeversterkingvandepositievanindividuelefinanciëleinstellingen.Indezebriefwordtditbeleidtoegelicht.OnrustopdewerelwijdefinanciëlemarktenDehuidigekredietcrisisdiebegonindehypotheekmarktindeVerenigdeStatenenindedaaraangekoppeldekapitaalmarktlaatzienhoeverweveninternationaalopererendebankenzijn.Integenstellingtotrecentefinan-ciëlecrises,dievooralontwikkelingslandentroffen,vindendehuidigeproblemeninfinanciëlemarktenhunoorsprongindeVerenigdeStatenen,inminderemate,inEuropa.Devraagdierijstishoekwetsbaarbankeninontwikkelingslandenzijnalsgevolgvandezeproblemen.Vooralsnogvallenerbijbankeninontwikkelingslandenweinigdirectenegatievegevolgentebespeuren.WelneemtinalgemenezindebereidheidbijWestersebankenafomrisicovolleleningenteverstrekken.Commerciëlekapitaalstromennaarontwikkelingslandenzullenhierdoornaarverwach-tingafnemendanwelminderhardgroeien4.Inhetalgemeengeldtalsgoednieuwsdatvergelekenmetdejarennegentigontwikkelingslandenbeterinstaatzijnabrupteexterneschokkenteverwerken.Ditistedankenaankleineretekortenopdebetalingsbalans,geringerebegrotingstekor-ten,lagereinflatieenoverheidsschuld,groterebuitenlandsereservesenbeterealgemenemacro-economischebeleidskaders.Hierdoorisdefinancieringsbehoeftekleinergewordenenzijndebuitenlandsereservesgegroeid.Metgroterebuitenlandsereserveszijnabrupteveranderingeninexportenofimportenbeteroptevangen5.Vanzelfsprekendgeldtinomge-keerdezindatlandenmetweinigreserveseneenopeneconomiesnelineenernstigecrisiskunnengerakenwanneerexternekapitaalverschafferszichabruptterugtrekken.Verderkunnensterkerelokalebankenbedrijvenenconsumentenbeterbijstaangedurendeeeneconomischeterugval.Bankenzijnimmerssnellergeneigddekredietkraandichttedraaienalsdeeigenfinanciëlepositieonderdrukstaat.EenIMFpublicatie6laatziendatlandenmeteenontwik-keldefinanciëlesectordeschokkenuitanderelandenbeterkunnenopvangen.Veranderingenininternationalekapitaalstromenkunnenimmersabrupteenhogewelvaartskostenmetzichbrengenmeteen1Briefvan16oktober2007,TK31250,nr.1.2Briefvan8december2006,TK30800V,nr.51.3Briefvan29juni2007,TK30800V,nr.110.4WorldBankGlobalDevelopmentFinancereport,2008.5Deeffectenvanbuitenlandsereservesophetwisselkoersbeleidwordenhierbuitenbeschouwinggelaten.6IMFWorldEconomicOutlook,October2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.32 lagereeconomischegroeienhogerearmoedealsgevolg.InhetrecentemededoorNederlandgefinancierderapportvandeGrowthCommissionoverdeoorzakenachterhetsuccesvanlandenbijhunontwikkelingwordthetbelangvaneensterkfinancieelsysteemmetadequaattoezichtonder-streept1.Vanzelfsprekendishethiervoorgeschetsterooskleurigebeeldnietopalleontwikkelingslandenevenzeervantoepassingenishetookineengunstigeuitgangspositieonmogelijkimmuuntezijnvoorlangdurigeeconomischeneergangbijdevoornaamstehandelspartners.ToezichtophetbankwezenisverdereenactueelonderwerpmedegeziendeimplementatievanhetBazel-IIakkoord2.Ontwikkelingslandenwillengraagaansluitenbijditakkoordombijvoorbeeldtoegangvoorhuneigenbankenopdeinternationalekapitaalmarktentefaciliteren,maarditvergtveelinspanningen.VerderisdestandaardbenaderingvanmicroleningenbinnenBazel-IIproblematisch.Microleningenwordenverstrektzonderdatereenonderpandwordtgevraagd.Ditgebrekaanonderpandleidt,binnendestandaardbenaderingvanhetrisicogeorienteerdeBazelIIkapitaal-akkoord,toteenrelatiefhogekapitaaleis.Ditlijktnietinverhoudingtestaanmetdegoedeterugbetalingservaringenmetdezeleningen.HetBazelComitévoorbanktoezichtzetzichdaarominvooreenseparaatregimevoormicrokredietverschaffing.Waaromisarmoedebestrijdinggebaatbijeensterkefinanciëlesector?Eengoedfunctionerendefinanciëlesectoriseenvanderandvoorwaardevoordeontwikkelingvandeprivatesector.Financiëleinstellingenspeleneencentralerolindeeconomiedoordatzijinstaatzijnombesparingenomtezetteninproductieveleningeneninvesteringen.Debeheersingenafdekkingvanrisico’sdoorfinanciëleinstellingenmaakthetvooronderne-mersenparticulierenmogelijkomnieuweinitiatieventeondernemen.Naarmatedefinanciëlesectorbeterontwikkeldis,wordthetvoorheneenvoudigeromlangetermijnfinancieringteverkrijgenenomlangetermijnrisico’saftedekken.Voorhuishoudensgaathetdanbijvoorbeeldomhypothekenenpensioen-enlevensverzekeringenenvoorbedrijvenomdefinancieringvannieuweinvesteringenviabankenofdoorobligatie-enaandelenemissiesopdekapitaalmarkt.Zonderaanbodvankrediet-enverzekeringsmogelijkhedenblijvenarmenvakervastzittenineenarmoedesituatie.Ookmagnietonvermeldblijvendateengoedfunctione-rendefinanciëlesectorhetvoordeoverheidgoedkopermaaktomgeldaantetrekkenvoorinvesteringeninbijvoorbeeldonderwijsengezond-heidszorg.Financiëlesectorontwikkelingbiedteenrechtstreekseimpulsaanarmoedevermindering.Uitonderzoekblijktdatinlandenwaarbankenmeerkredietverstrekkenookeenafnamevandearmoedeoptreedt,onge-achtofdekredietendirecttengoedezijngekomenaanhetarmstedeelvandebevolking.Zoleidteentoenamevantienprocentinderatiokredietverlening/brutonationaalproducttoteen2,5tot3%afnameindearmoede3.Hetinkomenvandearmste20%vandebevolkinggroeitverdersnellerdanhetgemiddeldeBNPperhoofdvandebevolkinginlandenmeteenbeterontwikkeldefinanciëlesector4.EenrecentestudievandeWereldbankovertoegangtotfinanciëledienstenbiedtaanvullendbewijsdatontwikkelingvandefinanciëlesectoreengoedmiddelisomarmoedetebestrijden5.Financiëledienstverlenersstellen,wanneerzijgoedfunctioneren,huishoudensenbedrijveninstaatomdeeltenemenaaneconomischeactiviteiten.Decentralerolvanfinanciëleinstellingenalsdraaischijfindeeconomietussenbesparingeneninvesteringeniscruciaalvoorhetfaciliterenvaneconomischegroei.Vandaardatereenbeterontwikkeldefinanciëlesectorbijdraagtaaneenhogereeconomische1TheGrowthReport:StrategiesforSustainedGrowthandInclusiveDevelopment,CommissiononGrowthandDevelopment,2008.Hetrapportistevindenopdewebsitewww.growthcommission.org2HetBaselIIakkoordbeschrijfteensetminimumstandaardenvoorkapitaals-toereikendheidbijbankendiecentralebankengebruikenbijhuntoezichthoudendetaak.Voordeinhoudvanhetakkoordziedewebsitewww.bis.org/publ/bcbsca.htm3Claessens,«AccesstoFinancialServices:Areviewoftheissuesandpublicpolicyobjec-tives»,2005;RossLevine,«FinanceandGrowth:Theory,evidenceandmechanisms»,2005;AdviesraadInternationaleVraagstukken,«Privatesectorontwikkelingenarmoedebe-strijding»,nr.50,2006.4Beck,Demirgüc¸-KuntenLevine,«Finance,InequalityandPoverty:Crosscountryevidence»,WorldBankPolicyResearchpaper3338,2004.5Demirgüc¸-Kunt,Beck,Honohan,FinanceforAll?:policiesandpitfallsinexpandingaccess,WorldBank,2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.33 groei.Eriszoookeenindirectverbandtussenfinanciëlesectorontwikke-lingenwerkgelegenheidsgroeienafnamevaninkomensongelijkheid1.Ookneemtdeomvangvandeinformeleeconomieafnaarmatemeergebruikwordtgemaaktvandienstenvanfinanciëleinstellingenmeteeninhetalgemeenpositiefeffectopbelastinginkomstenenarbeidsomstandig-heden.Armenzijnzeergebaatbijhetvergrotenvandemogelijkhedenomtesparenofverzekeringenaftesluitenbijvoorbeeldomintijdenvantegen-vallendeinkomsteneenbufferachterdehandtehoudenoftesparenvooronderwijsvoordekinderen2.Ookbiedenfinanciëledienstendemogelijk-heidomdeeltenemenaandeeconomiedoordathandelmetgeldoverma-kingenvelemaleneenvoudigerenveiligerisdanmetcontanten.Hetrisicomijdendegedragvermindertwanneergespaardwordtenverzeke-ringenkunnenwordenafgesloten.Naastkredietverleningzijnjuistditsoortdienstenvanbelangbijfinanciëlesectorontwikkeling3.Iseradequatewetgevingenisersprakevantoezichtopdebanken?Deontwikkelingvaninfrastructuurvoorfinanciëledienstverlening(bijv.giralebetalingssystemen)isdelaatstejareninveelontwikkelingslandenterhandgenomen.Financiëleinstellingenfunctionerenbeterineengoedontwikkeldinstitutioneelkader4.Daaromisinveellandendeonafhanke-lijkheidendecapaciteitvandecentralebankversterktombeterinstaattezijntoezichttehoudenophetbankwezen.Verslagleggingenopenbaar-heidvangegevensvanbankenisafgedwongendoorbetereregelgeving.Goedfinancieeltoezichtopbasisvanmoderneregelgevingmoetvoor-komendatfinanciëleinstellingenverkeerderisicoinschattingenmaken.Groteretransparantiebijverslagleggingdoorbankenmoetdemogelijk-hedenvoorpolitieketoedelingvankredietenverminderen.Inalgemenezingeldtdatwanneerdetransparantieindefinanciëlesectorgroteris,debankensnellerkunnengroeien.Hethelptbijvoorbeeldexternkapitaalaantetrekkenendraagtbijaanconcurrentieindesectoromdatpartijendeeigenresultatenkunnenspiegelenaanvergelijkbarespelers.Decentralebankenhebbenverdereenbelangrijkerolbijdeverleningvanbank-vergunningenaanvoorheenbuitenhettoezichtvallendemicrokrediet-instellingen.Zowordthetvoordezeinstellingenmogelijkbetaaldienstenenspaarrekeningenaantebiedennaastmicrokrediet.Wetgevingophetgebiedvanregistratieenhetopeisenvanonderpandbiedtbeschermingaanzowelkredietverschaffersalshunklanten.Bijhetontbrekenhiervanbeperkenbankenzichvaaktoteenvasteklantenkringen/ofvragenzijonderpandwaarvandewaardedekredietsomverreover-stijgt.Eenandervereistevoorruimekredietverleningiseengoedeinformatie-infrastructuuroverineenlanduitstaandekredieten.Krediet-registratiemaakthetvoorbankenmakkelijkerleningenteverstrekkenomdatverifieerbaarpositiefennegatiefbetalingsgedragisvastgelegd.Ditmaaktheteenvoudigeromderisico’svanklanteninteschatten.Onder-zoekinArgentiniëheeftuitgewezendathetaandeelnietterugbetaaldeleningenafneemtvan3,8%naar2,9%wanneerbankenvoorafgaandaandekredietverstrekkingoverbetereinformatieoverdekredietaanvragerbeschikken5.Deontwikkelingvankapitaalmarktenbetekentdatgroterebedrijvenenoverhedenlangetermijnkapitaalkunnenaantrekkenwaardoorookmeerruimteisbijbankenvoorleningenaankleinerebedrijven.Obligatie-markteninlokalevalutakomeninmiddelsvandegronddankzijnieuwegarantieproducten.Doordeontwikkelingvankapitaalmarktenontstaatergeleidelijkookmeerinteressevanbeleggingsfondsendiezichspeciali-1Claessens,Feijen,«FinancialSectorDevel-opmentandtheMillenniumDevelopmentGoals,2006.2Elbers,GunningenKinsey,«GrowthandRisk:MethodologyandMicro-Evidence»,WorldBankEconomicReview,2007.3AdviesraadInternationaleVraagstukken,«Privatesectorontwikkelingenarmoede-bestrijding»,nr.50,2006.4Lensink,Meesters,«InstitutionsandBankPerformance:AStochasticFrontierAnalysis»,UniversiteitGroningen,2008.5Demirgüc¸-Kunt,Beck,Honohan,FinanceforAll?:policiesandpitfallsinexpandingaccess,WorldBank,2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.34 sereninopkomendemarkten.Zoontstaaterookeengeldstroomvanparticulierebeleggersnaarontwikkelingslanden.Detotstandkomingvanwet-enregelgevingterbestrijdingvanillegalegeldstromenisverdervanbelang.Toezichtentransparantieinhetkapitaalverkeer,insamenhangmeteenmodernbelastingsysteem,zijnnoodzakelijkomdeomvangrijkeillegaleuitstroomvankapitaaluitontwik-kelingslandentegentegaan.Voorallandenmeteennogbroosfinancieelsysteemzijnkwetsbaar.NaarschattingverdwijntjaarlijksUSD500miljardnaarbuitenlandsebankrekeningen.DeNederlandseregeringisactiefbetrokkenbijinitiatievengerichtophettegengaanvanillegalegeld-stromen(o.a.assetrecovery).HetaantalbankeninontwikkelingslandenneemttoeHetaantalbankeninontwikkelingslandenneemttoe,mededoordevesti-gingvanbuitenlandsebanken.Hierdoorontstaatermeerconcurrentiemetalsgevolgdatbankengeprikkeldwordenomnieuwesegmentenaanteborenbuitendegebruikelijkekringvanoverheid,groterebedrijvenenrijkereklanten.Waarenkelejarengeledenindemeesteontwikkelings-landennogmaarenkelestaatsbankenactiefwarenmetalsgevolghogekosteneneenmatigebedrijfsefficiëntieisdankzijprivatiseringenenlibe-ralisatievandefinanciëlesectornusprakevaneentoenemendaantalbankeneneenbeteredienstverlening.Delokalebankenstaanernuveelbetervoordaninhetverleden.VerderspeleninbijnadehelftvandeAfrikaanselandenbuitenlandsebankeneenrolvanbetekenis1.Ooklegtdeoverheiddoorde(gedeeltelijke)kwijtscheldingenaflossingvanhaarschuldenenbeterbegrotingsbeleideensteedsmindergrootbeslagopdebinnenlandsekredietmarkt.Hierdoormoetendebankenzichmeerrichtenopfinancieringvandeprivatesector.Medealsgevolgvandezeontwikke-lingenstijgtderatiouitstaandebankverplichtingentothetBNP.Degemid-delderatiovooralleontwikkelingslandenisnunogmaar15%.Inmidden-inkomenslandenisdezeverhoudingal25%2.Liberaliseringvandemarktisgeendoelopzichzelf:hetgaateromdatdoormiddelvaneerlijkeconcurrentieerdrukontstaatommeerklantenoptezoeken,waarondermidden-enkleinbedrijf.Hoewelbuitenlandseigendomvanfinanciëleinstellingensomsopverzetstuitvanwegeeentesnelledominantieineennogweinigontwikkeldemarkt,kanheteffectookpositiefzijn.Buiten-landseinstellingenintroducerenvaaknieuwetechnologieënenvaardig-heden.Ditzetdeoverigelokalebankenonderdrukomzichooktemoder-niseren3.Hetisvoorontwikkelingslandenwelvanbelangdominantiedoorenkelebuitenlandsebankentevoorkomenaangezienhetrisico’sopimporterenvangevolgenvanfinanciëlecrisesopdethuismarktenmetzichbrengt.Inditverbandishetdaaromgoeddatookbankeninontwik-kelingslandenuitbreidingnaarnaburigelandenzoekenmetalsgevolgeenversterkingvandelokalebankensector.Naastbankenkunnenpensioenfondsenenverzekeringsmaatschappijeneengrotererolgaanspelen.Aanbiedersvanverzekeringenbeginnengaandeweginhetkielzogvanbuitenlandsebankenhunwegnaarontwik-kelingslandentevindeninaanvullingopdoordeoverheidopgezettesocialevangnetten.Optermijnkunnenzijderolvanverschaffervanlangetermijnfinancieringsmiddelen(inlokalevaluta)gaanspelenzoalsdatinontwikkeldeeconomieënhetgevalis.Verderkunnendurfkapitalistenalsalternatieffungerenvoorbankenalsverstrekkersvanrisicokapitaal.Participatiefondsentoneninmiddelsmeerinteresseinrisicovollebeleg-gingen,maarzijnnetzoalsbankengebaatbijjuridischebeschermingvooraandeelhoudersendeverdereontwikkelingvankapitaalmarkten.Liberali-seringvankapitaalmarktendientinarmelandenoverigensaltijdgefa-seerdtegebeuren.1Honohan,Beck,MakingFinanceWorkforAfrica,WorldBank2007,p.94.2Ditisnogsteedseenheellageverhouding.Inontwikkeldeeconomieëngeldteenratiovan250%alsnormaal.3Honohan,Beck,MakingFinanceWorkforAfrica,WorldBank2007,p.98.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.35 ToegangvanarmenenkleinebedrijventotfinanciëledienstenisnogbeperktOpditmomentheeftongeveer30%vandebevolkinginontwikkelings-landentoegangtotfinanciëlediensten.Indegroepvanminstontwikkeldelandenheeftnogmaar10%vandebevolkingtoegangtotbankrekeningen.Metnamedearmstenophetplattelandzijninveellandennoguitgeslotenvanfinanciëlediensten.Hetgaatbijverbeterdetoegangtotfinanciëledienstenvoordearmenomconcretezakenalsdemogelijkheidombank-rekeningenteopenen,innovatievemanierenomgeldovertemakenentoegangtotkrediet.Armenhebbengeldvaaknogonderdematras,enzijndaardoorzeergevoeligvoorinflatie.Innovatievetechniekenzoalsmobieltelefoonbankierenleidentoteenverminderingvandetransactiekostenvaneconomischeactiviteitenenderhalvetoteeninkomensverbeteringvoordearmen.InKeniaheeftVodafonemetsuccesdezetechniekgeïntro-duceerd.Ditzalookinandereontwikkelingslandenkunnenzorgenvoorintroductievanbankdienstenvoorgrotegroepennieuweklanten.Goednieuwsisdatjuistinfragielestatenmetzwakkebankentechnologischgeavanceerdetechniekengoedkunnenwerken.HetbedrijfCelpayheeftdeinZambiaopgedaneervaringkunnentoepasseninD.R.Congovoorbankdienstenpermobieletelefoon1.DeintroductievaneeneenvoudigebankrekeninginZuid-Afrikadiezonderalteveeladministratievelastenkonwordengeopendleiddeinkortetermijntot1,3miljoennieuwereke-ninghouders,eentoenamevan10%ophettotaleaantalbankrekeninginZuid-Afrika.Deoverheidspeeldehierbijeenproactieverol2.Goedkopeeninnovatievewijzenvangeldoverboekinginennaarontwik-kelingslandenhebbenaanbelanggewonnengeziendegroeiendeomvangvangeldoverdrachtendoorfamilieledeninhetbuitenland3.Dezegeld-overdrachtenvormeneenwelkomeaanvullingvoorbuitenlandseinveste-ringenenontwikkelingssamenwerkingbijhetbehalenvandeMDG’svooralookwanneerzijviaformelekanalenplaatsvinden4.Deinkomstenvanuithetbuitenlandvergrotendekoopkrachtbijdeontvangersmeteendirectpositiefeffectopdeverminderingvanarmoede.Deontvangersvangeldovermakingenwordensteedsvakergezienalseeninteressantedoel-groepvoorfinanciëledienstverlenersbijhetaanbiedenvanspaarpro-ducten,verzekeringen,kredieten,hypothekenennietindelaatsteplaatsvoordeintroductievaninnovatieveengoedkopeinternationalebetaal-systemen.Informelegeldovermaking(bijv.via«hawala»netwerken)vindtnunogopgroteschaalplaatsbijafwezigheidvanaantrekkelijkeengoed-kopeformelekanalenvoorbetalingsverkeer.Doordegroeiendegeld-stromenwordthetvoorfinanciëleinstellingenenconsumentenaantrekke-lijkeromopeenanderewijzenaarbuitenlandsegeldovermakingentekijken.Microfinancieringbiedtdikwijlssoelaasbijdevraagnaarkredietvanveelmensenenbedrijvendienuuitgeslotenzijnvanfinanciëlediensten.Naarschattingmeerdaneenhalfmiljardhuishoudenshebbenbehoefteaaneenmicrokrediet5.Indemeesteontwikkelingslandengroeithetaantalmicrofinancieringsinstellingensterk.De3300inmicrokredietgespeciali-seerdeinstellingengelieerdaandeConsultativeGrouptoAssistthePoorhebbentezamen57,9miljoenklanten.Tussen2004en2006isersprakevanverdriedubbelingingeïnvesteerdkapitaal.In2007isongeveerUSD4miljarddoorbuitenlandseinvesteerdersgeïnvesteerdinkrediet-associaties,NGO’senanderemicrofinancieringsinstellingen6.Micro-financieringiseenwelkomalternatiefvoorinformelegeldschietersdiehogerentepercentagesinrekeningbrengen.Microfinancieringiseeneffectiefinstrumentdoorhetbereikenvanvelenieuweklantenenookefficiëntdankzijgedisciplineerdeterugbetaling.1Honohan,Beck,MakingFinanceWorkforAfrica,WorldBank2007,p.157.2Honohan,Beck,MakingFinanceWorkforAfrica,WorldBank2007,p.61.3Lensink,«Internationaleinkomensverdeling,groeienmigratie»,universiteitGroningen,2008.4AdviesraadInternationaleVraagstukken,«Privatesectorontwikkelingenarmoedebe-strijding»,nr.50,2006,p.55.Zieookdesepa-ratebriefaandeTweedeKamerovermigratieenontwikkeling,van4juli2008,TK30573,nr.11.5ING,ABilliontoGain,astudyonglobalfinancialinstitutionsandmicrofinance,2008.6CGAP,ForeignCapitalInvestmentinMicro-finance,2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.36 Debestaandebankeninontwikkelingslandenzijnoverhetalgemeennogzeerterughoudendmethetverstrekkenvankleinekredietendoorgebrekaaninformatieoverbetaalgedragvanklantenenbedrijvenendoordehogerelatievekosten.Gebrekaantoegangtotkredietwordtveroorzaaktdoorhethiervoorgenoemdegebrekaanconcurrentie,maarookdoorpraktischeobstakelszoalsgeografischeafstandtoteenbank,onvol-doendegekwalificeerdbankpersoneel,inadequateregelgeving,hetontbrekenvanidentiteitsdocumenten,onderpandofeenvastebaanalsvereistevoorkrediet.ZolatenonderzoekennaarhetinvesteringsklimaatvandeWereldbankziendat67%vandebedrijveninSub-SaharaAfrikaeengebrekkigetoegangtotfinanciëledienstenalseengrootobstakelvoorverdereontwikkelingbeschouwt.Vooralhetmiddensegmenttussenmicrokredietenengrotereleningenvancommerciëlebankenaanbedrijven,zogenaamdemesokredieten,wordtinveellandennognauwe-lijksbediend.Kleinerebedrijvenmeldenalsvoornaamsteredenendebewerkelijkeaanvraagprocedures,dezwareeisenaanonderpandendehogerentepercentages.Dezebarrièresgeldenvooralwanneerergeengoedeinformatieoverdeaanvragersbeschikbaarisviaeenkrediet-registratiesysteem.Dekwaliteitvanhetprojectofhetbetaalgedragvandeklantisinonderontwikkeldefinanciëlemarktendannogteweinigeenbepalendefactorvoorkredietverlening1.UitwerkingNederlandseinzetNederlandwildekomendejarenmeernadrukleggenopfinanciëlesectorontwikkelingalsonderdeelvandegroeienverdelingsagenda.Voordeprogramma’senactiviteitengeldendriesporen:1.verbeteringvanhetinstitutionelekadervooreenstabielerefinanciëlesector;2.vergrotingvanhetaanbodvanfinanciëlediensten;3.verdiepingvanhetaanbodvanfinanciëlediensten.Spoor1:VerbeteringvanhetinstitutionelekadervooreenstabielerefinanciëlesectorBijdevergrotingvandestabiliteitvandefinanciëlesectorgeldendeWereldbankenhetIMFalsleidendespelers.Inveellage-inkomenslandenwerkenzijinhetkadervaneenprogrammarelatieaanhetverbeterenvanhetmacro-economischeenfinanciëlesectorbeleid.GezamenlijkhebbenzijhetFinancialSectorAssessmentProgramme(FSAP)ontwikkeld,datsinds1999regeringenencentralebankeninformeertenondersteuntophetgebiedvanfinanciëlesectorontwikkeling.Hetaccentligthierbijopaanbe-velingenvoorcapaciteitsversterkingvancentralebankenenandereoverheidsinstellingenomhunregulerendeentoezichtfunctiesteontwik-kelen.NederlandondersteuntFSAPprogramma’s.ZoisNederlanddonorvanhetMacroeconomicandFinancialManagementInstituteofEasternandSouthernAfrica(MEFMI).MEFMIheeftalsdoelhetmacro-economischeenfinanciëlemanagementin13ontwikkelingslandenteverbeterendoorhetgevenvantechnischeassistentieaancentralebanken,ministeriesvanFinanciënenandererelevanteinstellingen.NederlandondersteuntverdertweeregionaleexpertisecentravoortechnischeassistentievanhetIMFinsub-SaharaAfrika(AFRITAC).VoortsonderhoudtNederlandeennauwebandmetdelandenwaarmeehetinIMF/Wereldbank-verbandeenkies-groepdeelt2.DeNederlandscheBanki.s.m.hetministerievanFinanciënbiedttechnischeassistentievoorverscheidenekiesgroeplandenophetterreinvantoezichtophetbankwezen,betalingsverkeerenfinanciëlestabiliteit.OpwereldwijdniveauparticipeertNederlandookindiverseStandardSettingBodies,waaringemeenschappelijkestandaardenvoor1Demirgüc¸-Kunt,Beck,Honohan,FinanceforAll?:policiesandpitfallsinexpandingaccess,WorldBank,2008,p.48.2HetgaatomdelandenArmenië,Bulgarije,Bosnië-Herzegovina,Cyprus,Georgië,Israel,Kroatië,Macedonië,Moldavië,Montenegro,OekraïneenRoemenië.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.37 toezichtwordenontwikkeld.Opkomendeeconomieënwordenbijditwerkintoenemendematebetrokken.Zoparticiperenzijinde’Committee’sCorePrinciplesLiaisonGroup’vanhetzogenaamdeBazelComité.IndeIMFartikelIVconsultaties,diemetallelandenwordengehouden,wordtooksteedsmeeraandachtbesteedaandestabiliteitenontwikkelingvandefinanciëlesector.NederlandseambassadeszijnindeOS-partnerlandeneenactievepartnerbijdeopstellingvandePovertyReductionStrategyPapers(PRSP’s).Macro-economischestabiliteitviaversterkingvanfinan-ciëleinstitutiesvormtmeerenmeeronderdeelvandezePRSP’s.VanbelangisdeopnamevanrelevanteindicatorenvoordefinanciëlesectorindebijbehorendePerformanceAssessmentFrameworks.HetNederlandsebeleidzalnaastdezemultilateralebeleidsdialooginveelgevallenookoplandenniveaueenconcretebijdragekunnenleverenaaninstitutioneleontwikkelingdoortotstandbrengingenimplementatievangoedewet-enregelgeving.Kredietverleningisonderandereafhankelijkvandeversterkingvaneigendomsrechten(vooralbevorderingland-rechtenenregistratieviakadasters),eenonafhankelijkfunctionerenderechterlijkemacht,hetvoorhandenhebbenvanarbitragemechanismenenadequateregelsvoorkapitaalmarkten.Hetopzettenvankredietregistratie-bureausindefinanciëlesectorgeldtalsprioriteit,daarhettotsnelleverbeteringvandekredietverleningkanleiden.Debevorderingvanwetgevingvoorinnovatievefinanciëledienstenzoalsleasing,factoringenvormenvanelektronischbankierenvoorbetalingenensparen(o.a.metgebruikvanmobieletelefoons)heeftverderprioriteitomdathetbankeninstaatsteltomopgrotereschaalfinanciëledienstenaantebiedendanviatraditionelezekerhedenzoalsonderpand.Hetgaatervooralombankeninstaattestellenmetlagekosteneengroterlandelijkbereikterealiseren.NederlandseambassadesenfinanciëlesectorontwikkelingIndiverselandensteuntNederlandviaambassadeprogramma’sinstitutioneleontwikke-lingindefinanciëlesector.Doorgaansgaathetomdoordebetrokkendonorenenhetontvangendelandgeharmoniseerdeengecoördineerdeondersteuningvandefinanciëlesectoralsonderdeelvaneenpolitiekedialoogn.a.v.hetPRSPenhetFinancialSectorAssessmentProgramme(FSAP).Erishierbijvooralaandachtvoortoegangvanarmenenkleinebedrijventotfinanciëledienstenalsonderdeelvandeprioriteitvoorgroeienverde-ling.ZoisinZambiagroteretoegangtotfinanciëledienstenéénvandeindicatorenvoorhetverlenenvanbegrotingssteundoordebuitenlandsedonoren.OpdezewijzeheeftdeZambiaanseoverheiderbaatbijomZambiaansebankentebewegenaaneengrotereklantenkringdienstenteverlenen.Devraagkantbijkredietverstrekkingkomtookaanbodindezedialoogmetderegering:zoisinZambiaeenwaardebonnensysteemvoorhetMKBondersteundwaarbijbedrijventoegangkrijgentotadviesbijhetopstellenvankredietaanvragenenbedrijfsexpansie.VoormeerinformatieziedewebsitevandeNeder-landseambassadeinZambia:www.netherlandsembassy.org.zm/index.html.Nederlandsebijdragenaanmultilateraleorganisatiesenprogramma’swordenvooralgeleverdviahetWereldbankTrustFundFinancialSectorReformandStrengtheningInitiative(FIRST)enhetNederlandsepartnerschapsprogrammametIFC(Netherlands-IFCPartnershipProgramme-NIPP).Hetgaathierbijominstitutioneleversterkingd.m.v.technischeassistentieaanpubliekeensemipubliekeorganisatiesmetalsuiteindelijkedoelgroteretoegangtotkredietenenanderefinanciëledien-stentebewerkstelligenvoorbedrijfslevenenparticulieren.DeintentiebestaatdatNederlandookeenbijdragezalleverenaanhetin2007doordeG-8gestarteinitiatiefvoorfinanciëlesectorontwikkelinginAfrika,MakingFinanceWorkforAfrica(MFW4A).DoelisdesamenwerkingtussendevoornaamstedonorenindezesectorendeAfrikaansespelerstebevorderenconformdeParijseagenda.HetsecretariaatisondergebrachtTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.38 bijdeAfrikaanseOntwikkelingsbankenwerktnauwsamenmethethier-voorgenoemdeFIRST-initiatief.FIRSTHetFinancialSectorReformandStengtheningInitiative(FIRST)heeftsinds2002wereld-wijdmeerdan240opdefinanciëlesectorgerichtetechnischeassistentieprojectenonder-steund.AansprekenderesultatenheeftFIRSTgeboektbijhetopzettenvankredietregis-tratiesinpost-conflictlandenzoalsTimor-Leste,RwandaenAngola.Dezebureausdragenbijaanvertrouwenbijkredietverstrekkersdoorinzichtinbetaalgedragbijkredietnemers.FIRSTbiedtookassistentiebijwet-enregelgevingterbestrijdingvanillegalegeldstromenenwitwaspraktijken(antimoneylaunderingencombattingthefinanceofterrorim-AML/CFT)endeimplementatieervaninoperationelerichtlijnenvoorbanken.Indetweedefasediein2007vanstartisgegaanisdeambitieresultatentelatenzienvanstabielefinanciëlesystemenvoorarmoedeverminderingenafnemenvandeinkomensongelijkheid.HetpartnerschapmetdeWereldbank,IMFendeIFCiseenbelangrijkemeerwaardevanFIRSTdatkatalyserendwilzijnvoorverdereontwikkelingvandefinanciëlesector.NederlandheeftvoordeeerstefaseEUR6mlnbijgedragenenheeftvoordeperiode2007–2012eenbijdragevanEUR5mlngereserveerd.Voormeerinformatieziedewebsitewww.firstinitiative.orgFragielestatenDekomendejarengeldtspecialeaandachtvoorfragielestaten,landendielijdenonderpolitiekeinstabiliteitendietemakenhebbengehadmeternstigegewapendeconflicten.Bijdezelandengaathetallereerstomsnelleeconomischewederopbouw.Opkortetermijnmoetensnelresul-tatenwordengeboekt.Binnendefinanciëlesectorgaathetdanvooralomhetherstelvanbetalingssystemen,maarookomhetgaranderenvanadequaattoezichtopbanken.Demeestebankenzullenblijvenzittenmeteenportfoliometeengrootaandeeloninbareleningendiemoetenwordenafgeschreven.Decentralebankzaleencrucialerolmoetenvervullenbijhettoezichtopdesaneringenconsolidatievanhetbank-wezenindefragielestaten.Tenslottezalinfragielestatenaandachtzijnvoorwetgevingdiehetmogelijkmaaktmicrokredietenteverstrekken.Dezekredietenkunnenindeeerstefasevanwederopbouwnuttigzijnvoordeondersteuningvanbijvoorbeeldex-strijders,boerenenvrouwen.EengoedvoorbeeldvandeaandachtvanNederlandvoormicro-financieringineenfragielestaatisdebijdragevanEUR6mlninBurundivooreenonafhankelijkeTrustgerichtopdeopbouwvandefinanciëleinfrastructuuralsookopmonitoringvanmicrofinancieringsinstellingen.DaarnaastisaandeBanqueNationalepourleDéveloppementEcono-miqueinBurundifinancieringverstrektvoorkredietaanhetmidden-enkleinbedrijf.PostconflictlandenenIFCNederlandwerktsamenmetdeIFCviahetin2001gestarteNederlandsepartnerschaps-programmametdeIFC(Netherlands-IFCPartnershipProgramme-=NIPP)voorprivatesectorontwikkelinginlageinkomenslanden.Specialeaandachtverdienthierdein2007opgerichtefaciliteitvoorpost-conflictlandengelanceerdwaardoordeIFCdaarmeerprojectenkanuitvoeren.Nederlandzalvanaf2008viahetNIPPvoorpost-conflictlandeneenjaarlijkseextrabijdragevanEUR2mlnleverenbovenophetregulierebudgetvanhetpartnerschapsprogrammavanEUR10,7mlnperjaar.Hierdoorkomterruimtevoortechni-scheassistentieinpost-conflictlandenvoorherstelvanbetalingssystemen,technischeassistentievoorlokalebankenenmicrofinanciering.DeIFCheeftinAfrikakantorengeopendinBangui,Freetown,KinshasaenMonrovia.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.39 HetNIPPrichtzichopprivatesectoreontwikkelingalsgeheel.Naastdefinanciëlesector(accesstofinance)geldendethema’swet-enregelgeving,milieuenmaatschappelijkverantwoordondernemen,infrastructuur/publiekprivatepartnerschappenenkennis-envaardigheden.MeerinformatieoverdemetNederlandsebijdragenbereikteresultatenistevindenopdewebsitehttp://www.ifc.org/ifcext/about.nsf/Content/Donors.BijditspoorvoorinstitutioneleontwikkelinggeldtuiteraarddeaandachtvanNederlandvoormilieu-ensocialestandaardenvandebankenzelf.NederlandvindtinditkaderdenalevingvandezogenaamdeEvenaar-richtlijnen(Equatorprinciples)belangrijkenzetzichviaderadenvanbewindvandeWereldbankenderegionaleontwikkelingsbankenhiervoorin.Dezerichtlijnen1zijndoordeWereldbank/IFContwikkeldvoordebeheersingvandesocialeenmilieu-aspectendieverbondenzijnaandefinancieringvanontwikkelingsprojecten.DeEvenaar-richtlijnenzijnvrijwilligerichtlijnendiewordentoegepastvooralleprojectfinancieringengroterdanUSD10mln.Zegeldenvooralleindustriëlebedrijfstakken,dusookvoorgevoeligesectorenalsdemijn-bouw,olieengasenbosbouw.DeNederlandseFinancierings-Maatschap-pijvoorOntwikkelingslanden(FMO)spreektzijnklantenaanopvervuilendgedragofslechtearbeidsomstandigheden2.DaarwaarNederlandalsfinanciervanregelingenindefinanciëlesectorbetrokkenis,zullendecriteriavoormaatschappelijkverantwoordondernemenwordenverbreedenaangescherptopbasisvanbestpractices.GenderenfinanciëledienstverleningVrouwenhebbenindemeesteontwikkelingslandengroteremoeitebank-rekeningenteopenenofkrediettekrijgendanmannen.ZoheeftinTanzania11%vandemannentoegangtoteenbank,tegenover5%vandevrouwen3.Ditheeftvaaktemakenmetongelijkeeigendoms-enerfrechtenwaardoorhetvoorvrouwenlastigerisomopgelijkevoeteconomischeactiviteitenteondernemen.Vrouwenprofiterenwelgoedvanmicrokredietenenleaseconstructiesaangeziendaargeenonderpandisvereist.Kredietverleningaanvrouwenisoverigensvoorbankengemid-deldveiliger.Vrouwenzijnimmersrisicomijdenderdanmannenenvertoneneenbetereterugbetalingsdiscipline.Vrouwenbestedentenslottevakergeldaangezondheidszorgenonderwijsvoorzichzelfenhetgezindanaanconsumptie.Omdezeredenenishetzinvolombijtechnischeassistentieaanbankenaandachttebestedenaanvrouwenalsklanten-segmententebezienofhetaanbodvanfinanciëleproductenvoldoendeopdezedoelgroepistoegesneden.Discriminatievanvrouwenbijeigendomsenfamilierecht,verbeteringvankredietinformatiesystemenenhetvergrotenvandetoegangvanvrouwentotfinanciëlemarktenkomenaandeordeindebeleidsdialoogmetontwikkelingslanden.HetDoingBusinessrapportvandeWereldbank,datoplandenniveaurapporteertoverregelgevingrondondernemerschap,zalhierovervanaf2008voormannenenvrouwenonderscheidendataopnemen4.MetNoorwegenenZwitserlandbehoortNederlandverdertotdebelangrijkstedonorenvanWomen’sWorldBanking.Women’sWorldBankingDeledenvanhetWomen’sWorldBanking(WWB)-netwerkdragenbijaan50micro-financieringsinstellingenin29landenmethetoogopkredietverleningaanvrouwen.WWBondersteuntmetadviesentrainingwereldwijdinstellingendieheteconomischeverkeertoegankelijkmakenvoorvrouwen.NederlandondersteuntdeWWBvanafdeoprichtingin1979.Triodosislidvanhetnetwerk.Meerinformatieistevindenopdewebsitewww.swwb.org.1Voormeerinformatieoverdebeginselenendeaangeslotenbankenziedewebsitewww.equator-principles.com2Voormeerinformatieziedewebsitewww.fmo.nl/FMO/documents/ESG/FMO_ES_Sustainability_Policy_incl_Exclusion_List.pdf3Wereldbank/IFC,«DoingBusiness:WomeninAfrica»,2008.4Ziedewebsitewww.doingbusiness.org/Gender/womenentrepreneurs.aspxTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.310 Spoor2:VergrotingvanhetaanbodvanfinanciëledienstenVergrotingvanhetaanbodaanfinanciëledienstenindefinanciëlesectorinontwikkelingslandenontstaatindeeersteplaatsdoordetoenamevanhetaantalactievebanken.Hiervoorisgeschetsthoedoorprivatiseringvanstaatsbankenenhetopenstellenvandemarktenvoorinternationaleinstellingendeconcurrentieindefinanciëlesectorinveellandenistoege-nomen.IFC,EIBenderegionaleontwikkelingsbanken(AsDB,AfDB,EBRDenIDB)richtenzichopdevergrotingvandeconcurrentieindefinanciëlesector.Nederlanddraagtalsaandeelhouderindezeinstellingenbijaandezedoelstelling.Dezeinternationalefinanciëleinstellingen(IFI’s)assis-tereninditverbandookbinnenlandseenbuitenlandsebankeninontwik-kelingslandend.m.v.deelnemingeninhetaandelenkapitaalofbeschik-baarstellingvankredietlijnen(metnamevoorhetmidden-enkleinbedrijf).Buitenlandsebankenzorgendoorgaansvoorintroductievanhogerefinancieel-technische,maarookmilieugerelateerdeensocialestan-daardenmetpositieveuitstralingseffectenopalleanderebankeninhetzelfdeland.FMOishetNederlandseloketophetgebiedvanprivatesectorfinancieringinontwikkelingslanden.Vandetotaleuitstaandeportfoliois58%gerichtopdefinanciëlesector1.FMOisbinnendezesectoreengrotespelerzowelwatbetreftdeelnameinfinanciëleinstellingenalsookvergrotingvanhetaanbodaanfinanciëlediensten.FMObeschiktovereennetwerkvanonge-veer100lokalebankenwaarmeeinontwikkelingslandenwordtsamenge-werkt.Viadespecialeprogramma’sCapacityDevelopment(CD,voortechnischeassistentie)enhetfondsvoorhogerisicofinancieringMASSIF2wordtgeïnvesteerdindekennisenmogelijkhedenvankleinelokalebankendiekredietverleningaanhetmidden-enkleinbedrijfenkleineondernemers(micro-financiering)willenvergroten.AdditionaliteitvanfinancieringalsuitgangspuntEenbelangrijkevoorwaardevoorkapitaalverschaffingentechnischeassis-tentiedoordeontwikkelingsbankenisdatdezeadditioneelaanprivategeldstromenmoetenzijnengeensubstituut.Watdoordemarktopgepaktkanworden,óókinsegmentenalsmicrofinanciering,dientaandemarktovergelatenteworden.Donorinvesteringenmoetenzichvooralrichtenopmoeilijke,risicovollesectorenofregio’sofopnieuweeninnovatieveproductenvoorlokalefinanciëlemarkten.Daarnaastgeldendeuitgangs-puntenvanhetkatalyserenvanprivatemiddelen(alsaanvullingopdoordezeontwikkelingsbankengeïnvesteerdemiddelen)endebijdrageaansocialedoelstellingenbijvoorbeeldtenaanzienvanvrouwenofscholing.OmdezeredenenhechtNederlandaaneentransparantewerkwijzevandezeinstellingenenaantoepassingvanhelderecriteriavoorinveste-ringenwatbetreftontwikkelingsrelevantie.EénvandeterreinenwaarNederlandzaltoezienopdeadditionaliteitvanIFI’sismicrofinanciering.IFI’sstellenzoweltechnischeassistentiealskredietlijnenterbeschikkingaanmicrofinancieringsinstellingenenkunnendaarmeeinsommigegevallenprivategeldverschaffersverdringenbijhunpotentiëleinveste-ringeninmicrofinancieringsinstellingen.GroteraanbodvanmicrofinancieringNederlandzalblijvendaandachtbestedenaanmicrofinancieringsin-stellingentenbehoevevandeverbeteringvantoegangtotfinanciëlediensten.Erkanonderscheidwordengemaakttussendiversetypeninstel-lingen:vankleinschaligecoöperatieveNGO’stotaaninstellingenmeteenvolledigebankvergunningwaarbijnaastmicrofinancieringookanderebankdienstenwordenaangeboden.InNederlandhebbenachttienorgani-1FMOjaarverslag2007,www.FMO.nl2MeerinformatieoverdeactiviteitenvanFMOindefinanciëlesectoristevindenopdewebsitehttp://www.fmo.nl/en/sectors/financialsector.phpTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.311 satiesactiefophetgebiedvanmicrofinancieringinontwikkelingslandenzichverenigdinhetNederlandsPlatformMicrofinanciering(NPM).NaasthetministeriezijnNGO’s,commerciëlebanken,FMOensocialeinvesteer-derslidvanhetplatform.BinnenhetNPMwordtgesprokenoverbestpracticesvoordediversesegmentenensamenwerkingtussendepartijenvoordegeheleketenvanmicrofinanciering,d.w.z.vanNGOtotcommer-cieelopererendebank.OokwordtinNPM-verbanddehiervoorgenoemdeadditionaliteitvandonorfinancieringindezesectornauwlettendgevolgd.NPM-ledenrealiseerdenin2006EUR29mlnaanschenkingen,EUR390mlnaanleningen,EUR92mlnaaninvesteringenenEUR25mlnaangaranties.Nederlanddraagtactiefbijaandeontwikkelingvanmicro-financieringinstellingenviahetreedsgenoemdeMASSIF-programmavanFMO.EenvoorbeeldvaneenactiviteitopmicrofinancieringsterreinisTerrafina,eenverbandvandrieNPM-leden(ICCO,OikokreditendeRabo-bankFoundation)gerichtopruraleontwikkelinginAfrika1.Opwereldwijdniveauhebbendedonorendieactiefzijnophetterreinvanmicro-financieringzichverenigdindeConsultativeGrouptoAssistthePoor(CGAP).CGAPbiedtoverzichtenoveractiviteitenenontwikkelingen,doetonderzoek,ontwikkeltgoodpractices,verzorgttrainingenenfunctioneertalsnetwerk.Eenopvallende–enwelkome–trendisoverigensdat,gezienhetsuccesvanmicrofinanciering,intoenemendematecommerciëlebanken,pensioenfondsen(waaronderABPenPGGM)enparticuliereinvesteerdersbelangstellingkrijgenvoormicrofinanciering.DitsteltmultilateraleontwikkelingsbankenenFMOinstaataandelenaandezepartijenteverkopenenzichterichtenopnieuwemarktenwaarzijmeertoegevoegdewaardehebben.Opdezewijzeblijftdeadditionaliteitvandezedoordeoverheidondersteundeorganisatiesgewaarborgd.OmparticuliereninNederlandteinteresserenvoorbeleggingeninontwikke-lingslanden,enbijinstellingenvoormicrofinancieringinhetbijzonder,isderegelingsociaal-ethischebeleggingeninhetlevengeroepen,dieeenbelastingvoordeelbiedtvoordezebeleggingen.In2007investeerdenparticulierenEUR70mlnindittypebeleggingen.HetHollandFinancialCentrekandaarbijookeenrolspelen2.Midden-enkleinbedrijfenmesokredietDaarnaastschenktNederlandveelaandachtaantoegangtotkredietvoorhetmidden-enkleinbedrijf.Hetontbrekenvanmogelijkhedenvoorhetmiddensegmentinleningen,dezogenaamdemesofinanciering,isinveelontwikkelingslandeneenobstakelvoorgroeivankleinereenmiddelgrotebedrijfsleven.OpditterreinzalalsonderdeelvandeSchoklandinitiatievenvoorverscheidenelandeneenspecialemesofinancieringsfaciliteitwordeningesteld.HetministerievanBuitenlandseZakenzalvanaf2008subsidiebeschikbaarstellenvoorpilot-projectenvanNederlandseorganisatiesdiesamenwerkenmetfinanciëleinstellingenineendrietallanden(Georgië,MozambiqueenVietnam).Hierbijkangedachtwordenaanhetopleidenvanbankpersoneel,hetinvesterenincomputersystemenofbeschikbaar-stellingvanrisicokapitaal.HetministerievanEconomischeZakensteltFMOinstaatachtergesteldeleningentebiedenaanNederlandsmidden-enkleinbedrijfvoorinveste-ringeninopkomendemarkten3.OokbiedthetministerievanEconomi-scheZakendemogelijkheidaanNederlandsebankenborgtestaanvoorhandels-eninvesteringsactiviteitenbuitendeEU4.Naastdeaandachtvoorhetaanbodaanfinanciëledienstengeldtookdenoodzaakombedrijvenenparticuliereninstaattestellenomhiervangebruiktemaken.IndebredereNederlandseinspanningvoorprivate1Voormeerinformatieziedewebsitewww.terrafina.nl2Voormeerinformatieziedewebsitewww.hollandfinancialcentre.com3FaciliteitOpkomendeMarkten,ziedeweb-sitewww.fmo.nl/en/products/ifom.php4Ziedewebsitewww.senternovem.nl/bbmkb/financiele_steun/index.aspTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.312 sectorontwikkelingvormendekennisenvaardighedenvanhetMKBookeenspeerpunt1.Zoisassistentiebijhetopstellenvanbedrijfsplannenvandirektbelangbijhetaanvragenvankrediet.Dekennisbijveelparticu-lierenoverfinanciëledienstenisvaaknogbeperktaanwezig.Bankenenanderedienstverlenershebbenbaatbijcampagnesvoorfinanciëlealfabe-tiseringomdatpotentiëleklantendeaangebodenproductendanbeteropwaardekunnenschatten.Microfinancieringsinstellingengevenookgere-geldvoorlichtingoverspaar-,verzekerings-enkredietmogelijkheden.HetSchoklandakkoordenmesofinancieringMethet30juni2007opSchoklandgetekendeakkoordhebbenderegeringendiverseNederlansebanken,bedrijfslevenenNGO’szichbereidverklaardeenadditioneleinspan-ningteleverenommesofinancieringverderteontwikkelen.ErzijnsubsidiemogelijkhedenvoorbijvoorbeeldinitiatievenensamenwerkingsverbandenwaaarbijNederlandsepartijenbetrokkenzijn.Bijzondereaandachtzaluitgaannaardezogenaamde«brederelatie-landen»zoalsdiezijnbenoemdindebrief«Eenzaakvaniedereen»waardebetrokkenNederlanseministerieseengezamenlijkeaanpakbevorderenvanuitgedeeldelokaleenNederlandsebelangen.In2008zaleenmesofinancieringspilotinruralegebiedeninVietnamenenkeleanderelandenwordengestart.VoormeerinformatieoverhetSchokland-mesofinancieringsakkoordziewww.hetakkoordvanschokland.nl/akkoorden/mesokrediet.FinanciëledienstverleninginruralegebiedenGebrekaankredietraaktvooralookondernemersinderuralegebieden.Bijzondereprioriteitheeftdanookdeverbeteringvandefinanciëledienst-verleningophetplatteland2.Degebrekkigeinfrastructuurophetplatte-landbetekentdatervaakgeenbankfilialenindeonmiddellijkeomgevingzijntevinden.Juistinderuralegebiedenistoegangtotkredietenbank-diensteneenvoorwaardevoorhogereproductiviteit.Financiëledienstver-leningheeftindezegebiedenbijuitstekpositievegevolgenvooreconomi-schegroeienarmoedebestrijding3.DehiervoorgenoemdeorganisatieTerrafinaisbijvoorbeeldomdezeredenvooralinderuralegebiedenactief.Nederlandsebankenspeleninruralegebiedenontwikkelingslandeneenpositieverol.ZoisdeRabobankalsaandeelhouderactiefbetrokkenbijdeverdereontwikkelingvanruralebankeninChina,Mozambique,Paraguay,Rwanda,TanzaniaenZambia.Eenaansprekendvoorbeeldisdeherstruc-tureringvan50kantorenvandeZambiaansebankZanacowaarvoorviadeNederlandseambassadeinZambiaEUR2miljoensubsidiebeschik-baarisgesteldvoorinhurenvantechnischeassistentieentrainingen.Rabobankheeft49%vanhetaandelenkapitaalvanZanaco.In2002kochtINGhetVysya-netwerk,eenIndiaasbedrijfmeteenlandelijkopererendnetwerkvoorbankdienstenenverzekeringen.EénvandeafdelingenvandebankisdeAgriandSocialBankingUnitspeciaalopgerichtomleen-enspaarproductenaantebiedeninruralegebieden.GeldovermakingenNederlandbesteedttenslotteonderdittweedespooraandachtvoorhetbevorderenvanconcurrentieendaarmeeterugdringenvandekostenvangeldovermakingen.DedoorhetministerievanBuitenlandseZakengesub-sidieerdewebsitewww.geldnaarhuis.nlbiedtinformatievooreenaantalrelevantelanden.Voorhetoverigeisderolvandeoverheidopditterreinbeperkt:hetzijndefinanciëleinstellingendievooralmoeteninspelenopdemogelijkhedenbinnenditmarktsegment.1HetNederlandseprogrammauitzendingmanagersspeelthiereenconstructieverol,ziedewebsitewww.pum.nl2Ziehiervoorookdebriefvan8mei2008aandeTweedeKamerinzakelandbouw,ruralebedrijvigheidenvoedselzekerheidinontwik-kelingslanden,TK31250,nr.14.3Claessens,Feijen,«FinancialSectorDevelopmentandtheMilleniumDevelopmentGoals»,2006.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.313 Spoor3:VerdiepingvanhetaanbodvanfinanciëledienstenSpecialeaandachtzalbinneneenderdespoorwordengeschonkenaaninnovatievefinancierings-enrisicomanagementinstrumenten.Dezeinstrumentenbeogennieuweklantensegmentenindemarktaanteboren.Hetgaathierbijomverdiepingvanhetaanboddoorspeciaaloparmenenmidden-enkleinbedrijftoegesnedenproductenteontwikkelen.Nederlandzaldeontwikkelingvannicheproductenbevorderenzoalsleasing,achter-gesteldeenconvertibeleleningen,durfkapitaal,hypotheken,verzeke-ringenengarantiestelling.Verzekeringendienenalssociaalvangnetvoorarmenbijonvoorspelbarerisico’salsziekteofnatuurrampen.Deoverheidheefthiereenbelangrijketaakviahetopzettenvaneensocialezekerheidsstelsel.Eenaanvullendprivaatsysteemvoorindividueelrisicomanagementinfinanciëlemarktenkanvoorzienineenbelangrijkebehoeftejuistdaarwaardepubliekesectornietgoedfunctioneert,zowelvoordearmebevolkingalsvoordegroeiendemiddenklasse.HetCommodityRiskManagementprogrammavandeWereldbankiseenvandedoorNederlandondersteundeinnovatieveprogramma’s.Ditprogrammaterafdekkingvanmarktrisico’sheeftaanbelanggewonneninhetlichtvandestijgendeprijzenvoorvoedselenkunstmest.Relevantepartijeninontwikkelingslandenwordendaarbijgewezenopdeindekapi-taalmarktaanwezigemogelijkhedenomprijsrisico’svanbasisproductenviabijvoorbeeldoptiesaftedekken.NederlandheeftEUR1,4mlnaanditprogrammabijgedragen.FMOisvoornemensviahethiervoorgenoemdeMASSIF-programmaeenaandeeltenemenineenwerelwijdfondsvoorafdekkingvanrisico’sgere-lateerdaannatuurrampen.DehaalbaarheidvanditambitieuzeIndexReprogrammavoorverzekeringenherverzekeringwordtopditmomentdoordeWereldbankenIFConderzocht.Nederlandheeftopditterreinhetvoornemenomnaastziektekostenverze-keringenookopandereterreinenhetgebruikvanverzekeringenteonder-steunen.OpditmomentbiedthetHealthInsuranceFund(HIF)oppilot-basisalziektekostenverzekeringenaaninenkelelandeninAfrikawaardoormeermensenbeschermdkunnenwordentegenfinanciëletegenvallersingevalvanziekten.CommerciëleverzekeringsbedrijveninAfrikawordengestimuleerdomziektekostenverzekeringenteontwikkelenvoorlage(informele)inkomensgroepen,dietotnogtoegeenziektekos-tenverzekeringkondennemen.Dezegroepenzulleneentijdelijkesubsidieontvangenophunpremiebetaling.HetontwikkelenvandegelijkeverzekeringssystemendraagtbijaaneenduurzameinfrastructuurvandegezondheidszorginAfrika.Parallelaandeversterkingvandeondersteu-ningvandeverzekeringsbedrijvenwordtgewerktaanverbeteringvandekwaliteitvandezorgenuitbreidingvandecapaciteit,omdatdebeschik-baarheidvangoedezorgimmersdoorslaggevendisbijdebereidheidomeenverzekeringaftesluiten.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.314 HealthInsuranceFuncVooreengezondeeconomiezijngezondemensennoodzakelijk.Perjaarzijnerzo’n100miljoenmensendietengevolgevanziekteenziektekostenterugvallenonderdearmoede-grens.HetHealthInsuranceFund(HIF)vandeStichtingHIFisbaanbrekend.Ditprojectbehoorttotdeakkoordengetekendop30juni2007teSchokland.NigeriaisheteerstelandwaarhetHIFin2007vanstartisgegaan.Zoprofiterennuzo’n30000marktvrouweninLagoseneenruralegemeensachapinKwaraStatevanditinitiatief.Goedebehandelingbijziektesteltmensenindezegroepeninstaatomproductiefteblijvenooktengunstevandelocaleeconomie.HIV/Aidsmaaktaltijddeeluitvandeverzekering.IntotaaliseenbedragvanEUR100mlngereserveerdvoordeactiviteitenvanhetHIFinvieràvijfpilot-landenovereenperiodevan4–5jaar.Meerinformatieistevindenopdewebsitewww.hifund.org.EenvierdeprogrammaopditterreinishetCurrencyExchangeFund(TCX)voorfinancieringeninlokalevaluta.Delokalekapitaalmarktwordthiermeeverderontwikkeld.Bedrijvenzijnzonietmeerafhankelijkvanschommelingenindewisselkoersaangezienzenietlangerinbuiten-landsevalutahoeventelenen.TCX–TheCurrencyExchangeFuncEenvoorbeeldvaneeninnovatiefproductisTheCurrencyExchangeFund(TCX).FMOheefthetinitiatiefgenomenvoordeoprichtingvanditfondsterafdekkingvanlokalevalutarisico’sinontwikkelingslanden.TCXmaaktlokalevalutatransactiesmogelijkdoormiddelvaneengespreideportefeuilleaanderivaten.TCXdraagtbijaanhetoplossenvandezogenaamdecurrencymismatch(leningeninhardevaluta,inkomsteninlokalevaluta)endematuritymismatch(kortlenen,languitzetten).OplangeretermijnhelptTCXlokalekapitaalmarktenendelokaleprivatesectorteontwikkelen.EenachtergesteldeleningvandeNederlandseoverheidterwaardevanEUR50miljoenheefteensterkkatalyserendeinvloedgehadopdeparticipatievaneengrootaantal(regionale)ontwikkelingsbankentoteenaandelenkapitaalvanruimUSD390mln.HetTCXFundN.V.isinNederlandgeves-tigd.DitinitiatiefiseenconcreetvoorbeeldvanwatdiverseNederlandsebankenenNGO’shebbenafgesprokeninhetkadervanhetSchoklandAkkoordeninitiatiefvan30juni2007.Meerinformatieistevindenopdewebsitewww.tcxfund.comTotslot:hoemetenwederesultaten?Inspanningenindefinanciëlesectorlenenzichgoedvoorgeavanceerderesultaatmeting.VoordeNederlandseactiviteitenindefinanciëlesectorzalzogoedmogelijkinkaartwordengebrachthoeveelmensenuiteinde-lijkbaathebbenbijdezeactiviteiteneninwelkemate,datwilzeggendeuiteindelijkeimpactvandeprojecten.Dekomendejarenzalsystemati-schergebruikwordengemaaktvanzoveelmogelijkgemeenschappelijkeindicatorenvoorprogramma’somderesultatenintermenvanarmoede-bestrijdingbeterinkaarttebrengen.Deregeringzalconformdebestaandeafsprakenoverprogramma-evaluatieshierzoveelmogelijkinzichtbieden.DepartnerorganisatiesvanNederlandindefinanciëlesectorbestedenooksteedsmeeraandachtaanresultaatmeting.ZomaaktFMOvooraf-gaandaandedefinitievegoedkeuringvaneeninvesteringeeninschattingvandeontwikkelingsrelevantievoordeeconomische,milieu-ensocialedimensie.DeEconomicDevelopmentImpactScore(EDIS)vanFMOisbepalendvoorhetbereikenvandemeerjarigedoelstellingenvandezeinstelling.OphetterreinvantechnischeassistentielooptIFCvooropbijdeinschattingvandepositieveeffectenvantechnischeassistentieopbijvoorbeeldtoegangvanarmentotfinanciëledienstenenhetcreërenvanbanenalsgevolgvanbeterekredietverstrekking.IFChoudtbijvoor-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.315 beeldbijhetontwerpvandeprojectenalrekeningmetresultaat-enimpactmetingdoortoepassingvangemeenschappelijkeindicatoren.ZoheeftIFC-assistentievoordeoprichtingvankredietbureausinachtlandengeleidtot9,3miljoeninformatieverzoekenvanbankenhetgeengeleidheefttotkredietverleningvanintotaalUSD4,7miljard.Vanzelfsprekendistoerekeningvandezepositieveeffectenbijimpactmetinglastigaangezienbijvoorbeeldnietmetzekerheidkanwordengesteldofnujuisthetgebrekaaninformatieoverdekredietwaardigheidvandeklantdoorslaggevendwasvoordekredietverlening.Dezetoerekeningisinalgemenezinlastigerwanneerdetechnischeassistentiebetrekkingheeftopdewet-enregelge-vingindefinanciëlesectorenmakkelijkerwanneerhetgaatomverbre-dingvankredietverleningofinspanningenvooreengroteretoegangtotfinanciëlediensten.SamenwerkingsverbandNFX:lerenvaneerdereervaringHetNederlandsesamenwerkingsverbandvoorfinanciëlesectorontwikkelingNFXfunctio-neerdevan2004tot2006.HetheeftgeleidtoteenzestaltechnischeassistentieprojectenopbasisvaninitiatievendiegezamenlijkzijnontwikkelddoorNederlandsebankenendeministeriesvanBuitenlandseZaken,EconomischeZakenenFinanciën.Naeenevaluatiein2006isbeslotendezesamenwerkingtebeëindigenvanwegedeuiteenlopendeverwach-tingentussendeoverheidendedeelnemendebanken.Dedoordeoverheidspartijenbeoogdekennisuitwisselingvoornieuwekansenvoorbankeninontwikkelingslandenenopkomendemarktenkwammoeizaamvandegrond.DebankenbeoogdenvooraleennetwerktecreërenmetdeNederlandseoverheidenhaddenuitconcurrentie-overwegin-genminderoogvoorhetdelenvanprojectideeën.Doordezeuiteenlopendevisiesleverdeditplatformnietdebeoogdemeerwaarde.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.316 BIJLAGEFinanciëlesectorontwikkelingincijfersProgramma’s/voorzieneuitgaven(x1000EUR)200820092010Spoor1institutioneleontwikkeling:AfricanDevelopmentBank/trustfund1407000IFC/NIPP/financiëlesector200020002000FIRST/multidonortrustfund100010001000Spoor2vergrotingvanhetaanbodvanfinanciëlediensten:FMOCapacityDevelopment10500790012000FMOMASSIF196401914018000Mesofinanciering010001000UNAdvisorsgroup29600Women’sWorldBanking668668501CGAP814370370INAFIMicroFinance4600NederlandsPlatformMicrofinanciering636666Spoor3verdiepingvanhetaanbodvanfinanciëlediensten:CommodityRiskManagement44500StichtingSustainableAgricultureGuaran-teeFund300300300TCXCurrencyExchangeFund125001250012500HealthInsuranceFund103971610018591Risicomanagement&pensioenverzekerin-gen020003000Totaal:583646374563329Uitgavenambassadeprogramma’s(x1000EUR)20072008Bolivia15151822BurkinaFaso24839Burundi13482694Colombia814241Egypte400800Indonesie13001333Mali8290Macedonia0160Mozambique250400Nicaragua77441PalestijnseAut.7643126Rwanda940551Suriname0400Tanzania607949Vietnam93345Zambia16051728Totaal:1004515120TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.317 MFS-partners(x1000EUR)2007UitgavendeelnemersMFSfinanciëlesector(Cordaid,HIVOS,ICCO,OxfamNovib)31800Uitstaandeportfoliofinanciëlesectorontwikkelingsbanken1(x1000000EUR)BedragAandeelstaatFMO(FMO-A)(2007)96051,00%EBRD(2007)67002,50%IFC(2006/2007)43202,37%IIC(2007)4531,54%AsDB(2007)7331,00%EIB/ACP-ontwikkelingslanden(2007)8904,40%AfDB(1967–2007)50721,80%Wereldbank(IDA/IBRD1990–2007)297802,26/2,09%21Hetgaatomcumulatievecijfers,dejaartallentussendehaakjesgevenhetjaarvandeverslag-gevingaan.2NederlandsaandeelinIBRDis2,26%eninIDA2,09%.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700Ven31250,nr.318