Evaluatierapport Subsidiemodule Agrarische Bedrijfsadvisering en Educatie (SABE) 2020-2023

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 252Toekomstvisie agrarische sector31 239Stimulering duurzame energieproductieNr. 173 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 oktober 2024Hierbij zend ik u het rapport met betrekking tot de evaluatie van deRegeling Subsidiemodule Agrarische Bedrijfsadvisering en Educatie(SABE) over de periode 2020–2023.De SABE stimuleert educatie en advisering van agrariërs met het oog opverduurzaming van de Nederlandse land- en tuinbouw. Het kunnenbeschikken over actuele kennis en innovaties wordt door landbouwonder-nemers noodzakelijk geacht om verdere stappen richting verduurzamingte kunnen zetten. De SABE voorziet in deze behoefte door het aanbiedenvan onafhankelijk individueel bedrijfsadvies, educatie in de vorm vancursussen en opleidingen voor agrarische ondernemers en adviseurs ensubsidies voor groepsgewijze kennisdeling in de vorm van praktijkleernet-werken en demonstratiebedrijven. Sinds de start van de SABE (2020)hebben duizenden agrariërs al gebruik gemaakt van deze subsidiemoge-lijkheid.De evaluatie betreft de periode 2020 tot en met eind 2023 en richt zich opde doeltreffendheid en doelmatigheid van de regeling en de bijdragehiervan aan het versterken van het Nederlands AKIS1 systeem. In dezeperiode was de SABE een nationale regeling.Voornaamste conclusies en aanbevelingenDoeltreffendheid algemeenHet onderzoeksbureau concludeert dat de SABE-regeling in de breedtedoeltreffend is als het gaat om het bijdragen aan beschikbaarheid vankennis en versnelling van kennisoverdracht naar het boerenerf, het1Agrarisch Kennis en Innovatie Systeem; het versterken van het AKIS betreft de ambitie ommeer structurele samenhang te organiseren tussen de verschillende partijen die zich bezighouden met kennis en innovatie (inclusief onderwijs). kst-30252-173ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 252, nr. 1731 verhogen van het kennisniveau en het bieden van handelingsperspec-tieven aan landbouwers om te komen tot duurzame bedrijfsaanpassingen.Als gevolg hiervan vinden in de praktijk ook daadwerkelijk aanpassingenin de bedrijfsvoering plaats.Verder wordt geconstateerd dat de verschillende onderdelen van de SABE(individueel advies, educatie en groepsgewijze kennisdeling) elkaar goedaanvullen en leiden tot de beoogde effecten, te weten versnellen vankennisoverdracht naar het boerenerf en vergroten van handelingsperspec-tieven.Doeltreffendheid educatie vouchersMet betrekking tot het SABE-onderdeel educatie, bestaande uit cursusvou-chers voor agrariërs en opleidingsvouchers voor adviseurs, wordt dedoeltreffendheid beperkt geacht. Weliswaar leiden deze, daar waar ergebruik van is gemaakt, tot meer kennis en handelingsperspectieven,maar met name de cursusvouchers voor agrariërs worden beperktverzilverd. Het onderzoeksbureau beveelt aan om te kijken naar andereonderwijs- en leervormen voor agrariërs die meer zullen aanslaan. Voorwat betreft de opleidingsvouchers voor bedrijfsadviseurs is de aanbe-veling om het opleidingsaanbod uit te breiden met meer thema’s en tebevorderen dat deze opleidingen erkend worden voor permanenteeducatie ten behoeve van het BAS-register (Bedrijfsadviseringssysteemvoor onafhankelijke adviseurs). Daarmee wordt het volgen van dezeopleidingen, volgens het onderzoeksbureau, aantrekkelijker gemaakt.Ik zal deze aanbevelingen bespreken met de groene hogeronderwijsinstel-lingen en de Vereniging van Agrarisch Bedrijfsadviseurs (VAB) die hetBAS-register beheert.Doeltreffendheid projectsubsidies (groepsgerichte kennisdeling)De doeltreffendheid van de projectsubsidies voor het SABE-onderdeelgroepsgewijze kennisdeling (praktijkleernetwerken en demonstratiebe-drijven) wordt positief beoordeeld. Er wordt meer aangevraagd dan kanworden gegund en dit onderdeel sluit duidelijk aan bij de behoefte vanagrariërs om te leren van andere agrariërs en elkaar te inspireren. Deverworven kennis en inzichten leiden ook daadwerkelijk tot duurzamebedrijfsaanpassingen. De aanbeveling om groepsgewijze kennisdelingonverminderd door te zetten, neem ik dan ook graag over.Groen Kennisnet is een belangrijke faciliteit voor kennisoverdracht diewordt gebruikt als informatiebron door zowel adviseurs als ook agrariërs.Wel lijkt er verbetering mogelijk als het gaat om doorstroom vaninformatie van SABE-projecten naar het platform. Ik zal met GroenKennisnet en RVO, verantwoordelijk voor de uitvoering van de SABE,bespreken wat nodig is om de doorstroom van informatie beter en snellerte maken.Versterking AKISHet Agrarisch Kennis en Innovatie Systeem (AKIS) is met de komst van deSABE-regeling en het BAS-register voor onafhankelijke adviseursversterkt. Er is een duidelijke toename van het aantal geregistreerdeadviseurs vastgesteld in de onderzochte periode, waardoor de beschik-baarheid en toegankelijkheid van onafhankelijk advies over diverseaspecten van duurzame landbouw voor agrariërs aanzienlijk is vergroot.Ook is de beschikbaarheid en toegankelijkheid van bestaande praktischekennis en innovaties (vertaald naar de eigen bedrijfssituatie) dankzij deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 252, nr. 1732 SABE sterk toegenomen voor de agrarische ondernemers in de onder-zochte periode.DoelmatigheidDe uitvoering van de SABE-regeling is redelijk tot goed verlopen. Deverschillende onderdelen van de SABE-regeling kennen verschillendeuitvoeringsregimes. Een groot deel van het onderdeel vouchers isgeautomatiseerd, terwijl de projectsubsidies naast automatisering ookinzet vragen van experts om te komen tot beoordelingen. Er zijn ookinitiële investeringen gedaan in de ICT om de SABE-onderdelen zo goedmogelijk te implementeren. Verder is bij de vouchers sprake geweest vaneen onderbesteding als gevolg van niet verzilverde vouchers, vouchersdie zijn verlopen en een minder succesvol beroep op de specifiekeeenmalige piekbelasters variant van de SABE-regeling. Bij deze specifiekeopenstelling is budget beschikbaar gesteld voor de totale ingeschatteomvang van de doelgroep veehouderijen met piekbelasting met eengarantie op een voucher voor sociaal-economisch advies. Hier is beperktgebruik van gemaakt.Met betrekking tot de doelmatigheid stelt het onderzoeksbureau dat dezeaanvaardbaar is qua uitvoeringskosten, maar wel hoger is dan voorzien.Dit is mede veroorzaakt als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen.Doelmatigheid van de uitvoering blijft een belangrijk aandachtspunt. Ookin de nieuwe context van de SABE-regeling (het huidig GLB/NSP) metveelal extra controle- en verantwoordingseisen blijft dit aandachtspunt opde agenda staan. Ik zal hierover ook in overleg treden met RVO om tebezien waar verbeteringen mogelijk zijn.VervolgIk beschouw het stimuleren van kennisoverdracht naar het boerenerf alseen belangrijke aanjager om op bedrijfsniveau de eerste stappen tekunnen zetten naar verdere verduurzaming van de landbouw. DeSABE-regeling voorziet duidelijk in een behoefte om dit mogelijk temaken.Sinds januari 2023 is de SABE onderdeel geworden van het NationaalStrategisch Plan (NSP) binnen het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouw-beleid 2023–2027 en daarmee een Europese regeling. Voor deze periodezijn ook Europese middelen beschikbaar gesteld, naast de nationaleco-financiering.Ik zal met de lessons-learned uit de evaluatie aan de slag gaan en waarmogelijk ook verbeteringen doorvoeren in de regeling en of uitvoerings-praktijk om ervoor te zorgen dat de SABE ook binnen het NSP goed totzijn recht komt en blijft aansluiten op de behoeften van onze agrarischeondernemers.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 252, nr. 1733