Banenafspraak bij de overheid

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202534 352Uitvoering en evaluatie ParticipatiewetNr. 336 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 januari 2025Tijdens het commissiedebat Participatiewet van 16 januari jl. heeft eenaantal leden van uw Kamer vragen gesteld over de banenafspraak bij deoverheid. In deze brief beantwoord ik deze vragen en zoals toegezegdkunnen we hier nader over spreken tijdens de wetsbehandeling vereen-voudiging banenafspraak.Uw vragen waren met name gericht op de uitvoering van de banenaf-spraak bij de overheid. Waarom haalt de overheid de doelstelling niet? Enwelke maatregelen worden daarbij genomen om het aantal banen bij deoverheid te bevorderen? Op deze aspecten ga ik in deze brief achtereen-volgens in. Tot slot ga ik in deze brief kort in op de cao aan de slag.Allereerst wil ik benadrukken dat de overheid een voorbeeldfunctie heeftbij het realiseren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking. DeMinister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) zet zich alscoördinerend bewindspersoon voor de overheid ervoor in dat de overheidbanen blijft realiseren voor mensen die tot de doelgroep banenafspraakbehoren en informeert u periodiek over de stand van zaken. Op13 december 20241 heeft de Minister van BZK uw Kamer geïnformeerdover de resultaten van de verschillende overheidssectoren en het Rijk. Ikblijf hierover in gesprek met de Minister van BZK, juist vanwege onzevoorbeeldfunctie. Ik stuur u deze brief dan ook mede namens de Ministervan BZK.Doelstelling overheidssectoren en reflectie op behaalderesultatenDe overheid heeft de afgelopen jaren hard gewerkt aan het realiseren vanzoveel mogelijk banen voor mensen die tot de doelgroep van de banenaf-spraak behoren. Deze inspanningen hebben geleid tot extra banen en een1Kamerstuk 34 352, nrs. 328 en 329 kst-34352-336ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 352, nr. 3361 gestage toename van het aantal vaste dienstverbanden dat de overheidde afgelopen jaren heeft gerealiseerd. Vanuit het Rijk zijn bijvoorbeeldmeer dan duizend banen via Binnenwerk2 gerealiseerd. Deze banen zijnonder andere op het gebied van gebouwassistentie, archiefbewerking enbos- en natuurbeheer (in samenwerking met Staatsbosbeheer)gerealiseerd.Er zijn verschillende overheidssectoren die veel banen realiseren.Bijvoorbeeld binnen gemeenten (realisatie: 120 procent), provincies(realisatie: 86 procent) en het Rijk (realisatie: 80 procent). Gemeentenhebben t/m 2023 ruim 6.300 banen gerealiseerd en zijn daarmee koploperbinnen de overheidssectoren. Bij deze spreek ik mijn waardering uit vooralle gemeenten die veel mensen met een arbeidsbeperking in diensthebben.De overheid blijft ondanks deze waardevolle inspanningen vanaf hetbegin van de banenafspraak achter bij het realiseren van het aantal banendat is afgesproken. Uw Kamer heeft mij gevraagd om hierop te reflec-teren. De overheid heeft een voorbeeldfunctie en is verantwoordelijk voorhet realiseren van de aantallen. Dat is en blijft zo. Ik betreur daarom dathet nog niet is gelukt. Hierover blijf ik in gesprek met de Minister van BZKals coördinerend bewindspersoon. Tegelijkertijd is er ook een aantalredenen aan te wijzen waarom de resultaten bij de overheid achterblijven.Zo zijn er diverse knelpunten, die per organisatie binnen de overheidverschillen.Een belangrijk knelpunt is de aard van de werkzaamheden en de wettelijkeeisen waaraan personeel dient te voldoen. Bijvoorbeeld binnen hetonderwijs moet het overgrote deel van het personeel over een lesbe-voegdheid beschikken. Mensen uit de doelgroep banenafspraak zijndoorgaans niet lesbevoegd. Uit de laatste cijfers3 die door de Minister vanBZK naar uw Kamer zijn verzonden blijkt dat het primair onderwijs slechts22% van de doelstelling gerealiseerd heeft. Maar als het quotumper-centage voor de overheid in het primair onderwijs alleen zou wordentoegepast op de ondersteunende functies (waar geen lesbevoegdheidvoor nodig is) dan zou 83% van de doelstelling zijn gerealiseerd.Binnen het Rijk zijn er daarnaast verschillende werkprocessen waarplaatsingen zelden mogelijk zijn, omdat de specifieke werkomstandig-heden dit nauwelijks toelaten. Bijvoorbeeld bij de Dienst JustitiëleInrichtingen, waar medewerkers te maken hebben met veiligheidsrisico’sin de omgang met gedetineerden. Daarnaast zijn er binnen de overheidveel kennisgedreven werkzaamheden en is het creëren van banen metmeer praktische werkzaamheden een uitdaging, ook omdat dezewerkzaamheden veelal zijn uitbesteed aan de markt. Hoewel er nog veelmensen binnen de banenafspraak niet aan het werk zijn zien we dat dekwaliteiten en talenten van deze mensen niet altijd goed aansluiten bij debeschikbare banen. Toch is het bij het Rijk gelukt om in 2023 ruim 80procent van de doelstelling te realiseren. Een forse verbetering tenopzichte van eerdere jaren. Hier is door alle departementen hard aangewerkt. Ik zie graag dat deze stijgende trend zich doorzet. Daarom blijf ikin gesprek met mijn collega’s in het kabinet om te zorgen dat ditpercentage nog verder omhoog gaat.De afgelopen jaren zijn er veel banen gerealiseerd in de samenwerkingtussen de markt- en overheidssector. Door middel van gerichte inkoop en2Binnenwerk is een rijksbreed opererende organisatie, die zich richt op plaatsingen inteamverband met een vaste teamleider en individuele begeleiding van een jobcoach.3Kamerstuk 34 352, nr. 328Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 352, nr. 3362 SROI-verplichtingen worden veel banen gerealiseerd binnen de banenaf-spraak. Deze banen worden gefinancierd door de overheid maar tellenmee bij de markt vanwege het huidige onderscheid tussen markt enoverheid binnen de banenafspraak. Onderzoek wijst uit dat het hier gaatom een substantieel aantal banen4.Door het onderscheid tussen markt en overheid op te heffen kunnen ernaar verwachting nog meer banen worden gerealiseerd binnen dezesamenwerking. Het gaat er niet meer om wáár iemand werkt maar dátiemand werkt. Dat meer mensen met een arbeidsbeperking aan het werkzijn en gaan is tenslotte het overkoepelende doel van de banenafspraak.Dit laat onverlet dat de overheid ook verantwoordelijk blijft voor het zelf indienst nemen van voldoende mensen uit de doelgroep banenafspraak.Daarom is een van de maatregelen in het wetsvoorstel banenafspraak omhet onderscheid tussen markt en overheid op te heffen. Het kabinet blijftook na het opheffen van het onderscheid apart monitoren voor beidesectoren. Nadrukkelijk betekent opheffing niet dat de overheid de inzet ofambities terugschroeft. Ik ga graag met Uw Kamer in gesprek over hetopheffen van het onderscheid.Tot slot, is de afgesproken doelstelling voor de overheid ambitieuzer danvoor de markt: de overheidssector is goed voor minder dan 15 procentvan het totaal aantal verloonde uren in Nederland en neemt 20 procentvan het totale target voor haar rekening (namelijk 25.000 van de 125.000).Als we kijken naar het aandeel werkgevers dat mensen met een arbeids-beperking in dienst heeft dan blijkt uit het SCP-rapport5 dat van deondervraagde werkgevers bij de overheid 58,8 procent mensen met eenarbeidsbeperking in dienst heeft. Voor alle ondervraagde werkgevers is ditpercentage 18,3 procent.Ondanks de genoemde uitdagingen moet en blijft de overheid zichinzetten voor het realiseren van extra banen voor mensen die tot dedoelgroep banenafspraak behoren. Daarom ga ik hierna in op een aantalmaatregelen.Maatregelen overheidssectorenDoor de onderlinge verschillen tussen sectoren en organisaties binnen deoverheid is het uitdagend om één set aan maatregelen voor te schrijvendie de banenafspraak bij de overheid verder gaat brengen. Daaromworden per sector binnen de overheid verschillende maatregelen ingezetom meer banen te realiseren voor mensen die tot de doelgroep banenaf-spraak behoren.Een voorbeeld hiervan is de inzet voor de sector Rijk. Jaarlijks wordt udoor de Minister van BZK geïnformeerd over de voortgang van debanenafspraak bij de sector Rijk. De laatste brief dateert van 13 december20246. Om een extra impuls te geven aan de Banenafspraak binnen hetRijk, zijn eind 2022 aanvullend twee maatregelen aangekondigd. Dit gaatom centrale financiering en het opbouwen van een Netwerkorganisatiemet focus op Social Return. In 2023 is bij een aantal ministeries geblekendat door met een centraal budget te werken, het realiseren van banenverder op gang kan worden gebracht. De centrale financieringsconstructiehoudt namelijk in dat organisatieonderdelen van een ministerie naar ratovan hun eigen opgave een bijdrage leveren aan een centrale financieringbinnen het eigen ministerie. Het voordeel hiervan is dat de middelen4Kamerstuk 34 352, nr. 2795https://digitaal.scp.nl/arbeidsmarkt-in-kaart-werkgevers-editie-4/.6Kamerstuk 34 352, nr. 329Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 352, nr. 3363 geoormerkt zijn en op een centrale plek efficiënt kan worden gekekenwaar nog banen gerealiseerd kunnen worden vanuit het centrale budget.Bovendien kunnen organisatieonderdelen die relatief minder mogelijk-heden hebben om in de eigen organisatie banen te realiseren zo ookbijdragen aan de centrale opgave.Ook de Netwerkorganisatie is inmiddels van start gegaan. De rijks-overheid heeft jaarlijks namelijk minimaal 130 miljoen aan SocialReturn-verplichtingen uitstaan bij leveranciers. Het doel is om met eengebundelde leveranciersaanpak de impact te vergroten als het gaat om demaatschappelijke opgave om de afstand tot de arbeidsmarkt voor onderandere mensen die tot de doelgroep banenafspraak behoren teverkleinen.In de voortgangsbrief Banenafspraak Rijk7 is eind 2023 een hernieuwdefocus voor de banenafspraak binnen het Rijk aangekondigd. Dehernieuwde focus ziet toe op drie thema’s. Ten eerste gaat het om hetinrichten van een adequate begeleidingsstructuur voor mensen uit dedoelgroep banenafspraak die aan de slag gaan bij de overheid. Dit ondermeer door het breder aanstellen van interne jobcoaches. Ten tweedebestaat de hernieuwde focus uit het inventariseren van kansrijkedomeinen in samenwerking met Binnenwerk. Dit door onder andereintensief gesprekken te voeren met grote overheidswerkgevers om tekomen tot werkzaamheden die op grote schaal door Binnenwerk kunnenworden uitgevoerd. Tot slot betreft de hernieuwde focus het aanscherpenvan de kwaliteit en duurzaamheid van de gerealiseerde banen.Zoals afgesproken in het bestuurlijk akkoord in 2019 benoemen deoverheidssectoren jaarlijks in hun werkagenda’s concrete acties enplannen om banen te realiseren voor de doelgroep banenafspraak.Recente maatregelen zijn bijvoorbeeld een routekaart voor het primaironderwijs, het opnemen van de inzet en voortgang op de banenafspraakin de jaarverslagen in het primair en voorgezet onderwijs, het delen vanervaringen en goede voorbeelden tussen sectoren via dossierhouders-overleggen, en de bestuurlijke gesprekken die afgelopen jaar hebbenplaatsgevonden met alle overheidssectoren.De Minister van BZK is op dit moment bezig met het organiseren van eenbestuurlijke bijeenkomst met alle overheidssectoren om het belang van debanenafspraak opnieuw onder de aandacht te brengen, goedevoorbeelden te delen en zo nieuwe energie te creëren voor het realiserenvan meer banen. Deze bijeenkomst zal naar verwachting nog voor dezomer plaatsvinden.Cao aan de SlagHoewel het Rijk geen onderdeel is van de cao onderhandelingen, volg ikhet proces aandachtig. De afgelopen periode heb ik daarom regelmatigoverleg gevoerd met de VNG en Cedris over ontwikkelingen rondom decao.Voor zover bij mij bekend, zijn de cao-partijen nog met elkaar in gesprekover de toekomst van de cao Aan de slag. In mijn rol voer ik daarnaastgesprekken met de VNG over de bredere financiering van beschut werk.Deze besprekingen gaan niet alleen over de cao Aan de slag, maar ookover de andere factoren die van invloed zijn op de betaalbaarheid vanbeschut werk. Uiteraard zal ik uw Kamer wanneer van toepassinginformeren.7Kamerstuk 34 352, nr. 309Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 352, nr. 3364 Tot slot wil ik nogmaals benadrukken dat werk ontzettend belangrijk is.Juist ook voor mensen met een arbeidsbeperking. De opgave voor dekomende tijd is groot, maar met vereende inzet van alle partijen ben ikervan overtuigd dat er nog meer banen voor mensen met een arbeidsbe-perking worden gerealiseerd. Het wetsvoorstel banenafspraak waar wijvolgende week over zullen spreken is een eerste stap in het verbeterenvan de banenafspraak. Tegelijkertijd werk ik met alle betrokken partijenaan een toekomstvisie voor de banenafspraak waar we de meer funda-mentele vraagstukken voor de banenafspraak behandelen. Ik informeer uhier voor de zomer verder over.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. NobelTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 34 352, nr. 3365