Voortgangsrapportage Aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 279Zorg rond zwangerschap en geboorteNr. 255 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT EN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 april 2024Het kabinet zet zich met de Aanpak onbedoelde en ongewenste zwanger-schap in voor preventie, informatie en hulp bij onbedoelde enongewenste zwangerschap. In oktober 2022 is deze aanpak met uw Kamergedeeld.1 De aanpak is vormgegeven langs vier pijlers en kent eenlooptijd van 2023 tot en met 2025. In de bijgevoegde voortgangsrap-portage (bijlage 1) informeren wij uw Kamer per pijler over de voortgang.Naast de voorgangsrapportage ontvangt uw Kamer nog een tweetalbijlagen. Het gaat om:•De meest recente monitor van de Aanpak onbedoelde en ongewenstezwangerschap van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu(RIVM) (bijlage 2); en•Het rapport van het Toetsingspanel Keuzehulpgesprekken (bijlage 3).Gelijktijdig met deze brief ontvangt uw Kamer ook de voortgangsrap-portage en de monitor van het programma Kansrijke Start (Kamerstuk32 279, nr. 254), vanwege de inhoudelijke samenhang tussen deaanpakken en het gedeelde doel om onbedoelde zwangerschappen tevoorkomen.De Aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap bouwt voort op hetZevenpuntenplan Onbedoelde (tiener)zwangerschappen2 en is in 2022 innauwe samenwerking met een groot aantal veldpartijen3 tot standgekomen. Deze partijen vervullen ook in de uitvoering een grote rol. Wij1Kamerstukken II 2022/23, 32 279, nr. 2352https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/09/11/kamerbrief-over-preventie-en-ondersteuning-onbedoelde-zwangerschappen.3Het betreft de volgende (veld)partijen: Fiom, Gezonde School, GGD-GHOR, iHUB (Fiom Altra),JESS (Fiom Den Haag), MBO Raad, VO raad, PO raad, RIVM, Rutgers, Siriz, SOA AidsNederland, Stichting School en Veiligheid, Stichting Specifieke Jeugdprojecten (Fiom Utrecht),ZonMw, NGvA, LHV, KNOV, Nu Niet Zwanger. kst-32279-255ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 279, nr. 2551 bespreken doorlopend met deze partijen de laatste ontwikkelingen op hetgebied van onbedoelde en ongewenste zwangerschappen en bepalen opbasis daarvan de inzet.Het kabinet heeft als doelstelling om het aantal ongewenste enonbedoelde zwangerschappen en (herhaalde) abortussen te verminderen,door in te zetten op preventie, informatie en hulp. Met de Aanpakonbedoelde en ongewenste zwangerschap geven we invulling aan deafspraken uit het coalitieakkoord. 4 In het afgelopen anderhalf jaar is hiersamen met betrokken partijen hard aan gewerkt. Dit heeft in een relatiefkorte tijd geleid tot een aantal concrete en mooie resultaten waar wijgraag bij stilstaan.–Via de Stimuleringsprogramma Gezonde Relaties en Seksualiteitinvesteren we in relationele en seksuele vorming voor jongeren enjongvolwassenen. Inmiddels hebben bijna 2.000 scholen gebruikgemaakt van deze regeling. Het programma loopt tot en met 2025.–Met gerichte publiekscommunicatie hebben we ingezet op hetdoorbreken van het taboe en de fabels rondom onbedoelde enongewenste zwangerschap.–We hebben een landelijk dekkend netwerk voor keuzehulp gereali-seerd. We zien in de cijfers van Fiom dat de keuzehulpverlening betervindbaar is en dat het aantal keuzehulptrajecten met 27% is gestegenin 2023 ten opzichte van het jaar ervoor.5–Een onafhankelijk toetsingspanel heeft wederom vastgesteld dat allekeuzehulpverleners voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen (ziebijlage 3). Er wordt door geen van de aanbieders aangestuurd op eenbepaalde keuze met betrekking tot het uitdragen dan wel afbreken vande zwangerschap.–Per 1 juli 2023 is de psychosociale hulp na abortus landelijk beschik-baar gekomen.–We hebben anticonceptie gratis en toegankelijk beschikbaar gesteldvoor personen in kwetsbare omstandigheden via het programma NuNiet Zwanger. Nu Niet Zwanger ondersteunt mannen en vrouwen inkwetsbare omstandigheden bij het nemen van regie over hunkinderwens. Praktische ondersteuning, waaronder het (gratis)verstrekken van anticonceptie, is daar onderdeel van.–Per 1 juli 2023 zijn we gestart met een intensivering van de anticoncep-tiecounseling in de abortusklinieken. Op 13 abortuslocaties in het landwordt ervaring opgedaan met het geven van extra anticonceptiecon-sulten aan vrouwen in kwetsbare positie, vlak voor of na eenabortusbehandeling.–Ook de rol van de huisarts bij onbedoelde zwangerschappen is deafgelopen jaren versterkt. In samenwerking met de SeksHag, Fiom enRutgers, is de leidraad onbedoelde zwangerschap voor huisartsenherzien. Om de bekendheid van de herziene leidraad bij huisartsen tevergroten is er een e-learning ontwikkeld met 3 modules, namelijk demodule keuzehulp, de module nazorg en de module preventie(herhaalde) onbedoelde zwangerschap. Er is volop interesse enbetrokkenheid bij de beroepsgroep op het onderwerp onbedoeldezwangerschappen. Begin december 2023 was de module keuzehulpdoor 235 huisartsen voltooid, de module nazorg door 145 en demodule preventie (herhaalde) onbedoelde zwangerschap door121 huisartsen.–We laten aanvullend onderzoek verrichten naar onder meer de factorendie bijdragen aan een onbedoelde zwangerschap.6 De resultaten van4Coalitieakkoord «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst» | Publicatie |Rijksoverheid.nl5https://fiom.nl/ongewenst-zwanger/registratie-keuzehulpgesprekken.6Aanvullende Vragen Onbedoelde Zwangerschap | ZonMwTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 279, nr. 2552 dit onderzoek kunnen bijdragen aan het vormgeven van passende zorgen ondersteuning bij een onbedoelde zwangerschap. De eersteresultaten van dit onderzoeksproject zijn recent met uw Kamergedeeld.7Het RIVM presenteert jaarlijks de monitor Onbedoelde Zwangerschappen.De bijgevoegde rapportage van het RIVM (bijlage 2) presenteert hetcijferoverzicht 2023 van de monitor Onbedoelde Zwangerschappen (cijfershebben veelal betrekking op 2022), bestaande uit zeventien indicatoren.Voor het cijferoverzicht van 2023 heeft een herijking van de indicato-ren(set) van de monitor Onbedoelde Zwangerschappen plaatsgevonden,zodat de indicatoren beter aansluiten bij de huidige aanpak. De herijkingheeft ervoor gezorgd dat dit jaar sommige indicatoren helaas niet (meer)vergeleken kunnen worden met voorgaande jaren. De komende jarenzullen we op basis van de indicatoren uit de monitor in staat zijn om deontwikkelingen over de jaren te volgen en te vergelijken en op basisdaarvan waar nodig bij te sturen.In de monitor van het RIVM zien we dat 10 op de 1.000 vrouwen en 11 opde 1.000 mannen tussen de 18 en 49 jaar in 2022 te maken heeft gehadmet een onbedoelde zwangerschap. We zien dat ongewenste zwanger-schappen het meest voorkomen bij vrouwen tussen de 25 en 29 jaar. Hetaantal tienermoeders is ongeveer gelijk als een jaar eerder (1.385). Hoewelde cijfers uit de monitor van het RIVM een daling of stagnatie laten zienvan het aantal ongewenste zwangerschappen en het aantal tiener-moeders, is het abortuscijfer gestegen: het aantal abortussen in 2022bedroeg 35.606, een stijging van 15% ten opzichte van het jaar ervoor.Zoals we aan uw Kamer hebben geschreven is het vanwege een gebrekaan gegevens niet mogelijk om goed onderzoek uit te voeren naar deoorzaken van de stijging van het aantal abortussen in 2022.8Naast deze cijfers zien we momenteel een aantal ontwikkelingen in desamenleving die van invloed kunnen zijn op een onbedoelde enongewenste zwangerschap. Zo blijkt uit recent onderzoek en gesprekkenmet experts dat het gebruik van hormonale anticonceptie afneemt.9 Er zijnook signalen dat de populariteit van «natuurlijke» anticonceptieme-thoden10 toeneemt. Recent onderzoek van Rutgers laat zien dat 14% vande vrouwen die anticonceptie gebruikt kiest voor een «natuurlijke»methode.11 Bij gebruik van deze methoden is het risico op een zwanger-schap groter dan bij gebruik van een anticonceptiemiddel. Mede gelet opde signalen over misinformatie op sociale media over anticonceptie is hetbelangrijk om bij te dragen aan toegankelijke en betrouwbare informatie.Verschillende websites bieden betrouwbare informatie over ditonderwerp, zoals sense.info (speciaal voor jongeren), seksualiteit.nl (voorvolwassenen) en zanzu.nl (voor mensen die beperkt of slecht Nederlandsspreken) en (anticonceptievoorjou.nl). Ook het onderwijs is hier eenkrachtig middel voor, door investering in het StimuleringsprogrammaGezonde Relaties en Seksualiteit wordt er middels relationele en seksuelevorming aandacht gegeven aan dit onderwerp. Tenslotte nemen ookberoepsgroepen hun verantwoordelijkheid, zo heeft een groep artsenvanuit Erasmus MC de Twijfeltelefoon opgericht die betrouwbare en7Kamerstukken II 2023/2024, 32 279, nr. 2528Kamerstukken II 2023–2024, 32 279, nr. 252.9De Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK), Seks onder je 25e, Anticonceptiegebruik inNederland – Rutgers10Je gebruikt geen anticonceptiemiddel, maar kijkt wanneer je vruchtbare dagen zijn. Op devruchtbare dagen heb je dan geen penis-in-vagina seks, of je gebruikt een condoom of eenpessarium (www.seksualiteit.nl)11Veertien procent van de jonge vrouwen gebruikt natuurlijke methoden om zwangerschap tevoorkomen – RutgersTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 279, nr. 2553 onafhankelijke informatie geeft over diverse onderwerpen zoals(HPV-)vaccinaties en anticonceptie. Het initiatief «Dokters vandaag» heefteen eigen TikTok kanaal opgericht tegen medische mis- en desinfor-matie.12, zie ook mijn brief over de vaccinatiegraad van 3 april jl.13.Het is van belang om goed zicht te houden op deze ontwikkelingen. Ditdoen we onder meer via een aantal lopende onderzoeken die onderdeelzijn van het ZonMw-programma «Onbedoelde zwangerschap enkwetsbaar (jong) ouderschap». De tweede deelstudie van de aanvullendeopdracht onbedoelde zwangerschap (de AVOZ-studie) die eind 2025 wordtverwacht, biedt bijvoorbeeld inzicht in factoren die bijdragen aan eenonbedoelde en ongewenst zwangerschap. Op basis van de uitkomstenvan dergelijke onderzoeken kan de Aanpak onbedoelde en ongewenstezwangerschap waar nodig worden aangescherpt.Gezien de bovenstaande ontwikkelingen blijft het nodig om in te zetten ophet voorkomen van onbedoelde zwangerschappen en ervoor te zorgen datals gevolg daarvan het aantal (herhaalde) abortussen omlaag gaat. Degezondheid van vrouw en kind én de autonomie (keuzevrijheid) van devrouw zijn hierbij leidend. Dit betekent dat goede toegang tot abortuszorgen toegankelijke informatie over anticonceptie en onbedoelde zwanger-schap van belang is. Tegelijkertijd is het goed om ons te realiseren dat,ondanks alle activiteiten gericht op het voorkomen van onbedoelde en/ofongewenste zwangerschappen, deze zullen blijven voorkomen, alsonderdeel van het leven.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. van OoijenDe Minister voor Medische Zorg,P.A. Dijkstra12Artsen met TikTok-kanaal «Dokters Vandaag» in actie tegen medische desinformatie | FederatieMedisch Specialisten (demedischspecialist.nl)13Kamerstukken II 2023–2024, 32 793, nr. 731Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 279, nr. 2554