Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek 2022

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202433 529GaswinningNr. 1232 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENEN KLIMAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 april 2024Met deze brief geef ik reactie op het rapport «Herafweging verwerkingproductiewater Schoonebeek 2022» (hierna: herafweging 2022) dat inopdracht van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is opgestelddoor Royal HaskoningDHV. Dit rapport1 heb ik op 29 juni 2022 met uwKamer gedeeld.Op 29 oktober 2023 heeft Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) haardefinitieve oordeel op het rapport herafweging 2022 gepubliceerd2. Indeze brief zal ik beginnen met het eindoordeel van SodM om vervolgensin de conclusie te beoordelen of de NAM met dit rapport voldaan heeftaan zijn vergunningsverplichting. In de bijlage zal ik achtergrondinfor-matie verstrekken rondom het herafwegingsproces. Ik zal ook stilstaan bijde conclusie van het rapport herafweging 2022, de technisch-inhoudelijkebeoordeling van Deltares, de reactie van de Stichting Stop AfvalwaterTwente (SSAT) en de adviezen van medeoverheden.Oordeel van de toezichthouder Staatstoezicht op de MijnenSodM beoordeelt als toezichthouder of de NAM voldoet aan de genoemdevergunningvoorschriften. SodM concludeerde in haar brief van29 november 2022 dat het rapport herafweging 2022 onvoldoendeonderbouwd en uitgewerkt was om de alternatieven voor de verwerkingvan productiewater in Twente te kunnen wegen. SodM droeg de NAM opom een aangepaste en aangevulde versie van de herafweging 2022 in tedienen. Hier heeft de NAM op 26 april 2023 aan voldaan.De aanpassingen en aanvullingen hebben een aantal consequenties. Zo isde NAM bij waterinjectie Drenthe (alternatief 4) voornemens nieuwe1Kamerstuk 33 529, nr. 10402Definitieve beoordeling herafweging verwerking productiewater Schoonebeek (27 september2023) | Brief | Staatstoezicht op de Mijnen (sodm.nl) kst-33529-1232ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12321 putten te boren, waar eerst deels oude putten in gebruik genomen zoudenworden. Door gebruik te maken van nieuwe putten kan er een betererisicoschatting gemaakt worden en zijn er betere monitoringsmogelijk-heden. Ook zullen de putten verder weg van breuklijnen geplaatst wordendan in de eerdere versie. Daarnaast is voor ditzelfde alternatief hetseismisch risico aangepast naar «laag», waar deze kans eerder werduitgesloten. Ook heeft de NAM de uitwerking van milieueffecten voor deverschillende zuiveringsalternatieven aangepast en een volledige LifeCycle Analysis uitgevoerd.SodM oordeelt in haar brief van 27 september 2023 dat op basis van dezeuitwerking de weging van de alternatieven te onderbouwen is. Ookoordeelt het SodM dat de weging van de alternatieven daarmee correct enzorgvuldig zijn uitgevoerd. Daarbij concluderen zij dat:«De uitkomst van de herafweging is dat injectie van de waterstroom op ditmoment voor het water afkomstig van de oliewinning in Schoonebeeknog steeds de beste manier van verwerken is. Zuivering en bovengrondseopslag van deze stroom levert meer milieueffecten op. SodM onderschrijftdeze conclusie. De NAM voldoet met rapport en de aanvullingen aan degenoemde vergunningsvoorschriften.» 3ConclusieDe zesjaarlijkse herafweging is bedoeld om te wegen of de gebruikteverwerkingsmethode nog steeds de best beschikbare methode is. Opbasis van het door NAM ingediende rapport, het advies van het onafhan-kelijke kennisinstituut Deltares en het oordeel van onafhankelijk toezicht-houder SodM concludeer ik dat NAM de herafweging 2022 naar behorenheeft uitgevoerd en dat het injecteren van productiewater in legegasvelden nog steeds de best beschikbare wijze van verwerking van hetproductiewater is. NAM heeft hiermee voldaan aan haar verplichting uitde vergunning.De appreciatie op de herafweging gaat niet in op de vraag waar waterin-jectie het beste kan plaatsvinden. Echter zie ik dat het rapport de keuzevan NAM om de waterinjectie te verplaatsen naar het gasveld bijSchoonebeek verder ondersteunt. Voor deze verplaatsing loopt een eigenvergunningstraject.Tot slot wil ik SSAT en de verschillende overheden danken voor hunadviezen en benadrukken dat hun zorgen rond maatschappelijk draagvlak,veiligheid en milieu gehoord zijn. Ik weeg deze mee in het stellen vanvoorwaarden voor toekomstige waterinjectie van NAM.De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,J.A. Vijlbrief3Definitieve beoordeling herafweging verwerking productiewater Schoonebeek (27 september2023) | Brief | Staatstoezicht op de Mijnen (sodm.nl), p.2Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12322 BIJLAGEAchtergrond waterinjectie in TwenteIn 2006 bleek, uit het door NAM opgestelde milieueffectrapport voor deherontwikkeling van oliewinning in Schoonebeek, dat het terugvoeren vanproductiewater in lege gasvelden in Twente de meest geschikte verwer-kingsmethode voor productiewater is. Vanaf 2011 zijn de Twentsegasvelden ook daadwerkelijk in gebruik genomen. Een belangrijkevoorwaarde aan de vergunningsverlening is een zesjaarlijkse evaluatie.Deze evaluatie – conform de CE-afwegingsmethodiek of gelijkwaardig –moet bepalen of injectie nog steeds de meeste geschikte verwerkingsme-thode is. Indien dit niet langer het geval is, kan in samenspraak met deNAM een traject in gang gezet worden om de laatst gebruikte verwer-kingswijze aan te passen of om tot een andere verwerkingswijze tekomen.De eerste herafweging heeft na 5 jaar plaatsgevonden in 2016. In ditonderzoek uitgevoerd door Royal HaskoningDHV concludeerde deonderzoekers dat waterinjectie toen nog steeds de meest geschikteverwerkingsmethode was. Na advies ingewonnen te hebben van onderandere provincie Overijssel, Twentse gemeenten, waterschappen enDeltares heeft EZK besloten dat de gebruikte verwerkingsmethode nogsteeds de beste manier van verwerking was en niet aangepast diende teworden. In de Kamerbrief van 13 februari 20174 is een gedetailleerdeomschrijving van het onderzoeksproces en de herafweging gegeven.In 2020 heeft het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) opverzoek van uw Kamer de NAM verzocht om vervroegd te beginnen metde tweede herafweging5. NAM heeft gevolg gegeven aan dit verzoek.Echter heeft het rapport langer op zich laten wachten door een incident ininjectieput ROW-2. De reden voor de vertraging was de aanwijzing vanSodM om dit incident te betrekken in de herafweging. Het eindrapport ismede daardoor op 29 juni 2022 met uw Kamer gedeeld6. Ik heb debetrokken gemeentes, provincies, SSAT en het Waterschap Vechtstromenverzocht om een reactie te geven op de uitkomsten van het rapport.Daarnaast heb ik van SodM een eindoordeel over het rapport ontvangen.Aan de hand van deze reacties en het rapport kan ik mij een gedegenbeeld vormen over de meest geschikte wijze waarop het productiewatervan de oliewinning Schoonebeek kan worden verwerkt.De Tweede Kamer heeft in 2021 een motie aangenomen van het lidMulder7 waar de regering verzocht werd – in afwachting van een definitiefbesluit op de evaluatie – per direct te stoppen met de verwerking vanproductiewater in Twente. Mede als gevolg van deze motie en een te hooggemeten tolueengehalte in het productiewater ligt de olieproductie sindsdecember 2021 stil. Ik heb hierover uw Kamer per brief8 geïnformeerd endaarbij een algemene tijdlijn gegeven van de gebeurtenissen rondom deoliewinning in Schoonebeek sinds het incident in put ROW-2. De NAM issindsdien van plan om de injectie van productiewater uit het olieveldSchoonebeek te verplaatsen naar het onderliggende gasveldSchoonebeek.4Kamerstuk 32 849, nr. 1005Kamerstuk 33 529, nr. 7596Kamerstuk 33 529, nr. 10407Kamerstuk 33 529, nr. 9228Kamerstuk 33 529, nr. 1001Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12323 Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek 2022Zoals de richtlijnen voorschrijven is, net als in 2016, in het rapportherafweging 2022 gebruik gemaakt van de CE-methode. DeCE-afwegingsmethodiek is opgesteld conform Europese regelgeving entoetst op vier criteria: milieu, risico op korte termijn, risico op langetermijn en kosten.Naast de referentiesituatie zijn vier alternatieven onderzocht. Dezealternatieven, ten opzichte van de herafweging 2016, zijn gebaseerd opnieuwe inzichten ten aanzien van waterzuivering en waterinjectie inDrenthe. Hieronder zal ik de verschillende alternatieven kort toelichten.Referentiekader: meest recente verwerkingsmethode – waterinjectieTwenteDe laatst gebruikte verwerkingsmethode voor productiewater is dewaterinjectie in een leeg geproduceerd gasveld in Twente. Het productie-water wordt van Schoonebeek door een transportleiding naar Twentegetransporteerd. In Twente wordt het productiewater op circa 1.000 meterdiepte in kalksteenlagen geïnjecteerd. Zoals bovengenoemd ligt deinjectie tegenwoordig stil. In de referentiesituatie kan NAM de waterin-jectie, met toestemming van SodM, voortzetten in putten ROW-5 enROW-7. Hierbij geldt een injectiemaximum van 3.000 m3/dag.Alternatief 1: vast zout – zout kristallisatieNAM zuivert het productiewater tot schoon zoet water wat vervolgensgebruikt wordt voor de stoomproductie die nodig is om olie te winnen.Tijdens het zuiveringsproces ontstaat een vast zoutproduct zonder directecirculaire waarden. Dit zoutproduct dient opgeslagen te worden.Alternatief 2: zout water naar de zeeNAM zuivert het productiewater tot gezuiverd zout water dat voldoet aande waterkwaliteitseisen voor de afvoer naar zee. Het gezuiverde zoutewater wordt aangesloten bij de Veenkoloniale Afvalwaterleiding(VKA-leiding) en wordt afgevoerd naar zee via de Eems. Binnen ditalternatief blijven een aantal restproducten achter.Alternatief 3: circulair alternatiefWaterzuivering tot een stroom schoon zoetwater en een ingediktereststroom. NAM zuivert circa 75–90% van het productiewater totschoonwater en gebruikt dit vervolgens voor de stoomproductie. Deingedikte reststroom (voornamelijk zout) wordt terug geïnjecteerd in hetoostelijke deel van het olieveld, waar geen olie gewonnen wordt. Binnenhet circulaire systeem wordt netto geen water onttrokken uit het bodem-systeem, het productiewater wordt namelijk deels hergebruikt en deelsteruggebracht in het olieveld in Schoonebeek op circa 800 meter diepte.Dit zorgt volgens de onderzoekers voor een besparing (lees: minderonttrekken) van 1 miljoen m3 grondwater per jaar.Alternatief 4: waterinjectie DrentheNAM voert het productiewater af naar het leeg geproduceerde gasveldSchoonebeek. NAM injecteert het productiewater naar kalksteenlagen opcirca 3.000 meter diepte. NAM boort, naast de twee beschikbare injectie-putten, twee nieuwe injectieputten om waterafvoer bij onderhoud ofverminderde injectiedebieten te garanderen. NAM werkt daarnaastTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12324 ditzelfde alternatief verder uit in twee varianten waarbij minder gebruikgemaakt wordt van mijnbouwhulpstoffen.Conclusie uit het rapport herafweging 2022Milieuvriendelijke technologieën in het kader van waterzuivering zijn sindsde herafweging 2016 verbeterd, maar kunnen het productiewater nog nietvolledig zuiveren. Zo laten alternatieven 1 en 2 milieuonvriendelijkerestproducten achter en zijn alternatieven 1, 2 en 3 aanzienlijk duurder. Ditmaakt deze alternatieven op dit moment nog minder geschikt. Het rapportkomt dan tot de volgende conclusie: «voor de korte termijn blijft hetterugvoeren van productiewater in lege gasvelden de beste verwerkings-methode van dit productiewater en wordt dit nog steeds beschouwd alsbest beschikbare techniek.»9Onafhankelijke review van kennisinstituut DeltaresEZK heeft Deltares verzocht om een onafhankelijke, technisch-inhoudelijkereview van de herafweging 2022 uit te voeren. Deltares concludeert dat deaspecten die van belang zijn voor een afweging volgens de CE-methodiekvoldoende beschouwd en behandeld zijn. Daarmee is het een correctuitgevoerde afweging en is de conclusie voldoende onderbouwd.Desalniettemin adviseert Deltares om de onderbouwing en de formuleringop sommige aspecten uit te breiden of aan te passen om mogelijkeonduidelijkheden te voorkomen.Gevraagde reacties, adviezen en oordeel over de herafweging2022Naast het de technisch-inhoudelijke review van Deltares en heteindoordeel van SodM heb ik SSAT, verschillende regionale gemeenten,de provincies Overijssel en Drenthe en Waterschap Vechtstromengevraagd een inhoudelijk advies te geven over het rapport herafweging2022. Hieronder zullen een aantal punten per advies besproken worden.Reactie Stichting Stop Afvalwater TwenteSSAT geeft in haar brief aan dat zij vinden dat het rapport onvoldoendescoort. Dit komt volgens SSAT voornamelijk omdat het rapport een aantalpunten onvoldoende weegt. Zo wordt onder andere gesteld dat:•de Best Beschikbare Techniek referentie document (BREF) van deEuropese Commissie de circulaire methode of eventueel injectie in hetDuitse olieveld als voorkeursalternatief ziet;•de herafweging 2022 een goede milieuafweging mist, zo wordt wateronttrekking niet als thema meegenomen en is de Life Cycle Analysis(LCA) bij verschillende alternatieven niet correct uitgevoerd;•de berekening voor de benodigde hoeveelheid elektriciteit voor decirculaire methode tweemaal te hoog zijn ingeschat, waardoor dealgemene kosten voor deze methode te hoog uitvallen.Ik dank SSAT voor haar reactie op het rapport herafweging 2022. Ik zalhieronder ook reageren op de drie bovengenoemde punten.In het eerste punt wordt uitgegaan dat de circulaire methode of injectie inhet Duitse olieveld volgens de Europese Commissie de best beschikbaretechniek is. Dit klopt tot op zekere hoogte. Echter zijn de woorden «ifpracticable» weggelaten. Hierdoor mist het stuk waar gezegd wordt: «mitsdit opweegt tegen het redelijke», wat volgens de CE-afwegingsmethode,uitgevoerd in de herafweging 2022, niet het geval is.9Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek 2022, p.8Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12325 In het tweede punt heeft de SSAT gelijk gekregen. Het LCA was niet naarbehoren uitgevoerd, zo oordeelde ook SodM. Dit heeft vervolgens geleidtot een aanvulling van de LCA door NAM.In het derde punt wordt uitgegaan dat een warmtekrachtcentrale eenenergierendement haalt van tussen de 85% en 90% in plaats van de 60%die een klassieke gasturbine haalt. Hierdoor zouden de kosten te hooguitvallen. Dit is onjuist. Ten eerste is 60% een zeer hoge efficiencyscore enten tweede is een warmtekrachtcentrale in principe niet anders dan eenklassieke gasturbine waarbij de restwarmte nuttig gebruikt wordt. Mochter extra behoefte zijn aan elektriciteit, dan moet er ook een behoefte zijnaan extra warmte om een rendement van 90% te halen. Deze vraag is er indit geval niet waardoor er uitgegaan moet worden van het lagererendement van 60%.Adviezen medeoverhedenGemeenten Dinkelland, Losser, Oldenzaal, TubbergenDe gemeenten Dinkelland, Losser, Oldenzaal en Tubbergen laten in eengezamenlijk reactie weten van mening te zijn dat de waterinjectie inTwente moet stoppen omdat de veiligheidsrisico’s en de risico’s opcalamiteiten te groot zijn geworden. Daarbij geven zij een aantal adviezen,waaronder de volgende:•zorg voor goede en frequentere monitoring;•maak een goede afweging tussen effecten in de biosfeer en eventueleeffecten in de diepe ondergrond;•trek lering uit de infrastructurele problemen rondom injectieputten inTwente en plaats nieuwe putten;•trek lering uit het gebrek aan maatschappelijk draagvlak in Twente,hierbij is goede communicatie en informatievoorziening essentieel.Ook stellen zij de vraag wat zwaarder weegt: effecten in de biosfeer ofonzekerheden in de ondergrond? Daarop wil ik het volgende antwoordgeven: effecten in de biosfeer wegen zwaarder dan onzekerheden in deondergrond. Onzekerheden in de ondergrond worden zoveel mogelijkgemitigeerd en SodM houdt hier toezicht op. SodM heeft geconcludeerddat waterinjectie veilig en verantwoord kan.Provincie OverijsselDe provincie Overijssel herhaalt haar standpunt over waterinjectie inTwente en stelt dat de injectie van productiewater moet stoppen omdat derisico’s te groot zijn. De provincie stelt daarnaast positief gezind te zijnover de mogelijkheid dat de injectie in Twente binnen afzienbare tijdeindigt. Vanuit de ervaring die de provincie Overijssel heeft opgedaan metwaterinjectie hebben zij een aantal adviezen meegegeven in de hoop bij tedragen aan een goed verloop van de mogelijk verdere waterinjectie inDrenthe. Zo adviseert de provincie Overijssel onder andere om:•maatschappelijk draagvlak een prominente plaats te geven in de keuzevoor een toekomstige verwerkingswijze;•onderzoek naar betere zuiveringstechnieken voort te zetten, waaronderverdere uitwerking van een circulair alternatief;•lessen te trekken uit de problemen die ontstaan zijn door het herge-bruiken van oude putten en alleen specifiek voor injectie ontworpenputten toe te staan.Provincie DrentheDe provincie Drenthe geeft aan dat dit rapport van groot belang is voor deprovincie, omdat NAM aangegeven heeft op termijn de injectie vanTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12326 productiewater uit het Schoonebeek olieveld vanuit Twente te willenverplaatsen naar Drenthe. De adviezen van de provincie Drentheverdienen daarom een prominente plek in een gedegen afweging van eenalternatief voor de waterinjectie in Twente. De provincie wijst nogmaalsop het belang van een zorgvuldig proces voor de vergunningverlening envoor het gebiedsproces. Daarnaast adviseren zij onder andere om:•veiligheid en het minimaliseren van risico’s zwaar mee te laten wegenen daarmee ook kosten niet zwaarder te laten wegen dan veiligheid;•bestaande infrastructuur te vervangen voor nieuwe infrastructuurbestaande uit corrosiebestendige materialen;•een adequate veiligheidsmarge voor injectie in acht te nemen ommogelijke fracturing te voorkomen;•mijnbouwhulpstoffen zo veel mogelijk te minimaliseren en deze indienmogelijk te vervangen voor milieuvriendelijkere alternatieven;•een gestructureerd monitoringsprogramma op te stellen voorinfrastructuur en deze monitoringsgegevens jaarlijks openbaar temaken.Ook adviseert de gemeente Drenthe om te komen met een helderedefinitie van het begrip circulair en deze alleen nog te gebruiken bij eendaadwerkelijk circulair proces. Ondanks dat alternatief 3 binnen deherafweging 2022 het circulair alternatief wordt genoemd, versta ik ondercirculair het volgende: Een circulair productiewaterverwerkingsproces iseen proces waarbij productiewater uit de biosfeer gehouden wordt doordeze weer terug te brengen in de diepe ondergrond. Zo komen de stoffenafkomstig uit de diepe ondergrond daar uiteindelijk weer terug. Dit geldtzowel voor de laatst gebruikte situatie in Twente, als alternatief 3 «hetcirculair alternatief» en alternatief 4 de verplaatsing van productiewaterin-jectie naar Drenthe.Waterschap VechtstromenHet Waterschap Vechtstromen pleit voor het minimaliseren van het risicoop verontreiniging van grond- en oppervlaktewater door vergaandezuivering van het productiewater toe te passen met de best beschikbaretechnieken. Uit het rapport herafweging 2022 concludeert het waterschapdat een zeer beperkt aantal varianten aan het criterium «schoner proces»voldoet. Mocht er om die reden toch gekozen worden voor waterinjectie,dan wil het waterschap een aantal adviezen meegeven. Zo adviseert hetwaterschap Vechtstromen onder andere om:•de injectie zo dicht mogelijk bij de bron te laten plaatsvinden;•gebruik te maken van een robuust ontwerp, met materialen die goedbestand zijn tegen wisselende samenstellingen van productiewater;•zorg te dragen voor een goede monitoring;•gebruik van mijnbouwhulpstoffen tot een minimum te beperken.Ook het Waterschap Vechtstromen vraagt om een eenduidige definitie vanhet circulair concept. Als antwoord op deze vraag verwijs ik naar hetantwoord op de gelijknamige vraag van de provincie Drenthe.Ik dank de verschillende overheden voor hun adviezen en zie in dezeadviezen een aantal terugkomende thema’s. Ik onderschrijf de adviezendie gaan over het creëren van maatschappelijk draagvlak en ingaan opeen zorgvuldig proces bij productiewaterinjectie. Dit is de reden waaromik begonnen ben met het gebiedsproces Schoonebeek en daarnaast bezigben met de voorbereidingen voor het Programma Duurzaam GebruikDiepe Ondergrond. Dit programma moet toekomstige mijnbouwactivi-teiten ruimtelijk inpassen op basis van een maatschappelijke dialoog,zoals omschreven in de contourennota10 herziening mijnbouwbeleid.10Kamerstuk 32 849, nr. 214Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12327 Ook onderschrijf ik de adviezen die ingaan op veiligheid zoals beteremonitoring, openbare meetgegevens, het gebruik van robuusterematerialen en waar nodig gebruik te maken van nieuwe injectieputten.Binnen de herziening van de mijnbouwwet en de daarbij behorendeoverstap van «ja, mits» naar «nee, tenzij» zie ik een grotere regierol voorde rijksoverheid. Hierbij zullen de randvoorwaarden veilig en verantwoordonverminderd gelden, maar zullen deze verscherpt en verder ingekaderdworden. Hierbij zijn veilig, maatschappelijk verantwoord, ruimtelijkverantwoord en financieel verantwoord, onze hoofdpijlers. Ondermaatschappelijke verantwoordelijkheid kan ook de openbaarheid vanmeetgegevens geschaard worden.Daarnaast onderschrijf ik ook, waar het kan, om mijnbouwhulpstoffen toteen minimum te beperken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 529, nr. 12328