Evaluatie IOB over het Xplore Programma

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.65BRIEFVANDEMINISTERVOORONTWIKKELINGSSAMENWER-KINGAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,24november2008Bijdezebiedikudeevaluatieaanvanhetstage-enuitwisselingsprojectXplorediedeInspectieOntwikkelingssamenwerkingenBeleidsevaluatie(IOB)inmijnopdrachtheeftuitgevoerd.Hetbetrefteenevaluatienaardedoelmatigheid,doeltreffendheidenrelevantievanhetprogramma.1HetXplore-programmalooptvanmei2005totdecember2008enheeftintotaaleenbedragvan€20miljoenbeschikbaar.HetprogrammawordtuitgevoerddoordeafdelingInternationaalvanhetNederlandsJeugd-instituut(NJi).DoelstellingvanhetprogrammaisdeversterkingvanhetdraagvlakvoorontwikkelingssamenwerkingindeNederlandsesamenle-ving,inhetbijzonderonderNederlandsejongeren.Daartoesubsidieerthetprogrammastage-enuitwisselingsprojecteninenmetontwikkelings-landenvoorjongerenvan12totenmet30jaar.Eenessentiëlevoor-waardevoordefinanciëleondersteuningisdatdezejongerendeerva-ringendiezijtijdenshunverblijfinhetontwikkelingslandopdoen,inzettenvoordeorganisatieenuitvoeringvanzogenoemdeuitstralingsactiviteiten.Hetdoelvandeactiviteitenisomversterkingvanhetmaatschappelijkdraagvlaktotstandtebrengen.AanleidingenopzetvandeevaluatieDeaanleidingvoorditonderzoekwasde(naarlaterbleekonterechte)negatieveberichtgevingineenaantaldagbladeninmaart2007overtweedoorhetXplore-programmagesubsidieerdegroepsstagesvanjongereninMarokko.InreactieopdezepubliciteitendenaaraanleidingervangesteldeKamervragen,gafikopdrachtaanIOBomzospoedigmogelijkteonderzoekenofdesubsidieregelingvolgensderegelswerduitgevoerd(procesevaluatie).Daarnazoueenverdergaandeevaluatieuitgevoerdwordendiedeontwikkelingsrelevantievanhetprogrammabeoordeelt(productevaluatie).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1250730809tkkst31700V-65ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20081TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.651 Inapril2007isdeprocesevaluatieuitgevoerdvandehanteringvandesubsidievoorwaardenen-criteriadoordeinstantiesdievoordeuitvoeringvanhetprogrammaverantwoordelijkzijn:deDirectieSocialeenInstitutio-neleOntwikkeling(DSI)vanhetministerievanBuitenlandseZakenalsbudgethouder/opdrachtgeverenhetNederlandsJeugdinstituutalsprogramma-uitvoerder.Opdeeerstevraag(ofdesubsidieregelingvolgensderegelswerduitgevoerd)werdinditkortlopendeonderzoekvandeIOBbinnenenkelewekenantwoordgegeven:bijdeuitvoeringvanhetXplore-programmableekstrakdehandtewordengehoudenaandevoor-waardenencriteriavoordetoekenning,uitbetalingenverantwoordingvandefinanciëlesteun.ErvielXploreopditpuntnietsteverwijten.Debeantwoordingvandetweedevraag(overderelevantievanhetprogrammavoorhetdraagvlakinNederland)hadmeertijdnodig.Pasindetweedehelftvan2007washetaantalafgeslotenprojectengrootgenoegomuitsprakentekunnendoenoverderelevantieervaneneenevaluatieuittekunnenvoeren.Hetonderzoeksobjectbestonduitéénderde(43)vanalle127in2006goedgekeurdeengesubsidieerdestage-enuitwisselingsprojecten.Deresultatenvandieprojectenzijngetoetstaandegangbareevaluatiecriteria,doelmatigheid,doeltreffend-heidenrelevantie.Hieronderwordendebelangrijksteresultatenvandittweededeelvandeevaluatietoegelicht.BelangrijksteconclusiesevaluatieDoelmatigheidDedoelmatigheidvandeprogramma-uitvoeringishoog.DankzijhetstrakkebeheerendetrefzekereimplementatievanhetXplore-beleidisdewerkelijkeverhoudingtussenprogramma-inputen-outputaanmerkelijkgunstigerdanwasvoorzienindeopdrachtdiein2005aanhetuitbeste-dingsbesluittengrondslaglag.Deoutput(intermenvanaantallengesub-sidieerdejongeren)wastweederdehogerdangeplandengemiddeldeprogrammakostenperdeelnemerruimeenkwartlager.DoeltreffendheidHetprogrammarealiseertruimschootszijndirectedoelstellingen(out-come):bevorderingvandebetrokkenheidbijontwikkelingssamenwerkingvanjongerenuitallelagenvandesamenlevingenmobilisatievandiejongerenomhunstage-enuitwisselingservaringenbreeduittedragen.Ditgebeurtviazogenaamdeuitstralings-ofdraagvlakversterkendeactivi-teiten.Deopgaveomtenminstetweevijfdevandeuitgezondenjongerentebereikenuitde–quaopleidingsniveauenaffiniteitmetinternationalesamenwerking–minderbevoorrechtesegmentenvandesamenleving,isindeonderzochtesteekproefmet57%royaalovertroffentenopzichtevandedirectedoelstellingen.RelevantieWatbetreftdeverwezenlijkingvandeuiteindelijkeprogrammadoelstelling(impact):versterkingvanhetmaatschappelijkedraagvlakvoorontwikke-lingssamenwerking,vertonendeonderzoeksuitkomsteneenminderduidelijkbeeld.Hetlijdtgeentwijfeldatdedeelnameaanhetprogrammaopdemeestedeelnemersdiepeindrukmaakt.Ditmanifesteertzichnietalleenineensterkerebetrokkenheidbijontwikkelingssamenwerking,maarookenvooralinhunpersoonlijkeontwikkeling.TussendezeeffectenendeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.652 uitvoeringvandraagvlakversterkendeactiviteitenbestaateenwisselwer-kingindezindatzeelkaarwederzijdsstimuleren.Ophetdraagvlakvoorontwikkelingssamenwerkingonderjongerenheefthetprogrammahiermeeeenonmiskenbaarpositiefeffect.Diteffectwerktwaarschijnlijksterkerdoorindeverdiepingvanreedsbestaanddraagvlakdanindecreatievannieuwdraagvlak.Inpersoonlijkcontactmetdeuiteindelijkedoelgroep,«deNederlandsesamenleving»inbredezin,bereiktendedeelnemersiedergemiddeld227personen.Metditdirectebereikovertroffenzijmetmeerdandehelftdeminimumdoelstellingvan150,zoalsgeformuleerdinhetPlanvanAanpak.HoewelhetaannemelijkisdathetXplore-programmaviaditbereikeenzekereimpactheeftophetmaatschappelijkedraagvlakvoorontwikke-lingssamenwerking,ishetnietmogelijkmetgebruikmakingvanpraktischhanteerbareenbetaalbareonderzoeksmethodenzekerheidteverkrijgenoverhetoptredenvanditeffect,laatstaanoverdeomvangervan.Ditisenerzijdseengevolgvanforsemethodologischeobstakels.Anderzijdskándeomvangvaneventueledraagvlakeffecten,gezienhetvaakkleinschaligeeneenmaligekaraktervandedraagvlakactiviteitenmoeilijkandersdanbescheidenzijn.DeslotsomhiervanisdathetXplore-programmainzijnopzet–voorwatbetreftdeversterkingvanhetOS-draagvlakbinnendeNederlandsesamenlevinginhetalgemeen–belastismeteenambitieniveauwaarvanindepraktijknietiseenvoudigvasttestellenofhet,enzojainwelkemate,wordtgerealiseerd.CommentaarOndankshetfeitdathetprocedure-onderzoekconcludeerdedatditgeenaanleidingvormdetotaanpassingenvanhetprogrammaheeftXploretocheenaantalcriteriaverscherpt.In2007zijndeprogrammacriteriaenrichtlijnenopmijnverzoekaangescherptommeernadrukteleggenopdeontwikkelingsrelevantievanprojecten.HetIOBrapportgeeftaandathetsleutelbegripdraagvlak,hoewelhettepasenteonpaswordtgehanteerd,geenheldergedefinieerdeenalge-meenaanvaardeinhoudheeft.Hetconceptdraagvlakis(mede)alsgevolghiervannietmakkelijkinmeetbaretermenteoperationaliseren.Inhetrapportwordteenhelderoverzichtgegevenvanhet«draagvlakbegrip»en«draagvlakmeting»inactueleliteratuurendewijzewaaropdezewordentoegepastindepraktijk.IOBconcludeertdathetaannemelijkisdathetXploreprogrammaeenzekereimpactheeftophetmaatschappelijkdraagvlakvoorOS,alishetmoeilijkdeomvangervanvasttestellen.Voordebetrokkenjongeren(enhundirecteomgeving)isheteffectechterbuitengewoongroot.Dedoel-groepvanXplorestaataanhetbeginpuntvanhuncarrière,meedoenmeteenXploreprojectkandeinteresse,studiekeuzeenvrijwilligerswerkvandejongerenbeïnvloeden.DeIOBevaluatiestiptditaan,enookuitdeevaluatieformulierenvandejongerenblijktdatzijnaafloopvanhunprojectnogvaakbetrokkenblijvenbijontwikkelingssamenwerking.Daarmeeheefthetprogrammainelkgevaleenpositiefeffectopdraag-vlakvoorontwikkelingssamenwerkingonderjongeren.Heteffectvanuitstralingactiviteitenvandezejongerenophetpubliekdatzebereikenkanzonderaanvullend,kostbaaronderzoeknietwordenvastgesteld.Hiertoezieiknaaraanleidingvandeevaluatieopditmomentgeenaanlei-ding.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.653 HetIOBrapportsteltdateentijdigebesluitvormingoverdeeventuelevoortzettingvanhetXplore-programma,waarbijrekeningwordtgehou-denmetinhetverledenbehaalderesultaten,devaststellingvandieresul-tatenvereistopeenmomentdatditnognietofnauwelijksmogelijkis.Doordelooptijdvandesubsidieperiodetebeperkentotvierjaarwordteen«kortademigheid»indebeleidscyclusgeïntroduceerddieeenweloverwogenbesluitvormingoverprogrammaverlengingonderzwaredrukzetendusbemoeilijkt.DevragendiedeevaluatiestelttenaanzienvanheteffectvandraagvlakversterkendeactiviteitenonderstrepenechterhetbelangvandestappendieiktijdenshetafgelopenAlgemeenOverlegmetdeTweedeKameroverdeZBO-statusvandeNCDOhebaangekondigd.Deresultatenvandezeevaluatieneemikmeeindeinventarisatievandraagvlakactiviteitendiemetoverheidsmiddelenwordenuitgevoerd,alsookdetoekomstigebeleidsvormingophetgebiedvandraagvlak.Debeslissingoverdeconti-nueringvanhetstageenuitwisselingsprogrammazalinhetlichtvandezebredereoverwegingwordengenomen.HetXploreprogrammazalinafwachtingvandezebesluitvormingmettienmaandenwordenverlengdtoteindoktober2009.DeministervoorOntwikkelingssamenwerking,A.G.KoendersTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.654